<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<itemContainer xmlns="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd" uri="http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/items?output=omeka-xml&amp;page=62&amp;sort_field=Dublin+Core%2CTitle" accessDate="2026-04-07T14:51:45+00:00">
  <miscellaneousContainer>
    <pagination>
      <pageNumber>62</pageNumber>
      <perPage>10</perPage>
      <totalResults>845</totalResults>
    </pagination>
  </miscellaneousContainer>
  <item itemId="265" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="515">
        <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/644e338b1579237a06afe2fa9cd233ed.PDF</src>
        <authentication>dd3d39e643e7dc3462f36ddb7cb656e8</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="5">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="52">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="3229">
                    <text>(sb¡3U8q
e| ^p ejsjA

a¡iuoo

p ue
i se^|

$X

¡^as'*.

SVDN3ID a SBavaiNvwnH 3a aviinovj
vDii8nd3íi vi aa avaisa3AiNn

�320.09 NAR ide
Las ideas políticas en el Río

FHCE/074 1 I 0•
E. M. NARANCIO

Las ideas políticas en el Río de la Plata
a comienzos del siglo XIX
Contribución al conocimiento de su filiación
y desarrollo iniciales.
EXPLICACIÓN
En 1951 cumplimos un curso monográfico, en la Facultad, sobre
la Junta de Montevideo. Nos basamos en fuentes documentales
procedentes de los archivos de Buenos Aires, en especial el expe

diente n9 1944 de la Real Audiencia de Buenos Aires. (1)
Posteriormente fuimos desenvolviendo nuevas investigaciones
que ampliaron los alcances que originalmente dimos al estudio que
titulamos Ensayo histórico sobre la crisis de la monarquía española
y el Río de la Plata. Este trabajo, casi concluido, comprende los si
guientes capítulos:
(1) Real Audiencia, n^ 1944, Q.no 1^ Exped.te formado a repres.on,, de los S.S. Fis
cales de S.M. Sobre la extinción de la Junta llamada de Gobierno creada en la Ciudad de
Montevideo, etc. . . . Real Audiencia, n^ 1944, Q.no 2?,, Sobre disolución de la Junta lla
mada de Gobierno, creada en la ciudad de Montevideo, recurso de Súplica interp.to por
ella. . . . etc. [Sumaria información sobre los sucesos de Montevideo mandada levantar por la
Real Audiencia}, Recurso del Gov.or inter.o de Montev.o Dn. Xavier Elio contra la reso
lución del Ex.mo s.or virrey. .., {etc.}. Las tres primeras piezas en Museo Mitre, Buenos Aires,
la última en Archivo General de la Nación, Buenos Aires, División Colonia, Tribunales, Le
gajo 259. Expediente n^ 32. La versión de este documento utilizado en nuestro medio sola
mente por Bauza, i se encuentra, por donación que hice en 1949 en el Archivo del Instituto v.
de Investigaciones Históricas, procedente del Museo Mitre. De ella tomé el escrito del doctq^ ^'.
Elias que publiqué en El Sol en 1949. 2 Últimamente, los documentos originales, a lo que^,
parece por la versión periodística (véase: Llegará hoy el Prof. Carbone para donar mantfs-'^ /
critos del Gral. Artigas, en El País, Montevideo, 18 de noviembre de 1955. Llegan los docji-, |
mentos sobre José Artigas, hoy, en La Mañana, Montevideo, 18 de noviembre de 1955. Dp-&gt;r, ' ,
cumentos históricos de alto valor serán entregados a nuestra Cancillería, en El Plata, Mon¿e-v ',
video, 18 de noviembre de 1955. Mañana se hará entrega de valiosos documentos sobre Jofpí^.\
Gervasio Artigas, en El Bien Público, Montevideo, 20 de noviembre de 1955. "No donamos. &lt;^&gt;
restituimos" declara Osear Carbone, en Acción, Montevideo, 21 de noviembre de 1955. .Va-'-,'-/
liosa documentación sobre Artigas, donaron en homenaje al Uruguay, en La Tribuna Popular, ~-&lt;t'
Montevideo, 22 de noviembre de 1955. Entrega de documentos inéditos referentes al General
Artigas, en El Día, Montevideo, 22 de noviembre de 1955. Documentos inéditos sobre Artigas,
fueron entregados, en El Bien Público, Montevideo, 22
nados y devueltos a nuestro país. Sin embargo hemos de
custodiarse es en el Archivo General de la Nación de Bue
estado al alcance del público desde 1949; la hemos de p
más, la tarea de los estudiosos.
1.FRANCISCO BAUZA, Historia de la domina
pp. 551 y ss. Montevideo, 1895.
2.E. M. NARANCIO, Un documento inédito,
tificación doctrinaria. Cómo se preparó la
deo, 16 de diciembre de 1949.
— 97 —

741Í

1 •'.••-'
•^'•no ;•;/.:
^'•";[,; •i ^'^'-''vV'

�í

/'-86-

•E3JBJ es^ openipej
jaqeq p 'otnmeSjaj ap tunes ap cusanjj -j je A ojajpojo^ zauatnjr) -^ sin-j -jojj ''óutut
-pSua^ ap ]t&gt;'&lt;fptufij\[ paafotjqig bj ap jojaajiQ jb jaaapBjge soraaqaQ -tunes' ap OAitpje ja
opoj ap SBtdoa sbj OAtuqo A upisitn ns a^nacozeaija ^uadinassp natnb *;npa0 'O U3Cln'H 'p^Jjna
-bj ej ap aiuEtpnjsa je satuan^ seisa ap uopuajqo ej ejed auomuicQ 'Z'ádX 'EJBId E7 t-ss ^
LZí "&lt;I 'II "J '^fWPW upg -¡vxaua*) uopvu^qij p&gt; alvuaiuoq ua ¿¿61 aP SÁqiuatfas ap 8Z v ÍZ
svtp soi ua vtp'ld P7. ua opiunax 'saity souang ap vputtiox^ vj ap sojqan^ soj ap puotstfj
ap osa^Suo^ uatutuj 'shhiv soN3ng aa viD^iAOHd vi aa o^ih9xsih oaih^hv (Z)
-3J ougxn^u^^ pp jBjnDijjBd ojo^dsB un jbuiujbx3 soinB^u^^uí ^nb ja
ua oÍBqBj^ ajsa jod uaXrui^suoa as 'ozuaiuioa jb soureaipui sajBuoisiA
-ojd sojr^jdBD so^na btjbj^ououi bj ua jBaijijx)in SBZinb o jBijdure
ap souiaq anb 'uppsana Bjsa b oujo^ ua soqspB sojauíijd soq
*808I aP Jp-^^^ b 'sasaauBjj soj bj^uod Bjjan^
bj Á. Buo^Bg ap sosaans soj asjianpojd jb uBiauapiAa as anb sasua^
-Bjdoij SBai^ijod SBapx sbj ajqos sojuaiuiiaouoa soAanu uoa somiaanb
-uua soj Á bjsia ap sojund soj^sanu ajqBjapxsuoa buijo^ ua jBijdure
somipnd 'oapiAa^uoj\[ X sajiy souang ap a^uapaaojd oj ap SBuiapB
'sajuan^ sB^sa uo^ 'oaxiq^siq sajajuí oj^sanu UBqB^iadsap anb sos
-aans soj X opouad ja ajqos SBzuBqojd ap o^uníuoa ajuB^jodrai un

2
bj ua UBpjBn^ as anb mnB ap bjjbj^j asof ap sajadBd
soj ajqos 'sajiy souang ap BiauíAojg bj ap sojqang soj ap Buojsi^j
ap osaj^uo^ jatuijj ja BJBd 'njnqBajo^ oiua^ng jBqiuy ap upiaBa
-iuniuoa Bun opuain^is 'jBaiqn uojapiuuad sou sauopB^psaAux sbjj
-sanu (ajuarajBiaadsa sa^uB opBjjB^ap soroaq a^uauíBpBjaqijap anb)
'A cuund ja BJBd SBiJBsaaau sauoiaBBpui sbj b japaaojd jy
•Bajjaiuy
ap ojsaj ja ua upisuajxa Bq "608T 3P OJ^O3 3P ól PP
'sajiy souang ua Buojua^uí :ojuaiiuiAoui jap upisnajadag
•Bjunjf bj ap uppnjosip ap sBAijBjuaj SBq
•Buijjaop bj X saXaj sbj ísB^sandxa UBjsa anb
ua sojuaronoop soq "Bjunf bj ap sauopBDijpsní s^q (
•Bjunf bj ap uopBiujo^ bj 'Bpuaipny bj ajuB oijg ap
osjnaaj ja X jxjdiuna ou oiad jaaapaqo ja ísauop
-njosaj 'ojuaiuiBuoiDun^ 'uppBj^ajuí 'upioBDOAuoo

:ajqiuapas ap \i jap opjxqB^ jap JBjnapjBd oipnjsa (q
'jbiuojod oapiAajuoj^ ja ua souaiqB sopjyqBa soj (b

:808I 3P 3Jqiapas ap \z jap ojjaiqB opjiqBD jg (3
•oxjg jopBUjaqoS jap upianjijsap bj (d
*BiDuaipny jBag bj ap X Xajji^ jap pn^ijDB bj (q
'ajqiuapas ap ¿ jap upiDBsnDB bj (b
rsa^uapaaajuy (j
•oapiAajuo^^ ap Bjunf Bq (\
•BjBjg bj ap ojg ja ua Bsaj^ui a Bsan^njJod Bapijod Bq (AI
•síoubjj upiSBAui ap UBjd ja X Xbu3ssb ap
umsiui Bq 'bjbjj bj ap ojg ja ua BDiupajodBU Bapijod Bq (jjj
•BjouBdsa sisijd bj X uoajodB^j (jj
sozuaiiuoa X niAX I^ÍS PP sauíj b asuajBjdou oipaui jg

"XIX PP
(j

�volucionario en sus orígenes y desenvolvimiento inmediato: el de la
historia de las ideas políticas en el Río de la Plata manifestadas en
ocasión de entrar en crisis la dinastía de los Borbones. Va de suyo,
por consiguiente, que no es una explicación de la revolución —la
que abarca muchas cosas más— sino, simplemente, una contribu
ción al esclarecimiento y fijación de algunas de las corrientes ideo
lógicas recibidas en nuestro medio en aquella época. Tampoco, en
este campo, pretende ser un cuadro total de la cuestión, desde que
no consideramos necesario, por ahora, el insistir sobre aspectos que
ya han sido objeto de otros trabajos.

OBSERVACIONES PREVIAS
Fuera de los muy valiosos trabajos del profesor Ardao, en el
campo de las ideas filosóficas, nuestro medio no ha producido es
tudios en profundidad, de investigación exhaustiva, sobre historia
de las ideas. Y ello es particularmente notable en el terreno de
las ideas políticas del período prerevolucionario y revolucionario,
aunque existen importantes obras parciales. (3)
Nuestra investigación, fundándose en fuentes que muestran la
existencia de un pensamiento político orgánico en el Montevideo
de 1808, han tratado de ir determinando algunos de los orígenes y
cursos de que se alimentó el ideario que justificó, apoyándose en
la doctrina y la ley, partiendo de las consecuencias institucionales
de la acefalía de la corona, la formación, primeramente, de un go
bierno propio y, luego, se avanzó en la fijación de criterios sobre
formas de gobierno. Con estos elementos iniciales proseguimos en
la determinación de fuentes todavía no evidenciadas del pensa
miento revolucionario en 1810 y aún del artiguista.
Hemos procurado expresar nuestras comprobaciones por el pro
cedimiento de enfrentar textos; en tal sentido aclaremos que no
debe entenderse que han sido apareados para mostrar palabras idén
ticas o giros semejantes. Lo que se ha buscado es determinar iden
tidades, semejanzas y vinculaciones ideológicas.
No es común, en este género de fenómenos históricos, poder
hacer concordar las ideas como pueden serlo los artículos de los
códigos; su ser se transmite bajo las más diversas formas y cons
tituyen un elemento sutil que hasta escapa a la misma conciencia
de aquél en quien influyen. En algunas circunstancias se las acepta
(3) Véase sobre estos aspectos parciales a HÉCTOR Miranda, Las instrucciones del año
XIII, Montevideo, 1913; Ariosto D. González, Las primeras fórmulas constitucionales en los
países del Plata (1810-1813), Montevideo, 1941; EUGENIO Petit Muñoz, Los documentos
básicos de la política artiguista, en CONSEJO NACIONAL DE ENSEÑANZA PRIMARIA Y NORMAL,
Centro de Divulgación de Prácticas Escolares, año V, nn. 27-28, Montevideo, mayo-junio de
1947; año V, n. 29, julio de 1947 y año V, nn. 30-31, agosto-setiembre de 1947; Héctor
GROS ESPIELL, La formación del ideario artiguista, en Artigas, Estudios publicados en El País
como homenaje al jefe de los orientales en el centenario de su muerte, Montevideo, 1951; EU
GENIO PETIT Muñoz, Valoración de Artigas, en Artigas, Estudios publicados en El País etc.,
cit.; EUGENIO PETIT Muñoz, Dos imágenes proféticas de la emigración del Pueblo Oriental, y
su influencia sobre el destino artiguista, en Acción, Montevideo, 6 de setiembre de 1950;
EUGENIO Petit Muñoz, Artigas y su ideario a través de seis series documentales, primera
parte, en Instituto de Investigaciones Históricas, Ensayos, Estudios y Monografías,
nv III, Cuadernos Artiguistas, ssü 1, Montevideo, 1956.
— 99 —

��b) la regencia conservadora de los derechos de Fernando VII,
la cual recaería en la princesa Carlota, hermana del Rey depuesto
y esposa del príncipe Juan.
La misión de Curado estaba dentro de la primera de esas orien
taciones de la diplomacia portuguesa. Fracasada la tentativa de en
trevistarse con Liniers, el comisionado portugués, que permanecía
en Montevideo, decidió retirarse.
Al hacerlo dirigió un documento al Virrey que era, en reali
dad, un ultimátum y tuvo con el gobernador de Montevideo, Elío,
una entrevista en el "camino de Pando". En esa reunión las nuevas
probanzas que allí se mostraron por Curado, permitieron acrecer
las sospechas sobre la traición del Virrey e, inmediatamente, previa
reunión del Cabildo de Montevideo, se acordó acusar a Liniers ante
la Real Audiencia, y el Cabildo de Buenos Aires, con asistencia del
Presidente, el Obispo y el Subinspector.
El documento dirigido con tal fin fijaba, en larga enumera
ción, los cargos contra el Virrey en estos términos:
"... el empeño que se advierte en querer sostener su mando el S.r Dn
Santiago Liniers debiendo haverlo renunciado por el solo hecho de ser
Francés, y hacer mas alarde de serlo que Vasallo de ñro Monarca: que á
ello debió obligarle el paso delincuente dehaber dado parte á un Prin
cipe Extrangero, antes que á Era Corte de los Sucesos y circunstancias de
estas Provincias, cooperando tal vez con esta acción á que el Gefe de los
franceses conciviese el deprabado designio de destronar á ñro Soberano
contando con la posesión de America: que Mr Gieque^ y Mr de Perichon
encargado de estos partes, lo fueron también de dar informes de palabra
cuyos contenidos se ignoran: que por la ultima Barca tubo cartas de Pe
richon el Sr Liniers dándole noticia de haver sido llamado á presencia
del Emperador de los Franceses, y esperanzas de ser socorrido por medios
indirectos con armas y Municiones, en circunstancias de no poder ignorar
Perichon los Planes que ya habia comenzado á descubrir Napoleón según
lo indicaban los papeles que la misma Barca condujo: que poco después
llegó un Emisario Francés conduciendo pliegos de Napoleón para el Sr
Liniers quien abrió, entre otros pliegos en la primera Junta diminuta
celebrada al intento, un Pliego del Ministro de Estado Francés donde le
manifestaba Ion iniquos Planes de su amo, la abolición de la Dinastía de
Borbón, la inauguración de José Bonaparte en el trono de España, ha
ciéndole responsable de la inobediencia á las Providencias que se le comu
nicaban: que estas no puede concevirse se proveyesen en francia sin el
allanamiento anterior del Sr Liniers, ni menos que sin contarse con su
prestación á las voluntades del tirano se remitiesen pliegos por su conducto á todos los Gefes déla America: que para las Juntas celebradas en
esa Capital en negocio de tanto bulto, jamas se há contado con el S.r
Obispo Consejero nato de S.M, ni con el Sr Sub-Ynspector Cabo Subal
terno del Virrey: que en virtud de los referidos datos, abusó el Sr Virrey
de la fidelidad de estas Provincias en la Proclama de 15 de Agosto: que
las retardaciones de la —Jura del Rey Dn Fernando indicadas por el S1
Virrey no han podido considerarse sino como torcidas y delincuentes: que
no consta se hayan abierto y reconocido los Pliegos que el Emisario
Francés entregó al Sr Liniers para los Gefes Españoles déla America: que
si consta quiso el Sr Liniers en cumplimiento de sus encargos remitir al
Virrey de Lima el Pliego qe le vino destinado: que quiso el Señor Liniers
permitir el regreso del Emisario francés que debia conducir sus respuestas;
y que se acongojó mucho el Sr Liniers sabiendo la Prisión desu Emisario
Perichon siendo preciso para tranquilizarle que el Brigadier d.n José
Manuel de Goyeneche le asegurase no tendría resultas (prueba de que
— 101 —

�— 301 —
•oapiAajuoj^ 'fwjo^^ &amp; sappp
•futnuttf] ap pptjnop^ pj ap spatjpfstfj sattotapSttsattuj ap Ofn/ifsuj jap seido^ojoj ap OAiqa
-jy na '\fl oíBSaj 'tauty souanq ap' ptauatpñy 'BHÍA3S '?p/ ap fP^aua^) ótitq^y (g)
i'g 'oraox^ ja ajjo^ HDÍP aP oiJBpuajodiuaj^ jap n'jsui SBDijqnd
-ijd sauopisodxa sbj uoiDBjapisuoD ua Bjunf bj opiuaj Bq jBnb o¡ opoj B*d
Vjosasqns soroijiSaj sns A &lt;,¿ opuBujaq n#Q j'S Ib PePíPPíJ HH3P saa^3-i ^
jBjuayjo BpuBA Bjsa Jipad Bd opiuaj Bq b oaijouj ¡a 81-2isuod ap ajjBjmb A
'pSnjjo^ ap awo3 bj bjiSb b sojaz soj JBdiaoip 'ojqanj ajsaap bzubi^uo^
bj asJBjdBaap sopEjipajDB 8"juaiuiijuas A pBpiAOjd ns jod •&gt;*ZBdBD 'uoi^bu
ap jouBdsa 'oauop; 'osoqaadsos ou ojaSns ua BpüíAOJ^ Bjap opuBin ja
BSuod^ pBpni^ Bjsa ap -^ j ja jod Bqaaq Biounuap bj oap b ojbajJB uod
aisuajuas A anSznt 'ajuajaduioa pBpijojnB bjjo n 'ojujsiq jap Biauaipny
l1^ bj b ojubj BjsBq BjapBjnp A BpiaajqBjsa Bpuaijua as Bjunf BpBnuis
-u; bj anb]) ouBqijas^ oiuasBjjuí ja iuib oiJBjajaag jod A 'saqo ^ SB!I3
saJojaoQ sopijapj sojb Bjunf buistoi Bjap sajosasy jod OBÍija as anb :B*"a
SBuosjad sbj SBpBSijqo uojanj 8*bB buojo^ J3p s"uoiaBDipqB 8*jnajoiA sbj A
'ouipdas ja Op*uja^ U'Q op^uiB Anuí j'g A Aa^jj oouap uoisijd bj 'sasaauBjj
sojap jop^jadui^ jap sbjiui SBJjsaiuis sbj asjapuajua b uojeS3jj búa o^'oiom
p apsap 'souiaaA (¿ z 3P óu P uESuajuo^anb 011X3-5^ jap sojqanj soj sopoj
na BjjiAag ap Braajdng bj jod JBaja opBpuBur u^q as b SBjap ojdmaxa
b BpBtujo^ 'ojqan^ ajsa ap BujajjBqng A JBjnaijjBd bj otuoa oijq jaiABX
o^'objj n"Q jo'AO^) j'g opBaipni ja jod Bpipiaajd Bjunf Bjsa Bazouoaaj as
'j'jdB^ Bjap SBAioasqns 8*uopnjosaj A 8B*jsunDj;3 sbjb ajqBjdBpB sbui 0u'ao)
ap UBjd pbB BasajqEjsa as opjanoB joíatu uoa b Bjq A ojubj ajjua ja ua
anb :Bip ajsa ua opESajSuoa u^q as sBpuBjsui SBAno b 'ojqan^ jap ojoa ja
ajsa jas j-d 8}'uijbui^ A 'sb^jbuoj^ sojap jo (aro jb 3Sbjjesba opBjpuaasB uod
b 3)*rojBnSi 'SBqanjd 8*juBAajaj sbui sbj SBpBp auap 9*b ap '^po rosa ap
jojba A pBpiAijDB 'projjdB bijojou bj jlAaDuoD oq^aq Bq aj ojroBpunjuoD b
BzuBjadsa 'buojo^ Bjap so^iraauq soj j-d uoisbaui b*^jb asjBzijBajap osbd
n'Jadsa ns jaua bpbjjid oiJEpuiaaA ajsa jauaj Jod 'EDijqnd pBpijinbuBj) eje
isb jBsajaiui jod pBpni^ Bjsa ap asjBjJBdB oís *oub ajuasajd jap oAbj^
ap "^j ja BjjiAag ap ^jidB;) bj ua uoiDB^q bj jod EpiSija Bjunf Broajd
-ng bj ua 'ouBjaqog orosiro jb oijjiqjB ajsa opBjuaj uaiq 9 opuBro jap
uoiDisodap nsB AajjiA j-g omxq ja oipaaojd opjanDB oAna uis 'jBijojiJjax
B*pny fu bjb uaiq 'sosbd sojsa ua EanbuEJj aj A^"j bj b sosjnoaj soj ajjBd
ns jod asBAaja jo-ao) j*g ja an&gt; .-ajuaijjoa jap "¿\ ap */dng ujo opBjiD ja
asjjjdronD ou ojad asjaaapaqo Biqap oiJBpupaA ja orosiro isb opBSajjua
opuBxap A 'opjiAB^) jap sbidijouuis Buajaqaij^ jaSuy UBnf n*Q opijajaj
ja jaDEqap BqBDB Bip ajsa ap BpESnjpBro bj ua b BiouasnB
Bf 3p OOID
ua anb uojaisndsip *Bqaaj Bsa ua ^oapiAajuo^^ ap sajUBjxqBq^
soj sopBSaj^uo^) *ajquiapas ap \z 'a^uainSis Bip jb 'o^aaja Bjjpuaj
anb o^jaiqB opjiqBD un ap uauíB^Dip jap a^uaipuad opo^ ppanb Á.
ojjansaj oj osuacjsns ua píap as 'Baijqnd upiaBjiSB bj ajuB 'opjyqB^) ja
jod 'ojuauiouj jaiuud un ua 'opiaouoaa^ 'ajquianas ap 03 jap jaa
-apjB^B jb oapiAajuoj^ b pSajj anb 'Buajaqai^^ oiabu ap UBjidBD ja
jod ozBjdroaaj ns Á ojjg; ap uppnmsap bj piAjosaj
() ,/JBJUatJO
BpuBA Bjsa ojjas ap BjqBq ojjBaj oAn^ bsooijsbj BJjanS Bun Jij^ns b
sopBsioajd soroBaA sou o sojinbuBJj soobaia anb ja Bqijjsa ojjaua oroijjn
jod anb A íojsandap jas o 'ojJBiounuaj aqap anb rsjaiuiq oSBijUBg uq jg
jap soubo ua ojsand jbo BjjBq as sbiduiaoj^ SBjsa ap jojjadns opuso ja
anb JBSzní BjBd opsjqos ua^jBro usp sou [dis] uoiDoqos ap A pBpijBjjoro
-ut ap BjjBziq BiuBjaDsiro Bun b A 'opBjsjj jap sajBpnB^ soj ap oajdroa jb
'jbjijio opsjsa jb BqijBjaj ^p^ ja ua soroBqjasqo anb Bjanpuo;^ bjb sopiun
'jBpnp soroapod ou anb ap so^jbd sojsa uij u^ (-sEjjaroaj anb Jod Biuaj

�D.n Joaquín Conrado:]) Que mediante á ser estas provid.as tomadas enla
estreches del tpo, inst.as del Pueblo, y su gral contraste, se entienda facul
tada p.a corregir, ampliar ó modificar tanto el n9 de Individuos q la com
ponen, como qualesquiera otras deliveraciones relativas ásu erección y
procedim.108 consiguientes, délos quales particularm.t8 se([.. ,~i)(ha) tra
tado en este acuerdo: Que todos los Gefes militar.8 q.8 son presentes quedan
obligados á consultarla qualesq.ra genero de ordenes, que directamente
seles comunique por el Exrno. S.r virrey D.n Santiago Liniers, obien p.r
otra autorid.d déla Capital, ínterin las cosas subsisten en el estado q hoi
tienen, yque el objeto de la pres.te determ.on no se entienda ni interprete
por motivo alguno ser otro, q el de (evitar conmosion.' populares y)
conservar esta parte del Virreynato en la devida obediencia ásu legitimo
Soberano el S.r d.n Fern.do 79i defenderle hta donde nrás fuerzas alcanzen,
y en vn todo ypor todo servirle como fieles vasallos: ([y que en el mo
mento mismo q la Capital quiera sin estrépitos, ni violencia y abusos
desupoder escuchar y hacer just.a alas represent.8 de Mont., hechas antes
de ahora contra el Capit.n gral déla Prov.a, se someterá, según se ha dicho,
muy gustosa, y como spre. lo há acostumbrado, alantiguo systema de
G]). (6)

LA JUSTIFICACIÓN DE LA JUNTA
Desde el mismo instante de su instalación se quiso justificar
la formación de la Junta con argumentos de distinto orden que
aparecen en muchos textos cuyo número e importancia va acrecien
do, según las investigaciones los descubren, y que son dirigidos al
gunos exclusivamente a fundamentarla, otros, en que los argumen
tos sobre la licitud de la Junta aparecen junto a consideraciones
destinadas a otros fines. Hasta el presente ellos son:
A)Acta de la Junta de la que se transcribió antes lo más im
portante de la parte resolutiva.
B)Escrito en el que se relatan los sucesos que dieron lugar
a la formación de la Junta de Montevideo. Se enumeran los hechos
producidos desde que se conoció la proclama circular expedida por
la Infanta del Brasil Carlota Joaquina de Borbón; el envío de un
diputado montevideano a la ciudad de Buenos Aires; la orden del
virrey Liniers para que se postergase la jura de Fernando VII; la
llegada del comisionado francés, marqués de Sassenay, luego de su
visita a Buenos Aires y a su prisión en la Ciudadela; el arribo del
brigadier Goyeneche con pliegos que, de inmediato, fueron remi
tidos a Buenos Aires. Se refiere a las versiones que circularon de

que el Cabildo de Montevideo había solicitado se depusiese del
mando al Virrey y que se formase una Junta de Gobierno, según
lo ordenado por la Junta de Sevilla; a la proclama que promulgó
Liniers y a la contestación que le dio Elío al Virrey; al nombra
miento que Liniers hizo en la persona de Juan Ángel Michelena
para desempeñar el gobierno de Montevideo y a su llegada a esta
(6) La parte que transcribimos es una versión de lo publicado por Costa (Revista
del Archivo General Administrativo o Colección de documentos para servir al estudio de la
Historia de la República Oriental del Uruguay, vol. 9, pp. 154-156, Montevideo, 1919) co
rregida sobre el original del Archivo General de la Nación, Montevideo, con la adición de
lo testado legible no editado en la Revista,
— 103 —

�•sauiy souang ap miuatpny p&gt;a^^ bj ap 'opcjp
'fp6\ ainatpadxa jap apaaoíd **ss i. pg\ *d '9 ¿o ojuauínaop 'aatpua^fy 'asea^v (g)
•ss ^ ^^1 *dd 'p ^u oinaranaop 'aafptta&lt;fy '
oppajBdB ojnapjB un b Bjsandsaj ua 'buiiuchjb BurejDOjg (q

(g)

-apoin BpuaiiuoDa^j •ajuauíBApiuipp ojaadsaj jb UBAjansaj
Bf ap Binajdns Bjunf bj o n^ opuBUjag Aag ja anb BjsBq 'Bpuaip
-ny jBag bj jod 'souatu opuBna 'BpBjajo^ jas aqap uppn^jjsuoa ns
anb Á asjaAjosip aqap ou B^anbB anb apnapua josasy ja 'ojuaxui
-lAoui un asjauíaj *ojuaiDBpun^ uod 'apand anb soj ap 'soipaiu soj
sopoj jod Bjunf bj jauajsos ap ucnspap bj á ojqan^ ja ua ajsixa anb
uppBjiDxa bj Bjuana ua opuaiuaj A oapiAa^uoj\[ ap osbd ja opuaig
•B^uaAUOD oujod jBipamaj apuBui as anb BjBd jBjropjBd ja ajqos sap
-BpuojnB sbj b osiab ap as anb Á 4&lt;Bjjap bj ua pnjainbui o ojuaiui
-iaouj^ anboAOjd ou BpBuioj umanjosaj bj anb ajduiais 'sojuaiuiBU
-apjo soj opuaipaj^suBjj Á asopuaipaoxa unB 'ajuaraajqij sajuapisaj&lt;j
A saAajji^ soj b jBjqo aíap as aaajqBjsa as anb bj jod
i
-mu sp^ d^ ^1 óx \Z '¿I '9 Aaj bj bjid fojqan^ jap pnjBS bj
ou anb ajduiais asjijdujna aqap umsiAOJ^ jBa^ bj anb ap uchú
-ido ns BjsaijiUBiu josasy jgj #oapiAajuoj^ ap BApBujaqnS Bjunf bj
ap uppnjosip bj BqBuapjo anb upisiAoj^ JBa^ bj jaaapaqo Biqap is
ajqos oapiAajuoj^ ap jopBUjaqo^) jap Bjjnsuoo bj BtpBAa anb ja ua
*SBijg[ ap oiua^n^ asof 'oujaiqo^ ap JosasB jap uauíBjoiQ (^
(¿) 'oapiAajuoj^j ap ojjand ja JBanbojq uojazppap
uijp oAna b 'saiiy souang ap sapBpyjojnB sbj jauajap uojaipuajajd
jBno ja 'oapiAajuoj^r apsap upuBjaq un pqaBdsap as ojaap ajsa b
anb A Bjnsuiuag bj ap SBjouBdsa sapBpxjojnB sbj b pB^jBaj ns ap
osiab uap BiBjg bj ap ojg jap sapBpnp sbj anb oijBsaaau sa anb
íBja^nBD uoa opBÍauBiu Bq as A ouBjaqog ns BiDBq pB^jBaj ap o^uaiui
-i^uas un jod opiAoiu opipaaojd Bq ouBapiAajuoui oiJBpupaA ja
anb opuBjsa^iuBiu aAnjauo^ 'oapiAaiuoj^r ua opiqiaaj anj oiJBsiiua
ajsa anb ua bujjoj bj 'BpBzuouaiujod BjauBui ap 'BjjBiap íBjunf
bj jaAjosip ja Bja u^isiiu ns ap pBpijBu^ bj anb ap sajoiunj soj a^uB
ojqang jap uppBji^B bj ap bdj3db A Bpuaipny bj ap soSaijd opuapnp
-uod BqDog soiDij^Bd ap J^idijo jap oqiJJB ja ajqos Bpno^^; *ojaíqo
ns jijduinD opijxid jaqBq uis sandsap ODod BjaA bj b oziq as anb ja
'opjiqB^ jap sojqtuaira soj A oijgj jopBUjaqo^ jb osajd jpnpuoD ap
uij ja uod *uajag oijbsjod jap 'satu oiusiiu jap 3 ja 'BpB^ajj bj b
ÍBjunf bj ap uppnjosip bj ajuaiuBAanu opUBiupui 'Bpuaipny bj ap
A Aajjj^ j^p so^aijd uod opBjndip un ap ajqnjDO ap ^ ja oqiJjB jb
íoapiAajuoj^[ u3 BppajqBjsa Bjunf bj jitupdns ap sajiy souang ua
SBpBDipBj sapBpijojnB sbj ap uoispap bj bjsia 'BjjiAa^ ap Bjunf bj
ajuB opBjndip oiuod BJjan^) asof b jbiau3 ap Biunf bj ap uppnj
-osaj bj b íoujaiqo^) ap Bjunf Bun ap uopBaiD bj b f\i Bip ja ozij
-Baj as anb ja ouaiqB opjiqB^ b 3Sbdoauod as A sjaiuiq ap uapjo bj
asapsisaj jopBujaqof) ja anb ap BpuaSixa bj b íoijg ap uppotuaj bj
oip anb b jBjndod u^iDomuoD bj b íajqiuapas ap Q3 ja

�en Buenos Aires, bajo la firma de Español Americano. Exhorta al
rompimiento con la capital y ataca las actuaciones del virrey San
tiago Liniers, a quien acusa de traidor, comentando los documentos
emanados de las autoridades de Buenos Aires. Confronta las acti
tudes del Virrey y las de Elío y asume la defensa de lo hecho por
el gobernador de Montevideo. Compara la gestión de ambos du
rante las invasiones inglesas, poniendo de relieve la impericia y
cobardía de Liniers y la capacidad de Elío, enjuiciando, además, la
obra del gobierno de Liniers. Justifica jurídicamente la creación de
la Junta de Montevideo: alegando que, destronada la casa reinante,
los derechos de la soberanía han retrovertido al Pueblo español y
que éste puede crear nuevas autoridades, nuevas leyes y nuevas
Constituciones, como se ha hecho en España; reivindica para los
americanos los mismos derechos de las provincias españolas. (9)
E)Carta del presbítero José Manuel Pérez Castellano, al
Obispo de Buenos Aires, en la que defiende la posición de la Junta
de Montevideo. Sostiene que los españoles americanos son herma
nos de los españoles europeos, porque son hijos de una misma fami
lia, están sujetos a un mismo monarca, gobernados por idénticas
leyes y usufructúan idénticos derechos; que si los Pueblos de la
Península, privados del Monarca, han tenido facultades para pro
veer sobre su seguridad común y defensa, los mismos derechos caben
a los españoles americanos; hace notar, asimismo, que si Montevi
deo fue la primera ciudad de América que manifestó el deseo de
igualarse con las de la Madre Patria, ha sido por su tradición de
fidelidad y porque se vio obligada a ello por razones de imperiosa
necesidad, dada su posición geográfica. Concluye afirmando que
acata la orden del Prelado suspendiéndole en sus facultades como
sacerdote. (10)
F)Carta de Lucas Obes, a Echeverría, en la que defiende la
actitud asumida por los montevideanos y ataca la posición de éste
y quienes sostienen que la América no tiene derecho para hacer por
sí lo que han hecho otros Pueblos de España, juzgando que carecen
de facultad para elegir Juntas de gobierno similares a las allí for
madas. Le recuerda que, en una carta anterior, había convenido en
que por la abdicación de Fernando VII habían retrovertido al Pue
blo sus facultades, lo que legitimaba las innovaciones introducidas
en la constitución. Hace notar, luego, que en virtud de ser América
del Sur una parte de la Monarquía española y como consecuencia
de la doctrina antes apuntada, América tiene derecho a introducir
novedades en el gobierno; destaca que todos los distritos o partidos
y los pueblos pueden por derecho formar Juntas subalternas y con(9)Véase, Apéndice, documento ai 7, p. 156 y ss.
(10)Véase, Apéndice, documento n? 8, p. 166, tomado de DANIEL GARCÍA ACEVEDO,
El doctor José Manuel Pérez Castellano (Apuntes para su biografía) en Revista Histórica de
la Universidad, año I, n^ 1, Montevideo, diciembre de 1907.
— 105 —

�cluye por sentar la opinión de que el Pueblo de Montevideo está
facultado para actuar como lo ha hecho y para enviar un repre
sentante a la Junta que reconozcan por suprema. (11)
G) Escrito de Mateo Magariños y Ballinas en defensa de los
sucesos que tuvieron lugar en Montevideo cuando se rechazó la
destitución de Elío de su cargo de Gobernador y se resistió su reem
plazo por Juan Ángel Michelena. Se expone la doctrina que justi
fica el proceder de la ciudad de Montevideo y las arbitrariedades
legales cometidas al deponer al gobernador Elío; se señala que Elío
y el Cabildo de Montevideo acusaron de infidente al virrey Liniers
ante las autoridades competentes y demandaron su remoción y éstas,
sin emplazar y juzgar al Gobernador determinaron relevarlo, nom
brando, el acusado, al capitán de navio Juan Ángel Michelena para
desempeñar el gobierno de Montevideo; se destaca que no era equi
tativo se castigase sólo a algunos de los culpados por firmar y acu
sar de sospechosa la persona del Virrey, haciéndose notar los peli
gros que arrancaban de tal procedimiento, y que, asimismo, era
indispensable, dadas las circunstancias, juzgar a Liniers. Hace men
ción de las causas que dieron origen a las sospechas; sostiene que
el Gobernador de Montevideo tiene en su poder los documentos
que probaban la deslealtad de Liniers para con el Soberano espa
ñol. Destaca que en Montevideo se vio con sentimiento que se des
pidiese al enviado de Portugal, mariscal de campo Joaquín Curado;
alude a la misión del brigadier del ejército español, Manuel de Goyeneche, a la forma en que fue recibido por las autoridades montevideanas y a su reacción ante los ultrajes de que fue objeto. Señala
que el enviado de Portugal no intentó perturbar el sosiego de los
Pueblos sino sólo indagar los sentimientos de éstos. Se refiere a los
sucesos desarrollados en Montevideo el 20 y 21 de setiembre; se
extiende en reflexiones sobre ellos y aduce los fundamentos jurídicos
que justifican la Junta creada. Al desarrollar su argumentación ex
presa que el primero de los derechos del hombre es su conservación;
subraya que el pacto social es la fuente originaria del poder real,
derivándose, por tanto, su poder del derecho natural; establece los
casos en que el hombre, a pesar de haber abdicado del derecho de
su propia defensa, puede ocurrir a las armas sin mandato superior
para concluir sosteniendo la tesis, a fin de defender la actitud asumi
da por el Pueblo de Montevideo, que un Pueblo está legítimamente
autorizado por derecho a oponerse a todo lo que sea contrario a
su voluntad y a remover a las autoridades cuando no puede fijar
por otra vía su seguridad, ni atender a su conservación; expone la
jurisprudencia admitida que otorga licitud a la determinación del
Pueblo de Montevideo en el conflicto de competencia entre la auto
ridad del Virrey y del Gobernador de Montevideo; destaca la acti
vidad y celo del gobernador Elío y concluye manifestando que los
(11) Véase, Apéndice, documento o9 9, p. 167. La versión de este documento la difundió
mi profesor de Historia Nacional y Americana, el doctor Felipe Ferreiro, en los cur^ps de
preparatorios para Derecho. La tomamos de sus apuntes de clase.
— 106 —

�Tribunales imparciales de Buenos Aires oirán las quejas y repon
drán las cosas al estado que tenían antes de la llegada de Michelena a Montevideo. (12)
De todos estos escritos resulta que, en resumen, la formación
de la Junta de Montevideo se basa legal y doctrinariamente en:
a)el ejemplo de las que se mandaron crear por la Junta de
Sevilla que en una proclama datada el 3 de agosto de 1808 había
dispuesto se erigieran Juntas subalternas en las poblaciones de dos
mil y más vecinos (Acta de la creación de la Junta pp. 102-103 de
este estudio; escrito en el que se relatan los sucesos... etc., docu
mento np 4 del Apéndice pp. 144 y ss.).

b)la igualdad de las diferentes partes integrantes de la Mo
narquía española, esto es, que la Junta de Montevideo se había
hecho siguiendo el ejemplo de España (ad exemplum). Por consi
guiente, si las Juntas eran allí legítimas, también lo eran en Amé
rica. (Acta del 21 de setiembre; doctor José E. de Elias, documento
np 6 del Apéndice, pp. 154 y ss.; proclama anónima aparecida en
Montevideo, documento np 7 del Apéndice, pp. 156 y ss.; Pérez
Castellano, documento np 8 del Apéndice, p. 166; Lucas Obes, do
cumento np 9 del Apéndice, p. 167).
c)el derecho del hombre a su propia conservación que re
sultaba de la circunstancia de que la permanencia de un virrey
francés, sospechoso de traición, al frente del Río de la Plata, ponía
^en peligro la seguridad e integridad de los habitantes, los que po
dían ser entregados a la tiranía napoleónica y contra quienes los
portugueses podrían dirigir sus ataques. La formación de la Junta,
que procuraba evitar esos males, tenía, por ello, otro fundamento
concordante: la voluntad presunta del Soberano.
(Acta del 21 de setiembre; Mateo Magariños, documento np
10 del Apéndice, pp. 168 y ss. e implícitamente todos aquellos docu
mentos en que trata de probarse la traición de Liniers).
d)la voluntad popular, vale decir, que el Pueblo quiere
formar la Junta por que le asiste, para ello, el derecho resultante
de que, al faltar el rey, retrovertió en él la soberanía (Proclama anó
nima aparecida en Montevideo, documento np 7 del Apéndice,
pp. 156 y ss., Lucas Obes, documento np 9 del Apéndice, p. 167).
UN ANTECEDENTE
La voluntad popular y el derecho a la propia conservación
tienen como antecedente inmediato la doctrina expuesta en ocasión
del conflicto con Sobremonte, en 1806, durante las invasiones in
glesas. Allí se invocaron argumentos que, luego, repetiría Maga
riños y sus resonancias alcanzarían a 1810. Con razón Mitre ex
presó en la Historia de Belgrano: "El pueblo que escuchaba aquel
lenguaje atrevido, que abandonado por sus mandatarios habíase
(12) Véase, Apéndice, documento n? 10, pp. 168 y ss., tomado de Mateo J. Magariños
^E Mello, Reseñas Documentales, Defensa de la Junta de Montevideo (1808) en SOCIEDAD DB
Historia Argentina, Anuario, 1940, Buenos Aires, 1941.
— 107 ^

�reconquistado a sí mismo, dando y quitando el poder supremo, en
uso de su soberanía natural; que había adquirido el derecho de
llevar las armas y el estandarte de la nación, levantando fuerzas
superiores a todas cuantas podían hacerle frente; ese pueblo que
acababa de coronarse de gloria, y que veía rendida a sus plantas a
la soberbia Albión, no comprendía aún el alcance de lo que había
hecho, no sabía que era arbitro de sus destinos, que tenía los me
dios para ser independiente y que sólo le faltaba la voluntad de
cidida de serlo. El día que unos cuantos hombres comprendieron
esto, estalló la revolución". (13)
El escrito de Magariños defendiendo la Junta de Montevideo
sigue en muchos pasajes, a la letra, los anónimos bonaerenses de
1806 como se demuestra seguidamente. (14)
Defensa de la Junta de Montevideo
por Mateo Magariños.

Anónimos bonaerenses
agosto y setiembre de 1806
Se save que los oficios no se han
creado en España para acomodar las
personas, sino para que las personas
sirvan y desempeñen los oficios (1). No
es de presumir que el Rey haya nom
brado á Sohremonte para unos cargos
tan graves, y delicados, como los de
Virrey, Governador, y Capitán General,
solo por honrar su persona, ó por fa
cilitarle volsillo para el acomodamiento
de su familia. Quando el mérito y ser
vicios del Marques fueran distintos del
que ha labrado con la entrega de Bue
nos Ayres, no le faltaba modo al So
berano de corresponderle y premiarle
sin desengastar de su Rl. Diadema una
de las mas preciosas joyas que la re
comiendan, y hacen brillar, ni exponer
á sus Vasallos á los insultos, tropelías,
y extorsiones de una Nación según se
acava de descrivir, como la Inglesa.

1808
Se save por la Ley Rl. de Castilla,
que los oficios no los dá el Rey para
acomodar las personas, sino para que
estas lo sirban y desempeñen con con
cepto a los cargos que ellos tienen; y
el inhavil que no posé las cualidades,
o constitutivo esenciales, debe perderlo
por el mismo echo, y quando la inhavilidad consta de notoriedad, no se
debe esperar a sentencia, máxime en
casos urgentes y de difícil haver riesgo
enla tardansa, pr. qe. el orden de d10.
es no observarlo quebrantando con no
toriedad sus fueros y preceptos.

(1) Li. 2. tít. 5. üb. 3. R. C.
Los Dro. que han conocido los enga
ños que suelen padecer los constitu
yentes en nombrarlos, y lo expuesto
y peligroso que és á los subditos to
lerarlos, han acordado savia, y pru
dentemente, que si alguno se sintiese
gravemente molestado y oprimido de
su superior, en partes, y lugares muy
remotos, como acá en Indias, y otros
parages, adonde por la larga distancia,
y dificultad de recurrir alRey, no se
puede esperar oportuno remedio, puede
licitamente recurrir á otro Juez, que
no sea suyo, aunque sea absolutamente
incompetente. Porque dicen los que lo

Los dros qe. han conocido los engaños
y lo expuesto q.e es alos subdictos to
lerarlos han acordado saviamte. qe. si
alguno se sintiese ([agraviado]) opri
mido de su supor. en partes y lugares
muy remotos como aquí en Indias, y
qe. pr. la larga distancia y dificultad de
recurrir al Rey no puede esperar pron
to y oportuno remedio deve licitamte..
recurrir a otro Juez, aunqe. sea absolutamte. incompetente, y, ([(pr. qe. pT. el
peligro qe. hay en la tardanza é impo
sibilidad de ocurrir al legitimo supT..
puede) aun la Ciudad haver ligas
y confederaciones, levantar gente de-

(13)Bartolomé Mitre, Historia de Belgrano y de la independencia argentina, en.
Obras completas de Bartolomé Mitre, vol. VI, p. 200, Buenos Aires, 1940.
(14)Véase, Apéndice, documentos nos. 1, 2, 3 y 10, pp. 131 a 143 y 168 y ss.
— 108 —

�han estudiado, y mejor lo entienden (2)
que por la dilación, distancia, ó impo
sibilidad de poder ocurrir al Superior,
para que quite la opresión, y por el
peligro que hay en la tardanza, puede
la Ciudad hacer ligas, y confederaciones,
y levantar gente de guerra para su de
fensa, ó entregarse á otro Dueño ó
Señor para que la defienda, y ampare;
y esto por dro. natural. Porque por la
misma razón deser dilatado ó difícil el
recurso Superior, pueden los Monges
prender á su Abad que los ostiga y
hostiliza, y ponerse bajo el amparo, de
quien no tenga jurisdicción alguna so
bre ellos; y haun el particular hacerse
Juez en su propia causa. Y el que está
obligado á consultar al Rey, dejar de
hacerlo, porque por la dificultad, ó
imposibilidad de consultar al Superior
es licito para el rigor, y disposición
ordinaria de las Leyes.
La necesidad, y el peligro de la tar
danza, es de tanta consideración, que
en sentir de muchos textos, y Doctores,
dice uno de los que van citados, que
carece de Ley, no la admite, y antes la
da. Hace licito, lo que no lo es; y al
Juez incompetente lo convierte en lexitimo. Altera, mas de una vez, no solo
los preceptos humanos sino también los
divinos, y los naturales.

guerra y entregarse a otro Dueño para
que la defienda y ampare, y esto por
dro. (natural por la misma razón de
ser en tal extremo qe. siendo)]) dila
tado o difícil el recurso a el supr. pue
den los Monges prehender á su Abad,
y ponerle baxo el / amparo de qn. no
tenga jurisdicción alguna sobre ellos, y
aun el particular hacerse juez en su
propia causa, y el qe. esta obligado a
consultar al Rey dejar de hacerlo pr. q.e
p.r la imposibilidad del pronto remedio
es lícito pasar el rigor y disposiciones
de las L.L. (1) en tales tro. qe. los D. D.
tienen la necesidad y el peligro de la
tardansa ([(y la necesidad es)}) de tan
ta gravedad qe. carece si L., no la ad
mite, y antes la da: hace lícito lo qe. no
lo es y al incompetente lo convierte en
Juez legitimo, y altera en muchas oca
siones los preceptos humanos y divinos.
(1) Bobadilla li.ro 2^ cap^ 17 n.os 108,
109, 110 Salya... de Regia protectione part
1* Capo, preludio 3?

(2)Bobadil. lib. Cap. 17 N 108 109 y
110, Salg. de Protec, part. la. Cap. 1? prlud.
3 á num. 100, nsq. ad 104.
En las materias de esta clase, la vo
luntad, y mente que se deduce por congeturas, o que se hace verosímil, se
tiene por voluntad ebidente y expresa.
De suerte que el que alega la verosi
militud, se dice que alega Texto de
Ley, porque la Ley manda observar lo
que es verosímil. En tal conformidad
que el que arguye con lo verosimil, ar
guye con razón natural, porque la ve
rosimilitud se tiene por parienta de la
naturaleza (3). Esto és expreso en el
dr0.; y siéndolo, lo és igualmente, que
el Publico no procedió sin voluntad
del Principe, á proclamar á D. San
tiago Liniers, por su Governador, y
Capitán á Guerra, porque és verosimil

En toda materia enque es difícil la
consulta el Soberano aprueva y confir
ma la que se acerca mas a su voluntad,
y lo que es mas verosimil, se tiene por
expreso. Desuerte que, el que alega ve
rosimilitud se dice, que usa del texto
de la Ley, porque esta manda guardar
lo que es mas verosimil; ental confor
midad, que el que arguye con ella lo
executa con razón natural, porque se
tiene por consanguinia de la natura-

(3)Pignatell. Tom. lo Cons. 139. N 12.
Vers. Verim énibvero 1. ul. Cap. Tomo lo
Discep. 58 N. 23.
que el Rey le nombrase mientras, a lo
menos, no pudiese embiar otro, si es
tuviese informado del esfuerzo, celo é
inteligencia que mostró, que és lo que
en el dia mas se necesita, para defender
— 109 ^

�y conservar la Tierra, que se halla
amenazada de enemigos, y se ha hecho
el obgeto de su embidia, por las pro
porciones que la acompañan, é infor
mes que les han dado de su vondad,
los que para su destrucción se han recivido en su seno; de cuyo particular
no puede tampoco prescindir el Pu
blico, mirando por su seguridad, y que
le pone igualmente en la necesidad de
tomar sobre ello sus medidas a tiempo,
antes de que estos Cuervos le saquen
los ojos, después de haverle comido el
corazón.

leza. Y siendo esto expreso en el Dro.
lo es igualmente, que el Pueblo proce
dió conforme con la presunta voluntad
de S. M. mirando por su seguridad
conserbación, quietud y tranquilidad.

1 que formó las Siete partidas era
todo un Sabio; y como que posehia co
nocimientos, y le asistía autoridad, de
lineó las de Capitán General, ó de
Caudillo, que es el titulo con que lo
distingue, en estos tres precisos térmi
nos: esfuerzos, maestría, y seso(4). Estas
qüalidades de tal manera son esenciales
á todo Caudillo, que el mismo Legis
lador advierte, que si el Emperador, ó
Rey, sale á la guerra, y no las posé,
deve nombrar al que las tenga, para
que Caudille diestramente á la gente.
La obligación en el Principe de buscar
Caudillo á proposito, arguye la necesi
dad de este en serlo, qual combiene. En
especial emanando, como se explica el
Texto, la obligación del Principe de la
calidad de los echos de la guerra. Pues
dicen, que todos ellos están llenos de
peligros, é de aventuras: é demás el
yerro que ay aviniere, non se puede
después vien emendar. E por ende non
se debe traer (la guerra) si non por
seso, ó por grande acabdellamiento. De
modo, que si por esta razón no puede
el Soberano usar en esta materia de su
plena potestad, y libre alvedrio menos
podra el subdito dejarse llevar de él
para aceptar el cargo, y exercerlo.

El qe. formo las 7 partidas era todo
un savio, y como qe. poseía conoci
mientos nada vulgares, y le asistía po
der y autoridad delineo estos tres atri
butos asaver esfuerzo, maestría y sesso;
qüalidades. .. / en tal manera esenciales
a todo Xefe o Caudillo, qe. el mismo
Supremo Legislador advierte, qe. si el
Emperador, o Rey sale ala guerra, yno
las posee deve subrogar otro en su
lugar qelas tenga pa. qe. acaudille y dirixa diestramte. ala gente; De modo
qesi pr. esta razón no puede un Sobe
rano usar en tales casos de su plena
potestad, y libre arbitrio, menos debe
el subdito dexarse llevar de su orgullo
pa. aceptarlo, y exercerlo, y y si lo
executa, no se quexe de qe. un Pueblo
amante de su sosiego e instruido délas
máximas de su constitución repulse (á
el qe. quebrantándolas altera) con ener
gía a el perturbador qe. selo perturbaba

(4) L. 5. tit. 23. Part. 2a.
Tenga entendidos los zoylos, que la
Representación y Autoridad de un Pue
blo caveza de un Reyno, no es tan pe
dánea, como á ellos se les ha figurado.
Sin embargo en prohivir la Ley, que el
qe. fue un año Alcalde, lo buelva á
ser, hasta no pasados dos, el dro., y la
practica dispensan si fuese aclamado por
unánime votación (6) No obstante tam
bién, de qe. en España muerto el Co
rregidor (lo mismo deve decirse del

La representación de /un Pueblo no
es tan despreciable como algunos se
han figurado, pues apesar de prohibir
la L. qe. el qe. fue un año Al^, no lo
vuelba á ser hasta pasados dos, el dro.
y la practica lo dispensan si fuese acla
mado pr. unánime votac". No obstante
qe. en... España muerto el Corregidor
o Govr. espira la jurisdicción de los
coadjutores de este y no deven exercer
mas autoridad, ni entrar en lugar del

(6) Lib. 9. tit. 3. Lib 5. R. I. Bobad.
lib. 3. Cap. 8. N 60 y 61 Evia. Part. 1 S. 2.
N 36.
— 110 —

�Governador) espira la jurisdicción de
su teniente, y este no deve entrar en
lugar del que le nombró, cesa la prohivicion, si el Pueblo lo elige (7). Lo
mismo pasa, quando se acava la paren
tela del Rey, que no quedando ningu
no de los de su Casta, á quien de dr0.
pertenece la Corona, el Pueblo elige al
que mejor le parece (8), Buenos Ayres,
tanto en la Reconquista de su Ciudad,
quanto en la elección del nuevo Go
vernador por muerte Civil del antiguo,
no miró a otra cosa principalmente co
mo al mejor servicio del Rey, y á la
gloria de la Nación.

qe. los eligió cesa la prohibición, y se
constituien con plena jurisdicción si el
pueblo lo Elige. Y lo mismo sucede
qdo. muerto el Rey no teniendo suce
sión legitima pues el Pueblo eligue el
qele parece. El Pueblo de Montevideo
en la conservocn. de su Gov.* no miro
a otra cosa qe. al mejor servicio del
Rey, y... gloria déla / Nación,

(7)Acev. lib. 3. tit. 7 leg. la. N 13.
L. 12 tit. 3. Hb. 5. R. C.
(8)Covarr. in Pract. Cap. 4 N 3.
Es el primero de los derechos del
hombre, la defensa y conservación de la
vida. Para asegurarla de los insultos
del mas fuerte, combinieron en unirse
en Sociedad formando Ciudades, y Po
blaciones; (1) al paso que para mejor
consultar este fin, tomaron el partido
de elegir uno de ellos por Caveza para
su Govierno (2). Siendo este el origen
de los Principes y Soberanos (3) cuyo
poder nace, y se deriva de la causa del
dro. natural; y asi la mas estrecha obli
gación de los Reyes es la defensa de
los Pueblos (4).
Aunque por estos principios el hom
bre en sociedades abdicó de si aquel
dro. de su propia defensa, é incumbe al
Rey aquien privativamente corresponde
el dro. de la Guerra (5) con todo hay
casos en que puede, y deve ocurrir á
las Armas sin esperar el mandato del
Rey. Estos son aquellos en que corre
un riesgo inminente su conservación, y
que no dan espera al recurso de su
Soberanía; porque ademas de que en
tales casos se procede conformemente
con la voluntad del Monarca explicado

El primero de los derechos del hom
bre, en su conserbación y por ello es
licito en propia defensa matar al agre
sor; y para evitar esto, y la Ley del
mas fuerte, combinieron unirse en So
ciedad, formando partidos y Ciudades,
ydirigiendo al fin caudillos, que los
Governasen, de donde procede el ori
gen délos Reyes y Potentados, deribandose todo su poder por estas causas del
Dro. natural; y por lo mismo es es
trecha obligación de los Soberanos la
defensa de los Pueblos, y aunque por
estas máximas abdico de si el hombre
aquel Dro. de su propia defensa, remi
tiéndolo a su Rey y Señor, natural,
hay casos en que puede y deve ocurrir
a las armas sin esperar mandato Supe
rior; como son: Quando corre riesgo
su conservación; Se teme traición a la
Patria; o se presume emoción Popular,
porque en tales circunstancias se pro-

(1)Societas co tendit, ut sum salvum su
communi ope, ac conspiratione. Grotius de
jure bell et pacis. L. 1 Cap. 2 S. 1.
(2)Ubi non est Caput Corruet Populus
Probev. Cap. 11
Porque naturalmente
las voluntades de los homes son de partidas,
los unos quieren más valer que los otros. E
por ende fue menester por derecha fuerza
que obiese uno que fuese Cabeza de ellos.
L. 7. T. 1? la. 2a.
(3)E por esta razón combino qe. fuesen
Reyes é los tomasen los homes pr. Señores
L. 7. ibi.
(4)Vnges cum Ducen Populum meum de
manu Filis tinorum 1 Reg. Cap. 9.... Otro
si la deven guardar de los enemigos de ma
nera que no puedan en ella hacer daño. L.
3. T. 12. P. 2a.
(3) Regalía incocusa de los Soberanos.
— 111 —

�— 311 —
ap opjiqB^) |3 33ip ^nb ^oXbj jb ajuB fainas sa opBmjniniu ojqand
íl '908I 3P Josaaapajd ns anb SBjqBjBd sbidsiuj sbj isbd a^idaj
souub^bj^[ anb ua ^op^in^ij UBq as soun^jB oujod ajqBpajcísap ub^
sa ou ojqang un ap uopmuasajd^j ^^g^^ íajqraai^as ap \z pp B^unf
bj ap uppaaja ap b^ob ja Bjuais anb ojqang jap ojo a ja ajsa jas
Jod -ouiod sauoxsajcjxa uod asjBjsajiuBiu b Bzaiduia 'jBjndod biubj
-aqos bj ajuauíBjjaiqB sbuj o *sojuainnaop soun^jB ua Bjqiuou aj as
zapium BjjaiD uod oujod 'jBjndod pBjunjoA bj ap oidpuud jg
HVlíldOd VIMVHHSOS VI
•sjaiuig b 'ajuaiuBspajd
*jBSnj ns ua jauod X ajuoiuajqos XajjjA jap pBppojnB bj jBjqanb
BjBd opiAjas UBiqBq 'sajuB oood 'anb sojuaiuiBuozBJ soiusiiu soj ap
asaxjBA as sjaiuig XajjiA jap upiDBjBd^s X ojuaiurepinfua jap joabj
ua ojB^ajB ns ua souijb^bj^[ anb biuoji Bun 'ajuaiuBjjaiD 'sg
T ^ pnj^inb
-di o oju^iuiiAOin asjinS^s Bpand anb
'pBpijeo jbj ap ^as BijajBui ^\ anb ap
osb3 ja aAnjaxa / SBUBuxpjo SBjsajojcI
SBjap sandsap 'ojp bjjdod á soAisaoxa ^as
a'bunB soiBpuBui sns jijduina Á. jaaap
-aqo b sopBSijqo souiBqBjsa 'ab opuBU
-apjo ojuBnb ua bujsiui Bjja ap sauop
-ajdsa sajuBuiuuaj sbj ap aanpap as
issb sand 'opBnjdaaxa Bjsa japod ns ap
saiimij soj aqijasajd *ab SBipuj ap puft^
-tunta ^ar\ buisiui bj ap sauoxadaaxa sbj
•id is o 'ajsa ouioa jBuopipsuní oajdma
ap asBja Bun oituiaij pB

bj ap ptuainbui o 'ojaairaiqoni ajjpa^
-ns Bpand anb 'pBpijBa ap Bas BuajBin
bj anb ap osbd ja o^jBquia uis aXnja
-xa í'ojp bjjuod A soAisaaxa usas anb
-unB 'sojBpuBtu sns Jijdtuno A 'sajjaaap
-aqo ap ouiajjxa ja BjsBq 'saXajji^ soj
ap pBpyjojnB bjjb bj JBjadsaj b
anb 'sEipuj ap jBdiaiunj^ ^a-j
(8)
61
I (¿)
'6
bj sa f bsojS A g
bsoj zado-j
ja X ituapiqi -ey
X ' -Bpd
-j, ' '1 ^ I3P opEpuBin
opuaipuaje non 'aisanq ^bj b jiua^ sopoj
naAap sanozBj s^jsa SBpoj jo^- •'• • (9)

•BpniAOJj Bjsa ap pBpaid
-o^d na Xajji^v '3Juoiuajqo ap sanbjBj^
•ovuxq jap upiaisodap bj saj^y souang
ap jB;dB3 bj b -yi • OAOjdB soaijoui
so^na jod A íBiuBjaqos ns jajauío^dinoD
DBpand anb sojnaBjsqo soj opuaiAoai
-aj Bidojd 'BsnBD ns ap joabj ua jBjqo
jod 'BijB^aj Buiajdn^ bj ap oiabjSb uis
&lt;BSuajap jBjnjBU ns ojqang ja opuaiui
-nsaj 'saXaq sns ua BpBpuijsap 'bojbu
*K PP pB^unjoA bj b auuojuoa apaa

•sajiy souang ap ojqang o 'pp^
'bjU BjjBq as anb ua osb^ jb ajuamajq
-isuasui souiB^ajj omoa inbB a j ^soip
-aui soj opiAiqojd A 'opniuuad asanj
aj utj ja anb 'jbid Bijpuoduioo as anb
jod 'uBpand 'Bjjajamojduioa o 'Bjjip
-adiui anb 'sojnaBjsqo soj opuaiAoiua^
Bsuajap ns b sa^uaanpuoa SBiauapiAOjg
SBJ SBpoj JBUIOJ BJBd BI^UaipaSUO^ BIJBS
-aaau jod apuaijxa as 'sBp^aipui sakaq
sbj A 'jBjnjBu -Ojp ja Jod opBziJOjnB
ojqang jap oijapod A 'pBjjnaB^
•(8) sojquiaira soj sojja A
-vt) bj A 'Buijy ja sa ¿íag ja A (¿) v&amp;ns
otaoo s^ sojfPSVy{ sns p PZ9nban vj
9 U9ta. J9 9nb S9n4 íbuisiuj Bun sa anb
'Xag jap bj ap A 'Bidojd BsnBa ns ap
joabj ua Bjqo BijBSag Buiajdns ns ap
Bsuajo uis A 'asjapuajap ap -ojp jbjiubu
ns auinsBaj ojqang ja (9) sa^aq sns ua

�Montevideo al de Buenos Aires; "destronada la casa reynante retrobertieron al Pueblo español todos los derechos de la Soberanía"
responde a Los Gemelos, el anónimo montevideano y, todavía,
Lucas Obes contesta a Echeverría que por la destronación de Fer
nando VII habían retrocedido al pueblo sus facultades.
He aquí los precedentes ideológicos inmediatos de la doctrina
que sostendría Castelli el 22 de mayo de 1810 y que llevarían a
Saavedra, en su voto triunfante a afirmar que la integración de la
Junta debía hacerse en forma que "no quede duda de que es el
pueblo el que confiere la autoridad o mando" y luego a Zudáñez
en 1811, en su Catecismo Político, a decir que, en este caso, (15) "la
autoridad vuelve al pueblo de donde salió". (V. cuadro 1).
(15) Ricardo Donoso, El catecismo político cristiano, p. 100. Mencionamos a Zu
dáñez porque si bien su Catecismo es de origen chileno su autor era de formación rioplatense, en las aulas de Charcas, de donde salieron, precisamente, también, Moreno, Castelli,
Rodríguez de Quiroga y Monteagudo. Del Alto Perú partieron anónimos dirigidos a Eli o en
los que se decía, entre otras cosas, nada menos que lo que transcribimos:
"Si buscamos el origen de los Soberanos, en la Ley Natural, Escrita, y de Gracia, sea
dentro del Paganismo, ó dentro de la porción escogida del Señor, no encontraremos que haya
sido otro, que el de la elección por las Naciones, ó Reynos. Esta elección supone potencia, y
esta potencia no faltará mientras hayan Naciones. Luego estas que tienen potencia por sí,
nunca pueden sin degradación de su racionabilidad ser comparadas con los Mayorasgos, que
ninguna potencia tienen por sí. En los Mayorasgos se suponen cosas inanimadas, como las
tierras, y animadas racionales, como los Ganados, que con las tierras, ó sin ellas se venden,
se compran y se dan. Pero en los Reynos no se suponen mas que hombres, aunque lo comprehendan todo. El hombre que es un compuesto de Alma y cuerpo, cuya principal parte, es
intelectual, que sublimado con la noble distinción del libre albedrío, piensa, medita, reflecciona, quiere, reprueba, teme, desea, espera y busca la verdad y perfección: nunca podía haber
disminuido su dignidad, sus prerrogativas, y privilegios en la sociedad, sino antes aumentán
dolas, como sucede en la fuerza, que la de cien hombres juntos es a la de uno solo. Y á este
fin cada Monarquía, y sociedad civil, es una persona moral unida para la felicidad de los
individuos de que se compone, cuyo bien lo dice la Ley 1^, título 10. Parte 2. Luego el hom
bre en el govierno que se fuere, nunca devia, ni deve perder, sino antes ganar; nunca devió
llegar al vil ultraje de ser parangonado con las especies inanimadas é irracionales, vendibles,
comparables, donablcs y renunciables, sino que antes devió ser, respetado, y exepto de qualquiera
oprecion de sus derechos, y livertad. Y qualquiera que diga lo contrario, no puede menos
que ser un degradante de su propia racionalidad, por un vil interés; por una vaja servilidad;
por una ruin condescendencia, y otras miserias que le precipitan hasta el delito de daño contra
la Nación, que todavía es más grande que el de daño contra la Magestad, porque después de
Dios, primero se deve mirar por el bien de la Patria, que por el bien del Rey; pues la Patria
es el todo; y el Rey solo una parte, y su hechura. Y si por Dios reynan los Reyes, no es decir
que Dios violente al Pueblo, sino que docilita los corazones á la ovediencia, porque de lo
contrario no habría quien obedeciese á otro hombre.
El hombre pues, que por todos derechos, no podía tener otro objeto que el de su propio
bien, y decoro en la formación de sociedad, viéndose en un solo cuerpo todos los de un
Continente, componiendo una sola persona moral, obligada á buscar su subsistencia y segu
ridad, y que tantas atenciones sin dividirlas entre sus propias partes con el orden adaptable,
no era posible desempeñarlas exactamente: eligieron uno, que como sentinela, ó Apoderado, vi
gilase con especialidad, y trabajase theoricamente sobre los objetos de la felicidad, rigiendo,
disponiendo, y mandando, con el nombre y autoridad de Soberano, que se le confería, y que
el resto de la Sociedad, obedecería como vasallos, poniendo en práctica sus mandatos; que es
decir, que la sociedad le confió la potestad que viene de lo alto, para que la administrase
en los diversos modos, que hay de goviernos en las Naciones. Pero sea del modo y clase, que
se fuere la elección, y su administración: esta no pudo durar en el electo soberano, ó sus
descendientes, sino mientras convenga á la sociedad; por que esta, que nunca había tenido en
sus disposiciones, otro objeto que la conveniencia, á su bien estar, faltando esta, pecaría
gravemente en no buscarla, cortando el daño, y suscitando el bien, en mudar ó reformar el
Govierno hasta acercarlo á lo mejor; porque hay diferencia de particular á Pueblo. Un parti
cular podrá hablar, pero no hacer lo que hace el Pueblo, pues la legitima potestad que viene
de Dios, la dá ó comunica el Pueblo, á uno, ó muchos; y como la dá, puede quitarla, refor
marla, ó reasumirla, según vea convenir á su bien estar, conforme á la Ley de Dios.
De estos principios es inegable, que los Reyes por sus derechos ó sus descendientes por los
de succesion, jamas pueden tener titulo de justicia para reynar, ó pretender reynar contra la
voluntad de la sociedad, porque donde esta recele, donde sienta sus perjuicios, y donde esta
no quiera: no hay derecho de succesion, ni cosa que valga en este punto. El mismo Dios
no quiso resistir la voluntad de su Pueblo, quando este le pidió otro govierno. El Profeta
Samuel, llevó muy á mal la petición, pero Dios le dixo: Oye la voz del Pueblo, en todo lo que
dicen, porque no te ha desechado á ti, sino á mi, para que no reyne sobre ellos. De este
modo se desechó el govierno de los Juezes, por medio de los quales reynaba Dios, y se adoptó
el que reynen los hombres, como se acostumbraba en las demás Naciones. Con que si el
govierno de Dios fue desechado, por el extravío, y venalidad de sus Juezes, con más razón
podrá ser desechado y quitado el de un hombre solo, por causa de su incapasidad, ó indolen— 113 —

�— ni —
'ZZ61 €oJní) '00I"9 "dd '*&lt;t^*&lt;Wd 9P *tV*"^ vi 9V oupuajua^ jap
otitfotu uoí 'auan¡¡ ap aso[ otuojuy jpos^py^ upuf) jap muowatu pj v oppaspap otupujp¿op^jxa
Oiatun^i 'pjouP(fs¡j jpa^j pj ap afuajpuo&lt;fsa¿uo3 PUPtxojpno^ Pituappoy p¡ ap vi^outayi ua 6081
ap o^a^qaf ua sa^aopjKf soj pufttoi opptotut ototnl ¿atuiju^ ^a ua pSouinQ ap ofPSajy (91)
('0S6I 'sajjv sonang "ss A z 'dd 'II¿ :i 'opnSpajuoyi ap pptts pj '^hxik A ViaaA ^d
ONVlHVjq A '-ssA 8^ "dd '"Jp 'ouPifsua oajtfjoif otuspafPi jj 'osoNOa oaHVDX^ 'asBa\)
•osohoq uayqniBi BDiyqnd anb ouispajE^ ojjo ap uoiDEJídsuy ap ajnanj 'au^d na 'sa ///( opupu
-jaj A pc^jpnqpty aima opnSEajuoj^ ap oSo¡Bip osóuiej ¡a anb jeqojdoioa aauesajajuí s^
•(^161 's^IV
sonang '^9 - Z9f 'dd 'put/uaSjy potjqn^a^i pj ap Ptouapua^aput pj ap sajuapaaajup soj p
soatjpjaj sojuaiumoQ -vihoxsih aa nqiÓdxs "Svaxx^ a vjjosoii^ aa avxiaDVj na '9^ -\ lz '3
*^Zl -JS3 &lt;E11ÍA3S '7P/ ap jp^auaf) oatqajy ua/tjo^ap uaqap aj as anb otj^ uotf soppSauf
-ua sajacfpj 'ñia^ jap'uou^juj jap sotutupuy) -opnEnjaj hoq Jona ¡a sjausixa on opnsnb une
*euojo^ BI ?' ^inaipnajajd jaqEq apand oaoduiEj 'opusniuiop Bjsa o\ oujoa 'BHBdsg bj auiuiop
saauEj^ p SEjjuaiui EXeq o\ anb a^qísod sa iu 'opBjn( ajuauíBiniiiSa] sBijnjsy ap adpuijj EXeq
on uosbs bj b ouiod j •pBpiajpj ns b opuajuiAnoa aiuatnsani^ai A Bjsní 'ojJaDEqsap Bjpod
ppaiqEjsa oj ajsa auijojuoa anb 'uapjo ouap ap o(ea 'ojqanj pp nopaap A BiauanuE b] jod
ónis 'ouiiji^a] A^^i opjs Eq aipBU anb ojej^ sa naiqaiEj anb no^) •opEjní ajuaiuBuiniSa] seij
-nj'sy ap adiaujjg ajanj 00 OJauíiid is 'sBUBdsg sej ap Aa^ ouiiji^aj jas apand aipsu anb Bjsa
OJEp 'SBtjnjsy ap adpuug jod ó[opnBjn¡ ap b^ as BpnanuB b^ óinoa \ -ojqang ¡ap spuanuB
bj Epaaaid ojamiJd anb uis 'Aayi Bjja na opBjní jas' aAap onnSuin anb 'ojsa na jbjou aa^q
'Buojoa E[ ^ josasqns BJBd 'sBijnjsy ap adpnug \e jBjní ap ajqmmsoa bj uoa bujsiui BnBdsg
•oSsbjoA
•Bj^ ap sauaiq 9 'BpnaiaBq BidoJd ns na oppjaAuoa nEjpod sonara oqanra 'ojqanj ^b jaaBq
napand ou sójp A 'oiqang p'jod soqaaq uos'saAag soj anb bA ^ 'd9PeN[ es3I 3P ^ÍPP PP
saJOlDE^ soj uajaynb oraoa 'BjjjBg bj b jsSnj jaajaj na on A íAag p jESnj jaajaj ua A íeijjb^
B] b jB8nj opunáas na ísoiq b jb^b ap Eq as JBSnj jaraijd na anb 'Jiaap sg "uaaBq oj oraoa
sajuB ou A b;j}b&lt;j bj ap sañdsa'p sopEjapisuoa jas uaqap 'saAag soy anb '.oyqang jb saAag soy ou
A 'saAag soy '9 aaBq oyqang ya anb íAag yap ou A 'soya ap ajnauíEjBipauíuy sa oyqang ya anb
'nBpiAyo as anb ap BsnEa jod ísazanf sns ap orasyjodsap A 'upyanjyjsojd bj ap BsnBa Jod ísaj
-opBynpB 9 ajuauíByos onis 'sopyo j^p on ap BsnBD jod ¡oyqang yap sajorasya A npyaajdo By 9 'e;d
^bj ap o^uainoin ja opuapidaj *Bjja ap jauod
-sip b asaiAjoA ajsa anb BJBd 'BiuBjaqos bj ap pmxuajd bj ojqan^
ja ua jaBDaj uBiOBq ^aj ja opBuiujjja zaA Bun anb X

pp

ap Binjoj Binijjn oraoa bdjbuouj jb 'osbd ns na 'jauodap X oaijq
-nd japod jap pBpijiqBSUodsaj bj BAi^aap jaaBq ap oqaajap ja uop
"BN BI U3 ^^uauiBji3B^ *ojja uoa 'opuaiuodnsajd íXaj jap sosaaxa soj
ap jopBuoiauBS X a^uBjiSiA ua ojqand jb uaSyja anb saXai ó
•uoidbu bj ap oqaajap ja jod (p
sonpTAipui soj ap oqaaiap ja jod (a
Biansní bj jod (q
saXaj sbuistuj sbj jod (b
:sauoxaun^
sns ap ojaiajaía ja ua opB^iunj Xaj jb uauapuBiu anb saXai bi
•ojqan^ ja ua
Bisa BjnbjBuora bj ap ua^iJO ja anb uaaajqB^sa anb saXai ój
:isb BaijisBja sbj uppsana bj opBipmsa Bq anb zounj^; in^¿ *pBpiu
-nuioa bj ap ja BqBjjBq as adiauíjd jap japod jap Btuiaua jod anb
UBjaouoaaj SBjouBdsa saXaj sbujsiuj sbj Burjjaop bj ap SBiuapy
(91) 'vi*vnton¿\nsn sa BjouBdsa BjnbjBuour
bj anb auapsos oíaoj^) ap upiaBaijisBja bj opuainSis uaxnb 'o^ín^) ua
'6081 U9 ^^ojjn^) ap zan8ijjx)^[ b '-a^a 'a^ajjBAB^j ap zapuBUjaj 'zaj
-Bn 'opjBÍBj BjpaABB^ apsap 'sadiautid soj ap japod jap sajBjndod
sojuaraBpunj soj uojaip anb sajouBdsa sojospjp X 'sBjsijní 'so^ojoaj
jod cusajiUBUi as anb (oujaiqoS un jBaia ap japod ja ajuaujjB^aj
muinsBaj ojqan^ ja 'oujaxqoS uis X Xaj uis ajuauíBUijuadaj pjjBq
as ouxaj ja opuBna anb ouiBjaojd JjJAa^ ap bj) SBjoyBdsa SBjuní sbj
b ajuauíjBn^í pjídsui anb oai^pjoapi opuoj o asBq Bun Xbj^ j
:BiaBaija o Bzjan^ Bjupsip ap sajuaijj
-oa sbtjba uojaiuiAjajuí ojuaiuiBsuad ajsa ap uoiaBinjoj bj ug;

�LE D R OIT

NATURE &amp; DES GENS
SYSTEME GENERAL
Des Principes les plus importans de la Morale,
de la Jurisprudence, &amp; de la Politique
PAR LE

BARÓN DE PUFENDORF
Traauit du Latin par

JEAN BARBETRAC
PaoFESSEüR en Droit dans UUniverJité de Groningue, ^* Membre
de la Societe' Royale des Sciences Á Berlín.
Avec des Noces du méme ;&amp; une Préface, qui fert d'Introdudion á touc l'Ouvrage.
Editionfaite d'apris un Exemplaire rttoucbéde nouveaut
^ augmenté di la main de Mr. Barbetrac
,

TOME SECÓN D.

A L E !DE
Chez J. de WETSTEIN, 175^.

— 115 —

�— 9IX —
"9P61 'sajjv souang 'v^ixoyaici aa oxnxixsNi
na 'o/ÍPta ap upjarxauaS pj ap oxfsaput ja jajzpy¿ upspfjpg upn[ 'xSHOHd NVaf (02)
?^6l 'saj;V sonang 'oí " 6 "dd 'bqopxp^ ap jpxpatPj) pjsajtj
pj ap upaQ 'saung otuoSauf) xotaop jap oajqaxy '-ivNOiavN vóaxonaia (61)
II J P
na fjsa ODijqnd oqaajap ajqos a^jcd vj '(66¿I '^P^SJ3^ ^p "f ^^MD Pp'^^ V 'apxKaqxpg
'•'IV aP u*'&gt;tu' 7 ^V atuauiSnp j^ 'nnaanou ap aqanotax axjpjcfiuaxg un saxtfptp afjpf uojtjpg
ajjaanojsi -aSpjítnQj tnot p uojtanpoufuj^p fxas jnb 'aop^a^^ aun /^ iauiaui np sato'^^ sap 'óatiy
•utj^ag p saauatas sap ajP/Cog atajaos pj ap a^quiayi j^ 'añSutuo^f) ap atj's^aatufi,j supp ijo^q ua
unassafojg ap¿iaq¿pg upa[ up¡f utfpg np tjnpvaj^ -¡¿opuafng ap uo-ipg aj ^pcf anbjtjjog pj ap t^
'aauapni4stxn^ pj ap 'ajpxoyi pj ap supjjcxftut snjíf saj saifiaujug sap jpuauaS atüatsiís no suaS
sap J^ axnfpu pj ap tjoup ag) 6¿i ap aBjXaqjeg ap nppan'pBjj bj opEzi[ijn ajf (81)
•SBpBjp SBjqB]E&lt;J sb^ '^9¿l 'lajSBqa^na^^ 'saxftaj ap suaS ap atajaos aun
sxajtatu sap ta sjxp sap 'sa'auajas sap auuosjvx axjPuojfajQ no ajpaifojaiCaug :ua asBa'y^ (^I)
pbuti '3^uain|BUij iA ouj^iqoS ap buijoj bj aíij anb BzuBuap
-jo Bun ap ojuaiuipaiqBjsa ja JinSas aqap opBjsa un ap ozoqsa
ja Bjuasajdaj anb ojsa y *Bnjnui pBpijnSas ns b á uppBAjasuoa ns
b aiaijaj as anb oj o^uaiujijuasuoa unraoa tm ap jBj^aj b á odiana
ojos un ua ajduiais bjbcÍ asjiun b SBUjap soj sopoj uoa ajauíoidujoa
as oun BpBD jBna ja ua ojaBd o uppuaAuoa Bjaunjd Bun jaaajqBjsa
jod jBzuaraoa aqap 'jiaid pBpaiaos Bun jbujjoj aiainb anb A jbjtobu
pBjjaqij ap opBjsa ua opiAiA Bq anb pnjiJjnuj Bun ^opuajn^ unSas
*ojDaja u^ *ouajoj^[ ua sa 'ojoadsB ajsa ua 'ajqBjou sbiu sa Sd^ud^y
9p A iVÁtiiv^i oqo^ÁdQ jap jojnB jap Biauanj^uí bj uainb ua oja^
(02) *^BH 3P uopBjauaS bj ap ojjsaBui ja^&gt; ouioa jsqoj^ jod
-IJIJB3 jaizBj^ oSiupuBD jap sojqij soj ajjua Bjn^ij popua^n^
(61) ,,'S3PS SOI
-ia bj ap sopB&lt;jB3sa ajuatuBATjjnj 'soxjo A jBuia^ 'nBassno^j 'AjqBj^
'jxopoajn^ 'sajajpjsijv 'uojbj^ ap BJiuoaj bj aoa tuiJídsa ns opuaujnu opi
Biq^ij sofaj uaiq apsap anb 'saun^ \j jb jbjuod ospajd sa sojsa axjug;
'ojxaua^sos bjb&lt;J sonam oqontn A
'ojJBjnaaía bjb&lt;I sopiuaAaxd UBqBjjBq as 'BAixajjaj A Bpunpjd Bjnjaaj un
jod anb soj soaod uaiq uBja 'oiquiBD ajsa ap BqBjqBq as osnjuoa A oSba
opom nn ap anbuny 'somuajaj sou anb b osaans ja oppoaoa uaiq sq
•UOI3B3JD
BAann ap oapijod napxo un jaaajqBisa A opunj^ OAan^q jap soubjij soj
jBumjJB ap Biq^q noisojdsa BÁno ubdjoa ajsa ap opxos opinx ja opaBJjnsns
Bqi anb na sojjanbB ajuauíEsiaaxd UBja UBdnao sou anb sodtuaij soq „
:Bsajdxa BipjSoiqojnB ns ua
saunj 'souiBDipui ouioa *BSojin^) ojjBjp ap SBiuapB :(8J) Bjaouoa aj
as inbB anb ap buüSjb Bpnp XBq ou íBDjjaiuy b p^ajj ajuamajqísod
oujod sa saauBjj jb sauoisjaA sbAüo ap saABjj b DBjAaqjBg an^ sauop
-ipa sBjupsip ua pipun^ip oj pBpijBaj ua uaxnb '(^¿9J ^p uppipa
bj ap ajuaujajqísod ujjbj ua bjid oj BSojín^) ap zan^ujx^^) HIA.X
oj^is jap A ptp^4oppu^ bj ap sajuB BDijaiuy ua oppouoo Bjan^
popuajn^ anb ap pBpijiqísod bj soraxnjaxa ou uaiq i (^j) *aja
'du2dAÁ9tut (^so4uioo ív^ '^iunvíoji :sBjqBjBd sbj ap uppBDijdxa
bj ap osbd ja sa orooa 'jjopuajn^ b uajiuiaj 'jjnoanef aQ pjDBpaj
anb 'oaijqnd oqaajap ap sajBjuauíBpunj SBUiaj ajqos sojnaxjjB sns ap
soijba 'ojaaja ug 'vt'pd^optow^ bj ap upiDBjuaiJO bj jod 'ajuauíajqBq
-oad Xnuj 'opBSajj asjaqBq aqap anb jb ^^opuajng ap sBapi sbj :bjou
-Bdsa ou BiDuapaaoíd ap a^uajjjoa Bun oipiaui o^sa ajqo^ jj

�convención por la cual después de haber escogido una o varias
personas a las que se les confiere el poder de gobernar la socie
dad, aquellas a quienes se ha revestido de esta autoridad suprema
se comprometen a velar con celo por el bien público y las otras,
al mismo tiempo, les prometen una fiel obediencia. De lo que re
sulta plenamente esa unión y esa sumisión de voluntades que
acaba de formar el Estado y del que hace un solo cuerpo al que
se mira como una sola persona. (21)
Cuando se produce la acefalía de la corona, esto es, en el
interregno, siguiendo a Grocio, Pufendorf dice que el poder vuelve
a cada pueblo (rétourne a chaqué peuple), el cual, mientras tanto,
puede ejercer la soberanía por sí mismo o mediante diputados y
realizar los actos que juzgue necesarios para su conservación. (22)
La extinción total de la familia real vuelve al Pueblo la so
beranía y también entonces el Pueblo puede cambiar el gobierno
en aristrocrático o democrático.
El paralelismo con las ideas de Moreno es notable cuando es
cribe en la Gazeta de Buenos Aires que la acefalía de la corona
determinó que cada Pueblo reasumiese la autoridad que de con
suno había conferido al monarca y aun que cada hombre debió
considerarse en el estado anterior al pacto social que liga al rey
con sus vasallos (el segundo pacto de Pufendorf, entre gober
nantes y gobernados). Pero ha quedado subsistente el vínculo que
une a los hombres entre sí (el primer pacto social) porque "un
Pueblo es Pueblo antes de darse un rey". (23) (V. cuadro 2).
Pero la circunstancia de que tanto Pufendorf como Moreno
aludan a dos pactos no demuestra en forma definitiva que el uno
haya influido sobre el otro, ya que Ulpiano habla del pactum unions
como previo al pactum subiectionis y Altucio del pactum unions y
del pacto por el que se trasmite el poder del Pueblo al príncipe (24),
lo cual probaría la posibilidad de que alguna otra fuente sea el
origen de estas ideas de Moreno. Sin embargo el desarrollo con que
continúa la exposición de su pensamiento muestra que su inspira
ción procede de Pufendorf. Para probarlo nos apartaremos algo del
tema del subtítulo y volveremos a Pufendorf que explica que
durante el interregno, si el reino es muy extenso y es formado de
diversas naciones, diferentes provincias y grandes ciudades o cuan
do el príncipe ha sido despojado justamente de la corona, puede
darse el caso de que se forme un estado compuesto (Confedera

ción). (25)
El estado compuesto, es decir, aquel que se forma por la
confederación perpetua de diferentes estados, —sostiene Pufen(21)Pufendorf, Le droit de la nature &amp; des gens, etc., cit., pp. 286-287.
(22)Ibid., pp. 387-388.
(23)Mariano Moreno, en Gazeta de Buenos Aires, ed. facsim., t. I, pp. (599-600),
Buenos Aires, 1910.
(24)Rodolfo MONDOLFO, Rousseau y la conciencia moderna, p. 81, Buenos Aires,
1943.
(25)Pufendorf, Le droit de la nature &amp; des gens, etc., cit., p. 351.
— 117 —

�^ 811 ~
-ip U9U9TA9jqOS Ig 'UIJ 9UOd 9J 9nb ZB&lt;J BJ A 'BATSU9J9p OUJOD BATSU9JO
OJUBJ *BJJ9né BJ OjdUJ9Í9 JOd ÜOS S9JBJ ÍJBJ9U9Í? B9jqiUBSB BUIl U9
SOJJipiD9p OIJBS9D9U S9 'odJ9nD J9 OpOJ 9p UTUUOD ptlJBS Á JBJS9U9iq J9
ÜOD SBpBUOIDBJ9J S9UOpS9TlD SBJJ9n¿B BJBd OJ9^ *SOpBJ9p9JUOD SOJJO
soj b JBjjnsuoD ^p odragp üBp ou 9nb sojjgnbB o soiJBuipjo sojunsB
soj BJBd 9SJBjdopB 9q9p ojugiunpgDOjd orasiui j^ 'upiun bj gjqginb
9nb BpBÜ J9DBq Oü 9p JBpitlD 9Tlb 9U9TJ BIJ9JBUJ BXnD U9 OJ9d ÍS9J
-UBÍ9UI9S SOJUnSB SOJJO Á UC)l^lJ9J 9p BIJ9JBIU O9 J9pod J9 'SOUBpBp
-np soj 9jqos gjjgniu A BpiA gp oq^gjgp jg 'upiDBjsiSgj bj 'sopBjjsx^
-buj gp u^iDBuSisgp bj 'sgpBpxsg^gu sns BJBd soijbs9D9U sojsgndmi
SOJ 9p OJU9IIUTD9jqB^S9 J9 'S9JBpj9UJOD SOpBJBJJ SOJ 9p OSBD J9 U9 'Ojd
-UJ9Í9 jod 'ooiod í^jjg gp osn ggBq oujod bj9ubuj bj ug 'gjuginBjggj
-ip SOU9UI JB 'S9J9JUI UTl^uiU O ODOd U9U9IJ SOpiütl SOpBJS^ SOJJO
soj gnb BzgjBjnjBU jbj gp uos gnb BiuBjgqos bj gp sgjjBd sbj uog
gooiDBjgj gs gnb oj opoj ug gju9iU9Auog gnSzní oj oujod JBnjgB gp
jgpod ougjd jg gAjgsgj gs sopBjgpgjuog sopBjsjj soj gp oun BpBD gnb
*sgnd 'oiJBsgggu s^ 'DpigBjgpgjuog gjdrais Bun jod sopiun jBjsg gnb op
-Bjsgj ojos on 09 gsjiungj jg sojjg BJBd joígtu Bijgs Bjgnj tsb i 'ojugiin
-pugsuog unraog jg uog ouis BiuBjgqos bj gp gjjBd BunSuiu jggjgfg
ou jg 'jBjnoijjBd ug oun BpBD b A sopBjgpgjuog soj sopoj b osoíbju9A
sg gnb A sopBjgzgui gjugragjjgn^ ugjjugngug gs sopBjs^ sosjgAip soj gp
sgsgjgjuT soj gnb gsjinjguog gpgnd ou gnb vA ivmvAdqos pf ^p
sPtAdto ouis uniuog ug jggjgíg b ugjguios gs ou sopBjsg soj
soppis'^ gp sguopBjgpgjuog sbj ug gnb gjidg^j 'sopo^ 9p
untuoo ^ ms 'zv4 tu vjudn2 tu p¿pq ou sowosou op ounSut^ :gjndp
-sg gnb jg A íoSttudu^ p^ M&gt;ovp&gt; pjp4 sotuojtun sou otuoo pu/^of p\ dxq
-os sojfosott uoo jtPÁdqt^dp p A pjuion'S ppputtuxdidp pun pxp&lt;} sosxnodá
xpp p O^diuox4uto^ dtu oj^ :bSu9jsos gnb opBjBjj^ un gjjug —^^jopugjf
-n^ Bnupuog— sgjqisugs sBjgugjgjip ^bjj 'BjUBjgqos bj gp sgjjBd sbj
-jgp opjgngB unuiog gp ouis jggjgfg ou b 'ojggp gjsg bjbíJ 'ugjgiuojd
-uiog gs 'Bnjnro Bsugpp ns gp A u^pBAjgsuog ns gp bjsia ug gjdmgis
BJBd ugun gs *s9jugjg^ip sopBjsgj jgs gp jBÍgp uis *sojqgn&lt;j soijba
*gnb ug gjsisuog uopBjgpgjuo^ bj 'Z9A ug íoduigp jg ug SBpBjiui
-ijgp ours uos ou X opBijy BpBg b jBjngpjBd pBpijijn Bun^jB ouis up
jod gjuguiBiJBUipjo ugugp ou sbzubtjb sgjduíis sbj 'jjopug^n^ BJBd
gjjBd bjjo jo^j -opBjs^ ns JBUjgqo^ gp gugyj gnb ojnjosqB A ougjd
oqggjgp jg BpBU ug jgpgg tu 'uppBjgj ugugp sosTuiojdujog sosg gnb
bj uod ouBjgqos jgpo^ jgp gjjBd bj gp oppjgfg jg 'sopBijB sojjo soj
gp ojugyujpugsuog jgp jgpugdgp J9DBq jgpugjgjd uis gjugujBDOjdiggj
opijgujojduiog UBq gs sgjBng soj gjqos 'sojunsB sojjgp gp ojggdsgj
oiDiní oidojd ns jod teuiujjgjgp gs sopBijB soj gp oun BpBD SBiupjn
SBjsg ug gnb sg gjugujBjuníuog SBjp soj sopoj U9DBq sopBjsgj soj gnb
sbzubijb sbj A odjgno ojos un ug sojqgnd sotjba gungj gnb Bnjgdjgd
u^pBjgpgjuoD Bjsg gjjug sgnd XBq gnb jBjugujBpunj Bpugjg^ip B^ pbiu
-Bjgqo bj gp gjjBd Bun opjgnDB utiujod gp ouis jggjgíg ou b ugjgui
-ojduiOD gs sopiun tsb sopBjs^ soq 'sguniuog so?itu9U9 soj b ojos ts
jod jgjgdgj BJBd sgjugpijns SBZjgn^ uod gjugis gs ou *sgXgj SBidojd
sns jod gsjBUjgqo gp pBjjgqij bj ug gsjgugjuBUj opugpgnb 'sopBjs^
sosg gp oun BpBD gnb Ug ug^xjo ns *gjuguiBijBuipjo 'gugp —^j

�ferencias entre algunos miembros del Estado compuesto, los otros,
que se mantienen al margen, deben entonces intervenir como media
dores e impedir que se llegue a un conflicto armado interno. De todo
lo dicho se concluye —afirma Pufendorf— que cada uno de los con
federados tiene entera libertad de acción en lo relativo a todas las
partes de la soberanía de las que no se ha hecho mención en el
Tratado de Confederación como que deben ser ejercidas en común,
de suerte que los otros Estados no pueden impedírselo legítimamente.
Por otra parte dice que cuando un príncipe ha sido privado con
justicia de la monarquía, el Pueblo entra, a justo título, en la liber
tad del gobierno democrático, bajo de ciertas condiciones y tiempo,
con lo que justifica la emancipación. (26)
Por su parte Moreno, luego de sostener, como se ha visto, la
reasunción del poder por los pueblos y aun por cada hombre, aun
que dejando subsistir el primer pacto social, sostiene que, al desapa
recer el vínculo real cada provincia era dueña de sí misma; (el
Reino constituido por diversas naciones, provincias, grandes ciuda
des, de Pufendorf, que al faltar el rey se divide en cada pueblo y,
luego, se confedera ?). Admite, seguidamente, la posibilidad de que
"reunidas las provincias que la antigüedad de íntimas relaciones ha
hecho inseparables, traten por si solas de su constitución" (el ejem
plo ilustre de las Provincias Unidas de los Países Bajos, según la
nota de Barbeyrac ?) y concluye (Gazeta del 6 de diciembre) negan
do la conveniencia de una confederación de toda América, aunque,
en el fondo, aceptándola para una determinada región ya que "la
naturaleza misma les ha prefijado esta conducta en la producción y
límites de sus respectivos territorios". Ideas estas que influyen en
Artigas cuando sostiene que se ha visto dividir "en menores estados
un cuerpo disforme a que un cetro de fierro ha tiranizado"; "Pero
la sabia naturaleza parece que ha señalado los limites de las socieda
des y de sus relaciones" y por ello, las promueve con el Paraguay
"siendo tan declaradas las que en todos aspectos ligan a la Banda
Oriental del Río de la Plata con esa provincia". (Acaso la "anti
güedad de íntimas relaciones" a que se refirió Moreno ?) Y Artigas
propone (1812), al Paraguay, unirse bajo el sistema de confederación.
(V. cuadro 3).
III Las ideas del Contrato Social de Rousseau. Ha sido indi
cada muchas veces, incluso atribuyendo a su influjo, con error,
toda mención del contrato o pacto social, como si Rousseau fuese
el único contractualista. Moreno, se ha insistido siempre, recibe sus
ideas y en efecto no solamente lo difunde, y lo cita en sus escritos,
sino que le sirve de inspiración sin nombrarlo, como en este caso:

(26) Ibid., pp. 385-386.
— 119 —

�— 0^1 —

souang 009 *í 'au^d BpunSas 'ia *&gt; 'invnoiav^ oniw^ Jod ¿QS'll aí "1 *V osuatut
-tfífutn^ ua sppp)OUP &amp; sppputpiooo 'spppuopaajas safuanq "uptovu pj afttautpotft]o&lt;f uoupztu
•^pSuo anb sajpputaoMf^afus sojjpcf iC soni/ppiSaj 'sajpuopnttfsuoa sojxaj sof ap spptnSas 'sputf
•uaS^y satuaíñftssuo^ spa^quipsy 'svaiHQXSiH saNOiavoixsaANl aa oxíixixsni) ,(u9pBposB
v\ ^p sojquiaiui ouiod Eipuodsajjoa ssj anb pnpijojnB ap uopjod B^anbB uasEinoj anb BjBd
sopBindip sns uoJBpuBni '¡BjidBD visa ua oppajqBisa oujaiqoS p ej^bj uopiqEquEj ap ojdb on
jod opuBpjiBAaj opnBnb 'sapnpnp SBidojd SBjsa uojaipuajdmoa oj isy "sbuBtn sBidojd sns ap
Bjqo ^on jas i 'sbuisiui SEjp ap ooas pp J33eu aqap EDijijod uopsjapajuoa Bjjsann ap sap^p
-nía sb¡ ajjua bujijiS3[ ^as pBppojnB son anb eje¿ anb 'pspjaA Bujaja ap soidiauíjd sosa
jod Bjsa ojeq -nopEiDOSE e] ap ij \v ajuauíEAijEjaj j^jqo asaiqap |Enb EpED anb o\ JiSu
-ip X jBnapjo asanj oopaadsui BXna 'Baqqnd pspijojnB sun asapaiqBjsa 'BJisann v\ BqB]pq
as anb na B^jjqod pEpuEjjo e| ua anb 'ouEsaaau opis Bq 'ouapuoa ap jBjqo aqap anb X
'sauninoD sasajajuí sns auau pnb bj 'pBpapos Bun eujjoj pmuinnj Bsa anb uozej buisiuj bj
joj -SBpTunaj sBZjanj ^ pBpunSas ns UEDsnq anb 'sajqinoq ap uoi^eidosb Esa ap ajuapaaojd
'¡Ejota a^Buosjad un sa opsjsa un 9 uopsu euq 'uopBAjasuoa ns ^ auaiAuoa anb ojpnbB
opoj asJBjnaojd BJBd japod ns ap opijsaAaj Bjainbpnb BpEq as 'ojjodos ns ua jiuaA apand
on opEjjsiSsuj p anb ua sauoisnao sej ua snb 'bjouSi aipB^j •jEuopuEqB opniuuad sa sa[ ou
anb soqaajap souap uanap sajqmoq S07 'ppjBd X BauBjuanioiu Eun ap p ua naiqmBj ouis
'jejoi npuapipp Bun ap ose^ \a ua o^os ou 'a^qísjaAaj ap pEpipa e] noa an^ ajdmais ojad
'japod asa saXaj so[ na opniuisBjj Biqsq nopsu v\ anb ojjap sa anbuny -onBjaqos japod
[a so^qand soj uojaiujnsBaj 'Eaijijod [^ts] pepuopo Bun ap opEjsa \a ppanb 'u\ opuBU
-ja^ ap uoisud X spuasnB v\ jod anb sandsaQ,, ¡psajdxa as ojnqureajd ns u^ (0)
'Z6 *&lt;I ''11 'tnuapotu ptouatouoa */ X npassno^ 'oaioaNOW oxickioh (63)
'Z1\ "^ ''tf^ 'sap&gt;íuaiutt3
-op sapas stas ap sa/ipj/ p oupapt ns K spStpy 'zoi^nj^; xixa^ oiNaon^ •,,BUBj'aqos Biauasajd
BJisanÁ jod Bsaa B['p X sojjosoa ap Eusnia pEpijoinE jj^,, ^181 SP nJcl^ 3P PP ssSijjy ap
osjnasip pp upisaJdxa ej ap ua^uo \a jppos osp-iíuo^ jap ojnjjdEa ap ózuaiuioa ajsa ua Ójsia Bq
'
'PHPK 'PZl "^ 'P^30S ofp^uo^ 'nvassnoH oaoDVf Nvnf (83)
•(509) '•^ f't*3 '*niis3Bj *pa 'sa^ty souanq ap p/aapf) ua '0181 3P ^jqniaiAOn ap \
pp 'sauty souanq ap 'ppputpjopjfxq p/ázpf} ua {jppostpa^ 'OKaaojq ONViavjq (¿z)

\9 ua opBjídsui jsa anb ojnqujBajd un auap 'asua^Bjdoij uop
-njoAaj By jod oppnpojd aaouoa as anb ojauíxjd ya sa anb *yy8I ^P
ajuauíajuapiAa oxad *ouitu9ub uppmpsuo^ ap o^aa^ojd ufy
(0) 'VÁO'pvdJLdsuo^) v^un[ w¡ d'p ofudiup^Sd^ ya ua
a^sysqns Byanasa BnSxjuB By anbunB 'spfdzpf) sBy ua opa ajqos XI8I
ap JijjBd b BiDuany^ux ns opuBDijisuajuí anj ouBiuossnoj iPtoo^
ofPJfuo^ yap upiaanpBjj By ap upisnjjp vj *oiJBUOTDnyoAaj oapyyod
ya *nBassno^ ap SBy opuBna 'pBpiyBuosiad ns BqBj^a^uy anb B^spní
ya ByqBq jjopua^n^ ap SBapi SBy auodxa opuBn^ (^^) -ojyopuoj\[
ByqBq anb ap Bujapora Bpuapuoo By ap oqodxdf ^p opp^s^ ya Á
-bu oqaaiap yap SB^syjní soy ap opuniu ya ajjua BDi^pyoapy
By ap ojuaujouu ya Bjsa ouajoj^ U^ qBjaqiy oppuas ns X BDiureuip
ns ajaxnbpB oiJBuoianyoAaj ojuairaiAom ya opuBna '0T8T 3P
b a^uauíBsua^uí sbui 'aXny^uí nBassno^ japua^ua ojjsanu y

'opunsiSvvn
pp BJ OTnO3 ^jqBJOIAUI 9 BpBjSBS UBJ
sa ouBpBpnp oaipjn jap Buosjad bj A)
OAijnDaía xapod ja apuadsns as 'oujaiq . -aj saj saju^ anb saxapod soj sopó}
-oS jap optaaipsijnf Bpox ^saa ouBjaqososuadsns na opspanb UBq 'j^janaS p^x
odjana na opiunaj ajuauíBuiijiSaj Bisa-nnjOA ns JEjsajiuBui opBjSoj UBq sojq
ojqand ja anb na a)UB)sni ja apsaQ-and soj anb ajdniais anb sa jnbB aQ

�Contrato SocialProyecto de Constitución
De los límites del poder soberano.El estado es una persona moral com
puesta de muchos pueblos cuia vida
Si el Estado o la ciudad no es sinoconsiste en la unión de sus miembros,
una persona moral, cuya vida consisteSu mas importante cuidado es el de su
en la unión de sus miembros, y si elpropia conservac.^ y p.a ella necesita
más importante de sus cuidados es el¿e una fuerza compulsiva q.e disponga
de su propia conservación, le es indis-ca¿a parte del mejor modo q. conpensable una fuerza universal y com-venga al todo. Y asi como la naturapulsiva que mueva y disponga cadaiesa ^^ acada homb. un poder absoparte del modo más conveniente paraiuto sobre todos sus miembros, asi el
el todo.Cuerpo moral y político deve tenerlo,
De igual modo que la Naturaleza dasoijre todos los suíos. (32)
a cada hombre un poder absoluto sobre
sus miembros, así el pacto social da al
cuerpo político un poder absoluto so
bre todo lo suyo. (31)

PUFENDORF Y OTRAS INFLUENCIAS IDEOLÓGICAS
EN LA REVOLUCIÓN ORIENTAL
En un subtítulo anterior vimos algunas vinculaciones posibles
entre el pensamiento de Pufendorf, el de Moreno y el de Artigas
en 1811, hecho que ya habíamos indicado en relación con los dos
últimos en otro estudio. (33)
Se trata de examinar ahora otras influencias que pudo haber te
nido Pufendorf en algunos aspectos de la revolución oriental. En el
trabajo a que hicimos referencia antes (34), concluímos que las ne
gociaciones del Armisticio de Octubre de 1811 produjeron el origen
del Estado Oriental de acuerdo con las premisas que entendíamos
haber probado con la documentación a la vista y que son las siguentes:
I

El levantamiento popular de la Banda Oriental se hizo
contando con el auxilio de Buenos Aires.

II El suministro de ese socorro había dado lugar a un pacto
tácito mediante el cual los orientales reconocían la auto
ridad de Buenos Aires a cambio de la ayuda para derrotar
la tiranía, lo cual beneficiaba a ambas partes.

III Al firmarse el Armisticio de Octubre quedó roto el lazo
"nunca expreso" que ligaba a los orientales con Buenos
Aires.
(31)Juan Jacobo Rousseau, Contrato Social, cit., cap. IV, p. 43.
(32)Véase, Apéndice, documento n&lt;&gt; 11, pp. 178 y ss. Debemos el conocimiento de este
documento a la gentileza del profesor Flavio García quien lo halló en el Archivo General de
la Nación de Buenos Aires y donó generosamente una fotocopia al Instituto de Investigaciones
Históricas en cuyo archivo se conserva.
(33) Edmundo M. Narancio, El origen del Estado Oriental, pp. 28 - 31, Montevi
deo, 1948.
(34) Ibid.
— 121 —

�IV En uso de la libertad en que se hallaba el pueblo oriental
armado "se constituyó" nombrando su jefe y dándose, más
adelante, otros órganos de gobierno.
V El Estado naciente, para el logro de sus fines inmediatos:
recuperación territorial, consolidación de la libertad en su
suelo, por la derrota de la tiranía, buscó, como medio, la
alianza con otros pueblos, a los que propuso la confede

ración. (35)
Respecto de los puntos II y III, es claro que Pufendorf da las
bases teóricas en que podrían fundarse los orientales para conside
rarse desligados de Buenos Aires. En efecto, en el Derecho Natural
y de Gentes se afirma que si el Estado se encuentra en la impo
tencia de proteger y defender algunos de sus ciudadanos, éstos están
desde entonces libres de las obligaciones que tenían a su repecto y
vuelven a entrar a su antiguo derecho de proveer por ellos mismos
sus necesidades como lo juzgaran a propósito". Por otra parte, allí
también se ha dicho antes, que "un pueblo se sustrae a su rey y en
tra a justo título en el gobierno democrático cuando implora en
vano la protección de su rey que no se encuentra en estado de soco
rrerlo, de suerte que quede reducido a defenderse por si mismo,
como puede, por sus propias fuerzas y por su propia conducta". (36)
Tales ideas tienen una relación conceptual evidente con los textos
orientales de 1812, en los que se justifica el haberse "constituido" o
haberse dado una "constitución social" o "constituirse por si" con
trayendo las obligaciones q.e les prescribe el objeto mismo q.e se
proponen llenar" y "erigido una cabeza en la persona de nuestro
dignísimo conciudadano don José Artigas" luego que Buenos Aires
al firmar un pacto con la tiranía que dejaba a los orientales sin su
protección, por el retiro de los auxiliadores, quedó el Pueblo de la
Banda Oriental "abandonado a si solo y que analizadas las circuns
tancias que le rodeaban pudo mirarse como el primero de la tierra
sin qe pudiera haver otro, que reclamase su dominio y que en el
uso de su soberanía inalienable pudo determinarse según el voto de
su voluntad suprema..." (37), como se prueba seguidamente:
PufendorfArtigas, etc.
17591812
4. Si les Habitans d'une Ville, ouhiban ya a recoger el fruto de sus trad'un Pais, se voiant pressez par 1'bajos cuando los tratados deocte. seEnnemi, implorent en vain la protec-pararon de ellos el auxo. poderoso,
tion de leur Roi, qui ne se trouve pasque.laCapl. generosamente les havía
en état de les secourir, en sorte qu'ilspresentado. Respetada la necesidad qe.
soient réduits a se défendre eux mémes,pudo haberles impulsado, nunca pudo
commes, ils peuvent, par leurs propreshacer una sanción tal qe. exigiese de
forces &amp; par leur propre conduite; leellos el sacrificio indecoroso de unir
(35)Ibid., pp. 22 y ss.
(36)Pufendorf, Le droit de la nature &amp; des gens, etc., cit., pp. 386- 387 y 548- 549.
(37)Edmundo M. Narancio, El origen del Estado Oriental, cit., p. 15.
— 122 —

�droit qu'avoit sur eux leur ancien
Maítre, finit, a moa avis, (3) lors qu'il
a eté long-tems sans se méler en aucune
maniere de ce qui se passoit chez eux;
car cela fait voir manifestement, qu'il
ne se suocie plus de ce Pais-lá, &amp; qu'il
l'abandonne. II peut bien arriver, qu'un
Roí ou un Etat Populaire soient (b)
contraints de laisser pour quelque tems
sans secours une Ville ou un Pais de
leur dépendance: mais il faut qu'ils
reprennent l'exercice de leur domination, si-tót que le péril est passé; autre¡ment le Peuple n'est plus tenu de regarder comme son Souverain, celui qui,
sans que rien l'en empéche, néglige
pendant long-tems d'exercer á son
égard aucune des fonctions de la Souveraineté (c).
Que s'il s'agit d'aliéner seulement
une partie du Roiaume, outre l'approbation du Roi, &amp; celle des Peuples qui
demeurent sous ses Loix, il faut aussi
que le Pleupe du Pais qu'on veut aliéner, y consente; &amp; ce dernier consentement est encoré plus nécessaire que les
deux autres. En effet, ceux qui ont
formé les Sociétez Civiles, ou qui sont
entrez volontairement dans quelque Etat
deja formé, se sont engagez les uns
envers les autres a ne reconnoitre qu'un
seul &amp; méme Gouvernement, tant qu'ils
voudroient demeurer dans les terres de
l'Etat oü ils se joignoient ensemble.
Ainsi, en vertu d'une telle Convention,
chacun a aquis le droit de ne point
étre ni retranché de l'Etat, ni mis sous
une domination étrangére, á moins qu'
il ne vint a y étre justement condamné
en punition de quelque Crime;
Si done l'Etat est dans l'impuissance
de proteger &amp; de defendre quelques-uns
de ses Citoiens, ceux-ci sont des lors
dégagez de l'Obligation ou ils étoient
envers lui, &amp; rentrent dans leur ancien
droit de pourvoir eux-mémes a leurs
besoins comme ils le jugeront a propos.
L'Etat, d'autre cóté, n'a pas plus de
droit sur ses Membres, que les prémiers
Fondateurs de la Société ne lui en ont
accordé. Et comme il ne s'est engagé á
defendre les Particuliers, qu'autant qu'
il n'en seroit point empéché par quelque'que Nécessité insurmontable; en ce
cas-la, il est censé consentir que chacun
se sauve comme il pourra. (2) II n'en
est pas ici comme des Membres du
Corps Humain, dont on peut sacrifier
quelcun directement &amp; de propos deli
beré, pour conserver tout le Corps. Car
ees Membres-la ne vivent &amp; ne subsis-

pa. sí los eslabones a la Cadena qe.
rompieron su esfuerzos los más gran
des. Ellos se creyeron un Pueblo libre
con la Soberanía consigte. y en la alternatiba dedoblar la rodilla ante
elTirano qe. havian oprimido, o entre
garse a la desolacon. o la muerte, se
decidieron por esta última proclamandomesu Gl. en Xefe y haciendo en
tender su resolución exforzada al Sr.
Diputdo. del Exmo. Supr. Govno. Dr.
J. J. Pérez pr. quien sexiraba aquella
negociación. Yo no veo en esto Sr.
Exmo. sino unos hombres qe. abando
nados así solos se forman y reúnen pr.
sí, contrayendo las obligaciones mu
tuales qeles proscribe el objeto mismo
qe. se proponen llenar. Yo admití la
honra conque me distinguieron me
comprometí a guiarlos hta. el fin, y
eché sobre mí los deveres qe. son
anexos al todo... [Artigas a Sarratea,
6 de agosto de 1812}.
Los lances déla guerra separaron de
entre nosotros los brazos fuertes de
nuestros auxiliadores, sellando estos una
convención p.a. la neutralidad reciproca
con Monte-video, y entonces nosotros,
en el goce de nuestros derechos primi
tivos, lexos de entrar en un pacto con la
tiranía, que mirábamos agonizante, nos
constituimos en una forma baxo todos
aspectos legal, y jurarnos continuar la
guerra, hasta q.e. los sucesos de ella so
lidasen en nuestro suelo una libertad
rubricada yá con la sangre de nuestros
conciudadanos.— V.E. no puede ver en
esto sino un pueblo abandonado á si
sólo, y que, analizadas las circunstancias,
quele rodeaban, pudo mirarse como el
primero déla tierra, sin q.e pudiese
haver otro q.e reclamase su dominio,
y que en el uso de su soberanía inalie
nable pudo determinarse según el voto
desu voluntad suprema. Allí obligados
por el tratado convencional del Go
bierno Superior, quedó roto el lazo
(nunca expreso) queligó á el ntra. obe-

— 123 —

�— ni —
TI8I '"!qdpP^i;qd 'U9p;pa Bjaajax '¿081 *P V 7 ffsq votjtatuy pj ap
efuaftuuqnysap ja apsap 'soptufj soppfss soj ap rstauo^ pfjo^stfj -xi8I '"^q^WHMd '^* ^7&gt;
ppupf) janupyi -q ^oef jouptfsa p&gt; sajSut jap oppnpvij^ -spuqo sns ap of3P¿jx^ -vq sottr pfutaif
*usp¿ tpmoqx *o^ pppatfftsttl atujtj pjs'o^ pj ap Ptauapua^apuj p^ 'HNiVd SVWOHX "(l^)
-sauopBjaqqap sns osajSuo^ \a jeoiuj \e opEpunuojd seSujv 3P osjnasrp
jb 'naiquiBj 'opsuiBij Eq as anb 'opiqBS uaiq sa ocuóa' 'sa anb s'tjPxnSnpuj aüoifP^Q Bun uoa
íBaimiá} as '6S¿I 3P 'aBjXaqjsg ap uppanpBJi e¡ ap opunSas ouioj p anb souiajB[Buas osou
-na ojsp OUJ03 'ipqy ap osajSuo^ pp ofEqEja ap essuj bj ua uojaiAnjsa Ena ap bidjb^ á
ajsa anb A sesod sop sej oqnq anb jssaad b eu¡|dui son 'jjopuajnj ña auau O[ oiquiEa ua A
Bpúodsajjoa aj anb ouBapauíBa^Jon oixai BXBq anb nis 'sauotaonxtsui sej ap ¿¿ oinajjjB jap
ajuanj ajqísod ouioa BazaJBds sa/ua^) ap &amp; jputtfp^i o'qoajiaQ p anb ap BpuBjsunajp bj ojad
'aiqsqojd sg -sap^napo soj b sopa ap A souBaijatuBauou sojxaj soj b ^opuajng ap :sa ojsa
•'Bía^aj sa jjopuajn^' ap Biauaniju; v\ 'ojaadsE' aasa na 'anb asjauodns Bjjpod anb ajuauqEJ
-njE^^ -ojxaj ¡a ua ojEipauíúi ap souiBDipui anb SEDiSpioapi sa^uaujoa sop asjauodjadns uaaajBd
"^)a;j;iod oiuaiui^suad un uBsajdxa anb '181 3P 'pjuaiJO uaSiJO ap saiuan^ sej ug (0^)
•ss A 9 -dd '•/ 'v&gt;ti*t^Q oppts-^ ^ap uaStuo /g 'OI3NVHV^ 'K oaNnwag (6€)
(SI8I ^P
•ozjbui ap ¿ 'afuatpua^apuj ;g :asua^) gBjapaj op^jsa jap BjqBjsd Bpap as ou jjopuaj
-n^ ua anb sa ojad 'uppp^apafuoa bj' uoa Bipunjuoa anb upppxapa^ bj bj^ anb oj 'a^
-apu¡ ;g ap SBuumjoa sbj apsap 'sajojaaj sns' b JBaijdxa bjb¿ opnSBajuoj^ b 'SJ8I ^ 'B
-oj BiAjas uppiuijap Bjsg •/ '-aja 'suaS sap ^ a^rt/pu vj ap ftoup 7 'áHOONaarid (8€)
^p ^TDJBf) JOíJ
BiDuapa^oíd ap SBjqo sbj ua Bpun^as bj '^opuajn^
oa BjjB^sa upiDBjapa^uoD bj ap Bapi bj ap ajuanj Bjaxuijd BUfj

(0^) '(f ojpBio -A) IIIX Í?B
ja ua jB^uaiJO uoianjoAa^j bj ap oopijod oiJBapi ja auuij sbuj upis
-ajdxa ns auap anb ua scnuaumaop soj uoa X (^^) soXBn^BjBd X souaj
-jod 'sajBjuauo b o^DBd ua Jiun oipua^ajd opuBna ^jgj ua SB^pjy
jod BpinSas BDijxjod bj uod a^uBpjoauoD sa ojja X (8) jqo ns ap
buiSb^ Bun ua aDBq upiaiuijap BXna uopBjapajuoa bj ap Bapi bj ua

opmjjuí jaqBq opnd popuajn^ uaiqum a o^und jap

"[ZI8I 9P ojso8b ap ¿z 'sajiy
souang ap oujaxqof) yB sayBjuaiJO sajaí
so^] -souiBqBjisaaau anb ap 'jBjiyiur
uapjo ya bjbcI SBSpxy asof u-q ouBpBp
-niauo^ ouiisiuSip ojjsanu ap Buosjad
By ua Bzaq^a Bun souopuai3ija 'jeoos
uopmijsuoa Bun ap ajduiais ojubsojd
-bs 'auuiayos ojdb ya soxuBjqayaa 'oapiA
ap yaB ByjBp uis iyyB Á 'Epuaip

•JU^J3JCÍ
\n\ syi.nb ajijapij ap juauuas a¡ je&lt;I
no 'sauíain suEjiqEjj sap juainajuasuoa
9\ je&lt;3 anb uisjaAno auiijiSaj ^uaiA
-ap uafn jnanbuiB^v ^\ '^j-sib^ ao jns
Jiojp jnaj jnoj juapjad 'ajsaj in^ inb
ajdna^ ay jg 'io")i ay 'uonuaAUO^ ayyaj
aun(p njJ3A uanb lonb 'ysuiy -ajBdas
JBj^(p sdjo^ ua auiaui ja9ija,s ap no
'jajsisaj iny ap jeuj s^d juos au syi 'ayya
,jjuod saajojf sjnay jajnsaiu ap jBja ua
juajuas as syi(s anb ajjos ap :aauBssm^y
ajjnB 9n9^ uiBjaAno^ jnay jnod a^iou
-UOD3J b suBjiqEfy say jaajojí juauíaui
-ijiSay jyojnBS au yi siBtu :ajBduia ua^s
au jnanbuiB^. 3J ^nb Jaqaadiua juiod
au ^g 's?Bd 3I suBp b ]},^b sadnojx
say ^g (suosiujb) sas jajijaj 'siae uoui
b 'uaiq jnad y; íajjiBtu ap ja^uBqa (a)
SBd juaynaA au saydna^ say juop 'sjbj^
sas ap aijJBd Bun japaa iny ap uoijjpuoa
b 'iny anb jjo^ snyd luiauuq un D3ab
xiBd By aJiBj ap ajissaaau By b Jinpaj jsa
xo^y un is an¿ -sajquiaj^ sas jns 'ajip
isuib jnod 'b ua uiBuinyq sdjo^ ay anb
'xna jns Jtojp ap juBjnB SBd bu sdjo^
ay isuiy juauíajBdas 3jaia ^g jajsixa
juaAnad xnsjoy^ sdjo^ sap sajquiap^
sas anb naiy ns 'sdjo^) ay JBd anb juaj

�Los principios generales llegaron por medio de Pufendorf en
tanto que las fórmulas concretas, en los textos norteamericanos,
como también la idea de la evolución progresiva de la confede
ración a la federación, como lo muestra el análisis de las instruccio
nes del año XIII, y otros textos de esa época y como, todavía mejor,
lo dice en forma explícita el artículo 59 de las bases propuestas por
Artigas a los comisionados de Buenos Aires, Candiotti y Amaro,

el 23 de abril de 1814. (42)
Finalmente queremos indicar una tercera influencia en el pen
samiento político de la revolución oriental: la corriente hispánica.
En efecto, el artículo 89 de las propuestas formuladas por Artigas
a Buenos Aires, por intermedio de García de Zúñiga, en febrero de
1813, dice que "la soberanía particular de los pueblos será precisa
mente declarada y ostentada como el objeto único de la revolu

ción". (43)
Partiendo de este principio Petit Muñoz da una "interpreta
ción dinámica del ideario artiguista: de la soberanía particular de
los pueblos a las soberanías provinciales, de las soberanías provin
ciales a la confederación", etc. y establece su origen posible en la

tradición española, de las ciudades y villas. (44)
La filiación inmediata de estas ideas está, a nuestro juicio, en

las Cortes de Cádiz (45) en una exposición que hizo en ellas, el
diputado peruano Feliú, (46) como se muestra seguidamente:
La soberanía particular de los pueblos.
Exposición del Diputado FeliúInstrucciones dadas por Artigas a
en las Cortes de CádizGarcía de Zúñiga para su comisión en
11 de enero de 1811Buenos Aires.
"Asi como la soberanía una é in-2 de febrero (?) de 1813
divisible se divide prácticamente en
quanto al exercicio de sus facultades,8^ La soberanía particular de los
así también se compone de partes realpueblos, será precisamente declarada y
(42)Edmundo M. Nakancio, El origen del Estado Oriental, cit., pp. 43 y ss.
(43)Comisión del ciudadano don Tomás García de Zúñiga delante del gobierno de
Buenos Aires, C. L. FREGEIRO, Artigas, Estudio Histórico, Documentos justificativos, pp. 133134, Montevideo, 1886.
(44)Eugenio Petit Muñoz, Artigas y su ideario a través de seis series documen
tales, primera parte, en Instituto de Investigaciones Históricas, Ensayos, Estudios y
Monografías, nv III, Cuadernos Artiguistas, nv 1, cit., pp. 185 y ss.
En el fondo la posición de Petit Muñoz no es contradictoria con, nuestra comprobación
por cuanto es posible que la filiación que él atribuye a estas ideas sea su origen remoto.
Algo semejante tiene lugar en relación con su tesis de que el origen olvidado del gobierno
representativo en América está en las juntas o congresos de procuradores de las ciudades y
villas (Véase también, EUGENIO PETIT MUÑOZ, Orígenes olvidados del régimen representa
tivo en América, ACADEMIA NACIONAL DE LA HISTORIA, // Congreso Internacional de His
toria de América, t. II, pp. 433 y ss. Buenos Aires, 1938) y Julio V. González ha mostrado
la influencia de las Cortes de Cádiz (Véase Julio V. González, Filiación histórica del
gobierno representativo argentino, t. I y II, Buenos Aires, 1937).
(45)La publicó la Gazeta de Buenos Ayres el 17 de diciembre de 1811 (Gaceta de Buenos
Aires, ed. facsim., etc., t. III, pp. 54-55).
La Gazeta o los Diarios de las Cortes, que no hemos tenido a la vista, deben haber sido
el vehículo de estas ideas hasta el campamento oriental.
(46)El diputado Feliú alcanzó el importante puesto de secretario de las Cortes y se
destacó en la defensa de los derechos americanos. Había nacido en Ceuta y cursó leyes en
la Universidad de Lima y estudios en el Colegio de San Carlos. Enseñó en San Marcos. Por
orden de Fernando VII estuvo preso por ocho años en el Castillo de Benasque. (Véase: L.
A. EGUIGUREN, Diccionario Histórico Cronológico, t. I, p. LIX, Lima, 1940.)
— 125 —

�-o3v jaq^q ou souresu^d 'saDuo^u^ oraoD 'anb sa A
19p ugSuQ ansanu Jinpuoa jb soraiíip anb oj jpadaj anb jauaj ap
oqaaq ja uoa soiuBjuaxjua sou oÍBqBj^ aAajq a^sa b uij jauod jy
[*DjaJ BSOJOSlJ UBI BDIJBUI3J
-buj uojDBjjsouiap Bun aaajBd aui Bjs^
•sonpiAipui sns ap Biuns bj b jBuoiajod
-OJd sa anb 'sojqand soj ap sBiuBjaqos
ap Bums bj b jBuoiajodojd sa anb 'sBp
-UTAOJd sns ap SBiuBjaqos ap BUins bj b
jBuoiDjodojd ÍJi^ap sa íauoduioa as anb
ap sojuacuaja soj b jBuoiDjodojd Bas
opuBnb ouis 'Bjap^pjaA Bjas ou A íbdij
-aujy ap BjuBjaqos bj auaii Bjja ua anb
ajjBd bj ap uoiaBjuasajdaj BjapBpjaA
Bun B^Bq anb osiaajd sa 'jBuopsu biubj
-aqos bj Bpoj ap uoiaBjuasajdaj Bjap^p
-J3A Bun BX^q anb BjBd oSan^ ^uoobu
bj ap ajJBd BjjanbB ap sojund souriSjB
ua opBjiasns UBq as anb sauoiaouiuoa
sbj ap ajuacujBpjBdun a BpsjjaaB jB^zn(
BJBd buijou ap jiAjas aqap anb oidp
-uiJd jb anbipuj anb bj sa Bapi Bisa ^
•BDijauíy buibjj as anb oj ubuijoj anb
BinbjBuoiu bj ap SBpuiAOJd sbjjo sbj
ap uoiDoajoo bj ap BUBjaqos sa 'Eu^ds^
buibjj as anb oj ubumoj anb BinbjBU
-ora bj ap SBpuiAOjd SBunSjB ap uoia
-aajOD bj anb jxaap Bjpod aipBU oSan^
'saiuBjsaj sbj ap uoiaaajoa bj ap bubj
-aqos sa BUBdsg ap SBiauíAOjd SBun^jB
ap uopaajoa bj anb BJip aip^u íejjo
ap BUBjaqos sa BUBds^ ap BpuiAOjd
Bun anb Bjip aipBU ÍBpuiAOjd Brasira
bj ap ojqand ojjo ap ouBjaqos sa BUBd
-s^ ap BiauíAOJd Bun ap ojqand un anb
Bjip 'sand 'aipBjq -uoiaBU bj spoi ap bju
-BJaqos bj aknjijsuoa SBputAOjd sbj ap
SBiUBjaqos ap Biuns bj A ropijuas orasira
ja' ua BjuBjaqos Bisa Bpipuajua 'uauod

•pBjjaqij bj asBq jod opuaiuaj 'saj
-uainSlsuoa sauopisodsip sns b ^ 'uop
•BN Bí 3P TBJ3ua) osajSao^ ouBjaqos
PP 9JJT1S3J X 3UBCD3 3üb UOpTOIJSUO;^
bj B Bjaíns BjoqB apsap Bpsnb o jad
'sa¿qti sojq^ntf sp Pfs^ru^tuoo vtoutao^¿
otuoo opijmbpB Bq anb
bj ua BpuBg Bjsa b BjBÍap as
BqDip ap Bpuanaasuoa u^
€181
•BaTq
-TOBsy bj ap ojoaiuipouoDaj ap
Bjjsanu ap oaiun ojaíqo oraoj BpBjnajso

-raoa anb BpuiAOJd bj ap BiuBjaqos
bj aDBu 'sojqand soj ap SBiuBjaqos ap
Brans bj 3Q 'jBnSí ojqand ojio b ojos
uopBjaj aaip anb A 'BApuSau BjuBjaqos
Bun ouis 'joijadns pBpyjojnB Brauj^aj
bj ap Biauapuadapur bj ou 'BjuBjaqos
Bisa jod opuaijug -ojqand un ap biubj
-aqos bj Bjjnsaj sajBnpiAipui SBiuBjaqos
SBsa ap uopaajoa bj ap X 'orasira is ap
ouBjaqos sa ajqraoq Bp^a ja ug *jBjniBU
opBjsa ja ua sajqraoq soj sopoj sojjo
ap oíaadsaj soun uauap as ouioa 'sojjo
ap ojaadsaj soun Xoq uauau as ojqand
orasira un ap sonpiAipui soj X 'biouia
-ojd Brasira Bun ap sojqand soj 'uoidbu
Brasira Bun ap SBpuiAOJd sbj 'sbsj3a
-ip sauoiDBU sb^j 'uopBjuasajdaj ns sou
-ara iu 'BiuBjaqos bj japuajua apand as
ou sajBnb sbj ap s^qanra uis o 'sBpoj
sajBnb sbj uis 'sBjuijsip ajuarasaisij X

�tado el tema. A medida que se profundiza en la investigación de
la realidad pasada y sabemos más de una cuestión histórica y se
ensancha nuestro conocimiento en punto a ella, también se amplía
el campo de nuestras dudas (47) y de lo que desconocemos. A in
tentar su esclarecimiento esperamos poder consagrar un próximo
seminario en la Facultad.

(47) El lector las encontrará a lo largo de todo este estudio como corresponde a
una obra que aspira a mantener un riguroso carácter científico. Si otros, que no nosotros,
las resuelven o nos rectifican con fundamentos serios, lo admitiremos con satisfacción, y
desde ya los estimulamos a ello.
— 127 —

��09

imn^^

¡s*

|^|*

Ss-g-

p o g.

o
O. n9
E^T3
a fio
^^
n a O n ^ ft. ^•
o „oo
_B92&lt;?ÍT&gt;I2o*e
?? S * s:
^ñe
^ ^T? 9
9 _ S'
3 S 8*
loiS. 8 S"B.8
•^
^T- re
rp
2.00
^&gt;
n 3rt^¡
8.^ S-o
p
O.9*
O
2 g- 8
^reg&lt;g
^80&lt;S
e-g-a S'S
^^^:5-:
i-ti^" 3
9 n&gt;
a
r*C/3^"
g* S 3 g o 2 2
"o.!^
_ n O m &lt;a o ^
^O 9 9
9 O ^r a.?" !T
^&lt; 3 9 O.00
2
s.s I B-3^^Í P'S
8 g.
U3
n
o
.
8
P7S ?^8 "
9
9 ^JL^'
^ JT^g
.S5V
Bg.8.8 2-8-a-^^
^ ^!-?.
a í^
2 no.'c n"^ñ a ?^
go
ng
O
— W go ^ .00 9 3
•t.c
n^
^^
9
^
p _^ 'n 8^
ffi^ íí:
p
S
S.^á
J^&gt; O
S" ^^ • f
O " K 8" O
-i D 3 ^•&lt; g.n
* 8' ST

9 ^^^

^.o

i

1:11: f-

^~t ^T&gt; _^ ^ (A 2
^""H ^^ O f tt M
00
n9

O Hi

-^^ a

Pg^Hso

Síl8Í^5

l^gl

&lt;s"lg

9 o*p

6 , O* 5T

8 p a ? sr 8

S.5^9 ^ 3

^ o

2 B'

B9^.Q 2 B*n&gt;

aa

&lt;g-oS
8 3-^i
h-3'.
pp
•^'

3s¿. 9 CL
n3

s*l.a
^i
a ^^
o^
9
"c

^-^^&gt;M

sBifi-rs-^-í^f.

oí

I-H

Sa

00HH

4
00

d
o

n

�josajojd ja jrod opBjijpBj anj sou rajijojaiur ns ^
'sajiy souang 'upppfsj pj ap jpjauaf) o^tqojy ja ua jbuiSuo BjjBq as jj ^^^ oj
-uaranaop jg 'ttfnp^ ap oatqaxy opBjp ja ua ajuajsixa Bidoa ^un uoo 'uBq^jjBj anb
sojuaraSBJj soj ua 'ojajdrooa as upisjaA Biína 'j^6j 'sajjy souang '^^3 b ^Z '^^
'II "IOA '0^61 5V '^uttuaSjy Ptuojstfj ap oupnuy ua 'oapta-aiuo^^ ap pjun[
p^ ap PsuafaQ 'otisk ^a somihvovj^ 'f o^xv^ 3P 9í&lt;Ioa as oí óM ojuaumaop
jg "ojxaj ja ua ooipui as oiuoa 'o^tauua^ a&lt;ftja^ ¿opop jap osjino ^p sajun4y soj
ap aj^aojd ^ ój^ ojuauínaop jg '¿061 'oapiAajuo^^ 'o¿3 B 89^ 'dd 'I *^ 'vo^ptmi
PfSfaa^ ua 'PtfP^Sotq ns PXP&lt;f satun^y 'oupflafSP^ zajaj janup^^^ aso[ xopop ^g
'oaaASDV vpavo isinvq 3P opBuioj anj 8 0M ojuatunaop jg 'spat^pjstfj sauoto
-pSttsatiuj ap otnjtfsuj jap suijifojattu ap otitqoxy ja ua Bidoaojoj ua BJjuanaua
as 9 ój^ ojuauínaop jg -bjsia bj b sajBuiSuo soj uoa jbuij upxaaajjoa k oíajoa
ja jaDEij ajqjsod an^ ou 'Bidoa bj oziq as opuBno BuijuaSjy bj ua ajuBjadrai upia
-btuis bj jod 'anb jbjbj^b soiuaqap aa^q as inbB anb uopdijasuBjj bj ap o^aadsag
•Buuua^jy BDijqndag 'ouiujB^jag ap 'zapuatta^ 'uq poatotjqtq bj ua Bpj^nS as
anb ntnp^ oatqajy jap uapaoojd *¿ k 'f % 'Z 'i SO'N sojuaumaop sog ^

�I - [Apuntamientos anónimos sobre la determinación que tomó el Pueblo de Buenos Aires de
substituir al virrey, marqués de Sobremonte, por Santiago Liniers. Se sostiene que tal reso
lución no había sido ni descaminada, ni falta de apoyo en lo legal puesto que, siendo el
salvamento de la República la suprema ley del Estado, no había duda fue la necesidad la
que los forzó a tomarla. Se exponen las razones porque sería desacertado volver a confiar
la defensa de la Plaza a Sobremonte y se hace notar que la intención del monarca español,
al encargarle del virreinato, fue de que pusiese la plaza en estado de defensa ante la pre
sencia del enemigo; se denuncia la ineptitud del marqués de Sobremonte, que justifica el
procedimiento del Pueblo; se apunta la doctrina que concurría a otorgar licitud a la deter
minación del Pueblo de proclamar a Santiago Liniers por Gobernador y Capitán General; al
desarrollar su argumentación en favor de esta tesis se establecen las cualidades esenciales a
todo Capitán General, según términos de Alfonso el Sabio, considerándose que cuando faltan
esas condiciones el Virrey debe cesar en el cargo. En último término se observa que, al cesar,
debe nombrarse a otro Jefe hasta que el Monarca lo confirme o mande a quien sea capaz
de cumplir su voluntad y que, por tanto, la, determinación del Pueblo no es escandalosa ni
ilegal, estando inspirada en el respecto a la Ley y al Soberano.]
[25 de agosto de 1806]
Aunque la determinación que tomó el Pueblo de Buenos Ayres de nó volver
á admitir por Governador al Marques de Sobremonte, y substituir en su lugar
provisionalmente á Dn. Santiago Liniers hasta la resulta de S. M., no faltaran
espíritus que la gradúen de arrojada, temeraria, injusta, escandalosa, é ilegal, por
que para todo hay hombres en las grandes Poblaciones, por los diversos resortes
que en ella se encuentran, y mueven; no obstante un discernimiento fino, y juicio
so, un espíritu verdaderamente Patriota, y un hombre prudente que prevé las
consecuencias, y procura evitarlas en tiempo, no la hallará tan descaminada ni qe.
le falten apoyos en lo Legal.
Bien savido es, que conforme á la máxima del dr0. de que el salvamento de la
República es la Suprema Ley del Estado: Salus Reipublicae suprema lex esto, si
la necesidad la disculpa, y ella nó llevara por norte otro obgeto que el de salvar
la República, asegurar al Rey una Ciudad, y Puerto que le és sumamente esencial,
y poner á cubierto las vidas, y haciendas de los havitantes, de la rapiña e inumanidad de una Nación que en todos tiempos, y en especial en los presentes no sigue
otra regla que la de lo útil, sin tener quenta en lo mas minimo con lo licito y
honesto: en una palabra, que no aspira mas, que á engrandecerse, y hacerse de
riquezas sea por los medios que fuese para hacerse espectable en el mundo, con
tentas y satisfacer sus pasiones: base sobre que estriba el fantasma de la Religión
que profesa.
No es dudable que la necesidad, fue la que forzó á Buenos Ayres á tomar
esta determinación. Si apesar de haver sido Reconquista la Ciudad por otro,
ó nó se temiera una nueva imbasion de los enemigos: es decir, si la guerra huviera acabado, ó los Ingleses huviesen salido tan escarmentados que probable
mente no se pudiese recelar que les quedase ganas de volver; combengo, que sin
embargo del descuido y abandono con que Sobremonte miró á Buenos Ayres po
día tolerarse que volviese á exercer el cargo de Governador y Capitán General,
porque en este caso no havia que temer de parte de los enemigos externos. Mas
hallándose la Ciudad amenazada de una nueva imbasion con el socorro que se
save pidió el General Ingles al Cavo, ó con el refuerzo, que es regular le embie
de Londres el Ministro Ingles, en virtud del parte que le dio de haver tomado
felizmente la Plaza con un puñado de hombres, y haviendo salido al fin aunque
desonrado, siempre ventajoso con los Caudales que el Marques les embio, y
otros que ellos se tomaron, los quales se dieron prisa de poner inmediatamente
— 131 —

�ja anb 'jbuioj apand as opBjjaDB A 'jp^j 'ounjjodo sbui ojjo j^nb ^? "opijjEd
uní?[B jbuioj ajqBsuadsipui ao^q as ojdijjuod ajsa ug -aAajA sbui opuBnb 'sasaui sias
9 'oipo e mbB ap ouis 'BpBSajj ns asjBjadsa opuaipnd ou A 'ojSijad ja oraixojd
ap opuEZEuaujE 'ouosnji BBq as anb 'apjBj ubj an^ajj anb e o 'ojJinSasuoD ou
b asjauodxa sa 'sosojSipd A 'sopBjJOD souiujbd jod 'ssnSaj jira sóp ap sbui ap Bp
-UEjsip e ojjBDsng -oiparaaj uis jaaajad BjBd sa 'usiuaj sajuB anb opBjsa A jas ora
-sira p na sbsod sbj jbPq MejoAap A aumsuoD sou jbui p 'BpBu b souj3aouj souj
-ajanb ou is anbjod 'ajjanj Anuí ^dubj un sa ajsg *oiparaaj ap EaAoíd anb EjEd
'ouBjaqog je ajuauíBjuojd Jijjioaj japod ou ap oseo ¡a ua sowBjjBq sojs^
•jBAOjd soraauodojd sou
anb 'orasira oj JipnnsjadB uajjnauoD 'uaApnsaj anb BijajBui ej ap pBpiuijB bj jod
o 'jBjuapuaDsuBjj uozej ns jod uaiA o anb 'sEupjoop o 'sauopisodsip SE^pnbE ap
soujiAjas ap ojsa jod souiajBÍap o^q -ojupaAEq jap Ejjand bj pdoj opq p jod ojos
aupEjjy sand 'oueui ej uap sou sajEjauaS SEjSaj sbj ojos anb EjEjSBg ¿ose^ ajsa
ua jaoEq aAap as anb oj sa an)? -OAijoaja ojjo ap ej jod BpBjsrnbuoaag ajuaui
-esouojS A 'ojeu 3^^^ ns ap uopisodsyp ejeui ej jod Ep^Sajjua ajuauíESOiuiui
-ouui ojsia Bq as sajAy souang opuEnb ap 'ajq^q anb ojxaj ajp aj anb ounSuiu
ajadsa ojsa jod ou ojag 'Eiauapnjdsijnf bj ap sauaiunjOA soj b 'sand
*bso^bu33 A EiAjnj EnSE sa ajuan^ EjjanbE ap aAjjap ou anb oj anb A
-ozo) janbE ap ajuauíEsiaajd je^es ap Bq as uopnjosaj ns anb ua uEuiaj A
•opEjsg jap EijajEui bj uod aaoj as ojos anb 9 'Baijijod Ejaui ap osbd Eas anbunE
anb ajjans ap :sajiAj3 saAaq sbj jod jBjSaj uajainb oj opoj anb soj ap boejS
ua 'EpEjaouid BunSjB ojsa ajqos jEp / e somajapuajxa so^q 'Eiuodsip bj uaiquiBj
anb EjaSip ounSjB is pEpijaiuaj ap JEnpEjS Ejaipnd aipBU A 'EijrxnB ej uaiquiEj
oqaajaQ jg *ajuouiajqo ap sanbJEj\; je pEpni^ ns ap jopBUjaAOQ ap oduiaij
seui jod jijuasuaa ou ua sajAy souang ap oaijqng jap uotaEuiuuajap ej aaaj
-oab^ anb oaiun oj sa 'uij jap Bioijsní ej 9 'ajq^pnEj oj iu 'pEpisaoau bj i^q
•opunuí ja ua usjjuanaua as anb soj
sopoj sopiaajqsjsa uEjsa anb ja jod A 'opEziuB^jo uaiA ouj3iao) opoj ap oauEjq
ja sa anb 'pEpiuuiapuy a upiaEqjasuoa ns b ja púa je is 'p^pijnSas ns eia Bun jod
jbxij apand ou oJuojd ap opuEnb 'jojanjjsap ua Ejjaiquioa as jojaajojd ns jas ap
jBíínj ua anb je 'BpuajoiA jod Bas anbunE oduiaij jod jaAOuiaj EJBd ajuauíBAij
-Ejajjoa A 'adiauíj^ jap pEjunjOA ej e oijejjuod Eas anb oj opoj b asjauodo A jij
-sisaj EJBd 'EiauanbasuoD ap uozej jod 'opBzijojnE ajuauíEuiijixaj Bjsa ojjoui ora
-sira jap 'oíaijauaA ns ua SEpipadxa ouBjaqo jap sauopisodstp sbj b jEqnApBoa
aqap oraoa ise 'opBJUoq A 'ojijaraauaA 'jaij ojqang un sang "pnjijdauui 'ajqiu
-nd A EpEjBjaap Bun ap ouis ojaap sa ou anb oj 'ojaa A Biauapnjd 'uoisEdraoa
jod japuaA EJEd oidojd joras ja jsjuaqrai apand anb sauopBjiABa ej ap uaiq
-rasj ouis 'pBpijEjnSaJ jod anb pEpijijn jod ssra 'sajosuaa sopi^iJ usjjsanra as
anb soj ap sojij soj ap ojos ou ojjaiqna b ajjauod EJBd ouopuBqB ajsa A 'oSsaij
ajsa Ejs^g 'ojqang jap ojuairaipaaojd ja JBDijusní EJEd uopsjoa b jasjj jajsau
-ara sa ou Bjosq anb sbijbjjuod sbsod oziq 'ojjaoBq ap js^nj ua sajus A 'oqaa sq
ojsa ap spEU ajuoj^ 3Jqo ap sanbjEj\[ jg *jEjaua) uEjids^ A ojjipnE^) ns oraoa
'ajuaS ns ap ajuajj ej b ojJTjsqaj e asaijss oSiraaua je opusjuasajd A 'EpEjSajJE
sdojj uis EAEjjEq as sarajojuí sopEjjnqs sns jod anb ojsand 'sassjD ap uopdaaxa
uis ajuaS ej asEJjsaipE A asEjsijE 'Esuapp ap opsjsa ua ezej^ ej asaisnd 'opssEd
oraixoJd oue jap sauíj b Bjjap OAnj ej sand 'BABOjaoB as oSiraaua ja anb ap eid
-ijou OAnj anb oSanj anb bjb&lt;Í 'jiDap sa ísojjBAa^ b asESEdajqos anb EJBd ajqísod
Bjaq is 'anj sanbJBjAj jap oziq anb ezueijuod ej ua •j^j * ap ajuara A uoiDuajuí vj
•EsajSuj bj oraoD 'JiAijDsap ap eaedb as un^as uopB^q Bun ap sauoisjojxa A 'seij
-adojj 'sojjnsui soj b sojjese^ sns e jauodxa iu 'jsjjijq uansq A 'uEpuairaoDaj ej
anb seAoí SEsoiDajd ssra sej ap sun EraapBiQ *pg ns ap jEjSESuasap uis ajjEiraajd
A ajjapuodsajJOD ap ousjaqo^ je opora BqEjjEj aj ou 'sajAy souang ap ESajjua
ej uod opEjqsj Bq anb jap sojuijsip uBjanj sanbjBjAj jap soiaiAjas A ojijara ja op
-UEn^) 'EijiraEj ns ap ojuairaEporaoDE ja EJEd ojjisjoa ajjBjxjpBj jod 9 'Euosjad ns
jEJuoq jod ojos 'jEjauaf) UEjid^^) A 'jopEUjaAO^) 'Aajji^ ap soj oraoa 'sopBDijap
A 'S3abjS uej soSjed soun EJBd ajuouiajqog e opBjqraou EA^q Aag ja anb Jira
-nsajd ap sa o^j •(j)sop^o soj uauadraasap A ueajis SEUosjad sej anb Ej^d ouis
*SEUosjad sej JEporaoDE Ejsd EUEdsg ua op^aja UBq as ou sopijo soj anb ^aes a
•BpBSEd zaA ej EiDuajajipui EjUBj uod pJiui bj anb 3J3X un ? BZBící Bí 3P suaj
•ap EJ JBIJUOD E J3AJOA SEIDUEJSUnDJID SEJS3 U3 OpBJJ3DE IU 'ETDUapnjd EIJ3S OU
'opEuopjodojd BiAEq soj as anb 'sanbjBj\[ jap psppija^ ej opuaiaouoD 'oajes ua

�que eligió el Pueblo? Es asaver, confiar la Custodia y Conservación de la Ciu
dad al que la supo librar délas manos del Enemigo. No es esto, no, reprovado
por dro., sino antes muy conforme / á él aunque sea substrayéndose, en cierta
manera, de la obediencia del constituido para Governar. Los Dros. que han co
nocido los engaños que suelen padecer los constituyentes en nombrarlos, y lo
expuesto y peligroso que és á los subditos tolerarlos, han acordado savia, y pru
dentemente, que si alguno se sintiese gravemente molestado y oprimido de su
superior, en partes, y lugares muy remotos, como acá en Indias, y otros parages,
adonde por la larga distancia, y dificultad de recurriral Rey, no se puede espe
rar oportuno remedio, puede licitamente recurrir á otro Juez, que no sea suyo,
aunque sea absolutamente incompetente. Porque dicen los que lo han estudiado, y
mejor lo entienden (2) que por la dilación, distancia, ó imposivilidad de poder
ocurrir al Superior, para que quite la opresión, y por el peligro que hay en la tar
danza, puede la Ciudad hacer ligas, y confederaciones, y lebantar gente de guerra
para su defensa, ó entregarse á otro Dueño ó Señor para que la defienda, y ampare;
y esto por dro. natural. Porque por la misma razón deser dilatado, ó difícil el re
curso al Superior, pueden los Monges prender á su Abad que los ostiga y hostiliza,
y ponerse bajo el amparo, de quien no tenga jurisdicción alguna sobre ellos; y
haun el particular hacerse Juez en su propia causa. Y el que está obligado á
consultar al Rey, dejar de hacerlo; porque por la dificultad, ó imposivilidad de
consultar al Superior es licito para el rigor, y disposición ordinaria de las Leyes.
La necesidad, y el peligro de la tardanza, es de tanta consideración, que en
sentir de muchos textos, y Doctores, dice uno de los que van citados, que carece
de Ley, no la admite, y antes la da. Hace licito, lo que no lo es; y al Juez incom
petente lo convierte en lexitimo. Altera, mas de una vez, no solo los preceptos
humanos sino también los divinos, y los naturales. Y que el peligro inminente, y
la necesidad que aprieta, no admite dilación, confiere mando, poder, y jurisdic
ción al que no le tiene, por quanto entonces nos apartamos con razón de las re
glas del derecho. Estas dosctrinas aplicadas al caso presente hacen ver, que el Pu
blico de Buenos Ayres no anduvo tan descaminado, quanto por haverlo desampa
rado el Marques de Sobremonte, y dejadolo echo presa del Ingles, puso los ojos
en Dn. Santiago Liniers, para que lo liberatse de tan grave opresión, y lo guar
dase, y defendiese en adelante. A lo menos no ha sido un ímpetu de aquellos que
inspira el amor Marcial, en que tanto se ha distinguido este venemerito Pueblo,
para recobrar su libertad, auxiliado de su primogénito, el florentisimo de Mon
tevideo, como ahora quieren decir algunos, que los obliga esta determinación á
comer el pan, con un poco mas de trabajo, que hasta aqui, no teniendo muelas
para mascarlo. Pues el miedo grave, capaz de hacer titubear al Varón mas cons
tante, no solo embarga la voluntad, sino que también ofusca las potencias, no
dejando á la razón en estado de poder deliberar con madurez, y acierto. Mas no
devió tanto su impulso á esta pasión, la determinación del Pueblo, quanto al
amor hacia el Soberano, el entusiasmo por la gloria de la Nación, el sentimiento
que formo de haverse dejado perder indevidamente la Ciudad, dando con esto la
ocasión á que la Religión se proscriviese, y el Santuario se profanase: sobre todo
lo que la hizo, digámoslo asi, saltar fue lo inminente del peligro, y la dificultad
en recurrir, que restablece á los Pueblos á la libertad de dejar, al que los man
da, y ponerse bajo de la salvaguardia de otro, que sea capaz de defenderlos, no
dando lugar á que todo perezca á un tiempo, ó que honras, vidas, hacienda y
religión se pierdan de un solo golpe.
Es de extrañar verdaderamente que los allegados al Marques; ó interesados
en su reposición, noten tanto, y censuren la determinación del Pueblo, no por
otra cosa, sino porque nó consta de la voluntad de S. M. pa. su remoción, aunque
á ella haya lugar en justicia, que esto creo no se atreven á disputarlo. Pero es
grande su equivocación en esta parte, porque en las presentes circunstancias basta
que la voluntad del Principe se presuma, para que se dé por expresa. En toda
materia en que no es fácil la consulta al que manda, apreva, ó confirma, lo que
se hace verosímil sea lo que mas se acerque. En quanto á últimas voluntades pasa
por dogma en la Jurisprudencia; y esto nó por otra razón, si no porque al muerto
no se le puede interrogar, sin embargo de que lo verosímil sea lo que mas se
acerque á la verdad. Por lo que és lo del dia, tanto importa que el Soberano esté
á la distancia, á que se halla, como si fuese muerto, porque ni en uno, ni en
— 133 —

�— n\ —
!S #oTcl3nd u^J^ ^jsa opoj ap bjsia b p^ijDBjd soy 'opinf jad X ouBp ojjsanu BJBd
X 'Ei3Ej^sap ns jod yg #BiJjsaBiu ya 'ozjanjsa sanbJBp^ y^ ua asjBp ou 'uBAanjd
anb sosbd soy jBjatunua b japua^sap oyjBsaaau jas ou oSznf *()ojpjaxg un ap
yBJaua&gt; o 'oyyypnB^ ye ojuBnb ua jas aAap otusitu oy anb 'ajai^ui as opijo yap
osojífyyad X opB^sayjJB sbuj oy ap X í-y -y soy uBjundB anb oy ap 'aSiyo^ as isb
?saoanf soy b Bj^adsaj anb oy jog ^uapjo jBAjasqo ou 'sa \&gt;jp ap uapjo ya oijoj
-ou oy ua 3bB 'uoi^uajB ua 'Bjuajap oy anb ya 'opijo ya ua jBsaa aAap 'oj^ajap
ya ajqnasap as anb o^any anb ouys 'Bpuajuas b jBjadsa aAap as ou 'pBpauojou
ap bjsuo^ pBpyyiABqui By opuBnb anb 'sa ojjap og 'uopBsn^B ap o 'uoid^b ap bia
jod apaaojd as ojuBnb b uapjo ua 'uopnyosaj By ajany anb By Ba "Bq^Bj By ayasop
-uBqojd 'opijo ya oqaa otusrtu ya jod apjayd 'say^puasa soAnjyjsuoa 9 'sapBpiyBnb
SBy asod pu anb ya sa 'sb 'yiABquy ya ys ap 'uoijsanb By ynbB BJOBq Bjjug
•oyjaajaxa X 'oSjb^ ya JBjda^B BjBd ya ap JBAayy asjBÍap ojypqns ya Bjpod sou
-atu. oyjpaAyB ajqyy X 'pBjsajod Buayd ns ap BuajBtu Bjsa ua jssn ouBjaqog ya ap
-and ou uozbj Bjsa jod ys anb 'opotu ^q -ojuayujByyapqBaB apuBj^ jod 9 'osas jod
uou ys (BJjanS By) JaBjj aAap as uou apua jod g jBpuauía uaiA sandsap apand as
uou 'ajayuíAB Xb anb ojjaX ya SBtuap a rsBjnjuaAB ap a 'sojSyyad ap souayy uBisa
soyya sopoj anb 'uaayp sang 'BjjanS By ap soqaa soy ap pBpyysa By ap adyauyjg
yap upyaBSyyqo By 'ojxaj^ ya Bayydxa as ouiod 'opuBUBtua yBiaadsa ug 'auaiquioa
y^nb 'oyjas ua ajsa ap pBpysaaau By aXnSjB 'ojysodojd b oyyypnB3 JBasnq ap adya
-uyjg ya ua uoiDBSyyqo Bg -ajuaS By b ajuauíBjjsayp ayyypnE^ anb BJBd 'BSuaj SBy
anb yB JBjqtuou ^a^p 'asod s^y ou X 'Bjjan^ By b ay^s 'Xa^ 9 'jopBjadtug ya ys anb
'ajjaiApB jopBysySag otusyiu ya anb 'oyyypnB^ opoj b sajEiauasa uos BjauBtu yBj ap
sapBpyyBnb SBjsg •($-) osas X 'BijjsaBui 'sozjan^sa :souiuijaj sosyaajd sajj sojsa ua
'an^uyjsyp oy anb uoa oynjyi ya sa anb 'oyyypnB^ ap 9 'yBjauaf) UBjydB^ ap SBy pau
-yyap 'pBpyjojnB b;jsisb ay X 'sojuayuíyaouoD Biqasod anb ouioa X ío;ab un opoj
Bja sspyjjBd ajays sy puuoj anb yg -ayasjBjynao uBipod ou JopBysySag yy -japod
ap asBÍap o 'sByjyjqnasap asaypnd sajquioq soy ap untuoa ya anb souiataQ 'sajop
sns uoa JBp asaypnd ou pBpyyBuoyaBj By anb BJBd 'oSjb^ asa ap ouadtuasap yBtu o
uanq ya ua Bsajajuy as anb oy ayqBjatunuuy sg 'soyjByyBjap BJBd BABjsBq ejos yBjnj
-bu uozbj By 'ojyajaxg un ap apo yB ubuijo^ anb soy 'uBjayqyjasap ou saXag SBy
anbuny •soAijnjyjsuoa sojsa uos say^nb 'jaqBS X 'jBnífjjaAB ua Bjsa pBjynayyyp Bg
'oyjadtuj un ap Biauajsysqns By anb 'oyya ua BjnjuaAB as souatu Bp^u anbjod 'sayBta
-uasa soAyjnjyjsuoa soy ap opynjyjsap JBjsa apand ou 'gBj^ uBjydB^ ap ya 'uoya
-BpuatuoDaj X 'p^paABjS bjubj ap opuayg *ajuauiBjB3 X 'yBtu BjBq oy anbunB 'uap
ay anb ya JBDsnq apand uaiA SBpunSas sbj ap opBUJopB Bjsa ou anb ya seui íou
-nSuyu jaajaxa ajuatuBAijaadsaj apand ou 'sBjatuyjd SBy asod ou anb yg 'sayBjuap
-ID3B sapBpyyBtyb X 'sayBi^uasa sapBpyyBiyb uajaynbaj as soy^yjo soy sopoj ug
•jBjjsotuap b sotuBq ouasyp ua anb
oy X 'jBjyBsaj a^^q ay sboj anb oy sa anb 'ajuatuBuyjajuy ojatuyjd yB opBiyuoD
UBq ay anb so^jbd soy BJBd 'pBpyaBdBauy ns ap ajuayuíAOjd 'sanbjBj^[ yap p^pyyyA
-Bquy By uo^ sotuajBi^uapiAa By sandsaQ 'BZByg By Byy^q as anb ua oSsaiJ X 'sjaiu
-ig o3b;jub *q ap pnjtjdB By ap Bjynsaj anb pnjiyituisojaq By jod 'adpuyjg yap
pBjunyoA By ajuajBd jauod anb 'sbui a^Bq as ou ojsa ug 'uozbjod ya opituo^ ayjaA
-Bq ap sandsap 'soío soy uanbBS ay soAjan^ sojsa anb ap sajuB 'odtuaij b SBpypatu
sns oyya ajqos jbujoj ap pBpisaoau By ua ajuatuyBnSí auod ay anb X 'p^pijnSas ns
jod opuBjitu 'o^iyqng ya jipupsajd o^oduiBj apand ou jByn^ijjBd oXno ap íouas
ns ua opiApaj UBq as uoiDDnjjsap ns BJBd anb soy 'pBpuoA ns ap opBp UBq say
anb satujoyui a 'uBUBdtuo^B By anb sauopjodojd SBy jod 'Bipiqtua ns ap oja^qo ya
oqaa Bq as X 'soSiuiaua ap BpBZBuauíB Byy^q as anb 'BjjayjL By jBAjasuo^ X japuaj
-ap bjb¿ 'BjisaDau as sbui Bip ya ua anb oy sa anb 'pjjsotu anb BiDuaSiyajuy a oya^
'ozjanysa yap opBtujojuí asapnjsa is 'ojjo JBtqtua asaipnd ou 'souatu oy b 'sBjjuaitu
asBjqtuou ay Xa^ ya anb yituisojaA sa anbjod 'BJjan&gt; b uBjidB^ X 'jopBUjaAoy^
ns jod 'sjaiuig oSbijub -uq b jBtuBy^ojd b 'adpuug yap pBjunyoA uis oipa^ojd
ou O^iyqng ya anb 'ajuatuyBn^í sa oy 'oyopuais X í*Ojp ya ua osajdxa sa ojsg •() bz
-ayBjnjBu By ap BjuaijBd jod auaxj as pnjiyimisojaA By anbjod 'yBjnjBU uozbj uo^
aXnSjB 'yitujsojaA oy uo^ aXnSjB anb ya anb pBpttujojuoD yBj ug gituisojaA sa anb
oy JBAjasqo BpuBtu Xag By anbjod 'Xag ap ojxax B^ayB anb a^ip as 'pnjiyitursoj
-aA By BSayB anb ya anb ajjans 3q 'Bsajdxa X ajuapiqa pBjunyoA jod auan as 'yituis
-ojaA a^Bq as anb 9 'sBjnja^uoo jod aanpap as anb ajuatu X 'pBjunyoA By 'asBy^ Bjsa
ap SBijajBtu SBy ug -odtuaij b Bpuodsaj anb BJBd 'jBjynsuo^ apand ay as osbd ojjo

�pretendiese desfigurarlos, ó colorirlos, el mismo Pueblo que en ellos se fundó
para no ponerse mas en sus manos, les hará resaltar los colores á lo natural, que
yo aqui no hago oficio de Fiscal, sino qe. suponiendo los echos, trato de dar
alguna ligera idea, de que la determinación del Publico, en quanto á acogerse á
la valentia de Dn. Santiago Liniers, mientras que S. M. como Padre le prové de
un buen Tutor, no es arrojada, ni escandalosa, ni tampoco tan ilegal, que no
tenga algún apoyo, haun en las mismas Leyes, á que se eré contraria. Si huviera
de escrivir Defensorio, ó Alegato, tal vez mudase de rumbo, ó digera algo mas,
sin embargo de que mi caudal no puede ser mas escaso. Pero combencido de mi
insuficiencia, me he ceñido á estos cortos apuntamientos, que tales quales ellos
sean, si no valiesen para canonizar el procedimiento del Pueblo, servirán á lo
menos, como lo espero, para hacer á los pocos, algo mas cautos en el hablar de
un Pueblo, que acava de dar las mas relevantes pruebas de su adhesión al Sobe
rano después de haverlas dado de su mas ciega obediencia á los mandatos de
sus Superiores, por respeto solo á las Leyes, y al Soberano, por quien supo
sacrificarse á los principio, en el medio y al fin.
Tengan entendidos los Zoylos, que la Representación y Autoridad de un
Pueblo caveza de un Reyno, no es tan pedánea, como á ellos se les ha figurado.
Sin embargo de prohivir la Ley, que el qe. fue un año Alcalde, lo buelva á ser,
hasta no pasados dos, el dr0., y la practica dispensan si fuese aclamado por unáni
me votación (6) No obstante también, de qe. en España muerto el Corregidor (lo
mismo deve decirse del Governador) espira la jurisdicción de su teniente, y este
no deve entrar en lugar del que le nombró, cesa la prohivicion, si el Pueblo lo
elige (7). Lo mismo pasa, quando se acava la parentela del Rey, que no quedando
ninguno de los de su Casta, á quien de dro. pertenece la Corona, el Pueblo elige
al que mejor le parece (8). Buenos Ayres, tanto en la Reconquista de su Ciudad,
quanto en la elección del nuevo Governador por muerte Civil del antiguo, no
miró á otra cosa principalmente como al mejor servicio del Rey, y á la gloria de
la Nación. Se ha movido á lo segundo en especial, por haver dado pruevas el
Marques de Sobremonte, de que no és para defender Ciudades, ni mandar, ni
batirse con exercitos, que es el fin con que principalmente lo constituyó de Vi
rrey el Soberano; y cesando ese fin, cesa también la voluntad del Principe, en
quanto á su nombramiento; y de consiguiente tenemos esta á la vista, se palpa,
y toca con las manos. Y ella es de que se tome á otro mientras S. M. lo confirma
ó manda aquien sepa cumplir con sus fines, porq. este Exercito, es decir, este
Pueblo, no puede estar sin Caudillo, ni el opulento Reyno del Perú expuesto á
que unas manos violentas lo arrebaten, asi como arrebataron esta Capital, bajo la
dirección y mando del Marques de Sobremonte.
Buen1. Ayres Agosto 25 de

1806
[Hay una rúbrica]

(1)L. 2. tit. 5. lib. 3. R. C.
(2)Bobadil. lib. Cap. 17. N 108, 109 y 110, Salg. de Protec, part. la. Cap. 1? prlud.
3 á nuin. 100, nsq. ad 104.
(3)Pignatell. Tom. 1^ Cons. 139. N 12. Vera. Verim énibvero 1. ul. Cap. Tomo 1?
Discep. 58 N. 23.
(4)L. 5. tit. 23. Part. 2a.
(5)Caitej. Verv. Sudex. N 171. Barb. in leg. 125. finan. 156 de judie.
(6)lib. 9. tit. 3. Lib. 5. R. I. Bobad. lib. 3. Cap. 8. N 60 y 61 Evia. Part. 1 S. 2.
N 36.
(7)Acev. lib. 3. tit. 7. leg. la. N 13. L. 12 tit. 3. lib. 5. R. C.
(8)Covarr. in Pract. Cap. 4 N 3.
— 135 —

�— 9a —
sajuB anb sbj anb SBZjany sajoXBiu uod Bjas ajuaraajqEqojd ísBiDUBisunD
-jid sajBnjDB sbj U3 ayqiiuai SBUí jas aAap 'soujaDBq uapand anb ojynsui yg
•oduiaij oqonuí asBd as anbuis uanSayy jBjaaaj
souiaAap ajuamajuapnjd anb soj 'soiyixnB sopipad uauap anb socuaqBS X 'sanbng
sns sojjosou ap bdj^d unBq uajsixa íjBjaua^) ouisiui j^ osnpui 'sopoj b soiau
-oísijd opuapBq A 'soqanuí ajopuauíq a ajopuBjEtu bzbj&lt;j BJjsanu ap ojapodB as
anb Bdojx bj opuBjojjap saAiiye ns opBuiuiop souiaq anbuny *uoiDB^^ BJjsanf^
ap oSiiuaua oja^ X 'osoyynSjo j^p aiuauíajuauítuu; opBZBuauíB aA as yg
•sajiy souang ap oyqang o 'pBpni^ uD BjjBq as anb
ua osBa jb ajuauíayqisuasui souiE¿a¡y ouioa inbB a j 'soipaoi soy opiAiqojd X 'opij
-rauad asany ay ujj ya anb 'jbui Eijpuoduioa as anb jod 'uBpand 'Byjajauíojduioa
o 'Byjipadoii anb 'soynDBjsqo soy opuaiAouiaj Bsuapp ns b sajuaanpuoa sBiauapiA
-ojj sbj SBpoj jbuioj BJBd BiDuanaasuo^) BiJBsaaau jod apuaijxa as 'sBpBDipuy saX
-ag sbj X '¡BjnjEU *Ojp ya jod opBzpojnB oyqan^ yap oijapod X 'pBjjnaEjf Ejsg
"(8) sojq
-tuaiui soy soyya X 'BzaAB^ bj X 'Brayy J3 sa Xa^ ya X (¿) PiCtts otao^ sa soj^psp^
sns ap pzanba^ pj a uatti ja anb san^f íbuisioi Bun sa anb 'Xa^ yap bj ap X 'BiJd
-ojd BsnBD ns ap joab^ ua Bjqo Biys^a^ Buiajdns ns ap Bsuajo uis X 'asjapua^ap
ap 'oap jBjnjBU ns auinsBaj oyqan^ ya (9) saXag sns ua EpEDiydxa BajBuoj^ yap
pBjunyoA bj uoa a^uauíauíjojuoa apaaojd as sosbd s^jbj ua anb ap SEUiapB anbjod
ÍEtuEjaqog ns ap osjnaaj je Bjadsa usp ou anb X 'uopBAjasuoD ns ajuauíuiui o3
-saiJ un ajjoa anb ua soyyanbB uos sojsg -Xa^ yap ojBpuBui ya jBjadsa uis SBrojy
sbj b jijjnao aAap X 'apand anb ua sosbd X^q opoj uod () Bjjan^j bj ap #o^p ya
apuodsajjoa ajuauíBAijBAijd uainbB Xa^ jb aquinaui a 'Bsuapp Bidojd ns ap -Ojp
yanbB ys ap paipqB p^paiDOS ua ajquioq ya soidpuijd sojsa jod anbuny
•(fr) soyqang soy ap Bsuapp bj sa saXa^ soy
ap uoiDBSiyqo BqaaJisa sbui bj isb X íjBjnjBu *Ojp yap BsnBD bj ap BAijap as X 'aoBu
japod oXna () 'souBjaqo X sadpuug soy ap uaSuo ya ajsa opuai^ -(z) oujaiAO^)
ns BJBd BzaAB^ jod soyya ap oun JiSaya ap opijjsd ya uojbuioj 'uij ajsa JBjyns
-uod joíaiu BJBd anb osBd jb (y) ísauopBjqog X 'sapBpnrg opuBUijoy pBpapog
ua asjyun ua uojaiuiqujoa 'ajjany sbui yap sojynsui soy ap BjjBjnSasB bje^
bj ap uoiDBAjasuoD X Bsuapp bj 'ajquioq yap soqaajap soy ap ojaujpd ya sg
óT "^IX *Z ^^i ''' '^u^nra ap Buosjad ns,,
jBJBdmB ap japod BXBq auioq opoj anb BpBsinS Xnur a 'sa bsod jBjnjBU *b3 „
X Bsuapp ns b uapjo ua / ísauoisuajajd sns ap oySajjB
ya ajqos 'sajXy souang / ap pBpni^ bj ap oinbasqo ua uo^bdijiuSis aAajg

[9081 8P •Jquia8* 8P t\
[*D||a d uoiaujn^uo^ anb D^^ua^pny pa^
D| ap X 'sajjy souang ua sa^apjsaj '$Dipu| ap ojasuo^ oiuajdns |ap soj^iuiyy 'sejD|nBajj
sopo|8J^ 'ods¡qo |ap a^Dd ap opD \a ^paiaui anb oXodo |a sa o^und apa ap Dsuayap
jojauj D| anb X sojunf sosa JDjquiou DJDd otuajuiD^nXy |op popuo^o O| ap JDpnp apand
e;pDU anb 'oui¡(|n jod 'duij^jd as 'opo^oAuoo asaiqnq o| ou is soBjdo souijsjadjB ap a^osuod
-sai opis DijqDq opiiqo^ |a anb X ouDsa^au any 'SDpuDjsunsjp sd| SDpop 'osaiBuo^ |8
anb aua^sos ag -opauodap oj^d soqoajap sns J8|da asapiq O|qanj \a anb japauaiu any ou
anb O| jod 'pntpips D| d pjpasaD Xau¡/^ |8 anb jdiou aaoq as .'sjajuji d dzdu d| ap
opuoui ¡a asDuojsiuioo anb |8 Xajjjy^ ouisjui |ap jo^pips ap oqansaj J||D O| d
as X 'o^soBd ap y\_ \a pjqapa as anb pjauaQ osaiBuo^ p oujo^ ua sauopDjapisuoD
as pu^ DpuapaApD Dun ug 'sisa^ Dpa UDJOqojJoa anb sauoixa|yaj SDunBp uoBajBD
u^jsnpuos ap opow y 'opuapiAo^d o||anbo oqsajap oiu¡ji6a| uoa jduio) apand 'sopandxa
sojuauinBjD X sojdpuud so| ap pnjjjA ua X oBjd3 ns ap ouaduiasap p DJDd uajainbaj es
anb sapop^pna sd| UDunauo^ uainb ua 'jd4¡|¡ui o||¡pnD^ un ap Djisasau X oBjiuaua |8 Jod
opDzouauíD jopa ap osd^ p ua DJfuan^ua as anb ojsend 'sai¡y souang ap popnp D| anb
asopuppayiuDUi jmpuoa DJDd 'ojuDjaqog ns auinsoaj ojqan^ p anb ua sosd^ so| ua^apopa as
X pa^ pDpuo^nD D| ap uaBiio p ajqos SDapi uo^undD as 'íd^jijuí 0||¡pnD^ o apf OAanu
un asiiBap DJDd X Xay p iod opDjqujou jopDUiaqoQ p jauodap ojDd sai ¡y souang ap
ojqan^ p oqsajap Dp 'jopD p unBas 'anb ouupop d| auodxa as anb p ua ouim^uo o^uasg] - 3

�ron; su furor mezclado con la venganza (por la abominación con que los hemos
mirado sin querernos prestar á sus lisongeras promesas) nos será funesto en el
caso desgraciado de no alcanzar nuestros esfuerzos á rechazarlos; y devemos
considerar, que los conocimientos que han tomado de la Tierra los que se sal
varon de las Naves les proporcionan ventajas para las nuevas ostilidades que in
tenten (apesar de la energía, que dá á nuestros ánimos el Amor á nuestra Reli
gión, á nuestro Rey y á nuestra Patria) la falta de disciplina militar de los que
podremos tomar las Armas, puede impedirnos la Gloria del Triunfo, aunque ja
mas podra quitarnos la de sacrificar gloriosamente nuestras vidas por aquellos
tres dignos obgetos de nuestro fiel amor.
Es pues volvemos á decir evidente el peligro en que se halla el Pueblo de
Buenos Ayres. El golpe que le amenaza de ser nuevamente subyugado por el
pérfido enemigo de su Rey, y substraído de la suabe, y apetecida dominación de
su Señor Natural, le sera mas sensible, quequantas calamidades puedan sobrebenirle. Pero ya hemos visto que el supremo dr0. de la Razón, y las Leyes Na
cionales lo autorizan en tales casos para correr á las Armas en su defensa, y
conserbacion; y que consiguientemente le son permitidos los medios pa. conse
guirla, y para remober los obstáculos.
Mas ¿que obstáculos podran dificultar, ó comprometer su seguridad, y quales los medios que necesite para ella? Por haora no necesita de mas medio, que
la de elegirse un Caudillo militar, en quien concurran las Cualidades, y dotes
que se requieren (9) para el desempeño de su cargo, y que puesto á la Cabeza del
Pueblo (10) dirija sus operaciones, y regle, el ardor, valentía, y generoso entu
siasmo de sus individuos, que primero quieren regar con su sangre la tierra,
que perderla á su Señor. Ni tiene otro obstáculo que el Gefe que lo perdió,
de quien desconfia justamente y aquien detesta con razón; clamando, y dispo
niendo á arrojarse á los últimos extremos antes que consentir que buelva á
tomar las riendas de su defensa; pues lo considera como un presagio cierto de
su nueva perdida.
Estamos en el proposito. Estos son los dos puntos á que á dirigido el Pue
blo sus clamores, y deseos para segurar los frutos de la victoria conseguida, y
perpetuar su prosperidad vajo del dulce vasallage de su amado Monarca Dn.
Carlos IV. ¿Serán justos estos clamores? Tendrá el Pueblo, ó podrá atribuírsele
algún principio de potestad para hacerlo; ó deverá censurarse su intento por
un atentado contra las leyes, contra las autoridades constituidas, y contra las Re
galías de S. M.?
La satisfacción á estas preguntas merecía un volumen en honor de la Ciu
dad de Bs. Ayr8. y que á una pluma brillante se fiase el desempeño de recoger,
y organizar en eloqüente estilo los sublimes principios de dr0. natural, y Divi
no; las máximas preciosas de los Savios Políticos; y los excelentes lugares de
nuestras Leyes Patrias, que hacen en favor de las pretensiones del Pueblo en los
puntos enunciados.
El presente papel apenas merece el concepto de una superficial pincelada
que no llega á bosquejar siquiera el quadro que podría formarse de la justicia
de los Clamores públicos, y los dros. del Pueblo intimamente unido con los del
Soberano para proveerse de su remedio sin dilación. Sin embargo los Savios que
saben pensar, y combinan los principios / no dejaran de conocer que en lo
poco qe. se apunta se ofrecen fundamentos no bulgares del lexitimo dro. conque
en el caso ha podido la Ciudad de Bs. Ayr. elexirse un Gefe para el mando de
las Armas en su defensa, desechando al que tenia por inepto y perjudicial, mien
tras tanto informado el Rey de todo lo ocurrido determina lo qe. sea de su So
berano Arvitrio.
No devemos entrar en el examen de los echos que han causado en el Pue
blo la aversión y desconfianza del Gefe de su perdida. No tratamos tampoco
de questionar sobre si ño hay otra autoridad que la del Monarca que pueda
juzgar sus desaciertos. Resérvese enorabuena para el severo juicio de S. M.,
pero siendo ellos notorios al Pueblo que los havisto con sus ojos, y ha experi
mentado sus funestos efectos; sin necesidad de mezclarse en juzgarlos (lo que
nunca ha pretendido) le dan sobrada causa á recelarlo para detestarlo, y en fin
para resistir ponerse en sus manos, porque de ellas á las del enemigo no ad
vierte distancia alguna.
— 137 —

�*sojp sns jojea asapiq ojqan^ ja anb 'jajsauacu opis EjjqEq 'uoisuajajd
bj opBSauap 9SJ3Aq ap ja ua ojos anbjod íosbd souiauaj ou anb 'jpap sotuapod
(djqep^j^e sbui X joXbuj BjBq oj 'opiAjas '^ ns b uEjjodtuí anb SBijajBiu ua *Ojp
ns ap asaipjad seui anb ja sosbd sajBj ua anb ap "j\[ • ap soSjBoua *^ soj uoobj
-apisuoD ua opuaiuaj anbjod uaiA o 'Bjsní BjjBjapisuoD Jod as uaiA) pnjpijos bj
b XajJi^ #j ja Jod opipaDDB asopuajAEq anb 'sa isy 'opooi ojuiísip ap uojaipuaj
-ua oj bjdb jap oduiajj ja opoj ua uojaijjnao ou anb soj ap A 'aAajd ej ap ounS
-jb anb 'oSjEquia uis 'osaj^uo^ ja ua opBpjODB oj anj bsod bjjo ou A 'ojsg
•sjaiuiq *j jb bzbj^ bj ap jbjijij^ / opuBro ja asBuoisxm
-od anb 'Xajjj^. *j ouisiur jap jBjpijos ap ojso8y ap f\ ja pjqajaa as anb jBjau
-3^ osaj^uo^ ja ua uopnjosaj ns ajq^pnBj X 'BAijBjmba ?ajuapnjd Xnra anj opoj
uoa íuoiDBAjasuoa X Bsuajap ns BJBd SBuwy 3P ^PO 9 *IBJ^ iO^ sj3imi #jbj&gt; jb
jEjquiou X 'Xajji^^ "JS PP opuBui ja Jijsisaj 'SBiouBjsunajja sbj ua sajXy souang
ap pEpni^ bj opipod Bq anbuoa pBpijE^aj X *Ojp oiupixaj ja uaauaqiuoa ajuapaa
-ajuB jad^d ja ua op^oipui u^q as 3b sojuauíEpunj X soidpuijd soj anbuny
•SVIDN3XHSACIV
'SOfOf
UV0Z9^94 ou 'oj3(} ^tuauiitai^ oun px^niu anb auatquioo anb A 'o-jqanj ja aajvs
as anb outs nasap vjjpu anQ — 'bjijS sou anb 'BUBjaqog zoa bj ap oaa ja jiApjad
BÍap as EiDUEjsip joXbui bj ap jBsadB anb aaajB^ ¿uopsuruiop aajnp X 'aAEns ns
ua ajJBjn^asB ap 'sauoiaua^ui sajaij sns ap soja^qo soj JBuajj ap zsdED uoi^oejsij
-bs ',-ji ns ap ojjo n 'buxbjdb anb jb ajopuBp X 'Ejsajap anb apo IE ajopuBjinb
'sojoa sns uod osopBid Bjjapuaasapuoa anb ap BjBpnp uain^)? pBpjjapij X jouib ns
ap BAanjd Bsouiumj seui bj ajJBp ap eae^b anb 'ojqan^ jai^ ns ajsa ap saaouiEja
so\ 'Vi *S 3P soPí sosojouib soj ua jBuosaj uasaipnd aiuBisui ajsa ua i
'Buaj^ bj ap pniainbui o 'ojuaiuiiqora
ajjyja^ns Bpand anb 'p^pijBa ap Bas BjjajBui bj anb ap osb^ ja oSjBquia uis aX
•njaxa í-OJp bjjuo^ X soAisaaxa usas anbunB 'sojEpuEtu sns jijduina X 'sajjaaapaqo
ap ouiajjxa ja EjsEq 'saXajji^^ soj ap pBpjjojnB bjjb bj jBiadsaj b BSijqo anb
'SBipuj ap jBdpiun^^ Xa^ vj *SBjja ap uopdaaxa sa anb 'ajsa ua ou X 'saunuioa
sosbd soj ap UEjq^q jbjo uapand as anb saXaq sbj SBuiapy ¿sbjxjj b jbjjb^ aa^q
BDijqnda^ bj ap pnjBS bj ap Xaq Euiajdn^ bj anb jBsa^uoa ap EJBÍap tu ísEpinjij
-suoa sapEpijojnB X 'saXa^ sns bjjuod BjuajB 'bdjbuoj^ jap pBjunjoA Bjunsajd bj
ap oXodB ojnSas ja uod 'ojqan^ ja opuBjqo anb Jiaap b BjaAaJjB as uain^)?
¿sauoiaESijqo sBiSaj sns ap bpbjSbs
sbui bj ua bzubtjuod 'j^ ns b ajuauíBsojBpuBDSd ubj pjjBj anb jb aqaasap X 'uoid
-dbjsijbs ns ap ^po un BÍija as sauí^ sojsa JinSasuo^ BJBd jai^ ojqan^ ns #3b ja
Xa^ jap uoiDBAOJdB ap Bijas oj^? ¿ojSues Bjjsanu ap bjoS Buiíjjn bj ap oidi^ijd
-bs jb souiauodsip sou SBpuaiDBq SBjjsanu X 'seijiuie^ SBjjsanu 'sBuosjad SBjjsanu
ajxanui ap jejecIujb X 'sojjbajbs jod 'soiuicuop sns sojsa sopoj b oSsaij jEnSí
ua auod 'sajBuoypijaj^ SBDijauíy sns ap ajuBsajajuí ojund ajsa ap Bpipjad ej
•ab opuaiq X 'sojjsanu soj uod socusiui soun jod ouBjaqo ojjsanu ap sopBj^BS
•ojp soj opuBjapisuoD anb X fadiDujj^ op^uiE ojjsanu ap bj Bas ou anb bjjo
^poj souiBuimoqB anbjod 'uopBuiuiop Bjsn^nB ns ap oíea jbaj3suod b ojos ou 'op
-uBJídsB anb 'uoiDB^^ Bjjsanu ap X 'Xa^ ojjsanu ap oSiuiaua osoipo jap bijjb^ bj
japuajap ap opuBjBjj anb 'jBpnp ojpij Bja? sojuaiuiiaouoD sojsa ap oíb^.
•ojqan^ un ap Bsuajap bj anb ajuBsajajuí sbui sa aj BpBu anb X 'sojjbsb^ sns ap
joae^ ua Bjsandsip ajduiais Bjsa bdjbuojv ajq^uiB ojjsanu ap pBjunjoA Esop^id bj
anb soidpuud souisiui sojsa jod uij ua souiaqEg 'vutsttu vAns vj anb jvuntuoooxc^
(^I)EI SEUI ^juaiussojauaS opuEpjsn^ ojqan^ jap pnjBg bj jod onuijuoo ap BjaA
ouEjaqog ja anb X íEjja ap sajqBjBdasui sojquiaiui soj Bjsa X 'ez^aed bj sa inbB
anb 'pBpiun Biupui Bun X^q 'EDijqnda^j bj X Xa^j ja ajjua anb souiaqEg ^BDijqnd
BsnBD bj ap uaiA ja ojaSqo jod ajduiais uauaij SBjsa anb X 'saXaq sbj SBpoj uapao
Bjja e an^) :Btuajdng Xa^ bj sa BDijqnda^j bj ap pnjBS bj anb souiaqEg (jj)
ojuaui ns jianjsap ajuajuí jEiojEd ojXo^ un^jB anbuoo
bjou BjainbjBnb ap sajXy souang ap ojqang ouiisijapij jb ubajbs X 'sBapi sbj
usjoqojJOD anb sauoixaj^aj SBunSjB uoisnjauoD jod inbB uBJipBUB as ojuBjajju^
•bjbjj as anb ap osbd jb sauoispap sns opuBDijdB 'sBpBDijdB saXaj sbj ua JBjip
-aui ap oÍEqEJj ja asjBuioj Bjpod 'ojdaauoD ja ua Joíaui asjBDipsj Bjainb anb ja X
'opBDipui ajuauíajuBjsBq souiBÍap bX ojqan^ ja sSuaj ojsa BJBd anb *Ojp J3

�No se ha tocado pues en esta necesidad de lo que todos los buenos Vasallos
savemos se han alegrado; pero nunca estará de mas el haver dado algunas luces
en la materia para que los preocupados desprecien las sombras con que no po
cos críticos ignorantes pretenden, en aquellos corrillos en qe. hacen de maestras,
censurar la conducta de Nra. Iltre. y Leal Ciudad de Buenos Ayres criticada tam
bién con grosera malicia la Junta general de la parte mas noble, é ilustrada de
la Sociedad, que se combocó para tratar del importante objeto de su Seguridad,
y conserbacion, que devía ocupar todo el cuidado de los que no quisieron hacer
el repreensible, papel de ociosos espectadores, semejantes á aquellos á quienes elloquentemente increpa al gran politico Cicerón. (13).
Quando la accidental confluencia de la gente huviese causado algún desor
den (que á la verdad no lo huvo) los que saven, que no deve juzgarse del mérito
de las cosas por el éxito, ó los accidentes, confesarán que el Congreso en las
circunstancias fue de necesidad, y que exigiendo la de tratarse sin perder mo
mento de la quietud y seguridad Publica, habria sido responsable de gravisimos
cargos el Cavildo (único Magistrado que en medio de la calamidad experimen
tada subsistía en la razón) sino llama á los principales Prelados, Ministros y
Vecinos distinguidos para consultar sobre la necesidad publica, y acordar con sus
savios y juiciosos consejos del pronto remedio á los males que amenazaba la
confusión, y genero de anarquía en que nos hallavamos por el trastorno causado
en tiempo de la opresión del enemigo, de que acabamos de salir.
Mas ¿Quien ha dudado de la autoridad del Ayuntamiento para estas Jun
tas, no ya en el caso de que se habla, sino en otros de inferior apuro en nego
cios de publica utilidad? ¿No saben todos... Nó, es menester cesar. Ni se in
tenta una defensa, ni es capaz de la que merece la materia que forma este papel
confidencial, y de reserba pa. un amigo curioso, que deseaba algunas nociones
sobre estas cosas. Sin embargo los juiciosos hande confesar, que la mejor defensa
de este punto es la respetable autoridad que mereció el acto, ó Junta General
del Iltmo. Sr. Obispo, Prelados Regulares, y los Sres. Ministros del Supremo
Consejo de Indias (que existían aquí por fortuna de este Pueblo) y de nuestra
R1. Audiencia, que concurrieron a ella.
Buenos Ayres Sept^. 2 de 1806.
[Hay una rúbrica]

(1)Societas eo tendit, ut sum salvum su communi ope, ac conspiratione. Grotíus
de jure belli et pacis. L. 19 Cap. 2 S. I.
(2)Ubi non est Caput Corruet Populus. Proberv. Cap. 11
Porque naturalmente
las voluntades de los homes son de partidas, los unos quieren más valer que los otros. E
por ende fue menester por derecha fuerza que obiese uno que fuese Cabeza de ellos. L. 7.
T. 19 la. 2a.
(3)E por esta razón combino qe. fuesen Reyes é los tomasen los homes pr. Se
ñores L. 7. ibi.
(4)Vnges cum Ducen super Populum meum de manu Filis tinorum 1 Reg. Cap.
9. ... Otro si la deven guardar de los enemigos de manera que no puedan en ella hacer
daño. L. 3. T. 12. P. 2a.
(5)Regalia inconcusa de los Soberanos.
(6).... Por todas estas razones deven todos venir á tal hueste, non atendiendo man
dado del Rey. L. 3. T. 19 pda. 2; Ley 4^. ibidem; y el Sr. Gregorio López glosa 8 y glosa
4 es la 4a.
(7)Ley 9. Tit. 19 Pda. 2a.
(8)Ley 5a. Tit. 19 Pda. 2a.
(9)Ley 4. 5. 6. 7. 8. tit. 23. Partida 2.
(10)Cuidan algunos que Pueblo es llamado la gente menuda, asi como menestra
les y labradores. Esto no es asi. ... Pueblo el ayuntamiento de todos los ornes comunalmte.
de los mayores, medianos y menores. L. la. t. 10. Pa. 2.
(11)Salus Populi Suprema Lex esto. Cicero de finib. L. 5.
(12)Ley 9 titulo 1 partida 2a.
(13)Nonne repente omnes fere socii desernerunt, spectatoresque se otiosos praebuerunt
Leutricae calamitatis? Cicero de Officiis Lib. 2. C. 7— 139 —

�— OH —
^BÍap ou A 'aaapjBua A Hjzyxiaaya ^s 'B)yBxa as 'sayBUJ jaaapBd Bja anb oj A 'sauaiA
japjad Bjaq anb oy ota anb sandsap 'Bpuaijadxa Bidojd By oyjyq ay anb sandsap
•*a)uauiayqysuas bab^oj ay ou anbjod 'btaij o 'buj Bja sajuB anb 'uoysuadoJd euisiui
bjs^ -uoiDBqjasuoa Bidojd ns ap #Ojp oiusyui ya anb 'bso^ bjjo sa on 'BiouaSyyyp
•ajuaipjB A Bsomadiuy ubj san&lt;j ¿sayBtu sojubj jaoap^d 9 'sauaiA sojubj japjad b
aaAyoA ap osau opo) is ap JBÍayB BjBjuajin anbuoa 'soasap sris ap BpaauíaqaA
By A madcuy ya jBynayBa Bjpod uam^)? '^^qjl ^^ as Bunjjoj jod ys ^ *opB)sa onS
-ijub ns b jaAjoq jod soySis uaasq ay as sojuacuoui soy :oypauiaj ya jod soiuS b
-BUJBya A B^jaídsap saauojuty :Biuyurou8; Bun 'Bsuajo Bun 'a)sad Bun 'ajqureq Bun
'ajuauíaqaA joyop unSyB uBazapBd 9 (aiuasajd yB ouiod) SBzaq^a sns ajqos sajBur
sojsa sopo) zaA Bun ap obSibd oja^ -soíay o^ye Bjapisuoa soy is uaaBuaoiB oy anb
-unB 'Bjuauíijadxa 9 'aaapBd soy on SBJiuaim 'uBjuBdsa tu uEziJouiajB oy 10 'uois
-Bdoroa b uaAanoi ay 'pBpiuBuinq By b uaxiyyB anb 'sayBtn sayqBjaumum sojjo yo
'opajdsap ya iu 'biuiuiou^t By iu ^sajqod soy ap sapBpisaaau s^y tu 'sopByaajBaua
soy ap SBijasica SBy iu 'soouayaa soy ap sopiianb soy iu :uBas anb sayqijja) A so\p
-nui jod 'sayBui soy ayo Byauayopny 9 'pspyByjy yBnS; ooo A 'op&gt;oni oujsiui yaQ
•oyjapjad b j3ajoa ou BjBd BSuod *ab opBpyna sbut *jd
Á 'BS^q anb sbui Jod ojn^as ajuBjSBq Bjapysuoa as ou A 'oaod aaajsd ay BiauaS
-yyyp Bpojy^ ropBjsa onSijuB ns b j9ajoa soipaui sopo) jod Bjnoojd A 'oSjB)ay ns
ap B)jaydsap 'Biasod anb uaiA ya jaoouoa b Bzayduia saDuou^ :sB)uní SByya s^po)
&lt;&gt; 'pB)jaqyy By 'pnyBs By oujod 'sbso^ SB)sa ap Bun^yB japjad aaBq ay pBpysjaApE By
ap oui)uadaj adyo^ un anb B)s^q 'auaiA ay apuop ap yu 'auap anb oy jBsuad uys
^ajquioq ya SBip soy BSBd uoysasod bdij ubj ap oypaui u^ -oyasjB)uauinB A oyasjBA
-jasuoD b UBjydsB sopo) A 'op^p Bq ay so;q anb oy B)inb ay aypBU BjqByBd Bun u^
:soSytuaua ap ojauaS opo) ap Bpypuajap sa BpuaiDB ns A Bjuoq ns 'BpiA ns íoujaiA
-O) opBayyi)sn( ou^yuaq aqBns un ap bzoS íbuie^ A ajqtuou uanq yap bzoS íjbui
^ap A 'BJjay) By ap so)njy sa)UBpunqB A souanq soy ap bzoS íoyajauíoa yap sbíb)U3A
A 'pBpayaos By ap sapBpypouioa SBy ap bzoS ÍBtuyyD uanq yap bzoS ípB)jaqyy By ap
ezoS ípnps By ap bzo) :BJapBpjaA A Bpyyos sbui By pBpyayyaj Bun ap oypaiu ua op
-Bqaypsap BJapysuoa as saaaA SBun^yB anb 'zamuasuy ns o)ub) b BSayy une A 'auay)
BpBU anb ayopuayaajBd 'sauaiA sajoÁBui soy ajuauíEijy aasod ajquioq y^ •UBiuauíyj
•adxa as anb EisBq 'sayBui soy yu 'apjayd as anb B)sBiy opyaouoa sa ou uaiA y^
'japjad b asjaAyoA
ap oSsayj ua asjauod ou ap b)bj) A 'ajqyy asjaA b BSayy 'zaA Bun opypjad asjaA
-Bq ap sandsap opusnb *ojp oujsiui a)sa sa a)jany seui A jo^bgu ojuEnb '
Bjoqy :japaans apand anbjod oyos 'asjapjad ap osb^ ya an^ayy anb sa)UB
•jasuoa Bidojd ns ap "Oip y^ opBpunj uayq UBnb A 'sa ouBnb osia Bq as b^
¿japjad b asjaAyoA ap joma) a)uapn)d
•ya 'opypjad asjaABq ap sandsap 'BjB3yjy)sní ay sbiu oubti^)? B)anpuoa ns ua -^ *j
ya b BDijusní 'osb^ ya jB^ayy ap saiuB unB 'asjapjad ap jouia) ya oyos yg
[9081 aP ^quiaiies]
['Dpuaipny pajj o| ap X 'sajiy souang ua sa^apisai 'so¡pu| ap ojasuo^ ouiaidn |ap soj^siu
-¡\^ 'saJD|nBa^ sopopi^ 'odsiqo |a Jod Dpozuo^no an^ D^uny d¡ anb opuD^ayiuoui eXnpuo^
-pDpuj^n D3i|qnd ap sopoBau jdjdji ap uij d 'SD^unp jd3Oauos Diod popiJo^nD ns ap iDpnp
ojpod aipou anb X 9|is¡sqns anb OAijoujaqnB oud6j9 osmn \a an^ odiana a^a anb 'spuiapo
'opuas -'opuqo^ pp pn^pips D| d opjpaasD Djqoq Xaui/^ p anb jdjou 83Dq 'SDpDZuoinosap
ap o^ajqo p uos 'X opaA^oui ^jqoq Dpnpuos opa anb sdsiiijs SD| o X sojuajuossap so|
o apnp .'ap| pnbo o DZD|d o| ap JD^i|!Ui opuDUi p asouoisiiuos anb Xauj/^ pp jD^pips ap
'ojsoBd ap \r[ p opDiqapa 'osaiBuo^ |ap uppnpsaj D| 8|qDpnD| X a^uapnid Djapisuo^ .'ouopiA
Di|duio oun jmBasuos ap DqoqoaD uamb 'sjaiu^ o6d|^uds d Jjpad X opDunjjop spui jdijjiui
epf ojjo iDasap oiDd osno^ Djppa aiduiais 'popnp o| ap opipiad D| ua odps opiua) asajqnq
ou ejuouiaiqos anbunD 'anb DAiasqo .'u^poAjasuo^ ap oqsaiap pp osn opuapoq asiapuapp
o saiiy ^ouang ap ojqan^ p opu| 'sapaB ap X pjn^DU ounBp oqsaiap Djedsaj ou enb X
asiasanbuua d Di¡dsD ops sa^Bui ouadui| p enb opuaiuapos 'osojBjpj p ua X oaijdjjsiu
-jujpo p ua 'ppipnl |a ua 'aiqi| opiauíos p JD|UD|dui¡ p 'ppiauíos uapio p ua :sasa|6u¡
so| jod ozo|d D| ap U9¡sasod D| ap uojosudjjd 'opinj ns d 'anb sapui so| d aiaipi as
lu^poAjasuoa ap oqaaiap p aiqos sauopojapisuoa ua apuajtxa at jo^no |g *saj¡y souang ua
S9|6u¡ ouiajqoB pp o^uajuipapopa p DjiaDij anb sojsuansasuoa sd| aiqos oujp^uo o^pssg] - g

�piedra por mover para asegurar de firme tantos vienes, y ahuyentar mui lejos
tales males. La experiencia hace subir de punto los deseos de la propia / conser
vación, y en esto consiste el mayor dro., y el que pone á Buenos Ayres en térmi
nos de hacer quanto pueda, por no caer segunda vez en la pasada calamidad, y
en sus grandes Males.
No contaré por mal (aunque es bien grande) el robo de millón y medio de
pesos que nos han echo, sin embargo que este dinero hace suma falta al Estado.
Tampoco contaré el general trastorno de toda la Ciudad en su comercio, que al
punto experimentó la decadencia, y quiebra universal con la baja de sus efec
tos, consiguiente á la pobreza del Pueblo, y á la abundancia que se experimen
taba en la plaza con el franco Comercio de los Ingleses. Tampoco contaré el
desamparo de las familias que subsistían de los diversos empleos de los Padres
en Tribunales, y oficinas R8. Tampoco la ignominia y desprecio en que cayeron
todos los Magistrados; ni la emigración, que al Campo, y Pueblos de lo Interior
abrazaron casi todos, pasando mil trabajos é incomodidades, en el rigor del hivierno, los pobres á pie, y llevando á cuestas su ropita y cama, pisando barro y
descalzos, hasta las mugeres y niños. Todos estos males, buelvo á decir, aunque
grandes, pueden disimularse por transitorios y de corta duración, y por que no
son irreparables; pero la Sangre que se ha derramado para la Reconquista; pero
el numero de Ciudadanos, que falta, y entre ellos muchos Padres de familia, que
eran el consuelo, el abrigo, y esperanza de sus casas? ¡Ah Dios mío! Mas tam
poco quiero, que entre en cuenta todo este cumulo de miserias. Solo el mal de
los males hade considerarse, y con / el tiene la Ciudad de Buenos Ayres sobradisimo fundamento para nó fiarse, sino de si misma. ¿Y qual es este mal? Per
der para siempre á Dios, perdiendo á su Rey en todos los tiempos, en el de la
presente guerra, y en el de la Paz, como lo pensaba y trazaba el General Beresford; y como se huviera verificado, si el esfuerzo que pidió, y esperava, huviera
llegado antes que los nobles hijos de esta Ciudad la hubiesen dado la libertad.
Esta idea y este proyecto, al paso qe. era ventajosísimo para la Inglaterra,
era nuestra total ruina, no solo temporal sino eterna, y por consiguiente forzo
so. Este es el mal de los males, el terrible y espantoso. No quedando en la paz
restituida esta Ciudad á España se perdía aquí la Religión Católica, y si no fué
semos nosotros, ni nuestros hijos también los perdidos ¿Quien podrá á segurar
que no lo fuesen nuestros nietos? Perdido nuestro Rey en la Paz, perdíamos su
Govierno, y el de sus Leyes Santas. Este mal es tan grande, que aun mirado en
lo temporal es espantoso. Porque, ¿que nos darían en cambio? ¡Hai amados Com
patriotas! En cambio de tan Ilustre Iglesia, qual es la de la America Española,
compuesta de millares de Templos, de muchos y grandes Obispados y Arzobis
pados, de tantas Provincias de Regulares, y de innumerables Monasterios de Re
ligiosas, planteles de santidad, y refugio de la inocencia ¿que nos podrían dar?
En cambio de tan insignes Ciudades, de Territorios tan pingües y fértiles de las
mejores producciones y frutos de la Tierra; en cambio de tantas fatigas y des
velos de nuestros Reyes Católicos que en trescientos años han echo, lo que ape
nas cabe en tres mil (14). Todo dirigido á nuestra felicidad; y si esto es mirado
por lo temporal en cambio de sus fatigas y de lo que han echo por nuestra feli
cidad eterna, y á mayor honra de Dios ¿que és buelbo á decir, lo que nos darían?
Ya lo haveis visto en el corto espacio de mes y medio: no ha durado mas la
especie de entredicho religioso; y no podréis menos de enterneceros al ver como
salía la Magestad divina en la Sagrada Eucharistia, que por viatico se ministraba
á los enfermos de grabedad. Cotejad esta obscuridad con el lucimiento y pompa,
adoración y respeto, conque antes salía: ya os acordareis de las dificultades opues
tas para hacer los honores devidos á Dios, y acostumbrados por nuestras Armas.
Esto es lo que nos han dado en cambio. Todo esto no fue mas que el ensayo y la
muestra de lo que se esperaba: esto fue en los primeros dias, quando no estaba
bien establecido el dominio Ingles, y quando su falaz y estudiada política traba
jaba en reprimir su fiereza pa. engañarnos / con sus aparente dulzura, y apri
sionarnos mas fuertemente. ¿Que hubiera sido de nosotros después de asegurada
su posesión? ¿En que hubiera venido á parar la magnificencia del Culto Reli
gioso? ¿En que los Ministros del Altar? Apartemos la vista de tan orendo
Quadro.
Pensemos un poco sobre los efectos de esta idea del Gral. Ingles, en poseer
— 141 —

�— zn —
-jodun jap jbjbjj BJBd pooqraoD as anb 'pBpaiDos BI aP p^snyr a 'ayqou / sbuj aj
-jBd By ap yBjaua^) Bjunf By bi^ijbui bj3soj3 uod uaiquiBj opuBDijua 'sajAy souang
ap p^pni^ pay A 'ajjsnyy BJjsanu ap BjDnpuoD By JBjnsuaD 'sojjsaBj^ ap uaoEq
anb ua 'soyyiJJOD soyyanbe ua napuajajd soDijyjD-opnasd sounSyB anb üod SBjquios
sbj uapajdsap sopBdnaoajd ou soy anb BJBd 'saany sBunSjE opBp jaqBq sbui ap
BjBjsa BDunu 'pEpayjojou ns Jod BuajBtu Bjsa JBJjsnyi ap pBpisaaau EiAEq ou anb
-unB isy :opBjSa¡B UBq as Aa^ yap soyyBSB^ souanq soy sopoj anb ap 'pnjpiyos ns
b opuaipaDDB 'opyjAB^ ajjsnyy yap uopuajuí ap Bzajnd By oppouoD Bq Aajji^ 'Jos
ouisiui yg *ajuauiBu8iyBui jBjajdjajuí uBjamb oy sojuajuoasap o 'sojDapsap soun^yB
anb ap o3jBqcua uis 'osajStio^ ya ua opBpjODB oy anj 'bsod bjjo ou A 'ojsg
•oipauíaj oaiun ns uod saAag SBy b ojadsaj
ya ajuaiuayqBjiuipB pyypuoa is b 'sand ísjaiui^ *Jo^ *oqp b BZByj By ap JBnyip^ op
-ubui ya asBuoisiuioa anb 'Aajjy^ "joS ouistui yap JBjpiyos ap 'ojsoSy ap ^y ya pjq
•ayaa anb osaj^uo^ ya ua uopnyosaj ns ayq^pnBy A 'BAijBjinba 'ajuapnjd Anuí anj
opoj uod íuopBAjasuoD A Bsuapp ns BJBd SBUijy ap apo 9 (yBjaua) jod sjaiuyj
•joS IB JBJquiou 'sBiouEjsunojp SBy ua 'sajAy souang ap p^pni^ By opipad Bq anb
uod '-Ojp oujjjixay ya uaauaquiOD 'opBDipui UBq as anb 'soidpuijd soy anbuny
•pBpiDiyaj ns Bpoj sajAy souang b A
'soyuíuiop sns sojsa Aag ye 'ojyna ojapBpjaA ns ojnSass soiq b anb 'Bjaydtuoo A bsoij
-oy^ sbui bijojdia By Jin^asuoD ap babdb anb 'opEun^Jop yBjaua) un sjaiuiq o^eij
-ub q ua jBasap A jipad BJBd auai) anb BsnBD Bjsní A uozbj By oiuBnb Á 'sajAy
souang ap *Ojp ya sa ojuBnb bj^a as saouojua A íoyqang 9 p^piunuioD jainbyBnb
ap A 'pBpni^ Bun ap 'ouAag un opoj ap sbuisiui SBsa ap jojba ya uod 'jBynD
-ijjBd / un ap sBpBJBdas 9 'sBjuní sbsod SBsa ap joyBA ya 'sand 'asajEdurcr) *opBiD
-BjSsap yap jinq ap uozbj By A 'op^uiujop yap asjayBA ap *Ojp ya Bjas joAbui ojubj
'uBjnjuaqB as anb 'sbsod SBy ap BiauBjJoduii By Bas joAbui ojuBnb \ •jmiuip&gt;4 vsnp^
0uts uou fas 'v4im am^ "sopEuniJop sbvu sojjo uayBA as BsnBD Bjsní uis ou ojad
'sopoj uBijip 'BJjsanu Bdyno u; •oiabj^b ap BijBxanb oun^uiu ojad 'Byyajjsa ns ap
uBUBjuauíBy as sopBiDBjSsap sojsa sopoj, 'BpuaiDBq By 9 'Bjuoq By 'BpiA By ba ay oyya
ua anbjod 1bub8 soy anb ojjo ya anb oiqBS sbui 9 'ajuauíyBn^i Bas anbunB 'sojAayd
soy apjaid anb yanb^ ap asjEij ou BJBd uozbj auaij A 'ojipaia joíaui ap op^^oqy
yap asjayBA b *Ojp auaij ajuB^ijiy un 'ui^ ug :BpiA By ba ay oyya ua anbjod 'sopBio
-BjSsap ojoyig A oiAByq yap jinq BJBd uozbj auaij A 'sa^BiA sns ua ziyaj sbui ojoyig
ya A 'joíaui oiAByq ya JBDsnq b 'oip auaij jBDJBquia ajainb as anb ojjo :EpiA By ba
ay oyya ua anbjod 'opBiDBj^sap jod oaiyqng ya auaij A 'aq^s as anb yanbB ap Jinq
BJBd upzBj Bq^nuí A Bsnsa Bjsní uaiquiBj auaij A 'sauopBjna sajuanbajj sns jod
opsjipajDB A 'osouib^ sbui ooipaui yB JBUiEyy BJBd oqaajap auaij JBynDijJBd ufy
*opBasap A oqaaq Bq oy ouiod 'jBjiyiyq
ap) opBunjJop sbui JBasap BJBd BiDBj^sap ns ua ajuBjSBq A Bjsní Bsn^o auaij ajsa
'pBpn;3 By ap Bpipjad By ua BunSyB Bdyna BSuaj ou apo jauíijd ya anbuny
'uoiDBAjasuoD Bidojd BjjsanA ap *Ojp ayqB^auui a OAijiuiijd yanbB ap
osn ua BypBjnaojd A 'Bsuapp ua soauod ¡BuijEyB 'eiujbjb :pBjjadsap 'isy -oduiaij
ya opoj uBdnao 'Aag yap A soiq ap yEui JBjqB ug *soipaui soy sopoj jod A 'aqaou
A Bip opuBnSEJj / UBjsa anb By sa Buing BJjsan^ 'oSiuiaua ojjsanq uod A soyBui
soy uod ojubj sisas oy ou 'souanq sayouBdsg 'sajAy souang ap sayqou soíijj
•opunuí ya opoj ap
oyjas uaiquiBj ajainb 'sBijajBJig A soqog ap SBZjatq b A 'sopoj ap bjsod b saiBp^ soy
ap Bjoua ÍBjya ap Bpuadap opuBur ya opoj anb A 'ajuaipuadapui jas ajainb Byya
anb íosoido ajsa opunuí ya opoj anb A 'Bijjsnpui By jauaj ajainb Byya oyos anb íajd
-uioD opunuí ya opoj anb A 'japuaA Bjainb Byya oyos anb íjiaia jBíap ajainb aip^u
b BjjajBy^uj By anb 'BjaA as ojsa oyos uod A ÍByyB ap A bdb ap sayouBdsg sop^yns
-U0^ soy UBpuodsaj 'BJjan^ ajuasajd By e BsnBD opBp UBq anb 'soqaa sajuaiDaj soy
UBpuodsaj 'sBiJOjsiy-y SBy jajjoaaj ap oÍBqBJj ya asjBuioj uajainb ODoduiBj is A ísod
-uiau soy sopoj ap soqaa soy UBpuodsaj 'uaAajjB as ou (soood muí uos anb) soyBm
soy is A 'uoiDBjapoui ns jod japuodsaj uajainb ou uaiA ap sajquioq soy i
'sajuaS ap 9 yBjnjBU ounSy^ oqaajap Bjadsaj ou oyjBj^oy jod anb A 'opunm
ya opoj ap bjsod b asjaDanbiJua b bjicIsb oyos anb 'oubjix un ap uoiDBuiuiop
A oujaiAo^ un ofBq opoj yap Bijynjjsap as 9 'uBiJBqjasuoa By yBnjDB pBpipouioa
A BiDuaaap By is 'sayjBjunifejd A 'pBpni^ Bjsa ap oppny sbui oy uauoduioa 10 anb
'sajAy souang ap souiaaA soy b jsuiByy oiJBsaaau Bja inby 'SBiauanbasnoa sns A bid
-uajsisqns BJjsanu b oAijaadsaj oy jod 'zb¿ By Bq^a ap sandsap unB pBpni^ Bjsa

�tante obgeto de su seguridad y conservación, que devia ocupar todo el Cuidado
de los que no quisiesen hacer el reprehensible papel de ociosos espectadores, seme
jantes á aquellos, á quienes eloquentemente increpa el gran político Cicerón. (15)
Quando la accidental confluencia de la gente huviera causado algún desorden
(que a la verdad no lo huvo); los que saven que no deve juzgarse del mérito
délas cosas por los accidentes imprevistos, confesaran, que el Congreso en las
Circunstancias fue de necesidad, y que exigiendo la de tratarse, sin perder mo
mento de la quietud, y seguridad publica; habría sido responsable del gravísimo
cargo el Cavildo único Magistrado (16) que en medio de la calamidad subsistía
en la sazón, porque todos murieron civilmente por su capacidad (17), y asi se
declaró en el bando del SOT. Virrey, hasta que avisase de su nueba avilitacion en
el caso de reconquista (18); sino llama á los principales Prelados, Ministros y
Vecinos distinguidos para consultar sobre la necesidad publica y acordada con
sus sabios (19) y juiciosos consejos del pronto remedio á los males que amenaza
ba la confusión, y genero de Anarquía, en que nos hallábamos por el trastorno
causado en tiempo de la opresión del enemigo, de que acabamos de salir.
Mas ¿quien ha dudado de la autoridad del Ayuntamiento para estas Juntas,
no ya en el caso, de que se habla, sin Virrey, sin Audiencia, como estaba en aquel
dia, sino en otros de inferior apuro, en negocios de publica utilidad? No se inten
ta una defensa, ni es capaz de la que merece la materia el que forma este papel.
Sin embargo, los juiciosos hande confesar, que la mejor defensa de este punto es
la respetable autorización que mereció el acto, ó Junta General, del Ilustrisimo
Sor. Obispo, Prelados Regulares, y los Sres. Ministros del Supremo Consejo de
Indias (que existen aquí para nuestro consuelo por fortuna de este Pueblo) y de
nuestra R1. Audiencia que concurrieron á ella.
[Hay una rúbrica]

(14)1^ Castilla de España, nuestra hermana mayor tiene esa edad ¿Pero que tiene
digno de aprecio que no se halle en esta nueba Castilla? Si allí áy grandes Dignidades,
las misma ay aqui: si allí áy un estado florido y brillante, secular y Eclesiástico, el mis
mo áy aqui. Nada de esto se halla en las Colonias Inglesas ultramarinas, ni en ese cuerpo
federatico, e independiente de las diez y seis Provincias Anglo Americanas. Su único fin
es el dinero: todo lo demás les es indiferente; que diversos modos de pensar tienen nuestros
Reyes! Digalo Felipe II que oyendo ablar del abandono de una Isla de Asia, dixo ¿Hay
almas que quieran bauptizarse? ¿Se puede decir una Misa? con esto que logre, he echo una
rica adquisición.
2a. Aunque toda la America Septentrional y Meridional se pueda y devan llamar
Castilla, porque toda ella es parte de la Corona de Castilla, pero con mucha mayor razón
este territorio de Buenos Ayres, que desde el principio se llamó Castilla de Oro.
(15)Nonne repente omnes fere socii deseruerunt, spectatoresque se otiosos praebuerunt Leuctricae calamitatis? Cicer. De Offic. Lib. 2. C 7.
(16)Solo la jurisdicción ordinaria se conserbó siempre en los Alcaldes, y libre el
uso y el exercicio de nuestras leyes, porq. asi lo quiso el Gral Ings.
(17)La Audiencia se pudiera haber conserbado conforme á la ley 180 tit. 15 lib.
2, haviendo salido antes fuera de la Ciudad algunos oydores, ó uno solo.
(18)Le reconquista por si sola no pudo havilitar á los Oydores; ni reponer la
Audiencia á su antigua posesión, ya por que obtenía la juridicción en todo este distrito
la Audiencia de Charcas, hasta nuevo aviso del Virrey; ya porque es notorio en el dro.,
que las cosas se adquieren, ó incurren ipso jure, necesitan de declaración en quanto al
fuero externo.
(19)Proverb. C. 11. v. 14. Salus autem ubi multa consila.
— 143 —

�ja anb b ojaadsaj 'oujaiAO) ap Bjunf Bon jBjtdB3 Bjua () as ajuamajuainí?
-jsuod *ab A 'opuBtu jap sjajuiq b asaisndap as BqBjpijos 'oapiAajuoj^ ap opjiAB3
ajsa anb ap opixioD Bq ajuauijBjauai? 'oqDip OAajj ouicq •oubjjuod oj opoj op
-uais 'japuajd oipa BiABq oj ja anb ap ODijqnj jb pip opuBnb anj 'ojjaiqnDsap ajsa
ua ^íajjj^ ja asopuaiA A 'ojsajJB opBjp jap 'jopBujaqo^) ja Xajji^\ p ajJBd Bp aj
'jBjidB^ bj b uojauíuiaj as ojjBuipjoBjjxa jod anb 'aqaauaXo^) oíbjj anb soSaijg
soj uod A íBjapBpnj3 bj ua aoauBuuad anb ja saDUB-jj 0UBSIU103 jb ojaa 30A
-uva ja uod osajd ojuaiuoui jb osnd JopBUJaAo^) ja 'uoajodBjq ap sosaans soj sopoj
uod aqaaua^o^) jaipB^ijg ja s;pB3 ap uaiqtuBj opB^ajj BiABq '3b Bip oiusrui ja
oapiAajuoj\[ b pSajj OIJBSIUIO3 ajsa 0010^ -btdubjj b BXnjijsaj as Bjouiap uis *ab #Bd
ajisaaau soijixnB sojuBnb uanbUBjj aj as anb BJBd Xa-UJ^ jap sauapjo oapiAajuoj^
ap JopBUJaAO^) ja auaij oju^nb jod oijbjjuo^ jb opuaipaans ísBpuapiAOJd saa^oija
sbuj sbj op^p BiABq uoisuajdB ns BJBd anb A 'opEgnj BiABq ajas saauBjj oijbsiui
-03 ja anb ap 'oaijqn^ jb ^ajji^ ja op^p jaqBq ap bj A 'sauopBuiquioa sB^na ap
'•v^g uoiaisodsip bjjo Bjs^q asauíjip oj ou anb BjBd oapiAajuoj^ ap jopBujaAO&gt;
ajsa b ^ajjj^ P ^o^ ^pBSBd uapjo bj fjBjidB3 ej ua 6¿ opuBuaa^ ap Bjnf bj ap
uopB^iajsod bj ua A ojso^y ap ^ j ap bj ua jaA BÍap as ajuauíBAijaaja ouroa íbjou
-Bds^ BiuBjaqo^ eujsiuj bj b sajBiajpnfjad uaiquiBj ouis 'sopiuajuoo sns ap *jBJd
oj ua pBpjaA ap sojjbj ojos ou uojBjjnsaj 'jBjidB3 bj ua sopipadxa utq 'oujaiAO^&gt;
jap soarjqnd sajadBd soijba ap uoixajjaj BpBnuijuoa Bun oqaa opuaiABq opjiAB3
ajsa anb oqaip Eq as jBjauaS oj jod anbjod 'pBpajjBA Bqaniu uod ojq^q as ja ap
opiuajuoD jaQ -sajBunqijj^ soj sopoj ap Bpuasajd uod asaijqB as ajsa'anb A ío5aijd
un uod opEjndiQ un jBjidB3 bj b JEpuBiu ajuapisaj^ ns uod opiunq 'opjjAB3
ajsa uaiA b OAnj 'ajuauijuo3 jap soujaiAOf) soj sopoj BJBd 'uoqjog ap bjojjb3
"BQ nsEJ9 T3P ^Jo^juj bj jod Bpipadxa JBjnDJiD buibjdoj^ Bun ap oaijouj 003
•oaaiA3XMoiv / ni vxNnf vxaa

NODV3^D VI V ^VOm / NO^^ía 311^ SOS3DÍ1S SOI 3O NODV73^
[8081 P ^qnpo op g]
['oopiAojuoy^ op o^ond
|O jDonbo|q uojojppep u^ o/na o 'tej¡y souong op sopopuojnD sd| Joue^p uojo¡puojojd
pnD |o 'oopiAo^uo^ opsop uijuoBjoq un 9q3Ddsop os opojo opo d enb X D|nsuiuO(j dj op
sopuodso sopDpuo^D sd| d poj|oo| ns ep osiad uep D4D|j d| op ojjj |op sopopnp sd| enb
oiJososou se onb -'0104003 uos opojououi oq os X ouDjeqo ns D|Doq pD4|DO| op O4uo¡uij4uos un
jod opiAoiu opjpo^ojd oq ouDop¡AO4uoui oiJopuisoA |o onb opuD4sa^iuoui eXnpuo^ *oop¡A04Uoyy
ue opjqpoJ onj oijdsiuio O4$o enb uo duijoj dj 'Dpozuououuod djoudui op 'D||D4op -'D4unp
D| joApsip djo u^isiuj ns op pDpj|ou¡¿ o| enb op sojouinj so| 04UD O|qon^ |op u9¡3O4¡6o dj op
D3J03O X opuoipny D| ep soBo¡|d opuopnpuos Dqso^ sopp4Dd ep pp^o pp oqujo p ejqos
0^140^1 *o;ojqo ns jqduins oppod ^oqoq u¡s s^ndsop osod djoa d| d oziq os onb p 'op|iqo^
|op sojquioiui so 1 X oj|g jopoujoqoB p osojd jpnpuos op u^ p uos 'uepg oudsjos |op 'sotu
OUISIUI |Op ^Z Ia 'DpDBa|| D| D ÍD(UOf D| Op U9pO|OS¡p D| O4U0UIDA00U OpUDUI¡4U¡ 'D¡3UO|pny D|
op X Xojj¡/\ jop so6oi|d uos 'opD4nd¡p un ep ojqn43o ep ^ p oquJD p .'oop¡A04uoyy ue Dpp
-O|qo4So D4unf d| Jiuiudns op soj ¡y souong ue sopospDj sopDpuo4nD sd| op upjspop o| D4SIA
'D||¡Aog op D4unf D| 04UD opD^ndjp ouios djjoo^ esof o jd¡auo ep O4unj o| op u^pnpsej
o| d .'oujo;qoQ op D4unp dúo op uppDOJS o| d -'[3 Dip p ^zqooj os onb |o 'O4J0¡qo opuqo^
o 0SD3OAUO3 os X sjopij op uopjo D| oso¡4s¡soj JopDUJOqoQ p enb ep DpuoBpo d| d -oj|g
ep u^poujoj D| jd6o| o¡p enb o JDpdod U9pomuo3 D| d -'ojquio^os op 0^ Ia popnp 04S0
d Dpo6o|| ns D X oop¡AO4Uoyy ep oujoiqoB |0 jDueduiosop DJDd Duo|oq3|vy pBuy uonf
op Duosjod D| uo oz¡q sjojuij onb 04uoiuiDjquiou p '•kau\\ p oj|g oip 0| enb u9j3O4S04UO&gt;
D| o X sjo|u¡-| 96puiojd enb o\aoy&gt;oi¿ d| d 'd||!ao op D4unf d| Jod opouapio O| unBos 'ou
-jajqoQ ep O4unf Dun osdujjoj es enb X Zojjj^ p opuDUi pp eso¡sndop os opD4j3¡ps ojqDq
oop¡AO4uoyy ep op|¡qD3 p enb ep uoJDpsjp onb souoisjoa sdj d ojoijoj og *sojiy souong
d sop¡4¡ujoj uojonj O4oipeuju¡ op onb 'so6o¡|d uos eqsouoXoQ op pnuoyy puDdso O4|3joja
pp JoipoBuq pp oqijjo p .'oppopni^ o| uo u^^sud ns o X 'sojiy souong d O4¡s¡a ns ep o6on|
'Xduossos ep senbjDUJ 'sosudjj opDuo¡siujo3 pp Dpo6o|| d| '¿^ opuDUjej op Djnf o| esoB
-JO4Sod es onb DJDd sjoiuii Xojjia pp uopjo D| .'sojiy souong op pDpnp D| o ouDop¡A04UOUi
opD4ndip un ep ojauo p .'u^qjog ep DuinbDOf D401JD3 ||sojg pp d^udjuj d| jod opjpadxo
jD|n3j¡3 DiuDjsojd D| 9¡3ouo3 os onb epsop soppnpojd soqsoq so| UDjeuinuo og -oopiAojuoyy
ap O4unf D| op u9i3duijo^ o| o joBn| uojaip onb sosasns so| uD4Dpj os onb p ua o4¡J3sg] • ^

�z

w

a

O

Z

tí
&lt;

8

^^

1

a8|

H3

G^2^^!

^s^

1 tí u
1 U ^^js
W g03
'i5
a "*a

•^l
o

^o13 g 2

"P &lt;n a 2

M 4&gt; O
—
}^-^ a
^^co
&gt;&gt;—• .ü Q

^3S 8
1—'CU C o
3 O^

41 W o

a ^^
3.2 5

^i ~^ ^ ?
l'-fi&amp;I
. ^ - ^ ',

s

^

d

00

&lt; ó
•—•

^

C^

1ogu
O

^ ^ ~ís O.A

^a

P

g¡.s

^a-3 ^.ssgfc

g ^S.Sls.s-8.

2-S | "S O&lt;g ^tj
•SUS 2 r'3 3 P a tí

^

lili ^ í

d-o

2

H

v, no

a S^888

-ppáá^ „
O^-uooSa-o
..tt
a-p pja &gt; g
ca v c 3
•2 'S e* H p &lt;u .2
ft33o ^^3 g st¡ • _ ^ ^ S ^r
a a co
M)^p ^3 „ g ^ ^^
rí 3JP
o +^
Ai O1

ogsag^g

oao

o- ^&gt; ^ tí
a:fa.^8^-^ iliili^-ag^f^a'S
2-S- e

ta ai
^ &lt; ni
Sí &amp;.g
S..3
n 3^
s.l rs g g3 i-s s^ &amp;s
g

3 8-2 8 g 3-P"
a-^
88l^
P^^
3-2^
-3 ja

S^B

s^oiai^^ag-gso.a&amp;sB^
o:3)o B

8

3cS
"&gt; P 'o
.5 &lt;-&gt;

&gt;tí
^
&gt;. i)

4&gt;

ltí5

^

^o o ^

(J
1 s f i-P IH^ ^Mi 's^-!i¡.fi
t-l^ i 8lt2^ 3 8Vi a^

3^'li;ls-H.8i1&gt;o^gHS.g'^

|¡ &amp;-I9IÍ5I8 -sTPi^l^srs^^a 3

l-^-sfiiji^ ^

'3^
So ^ &gt;
Ai T Vi
vs a ^ .a 4) 4&gt; *^ -a 8 a 2 a g
c'a.p
^•--3 a
2

a s^

4) 4)
"p a
04 "&gt;'
.2
O

!Jíi!5^
m llillllÜS

S-T3 f * C.Jj

^

•&gt;" a
c "„ 2

o ^3
tí "s
ñ 8o•s
ga
18

Ig

ÍHWMs
ÍH

�flI8I aP ^jquiapip ap ¿ 'AphSpjpj /^^ p&amp;ffpuj^qn^) t&gt;jun[ Pf p svStjxy
aso[ p ^^ojvI SBiDuiAOJd SBquiB ap awansEyua oxnyyui ouanbadou jana^aqap 9*b
ouiod '[BivpB uoidetuis ns apk 'BpusqBjsa ua goj*uipa)uoaB sayBdpuud sopp ^apí
Bun -^'A Jp oqansaj aq oidpupdajsa jo^ — -opBjsa jb gB')sunajp sbj uEÍixa
8*b opoui jap saaoiDBjaj^ uoiDBDiunuioa bju JBqaaj^sa ap sajajuí a BpaaiaaAuoa
Baojdiaaj bj j^aouoa ap ^jqBq -Btuajsis oiqBS ns uoa B^p ap sajopBuiB soj sopo)
b jBjiuipB ^ 'pBjjaqijns jBjByaap opiqBS Bq 3'b noa zajnpBm A osynd pp -basnoa
Bun jod e"b oaja oÁ. *BpoiAOJd Bsa uoa EjEjd bj ap or^pp ¡Bjuauo
b ob^ij sojaadsaj sopo) ua *b sbj SBpBJBjaap ub) opuais A rsauopEpj sns
sapBpapos SBjap sajiuiiy soy saauojua B*d opsyBuas Bq 9-b aaajBd BzayBjnjBu
sy oja^ opBziuBjpBq ojjaipp ojjaa un u*b b auuoysip odjana un sopB)sa sajou
-ara ua asjipiAip ojsiABqas aj'uiunuioa ysy 'sosajSojd sns uoa pBpijnSas ns JBiyp
-uoa A 'sosap soqaajap sns JBAjasuoa pBjjnaiyip souaui uoa Bpand 3'b ojBipauíui
ou^aiqo^ un ua uozbj v\A Ezjany By jEjjuaauoa b 3)'myBjaua^ UBjydsB 'BiuBJijBy
oxBq OAanu ap Buins say bSijjui Bu^iyBui By 3*b ap souBpBpnp soy sosojauía)
0010^ pBjjaqiyBy ap Bpuas BsouuaqBy ap uoiDBpBj^ojjaj Bun )B)iAa B*d opBisBuiap
aaajBd Bp^u 3*b •Bjrayjdo say sa)UB 3*b uoiDByyíranq^ a^BAByasa ya oipoA jojjoq
O)ub) uoa opBjira Bqas 'jojja yap oyaA ya vA opijjoa 'oyjEjjiqjB japod ya j*d sop
sn)i)idsa soy zaA Bun opBuiiuBaj uBq SBapiyod sauoyanyoAaj sBy^

II8I
svoix^v asof

[o3tif¡o¿ owst39%pj¡\ -pBpuadsojd ns BjBd aporaoaB ay jofam anb
oujaiqoS ap euijoj By asjBp BJBd o 'Xaj OAanu un jiruusui o JEjquiou BJBd
pEpyjoinB auai) anb oaiun ya sa oyqand ya A 'puEuia apuop ap BAiqunjd
A Bjnd a)uanj By b aAyanA 'piyBS apuop ap oyqand yB aAyanA pBpyjojnB v\
¿OAanu ap ayjBziuB^jo apand uainb A &lt;pBpi)O)nB By aAyanA uaynb b 'BiyiuiBj
ns Bpo) ap A Aaj yap oyjaApnBa o a)janui By jod oujaiqoS ya oqansip j^

d

[i] II8X
za^vanz

�Virrey manifiesta al publico que reconoce y se sugeta a la Suprema de Sevilla,
creada por la misma Nación Española por falta de poder regir NRO. Rey Fer
nando 79 por los consavidos causales. Ahora vien, pues, ¿si se sugeta a la Junta
de Sevilla, como se opone al cumplimto. délo que aquella manda? ¿No dice
aquella que en todos los dominios de España y en los pueblos que pasen de mil
Vecinos se establezca una Junta Guvernativa, componiéndose esta de todos los
ramos q componen las Sociedades? ¿No es este un dominio Español como lo
es la Corte de Sevilla? Y si lo es ¿porque tan declaradamente falta al cumplimien
to de lo que aquella dispone, en circunstancias de que a la Princesa del Brasil le
dice que él y todos los Magistrados han reconocido y obedecido a la Junta ya
citada? El 10 o el 11 de Agosto a las 4 de la tarde llegó a Montevideo el Comi
sario Francés, en ocasión de que todo el Pueblo se allava lleno de regocijo con
los mejores preparativos para la Jura y coronación de Nro. mui Caro Rey Fernan
do 7o, y haviendose apeado en el Fuerte, le pregunta a Elio que que preparativos
eran aquellos: Este le responde que el 12 se jura a nuestro Soberano; lo llama
a parte y le dice q. suspenda aquella función respecto aque José Io hermano del
homicida Buonaparte era el que deviamos jurar, a cuyo fin se dirigían los pliegos
que conducía para el Virrey. Elio como buen Español y buen Soldado le echo un
ca. .. ps el infame Corso, y le dijo que si pudiera en aquel mismo acto juraría a
Fernando; y que a este y no a otro ninguno extrangero reconocería jamas el y
su Pueblo. Se hallaba a la sazón en esta el hijo de Liniers, y haviendole llamado
Elio, le impone de todo, aconsejándole haga que su Padre abriese los Pliegos a
presencia délos Tribunales. Se hizo efectivamente a la vela para esa a las 12 déla
noche, se abren los pliegos del modo dicho y en ellos ha resultado la infinidad
de ambigüedades y recuerdos intempestivos de la Proclama que promulgó. Poco
después ha corrido en esta una Copia déla Contestación que le dio Elio a Liniers,
con el encabezamiento "Copia déla respuesta a la Carta Capciosa circular reserbada &amp;a." cuyos contenidos deducían poco mas o menos el veneno que podía con
tener la reserbada.
Viéndose el Virrey desengañado que por parte de Elio y en los Magistrados
de este Pueblo en nada coincidían a sus ideas, sino que las ponen de manifiesto,
encierto modo, a los demás Magistrados de la Capital por medio de un Diputado,
manda que Elio pase a Buenos Ayres; el Cavildo se lo impide; pero Liniers pre
viniendo esto mismo, dispone benga Michilena de Governador para Montevideo;
llega este el 20 de Septiembre después de oraciones, mas vien disfrazado, que en
clase de Militar (pues venia con un Situyen, Sombrero gacho y plumero de gran
altura, que parecía un faisán) conduciendo pliegos del Virrey por separado para
todos los Gefes délos cuerpos, y en ellos la orden para que desde el mo
mento que los reciviesen, no reconociesen ni obedeciesen otras ordenes que
las de Michelena, prestando a este todos los auxilios que le pidiere. Fue a
Balbin, le entregó su pliego, este lo abrió y le dice q aquella orden no vie
ne por el conducto competente y que quando Elio se lo diese a reconocer, en
tonces obedecería al Superior mandato. Pasa a casa de García (Comandante de
Milicia) le da su pliego y le pide auxilio, este le dice que las Milicias no están
sobre las armas. Pasa a Murguiondo pidiéndole lomismo, después de darle su
pliego; este le dice, vien, vien — buelbe a casa de García, hace que lo acompa
ñase al Cavildo, fueron y enseguida se juntaron los Capitulares (en en medio de
estos pasos dio, sin entregarle a Elio el Pliego, ni menos haberlo ido a ber) les
dio el pliego, y al tiempo que se estaba extendiendo el acta del reconocimiento
en tal Governador a Michelena, y oficio para Elio para el mismo fin, se llenó la
Plaza de gente, con gritos muera Michelena; Traición, de LElio no saldrá
de Montevideo, muera también el Cavildo si lo recive; y en medio de tal tumulto
tiraron algunos tiros de fusil, sin causar daño alguno. El escriviente de Cavildo
que se hallava haciendo los borradores, al hoir tanto improperio y tumulto, rom
pió al momento todo lo que tenia escrito y como Michelena ya de intento venia
disfrazado, salió con facilidad del Cavildo y se fue al Fuerte; le entrega a Elio el
Oficio de Liniers y en seguida le exige que en aquel mismo momento le entregue
el mando y poniéndole un par de Pistolas al pecho, le intima arresto. Elio lejos
de cortarse lo abanza diciendole ¿quien le ha dicho a VM. so ca... que Elio
tubo alguna vez miedo a la muerte? y en el mismo acto que lo abanzo le pegó
una guantada que lo tiró contra el sofá y allí con sus mismas Pistolas le molió
— 145 —

�— 9H —
-Bdsap A oSiiuy jaig upuBSjag ja jBjaj^ Bjunf bj osndsip oaijouj ajsa 00^
•sajuasajd sBiauBjsuna
-jia SBjua Bjunf Bis^ jaaauBuuad ap aíap *3b sajuB oapiAajuoy^; jijsixa ap BjBÍap
ojaiuud anb jod bj3a oj ou osa ojad ípBpisaaau ABq ou anb b ojaadsaj 'Bjunf bj
opuaiuiudns ojad íBqEjsa sajuB oiuoa apanb as opoj anb ua bjob jod ap pBpijBa
oa apaauoo anb aaip sjaiuig A 'Biauaipny A sjaiuig b aJjBd pip aj as opoj 3q
•bijojS Bun
BJa anb 'Baisnj^r ap sadjo3 uoa 'sajuaS sbj ajduiais ojopuBjij 'ja na BJopBUjaAO^ bj
BSi^j 0A0 anb sandsap uoj^qajj A aqaoa ouisiuj ja uoa uojaiuiA ijjb ap A ajjang
ja BjsBq ja ua uojba3jj soj sajj^ sopoj b ojopuBUEduioaB uojaijBs anb zajag
•jq jb A uiqjBg 'oijg b A 'opjiAB^ ap Bjjand bj b ajuaS buisiui bj oíbjj oj (bs
"!K opuaAo BjopBujaAO^) bj BqBjsa apuop ua) zijjbj^ bj ap Bjjand bj ua BABjjBq
as uozbs bj b anb 'oAns aqao^ jb SBjnur sbj uojEjinb aj BpinSas ua A 'opjiAB^
ja ua OAanu ap asjajaui b opBspajd asopuaiA 'Bjjap ap ouijBd un jBstd ajjBÍap
uis Bjojad Bun ouiod oubui ua oubui ap ubibjj oj A uojbjjb^b oj sbjubj sbjjo A
jijes osinb saaaA sajj jod *3b opoui ap íajjan^ ja BjsBq sojquioq ua ojjeSjbd ubij
-anb sopoj anbjod ouBq ua anj opox #uasBJijaj as anb isb A 'sojja uoa BqBpanb
bA anb ap ojqang jb oíip ojijS ua A oijg b opjiAB3 ap sajBjnjidB^ SBUBjuaq
sbj b jijes oziq aj as oqaip Bpanb bA oiuoa ojqang ja opBaoqtuo^ *ui^ ouisiro un
b uBqiq sopoj anb jod 'oun BJainbis iu opBiuijsBj BABq as souaui iu 'aipBU op
-jaajad BABq sojja ua anbuis 'oziq anb sop^juajB soj opoj A 'auaijsos oapiAajuoj^ anb
oj opoj sa ojsg 'jBjidB^ bj ap bj b BjaSns A Bjipqns (büSijub sbuj anbunB) BjsaBijas
ó¿ opuBujag ap Bsuapp A jouoq ua BjjanbB opuaiSijip A 'ossa oAna ua íjEjidE^
bj oujaiAO^) ap Bjunf bjjo auuoj ou. SBJjuaiiu 'BjjanbB anb pBpuojnB bjjo jaa
-apaqo ou b A BjjiAag ap bj o 'asBSojap bj ó¿ opuBuja^ anb BjsBq jaaauBiujad ap
BiABq Bjsa anb ap uoiaipuoa Bsiaajd bj uoa ejjbziueSjo BjBd ouiBg BpB^ ap sonpiA
-ipui z\ opBjqxuou asopuaiABq BpuBUJ oj BjjiAa^ ap Biuajdn^ Bjunf bj anb uapjo
otusiui ja jod oujaiAO^ ap Bjunf Bun paja as oduiaij oAna ua jopBujaAO^ jb
saiuiuBun opuBiuBjaB — SBpoj A 'sajua^ ap Buajj BZBjd bj ouBjduiaj apsap ajuain^is
-uoa jod A ouajd opjiAB^ ja oqnq 'BpBjia Bjoq bj b \z Bip ouisiui jg 'uojBajBq
-ina oj anb soj uojBUBdrooaB oj ojund oAna BjsBq 'jBuajB ja jod aid b 'aqaoa ja
BqBjsa apuopB ouijop^ jap osBd ja BjsBq BpBnSB bj apsap Jiq anb oqnj 'isb A íuojaij
-juijad oj as ou 'uBqBSoq anb soj uoa uBqBuBdraoaB oj anb sojap A 'sbuiajbj^
ap Bjaqjo^ bj b uasBAajj oj anb b BqBjsui opBajBqiua oía as anb oSanj ja ojad
^BpBn3v bj ap bAbjj bj ua uojBajBquiasap oj A 'ajjanj^ ja jod uojaipnd ouioa
sopBZBJjsip soj uojBajBquia oj SBjoq SBAna b '\z Bip jap bububuj bj ap z/x sbj b ojsa
opoj opipaans opuaiABq uojaisndojd aj ojUBnbB pipaaaB 'oaia anb ojjanuí sbj^
'sajuBJB^ ubijbs anb 'sojja b opoj un ua an^ajjua as anb BpiA ns JBqjBS ajainb
is anb ojad 'Bzjan^ bj b Jaaapaqo A ijjb ap jijes anb auatj sopoui sopoj ap anb
uaaip aj ísopBZBJjsip z\ zj^tij bj b u^jjua íojjanSap b UBaoj sojuauínjjsui sopoj
A sb(b3 uoa A 'jadojjL ja pdjoSB as ijjb íjaAijQ BUBnpy bj ap jopBJjsiuiuipy jap
BSBa ua opBiSnpj BiABq as Buajaqaij^ sb uajqnasap ojsa uoa soqaajsijBS ou ojad
fuojBjBuas anb Bjoq bj BJBd ojjaiqB opjiAB^ ja apaauoa saj opjiAB^) ja :ajjang ja ua
anb ouisiui oj uapid ijjb A opjiab;^ jb OAanu ap uaSiJip as ojsa uo^) 'asBAajaj oj
BjjiAag ap Buiajdn^ Ejunf bj o ó¿ opuBUjag anb BjsBq 'oapiAajuoj^ ap BijpjBS ou
anb 'uaiq BqBjsa anb sajjiaap anb osjnaaj sbiu oqnj ou anb 'oijg b uojbSojj3jui aj
ojubj ajuauíjBuij ropjiAB^ ja uoa "sui^ ojuajBjj osa 'uai^ :ouajd opjiAB^ souiajanb
OJ sbj b BUBUBin isb A UBqBjij8 'mbB ajquioq jbj soiuajanb ou ^ouag 'Bdjna bj
auaij ou A opBpuBiu sa ojUBnb jod ajquioq asa b ounSjB ou^p UBSBq ou A uajainbB
as anb sa 'uBiuijsa ain anb sa is 'oaijdns saj is anb oj ^jaaapaqo osozjoj sa am tui
b sajJiaap anb sosinaaj sbui OAnj ou 'ojjbjbui BJBd Buajaqaij^ b j^asnq jaianb ap
ouaduia ja opuaiA ojad 'osiuiaj oqnjsg -SBjjnsaj sns ap ajduiais BJBd BqBjnSasB
oj ojqang ja anb 'ojqang jap asjBJBdas ou ap BjqBjBd ns assjsajd anbB uojBsia
-ajd aj ijjb A oijbj jb oijg b jijes uojaiaiq aj 'auang jb jadojx j^ pdjoSB as 'ijjb
BqBjsa ou bA anb ap uojBUBSuasap as anb oSanj 'Buajaqaip^ opjiAB^ ja ua asaiq
-njsa BiABpoj anb ap asBSuad oduiaij ouisim jb A asaiaaja ojjnuinx ja ouio^
•souijbj^ sojap aSBJoa jap BiauBjsns bj ja jod jijes pfap as A
ojna ja jBjajdB BJBd pBpijiqB oqnj ou 'bA^a as anb ua ojaiJdB ubjS1 janbB ap oipaur
ua anb 'uaiquiBj pipaans aj apuBj^ inuí oÍEqBJj ojjo une tsauozjBa soj ua para
as anb joad Bjisoa bjjo unB A 'jBjquiaj oziq oj oijg ap BzaqBjg bj ap opaixu ja
anb Buajaqaij^ oBjina ja BJBd ajsa anj aSESB^ -BjBuiBJOua b oqaa oj A SBjjijsoa sbj

�charlo para España con pliegos, y a Dn. José Guerra de Diputado para la Junta
de Sevilla, el que dio la vela el 1 de Octubre a la Tarde. Este Pueblo está
muí distante de caer en los crímenes qe. los espíritus rebolucionarios y aun
viciosos, y egoístas partidarios del tirano, le quieren sugerir; y mucho mas lo
está también de creerse de que esa ciudad sea capaz de incomodarse quando se
palpa la eroizidad y el Patriotismo qe. siempre mira y ha mirado a la amada
Capital, y solo solo declara las malas disposiciones de un Govierno sospechoso
por todas circunstancias: cuyos vellos sentimientos creo mui vien se dispierten
para ebadirse de los futuros males. Montevideo jamas ha pensado remotamente
subyugarse a ninguna Nación Extrangera: Montevideo está combencido y ase
gurado de que tiene a todos un buen Militar Español neto y sin rebes, a su
cabecera; y este solo motivo es el bastante para que todo buen vasallo Español
viva alegre y contento, dándole incesantes gracias al gran Dios, de las Miseri
cordias por lo mucho de que nos ha libertado que como a facinerosos quería
el Sor. Liniers entregarnos a las manos de un deborador; como se infiere del
oficio que pasó el Tal Michelena al Cavildo desde que ya se vio en el Conelon,
amenazando la ruina de este Pueblo fiel a su lexitimo Rey Fernando 7o. Aqui
se dijo de mui cierto de que los Patricios, Arribeños, Andaluces, y Catalanes,
mal informados por Linierrs, déla realidad de todo lo sucedido, se alarmaron
pa. venir a rendir este Pueblo lebantado; como también los Negros y Mulatos
libres; pero luego que circule la realidad de todo, creo mui vien que mudaron
de sistema y se dará buelta completa al pastel; y ese Cavildo abrirá también los
ojos y los hoydos a las voces del brabo Hispano de que se compone y hará que
termine todo lo que en el dia es mas abominable; y mucho más, quando vea
que conpretexto de contener contrabandos, se aportan los Corsarios de esa Ca
pital para que intercepten el Bergantín que se despachó por esta Junta de
Govierno para España.
Que razón podía haver para que despachando Liniers el Corsario de su
nombre para Esa; () pliegos, no impartiese a este Pueblo la Noticia, por
si alguno quería escrivir? pues nada de esto hizo. Buena correspondencia le
retribuye a Montevideo, después que este fue el primer móvil de su fortuna.
El 2 del corriente llegó a Montevideo un Capitán de uno de los Cuerpos
de esa con Pliegos del Virrey y Audiencia, para el Govierno y el Cavildo, inti
mando de nuevo la abolición de la Junta. Este Diputado se desembarcó con
bastante julepe por lo mal impuesto que venia; pero luego que obserba en to
das las gentes del Pueblo la serenidad de siempre, que la Junta lo recive con el
mayor aprecio, colocándolo en el Palco Capitular de Comedia en la noche del
mismo dia que llegó y que el Pueblo después de la comedia le da un golpe
de Música no puede menos que decir qe. toda la Junta que el venia embiado
por mano, embiado por la Sala, para ser un testigo ocular de todos los mo
vimientos de Montevideo; pero que protestaba desengañarla haciendo ver quan
diferente era todo, de lo que el Virrey la instruía. Este Diputado llegó como
deve llegar todo hombre vien criado, con política y respeto; y como atal hom
bre vien nacido y atento no se hizo mas que corresponderle; pero a Michelena,
si le pasó lo que le pasó fue porque como abe nacturna de rapiña, pensaba devo
rar a nuestro Caudillo y Padres del Pueblo &amp;a.
El 21 antes de ponerse el sol, se acerco el Corsario de esa el Aranzazu, a
las inmediaciones de la voca del Puerto en distancia de mas de tiro de cañón, y
apesar de tener un viento duro y en popa para entrar, lo omitió, fondea, y al
poco tiempo tira un tiro de cañón, y como no se le contestase de la Plaza, se
mantubo 3 o 4 dias alli fondeado. El 23 sino me engaño llego el Corsario Belén
a eso de las dos de la tarde, el qual venia para conducir preso al Governador
Elio y a todo el Cavildo; pero como no tuvo efecto el Govierno de Michelena,
todo lo demás se fustró y por consiguiente se hizo a la Mar, nose si en aquella
misma noche al siguiente dia. Como en el Cavildo pleno que huvo, el Pueblo
pidió que asistiesen todas las personas condecoradas, tanto secular como exclesiasticas, sucede que el Padre Vicario se ocultó el 21 después dehaver dicho misa
por la mañana, haviendo echo lo mismo Dn. Bernardo Lecoq. De aqui sucedió
que una pandilla de enmascarados le intimaron a Lecoq y al cura saliesen del
Pueblo, y sino qe. firmasen como todos, los demás la elección déla Junta. Lecoq
no quiso, y digió hirse a la Capilla nueva. El cura tampoco quiso firmar, no
— 147 — •

�jBsadB A ísajpn A sosoutu sajadBd soqDnuí Bsa b uajiiuaj as oajjoa ajsa ug
•sojuaiumuas sojsní
ubj ap soraajBdas sou sbuibí anb Bjamb soiq A 0¿ opuBUjag -uq ouEjaqo odij
-o^v^ ^ opsraB muí ojjsanu b pBjjBaj ua uppBqjasuoD Ejjsanu BjBd BzajBjJoj ap
sojuaiunjuas souisiui soun sourejídsaj sopoj anb A ojjsanu ^a ap BpBU jBdajDsip
uis A auuojuoD sa 'opjiAB3 A oijBpupaA asa ap JBsuad ap opora ja anb (opupnp
souiaq sbuibí ojja ap A) opipBnsjad ajuauíBiuisiuuij sotuBjsg -asajSaj opuEnb
•sra^ b Bjip ojas ouisiui ja ouiod 'sauopDBjsijBS jira ap ojopuEuajj ajuauíBuSip
uojaipuodsawoD aj sopox 'oiJBjjuoa jb sajuB jESnj oziq as opoui uanq ns ap
oipatu jod anbuoo sauopuajB A ojadsaj jb opBjjBj asapnq aj aipsu anb uis 'b^^
'BjapBpnr) 'SBjajojsid 'sB|pjnra sbj 'oiDBdsap muí opuaiA 'pBpnia bj ap ojuioaj
p opoj 'B)unf v\ ap soj ap oun ap opBUBduicoB Bq^o^ OAnpuBq Bip j^
•3JOJJSBJBD BUn
ap ouiajjxa p BisBq ojsa uBjaaajBd ou anb A sopBjuajB sajoXBUi soj ua asjaaja
ap sa 'BjjiAas ap Biuajdng bj o o¿ opusuja^ ap bj Bas ou anb -jjojnB bjjo jod
ojjaqjosip o ojJijoqB ap bjbjj as is sbj^ -oujaiAoS ap uppnjpsuoa Bisa uoiDBqouui
uis BazauBuuad uijajuí B^Bq bj souiaqaja iu 'uoiaouiuoa jouaui bj opiABq BA^q
anb uis 'ajjans ns ajqos A sauoiaisodsip sns ua pBpijnSas jo^bui bj uod BsuBasap
'Bjunf Bjsa ojqand ja pjquiou anb ua Bip jap z\ SBT B opBSBd jap J2 ja apsaQ
'sojuajuoa inm uojBjiiaj as anb oj uoa uopBJjsouiap BUBqjn B^sa oípo^ai oqanm
uoa piqpaj ojAan^ ja A sbidbj^ j^p b upajBq jb oijbs uojbdoj aj anb sbj uojbuos
oduid sbj b A 'ajq^pBjSB BDisnj^; ap adjoS un uojaip aj bububui bj ap Bun bj y
•ajuaurepBjSES BiJBjadsaJ as Buosjad ns anb sand Jauai BiAap anb opBpito unSuiu
ap ajopuBjn^asB uo^BÍap oj apuop ua uoidbjiab ap bsbd bj Bjssq Bqao^j b uojbu
-BduiooB Bipauío^ bj BpinjDuo^ •uoiddb Bjsa JBjqajaD anb oqnj A ojqan^ ja sbui
A sbui ozijmbuBJj as anb oj uod 'ojja b pipaDDB ojdbj ap A uoiunqaj BjjanbB ua
sojJBUBduioDB ap jouoq ja asaiDiq saj anb 'ouijb^bj^j ap ODjBd ja ua BqBjjBq as
anb 'BqDO-jj opBiqiua ja b () BJBd uoiDBjndip Bun osndsip as ojsa ap asJBA
-ojduioD joAbui BJBd tojqan^ ja ua jaaauBuuad BiAap ajuain^isuoa ap A
sojja ua anb pBpijinbuBjj bj JBjsajiuBiu BJBd 'opjiAB^ jap odjb^ ja b
bj b sajBDOA 'sa-^S soí uojanj 'ojsandsip jas pjnSasB saj as anb oj uod auuojuoD
A ojinbuBjj oqDBjndoj ja opoi % sbj y 'BpBiDBjSsap auans Bun BqBJBdajd saj
as BqDO-^ opBiqiua jb^ Bjunf bj ap sajBDOA soj b opoui ojjo ap sand o¿ opuBujaj
ouEJaqog ouisiui ja asaisndsip oj ou uijajuí BijaAjosip asou Bjunf bj anb japuaj
-ua sajjaDBq oiJBsaaau anj sojJBDBjdB BJBd anb 'sojuajuoD jbui soj ua upiDBjuaui
-jaj joXbuj ojuamijadxa as ojuauíoui ajsa ua A oSaij^ ja JijqB BJBd BiDuajsisB bj
Bjunf bj ap 'sajs soj b pjiD as Bijjauío^) J b Jiq BJBd sopoj UBqBjBdajd as anbua
bjo aqoou bj ap ¿ sbjb :ajuBjapB sbui osBd ou anb 'ojuajuoD jbui ap opBji^B ojj
-nsns un ja ua jiAiDjad píap as A ojqan^ ja piAomaj as bidijou B^nauoD 'Bppajq
-Bjsa Bjunf bj asaiAjosip as anb ap ojaap b soSaijd uod biu^a o^Bdojd as Bjsa
b pSajj anb oSaní -sbuij^ sbj ap ajpB^ ja uod pDJBquiasap as apuopua 'sajpB^
soj ap ouEg ja b ajuajj biu^a anbua BqDUB"j bj opuoj pip sand 'ojaaaj ubjS
uod jiuaA BiAap •ájtüBJn^as A 'BiDuaipny •j'^ BPP oSaij^ un opuapnpuoD
sopijjB^ ap jbidijo ja Bjsa b pSajj Bip jap jj sbj b ajsa ap ^
"8081 3P 3-iqnjDO ^p ^ 'oapiAajuopí

[rouqns A siqtS^t víum¿\ — '8081 3P S ^jqnj^o *oapiAajuoj^[
•vj&lt;3 BiDuauBuuad bdijp
-Bd ns ajopuBjnSasB 'oAnjuoD oj jopBUJ3AO&gt; ja ojad íBsa BJBd JBDjBqiua b Bqiq
as bA bjijd jg ^BiDUBuSndaj ns ap uojaidns BpBu bzbj^ Bjua uBqBjsa anb sojap
pnjijjnm bj anb opis Bq Bunwoj nsA 'asjiuaquioD uaiA b OAnj ojos Bja anb opuaiA
oiad 'J2 jap BuajdBjDy bj ua Bjunf Bjap uoiDBaJD bj BJBd jbuijij ua osiuiaj inuí
oqnjsa uaiquiBj 'B^iun^ ap bidjb^) odsidubj^ u^nf 'UQ b^^ uoa^ ja 'ajuBjsajqo ja
'ojaiuaSuj ja Bja ouisira ja anb ouis 'SBjjBjnj^r sBjap Buuopj bj iu 'jn jap oqna
jap uoiDBAonaj bj asaiíijyp janbB anb ajsa osinb ou anbjod oijg uod opBDid Bq
-Bjsa uaiquiEj boaa^ 'BqBABDB as ou BAanu bj SBJjuaim BisajSj BJBd ajuaiujEuoisiA
-ojd oipaa as anb 'Aa'^ jap uaDBuijy Bjsa Bja anbjod 'BlajA BisajSj bj JBdnaosap
BpBSBd zaA bj uojaiDiq aj anb soj uojanj sojja anbjod 'oipaur ajsa jod opjiAB^
jap A jopEujaAO^ jap asjBSuaq osmb ja anbjod ouis upzsj bj bdzouod ou anbjod

�délo que Vms. nos dicen estar impuestos de todo, es bueno los vean despacio
poniendo la consideración ymeditacion los puntos. En cuanto a lo que Vm. me
dice de habernos manejado con ligereza y poca cautela, devo decirle que en
esa es donde se han cometido tales enormes hierros; pues nosotros nos hemos
manejado con toda adbertencia y medidas de precaución para el sigilo. Con la
oportunidad de un Pliego para el Sup. Gobierno, que remitía el Embiado Por
tugués, meditamos sirviese de lazarillo para introducir el reserbado que se remi
tía de esta para la Audiciencia en solicitud de nuestra pretensión por los fun
dados recelos y desconfianzas del Gral. Gefe. Este pliego seintrodujo con toda
recerba, pero luego que en esa ser vio el contenido, se lebantó el grito en des
mensurada acusación contra los de Montevideo, vociferando tumultuosamente,
deslealtad, sublebacion &amp;a. Conque a virtud de estos hechos, en ningún modo
deven culpar de cautelosos y precavidos a los de Montevideo.
Ayer 4 a las 10 de la mañana entró en esta una Fragata Inglesa procedente
del Janeiro con 12 dias de nabegacion. Trae pliego pa este Govierno para el de
esa, la Rl. Audiencia, Cavildo y Obispo. Todos de la Princesa del Brasil Carlota
Joaquina. La Rusia y Austria pare an echo ostilidades a la Francia. Cordova,
Cuenca y Barcelona nos dicen están libres de Franceses. Adjunto remito a Vm.
un impreso del Armisticio echo con los Ingleses y creo según el que estos no
nos quitaron el bloqueo del rio: actualmente se hallan los navios en guerra
cruzando en la boca Amigo: ese Govierno nos trata como a declarados enemigos;
No nos ha avisado se despache la Goleta Liniers para España para que por
ella pudiésemos dar cuenta de nuestra persona a nuestros respectivos padres y
hermanos, y de las relaciones mercantiles, que tan estrechamente nos ligan, a
nuestros amigos, corresponsales y consignatarios. ¿Y que dirán unos y otros y
aun el Govierno, quando llegue a la Metrópoli un barco salido de el Rio de
la Plata, sin carta alguna ni noticia cierta de los havitantes y Govierno de Mon
tevideo? Dirán que es cierto quanto la malicia de nuestros contrarios han que
rido suponer, pero sepan estos que los de Montevideo, tienen arbitrios, poder y
energías, para dar prontos y directos avisos, de su lealtad y de su estado de fir
meza en la dominación de nuestro amado Fernando, y que también la tiene para
desfigurar las negras imposturas que hayan pretendido ponerles. Aeste efecto
se ha despachado un Bergantín, que ha mirado su salida con tanto odio ese
Gobierno, que ha incurrido en el gravísimo desatino de bloquearnos el Puerto
con dos Lanchas de fuerza para cortarnos toda comunicación marítima y ya ba
para 4 dias que las dos se hallan fondeadas a mas distancia de Tiro de Cañón;
pero deve saber que en Montevideo se miran semejantes bajezas con el despre
cio que corresponde y a que a otra cosa no deven dar lugar.
Nos hallamos sin tener que fumar, y haviendo ocurrido a esa G. tabaco del
Paraguay, se nos ha negado; parece también que por este medio se nos quiere
sitiar y afligir; y si la necesidad nos obliga a pitar Tabaco brasil, entonces será
quando se diga a boca llena los de Montevideo son tal, y tal. Sea todo por
Dios, aquien sinceramente devos pedir todos, nos concibe un Govierno Ilustrado,
recto y justiciero, con la total Tranquilidad y unión fraterna, de los nobles, lea
les y generosos havitantes del Rio de la Plata, y no basta Provincia.

5 - [Oficio de la Junta de Montevideo, al Cabildo de Buenos Aires, en el que pide el apoyo
del Ayuntamiento en su gestión para derribar al virrey Santiago Liniers, sospechoso de infi
dencia. Resume las actuaciones de dicho Virrey, demostrando su parcialidad y su connivencia
con el Imperio francés y adjunta documentos probatorios de sus afirmaciones. Historia los
acontecimientos ocurridos en Montevideo, a raíz de la censura dictada por el Cabildo contra
Liniers por sospechoso; las medidas restrictivas ordenadas por el Virrey; la destitución de
Francisco Xavier de Elío y nombramiento de Ángel de Michelena para Gobernador de la
plaza; la ulterior conmoción popular causada por eses disposiciones y la formación de la
Junta; afirma que el Pueblo resolvió formar la Junta para "ponerse a cubierto de nuevos
insultos" y que un "pueblo tumultuado es semejante al rayo"; destaca la decisión popular
— 149 —

�— o^i —
-sunajp sbj anbjod o oííiujb adpupg jap SBZjanj sbj opBraoj u^XBq ojja ua anb
S3J3JUI J3 JOd 'BJJBJBA BJ 3p OSJdApB O ZIJ3J OpBJjnS3J pp OSIAB OJ3UI Utl B dJJBd
p JJU33 EjquinjSODB 3S ajduiaiS 'SOJ3Jjan) anb SODIJIJOJ SBUI SajBJ3U3) SOUtlSjB
SOJJB^IJ3Bjd USpnS SOJU3IUII33JUODE SOjap OIJBUipjOBJJXd X ajUBJJOduit OJ JOd Z3A
BunSjB i 'Ouojx PP PEPfu^?P Bí BÍBqaj X uoide^^ bj ap ojoaap j^ BÍBjjjn anb
Bpuapuadap Bjjap Baipui BzajBjmBu Bjsa ap oj^b un anbjod íaoapaqo X aqjis
uainb b ouBjaqo jap boijou uis SBja^uBjjxa sajjo^ sbj b BJjan^ bj ap sosaa
-ns sojJBdppjBd ajqij Bpuajog Bun ap ojjesba jb opijiuuad sa o^ 'ojuaituBjoj
-bdb jap BÍiq aaajBd anb 'upponpojd Bjsa ojubj un JBpun^ Ejijtuiaad sou -3 •^
•ajuanbuijap sbui ja sa ouisiui ts jod anb oqaa un bjsia bj b auau as opuBnb
'SBpuBjsunajp sbj ua uauíua ja jBasnq opBsnasa sa anbjod uaiA sbtu o 'sojsajoui
X sosojiabd ap soujEjipajaB ou jod sa^BSBd sojsa jbsoj^ soujijiuio soj^oso^^
•sbiduiaoj^ sajuBsajajut SBjsa ajqos jopejadiu^ ja jaaajadB apand anb sajjBjap
soj BjBd jiAapuB^ uospa^ -jj^ oduiB^ ap ajuBpnXy 03 j^ Buiuwaj anbuoa 'Biauaj
-apj Bpoj ajqos ojos oj sa ^ ^oj ja aXnjauoa anb uoa 'saauBjj ojap^pjaA un ap
sojuaiuipuas soj odiuaij ja X 'BiauBjsip Bjap oipaui ua opBqjasuoa jaqBq ap uop
-aaiojd bj ouisiui isb ouioa 'oíaSuEJjxa jap Binsuaa bj b oqaa BpBa jajauíos BjBd
ouioa 'oipmsa aa^q as anb ap uoi^bjjbu BÍijoíd BjjanbB ajqBjou Xnuí sa "3 '/^ b
SBpiaouoasap usías ou anb (oiuouiijsaj ojunípB jap 3 X j O&gt;^) *SBzd SBisa u^
*OpBSBd"OSOjd
oub jap oijnf ap ¿ jap sopBjBjj soj jod uppBjnBjsaj ns X bzbjj Bisa ap oijis
ja ísaJÁy souang ua sajSuj ojiajax^ jap Bjouap bj oaiunuioa aj 'soidpuiid soui
-siur soj oÍBq ajuauíjouaisod anb Í908I aP ojsoSy ap 3J ja BisBq oiunf ap fz P
apsap sopijjnao 'sajBjijiJ^ sosaans sojap ojaBxa aiiBd un pip aj 'Biaiua uoi^bu bj
ap aSBJjjn uoa X auo^) Bjjsanu ap bidijou uis anb *3 '\ 3q^ adipsa q^j Bijsanu
ap jopEuiuuajxa opijjad jb uoidijb ns ap SBpipiaap sbui SBqanjd sbj jBp b ozad
-uia ajsa opu^nb 'Xawi^ jbiudb ja b sajaj^ sns ap bjjis bj ua osnd Bsajdios Bun ap
saSBJijn soj jBqBj ap osoasap sajXy souang ap jbijouiui ojqan^ ja SBuady
•ojaaXojd ajsa ap Biaiisní bj ajqos sauoiDBj
-ipaui SBunSjB ua Bjoqs souiajBjjua 'BjsnS -3 '^ is X 'upiaouiaj ns pipid osa J03
•oujaja jBunj un ap ouaiqna uBq sou sauopBqBjdap s^Xna 'oSajijaBg oijaduij asa
ap ojjua^ ja ua opp^u a^a) un ap soubui ua BazauBuuad oujaiAO^) ja SBJiuaim
Bj^ijad Bisa anb auaijsqos X oqaip Bq oapiAajuop^[ 'Baijqn^ pBpiaija^ bj soipain
sopoj jod jaAOuiojd X 'sajBui soj JBipauíaj 'sosnqB soj jbjjod booj ja y 'ojuaim
-BjunXy ajjsnjj asa ap sop^pina X uoiaaajojd bj ap ou^ip sbui aauBj ojio opBj
-uasajd Bq as ou uoisBqini *bjj^ ap sosaans sapuBjS soj ap sandsap ajuauiBjn3a
¿Bsuajap Bjjsanu ua '3 'A b jasajajuí BJBd sosojapod anb sbui sojnjij sojsa uos
M 'souaduia sojauíud sns opjiAB;^ ajsa ojq^jua pBpiaijaj BXna jod BiauíAOj^ bj
BÁns X souiBjuasaidaj anb ojqan^ ja sa oXn -oapiAaiuop^ ap ou 'souiapuapp anb
Bsnaa bj sa BXn 'OUBjaqos jb JiAjas X bijjb^ bj JBqjBS ap bjbjj as opusnb opoj
ojjbjjsojjb BJBd Bzajajua bjjbj aj ou anb uaiA opBAOJd Bq X 'bioubisuoo Bjqos
aj 'oaiojaq jojba un aasod "3 '\ 'i "3 "A an^ OJ^ J3S Pnd ou ajsa X 'BSuajsos
sou anb osojapod jojaajojd un ap 'oXodB un ap souiBjisaaau sojjosoj^ ¿ojuaiui
-ijba j^ BI^J sou is Bjjoduii anb ojad ÍBiaijsnf souiauax 'Bzjarq bj X japod
jap ojjiajb ja sa jBqij ns X ouanbad ojqan^ un anb sbui sa ou oapiAajuoj^ bid
-BjSsap jod oja^ 'OjjaDuaquioa ap oseo ja ua souiBjsa sojjosou X '3abs oj opunp\[
ja • • -Biauapijuí ap osoqaadsos Jod oja^uBjjxa XajjjA on ap uppBjBdas bj apid
uainb 'ja • • *oujaiqo^) jap upiDdnjjoa bj bjjuod ojijS ja opBjuBAaj Bq uainb ja S3
•ajuauíjuoa ubj^ ajsa ap uopBjaadxa bj Bpoj Xoq jas b aAjanA 'Bauauíy bj ap bijoj
-sjh EI B sojunsB sojubj Bq odutaij oaod pip anb 'oapiAajuojv ap ojqan^ 13
soNt^na ara ivxwvd vi aa / "s. *• d

TV O3aiA3XNOíN[ 3a / ON^3IAOO 3a VXMÍlf VI 3O OIDI3O
[8081 8P a^qnpo ap ff]
[*u^ |a djsdi^ JDnu¡(uoa ap sopjppap UD|sa anb
D| ua X \\^ opuDUjaj d japua^ap ap oap^aiuoyy ap o|qanj X sapopuoinD sd| (Dpouaduja
uptsa anb ua Diqo d| aXodD anb oíod 'asuaiaouoq opuqD^ jap ouisjiou^Dd \o opouio|| un
opuapoq aXnpuo^ *sja¡u¡-| ap u^pnjosai Diu^jn Dpa ap uojJDAuap as anb sopgnjjad sbadjB
so| D|Duas X asa^Ajosip as anb ap Xaiiiy^ |a Jod Dpop uapio o| Dijuoa ojunf d| jauatuoui ap

�tandas hagan combeniente el paso para arreglar las operaciones subersibas de
la campaña. En una palabra es licito acerlo quando la necesidad lo exige, pero
que necesidad habrá de instruir directamente a Napoleón délos acontecimientos
de una guerra ultramarina, quando estaba por medio la Corte de Madrid y era
mas natural que ellas los comunicase a su Aliado, si lo hallase por combeniente?
La necesidad, el motivo es vien claro. El extrangero, E. E., siempre se acuerda
que lo es, y no se aplaude tanto de los servicios que puede acer a su Soberano,
como de pertenecer a la Nación que le dio la Vida. Ellos nos desprecian aun
quando somos el instrumento de sus glorias; pero nosotros no queremos conocer
lo, todo nos parece licito, todo disculpable, y esta docilidad es precisamente la
que nos pierde. Si toleramos el ultrage, sino somos unos celadores severos del
honor de la Nación como podremos conserbar sus respetos? La frialdad conque
han sido mirados los partes en question, prueban con energía quanto ha decaído
en nuestros tiempos el generoso orgullo del Español. Si, el nos inflamara, si el
reynase como en la época de Carlos V., como huvieramos permitido que un
General de España se humillase a otro potentado extrangero hablando con la
espada en la mano, y a la frente de un Exercito vencedor? Para nuestro juicio
dista muy poco de tributar vasallage quien de este modo se somete; o quando
menos juzgamos, que estando establecido y prohivido hacer otros acatamientos
a los Principes déla Tierra que los que ellos permiten se rindan a nuestros
Reyes (como indica un Capitulo déla ordenanza Nabal, hablando de los Saludos
que deven hacerse a las Fortalezas y Buques Extrangeros) y no haviendo jamás
acostumbrado los Generales Franceses dar ni meras noticias de sus Victorias a
nuestra Corte, la oficiosidad del Sor. Liniers es un berdadero delito, sobre ser un
poderoso argumento de su afición del execrable enemigo del nombre Español.
Es abandonado el concepto? delira el Cavildo de Montevideo? no hay mé
rito para una censura tan agria? Todo puede ser; pero también nos engañare
mos en creer que es un delito pedir auxilios a la Francia (inconsulto el Soberano)
pa. la defensa déla Provincia? Este es un echo, cuya prueba insigne nos ministra
la Carta N 12 del f 32, y supuesta su verdad solo quisiéramos que el mismo
Napoleón, ese infame que tuvo osadía para reprender y examinar la conducta
de Nro, Amado Rey y Señor Natural Dn Fernando 7o por haver echo iguales
demandas en circunstancias de no tener otro recurso para desconcertar los pro
yectos de Godoy; que él mismo Napoleón, repetimos fuese el Juez de esta causa,
y la fallase guardando consequencia con sus principios. Pasemos adelante. Oblada
la corona por él Sor. Dn. Carlos 4o, recivió ese Govierno el Rl. Orden consi
guiente para la proclamación del actual Monarca. El Sor. Liniers ordenó desde
luego que se executase el 12 de Agosto último, pero al mismo tiempo se le
presentó un impreso remitido de Cádiz sin carta de dirección ni otro carácter
que el de la Ymprenta que lo dio a luz, y sin más datos cambió tanto sus
ideas que olvidando la eficacia del anterior expreso mandato se abanza a suspeder la Jura del Señor Dn. Fernando 7o hasta recivir ordenes consiguientes al
mismo Impreso. Nosotros declamamos contra este paso, y procuramos hacer vi
sible toda su intención, pero esto no obstante se quiso creer que era inocente, y
dirigido tan solo a disponer con mas desaogo la sumptuosidad y aparato de
aquella solemne función. Asi se dibulgó en los del Brasil, seguramente sin acor
darse que el oficio reserbado N 10, fojas 29, era un documento intachable del
verdadero motivo que causó la detención.
Haora pues preguntamos, si el Virrey creyó lexitima esta causal, como lo
anuncia su oficio, porq' es que la oculta? y sino la creyó lexitima, porque sus
pende la jura? no será temerario conseguir que su Edecán Vandevil le huviese
desde luego prometido (en las cartas que escrivió por la Barca, según parece
de la del referido N 12) esas mismas ordenes, relativas al Impreso que el
Exmo. Sor. Dn. Santiago Liniers esperava recivir. No por esto queremos que la
indiferencia sea cierta; pero es laudable, es inocente, ese miramiento, esa aten
ción, esa conducta siempre devil, y solapada de un Gefe Francés? Digalo el
Pueblo de Buenos Ayres que menos minado quanto es mas Español, procuró
con ruegos y amenazas apresurar el dia de la Proclamación. En estos momentos
arribó a la Capital Mr. de Sasenay, Emisario del Imperio Francés. Los pliegos
que condujo anunciaban que destronado Fernando 7o por la mas inaudita vio
lencia hiva a ocupar el Trono de España un hermano de Napoleón, y el Exmo.
— 151 —

�uamb b apo an aP pBJunjOA bj uoa asBjuoa anb souiBaja o^q 'sojnSas sbui soj
sojBp soun oÍBq ajuauíBspajd 'Bijas 'ojJBnjaap b asBSajj opuBna A 'sojjoso^q bjj
-uoa sapBpijpso ap UBjd |a JBjSajJB BJBd Bq^asap ojubiid Bijpuaj, '(yi *sj uopatuj
-sui bj 3SB3A.) bjbj^ bj ap oig ye oiqua aj ojaíqo ojos ajsa uoa anb ajjBdBuog
•vn^ aja^) jap sauopisodsip sbj ap ^^zjanj ns ap 'BpuiAOjq bj ap opBjsa jap Bjajd
-uioa Bppou Bun BjBp 'Aajjj^. 'OJ^q ap SBsaadsa b BiauBjq ua ojsand ABuasB^
-asjiiüfas b UBijpuaA inbB
ap anb sajBui soj BjoqB soraajnajB;) uopBjaduiq ns ap awcr) bj b osajSaj ojuojd
un ajJBuopjodojd A 'oiJBSiuiq ajsa 'jBqjBs opjjanb Bq anbuoa oiSnp ja 'ajq^p
-ajdsap A 'osopijBín 'onbiui sa oSanj 'Abu3sb ap soSaijq soj ua sjaiuiq -jo ja
BjqaA oujsiui ojsq "OUBjaqo ns ap pBjsaSBUi bj BpBjuajB uoa anb 'jopBdjnsn jb
BJjanS bj jaa^q BJBd bsod bjjo jBJadsa piA^p iu pjadsa ou ijodcujap^ bj sbj^j
•jBSnjJO&lt;j ja JBjsBqsap uaijuuad anb sbj A 'btdubjj bj jbzijuso BJBd uBzyjojnB anb
sBjSaj sbj sBSjaAip uos anb japaauoa uis asjEijiauoa Ejjjod ou Bjanpuoa ajuBaijdrai
Bjsa anb p^pjaA Bjy 'BUBdsq ap ouojx P opijjaqns BiABq uoajodB^q anb jaABS
ap sandsap unB BzaiAtj BjjanbB ap A (jajaBJBD ns ap BqBsnqB osb^b anb ojjstuij^ un
jod A oubui bj ua seuijb sbj uis ojsandojd eSijjui Bjap opijJBd ojaui un jas ap
uozbj ua aAas) oaijoui aAaj un jod pEpisouiiuB Bjsa ap ajsBJjuoa ja jBuiAipB anb
souaui Bjpod ou opBuoixajpj oj b bjsia bj inbB ap opuaiAjoA A Biauajo^ BjjanbB
ap sa^ojjiuiij sopBjsa soj JipEquii a 'BjjanS bj jaduioj Aajji^ j^ oiAjosaj 'jESnjjo^
ap uopaajojd bj o(Bq asaisnd as biduiaoj^ bj anb *j *j^ • ap ojjsiuip^ un ojsand
-ojd jaqBq ap oqaa ja ojos Jod anb ojuaiuiBjunAy -ouixq ja BjaA sojja uq
'Bjqjj b j *sj ap uBjqo anb sojuauínaop sojap opBjjnsaj ja ua uojaBjapisuoa bj op
-uaiuajap ojisodojd jb souieajoa anb Bjiuuad A 'jojop ojsní ojjsanu ap sajJodsuBjj
sojsa -q '^ adjnasiQ • * 'BzapuBjS A japod ojjsanA ap uaSBun bj onpiAipui ns
ua jBjadsaj ap uBujoqaoqB as anb sojjbsba sajaij soj b sajopiBJx bujbjj ja íBuosjad
BpBjgBS BjjsanA Bjuasajdaj jq 'sojqanq sojjo ap opBJopB ^aia ja 'sBuapBa ajjua
aujiS *^í -\ anb ojubj ua \ ¿sajosajdo sojBqjBq sm b ja^ajojd BJBd sojjosou
ajjua Biaunuojd jbj anb ajquioq Ab^j ¡o¿ opuBUjaq ¡bdjbuoj^ opBUJB A saaijajuí q
¡sajouBdsq sojap jouopund o iI^n^I Dís ^iuiajsBjq q 'i\ *sj 'ssouvá^ oiÁdi}tu\
•p&gt; jpztjtfio vm&gt;^ soppzt¿ojttp soíupjs9 ou 9B^o(f 'aoip sjaiuiq oSbijub "uq Joua^
ouixq ja íojsa ap BpBu 'ofq ^ojidajjxa joAbui uis ojauoisud ajjaaBq BJBd soipaui
ubjjb^ anbjod Bja ¿sojqanq soj jaAoruuoa ou jod Bja ¿SBpuBjsunojp sbj jod
Bjag (*ojq ^z 'so}) ¿uoiDBjJodmoD Buanq ns bidubjj ap ojjsiuij^f jb jBpuauíoaaj
aaaj^o aj ,bjoq ¿-q • bjjuod bjsia bj b ajqij A 'sojauíp uoa ajijiAB aj ,b BJBd
BSajJO januBj^r -uq b Bpuaiuioaaj as anbjoq ¿BpBjBaaj ns ap owanq jatuijd ja ua
anbjBquiasap aj as anb auapajd anbjoq ¿jaij oSiuiy uijuBSjag ja ua pBpxjBiaijo
ajuBjsaj bj b Biauajapjd uoa anbjBqiua ajas anb BpuEui (bjoq ¿BSuajap aj as ou
anb ^q • aaip anbjod ^ ¿ABuasBg ap *jj\[ b Bdojnq b ajuauíajqij JBsajSaj BÍap
anbjod saauojua A 'uaig -ouBjaqos jap BsnBa bj jauajsos b ojjansaj sjaiutq "jo^ ja
opuBjsa 'joijajuí oj ua sauoiaouiuoa JdABaajd A ^SBiauBjsunajja sbj b asJBjaduiajB
BqBjnaojd as ojos ,b souiB^uaquioa 'ajuBjsui un jod 'opoj ap souiBpuiaajg
•uopsanb ua BiUBjaojg buisiuj bj Bjanpuoa
ns ap ojapom jod píxj saj pBpijoyjadng bj anb BjipajaB q&lt;¿ OJ BpBAjasaj JBjnajja
bj ojja ap oSjBqma uis A 'Bjnsuiuag Bjap ajjang bj ojjbsb^ jb jBdiaijJBd BJBd
SBpipaui sns opuBuioj Jiq UBipod ou jojjaq ja ua sojjanquia sand 'jBiaipní
-jad Bja 'soujaiAO&gt; soj b Biauaja^aj uoa 'sojqang soj b ojaadsaj uoa uoiaBjjnao
BjjanbB Bsiaajd BpBq Baijijod bj is anb ojaajaj jy "uoiuido ns asBpnp as anb BJBd
pBpijapij ns ap SBAanjd SBqanuí opBp Bq BpuiAOjq bj Bpoj A sajAy souang an^&gt;
•soijBpijJBd BiJBjjBq sbuibí anb biuib^ui Bun ojqang jb jBjjnao ap pBpisaaau BiABq
ou anb opun^as jq 'uoajodBjs^ ap sojaaAojd sonbiui soj ap ajjBjap ojajduioa un
OAnj anb Bsaijuoa sjaiuiq Joua^ ja anb ua "Ojq
oj 'j o^ bjjb^) bj jod BpBAOJd
'pBpasjBj Bun sa ojauíijd ja anb 'soiSnja sojsa b Bjsajuoa oapiAajuoj\[ "sopiaouoa
uaiA saJOjnB sns jod Bpinjauoa ap sandsap bjjbuijij anb sbui oziq ou Aajji^ T3
anb A sojqanq soj JBUianjB Biuaquioa anb 'oubjijl jap SBapi sbj UBqBJOuSí as anb
opuBuuijB Bdjnasip aj as BiABpoj ojaq -jn^ jap BDijauíy bj b ajuBijníui otuoa
osojBpuBasa uej jadBd un JBaojns assjnaojd anbap uij b *q '\ uoa asjBaijdxa ap
pBjjaqij bj puioj as uns A jBjnsuaa anb souaui opnd ou A opjiAB^ ajsa b pjjBxa
Bjnjaaj n 'oínpojd oj anb ja ouioa ouauaA ap Buajj ubj BuiBjaojd Bun opuBaijq
-nd 'ojSijad ns ap eidubjou^i bj ua sojjaaaiujopB Bjnaojd 'jopBdjnsn ja bjjuod
sojqang soj jbuijb BJBd SBpijjam jeuioj ap soíaj 'asjBuSipui ap soíaj 'A^jji^ -jo

�mereció tanto aprecio tanto aprecio la conducta de su explorador, pero conbengamos al menos en que los cálculos serian menos expuestos a la falencia, cuando
eran mas fijos los antecedentes y de cualquiera suposición; y por consiguiente
que seria mas cierta nuestra conquista, o mas difícil nuestra defensa, en un
caso de inbasion: de forma que entonces se habria verificado de un modo el
mas funesto, que los auxilios indirectos del Sor. Liniers eran la causa de nuestra
perdición.
En fuerza de estas combinaciones, y con noticia Segura de los Xefes, que
por los mismos principios agitaban a la Corte de Portugal, tubo este Cavildo
la generosa osadía de censurar judicialmente la conducta del Virrey, llamándole,
no traidor, como creen algunos sino sospechoso como lo es en efecto, y resulta
de los anteriores apuntamientos. Pero su S.E. que vio preparada la tormenta, qui
so compensarla arrancándonos el Governador interino de la plaza a quien juzga
como el único y poderoso agente de la acusación: para esto sin respetar la
voluntad del Monarca, porquien govierna interinamente, le arranco el mando y
le confirió al Capitán de Navio General Juan Ángel Michelena; Intercepto las
comunicaciones de este Puerto con la Capital; Detubo escandalosamente la co
rrespondencia del Publico; se prohivio el Transito a todo pasagero; libro orde
nes anticipadas a los Comandantes, Militares de la Guarnición para que sostu
viesen a todo trance el nuevo Governador nada en fin cambio de cuanto pu
diera hacer este lance mas estrepitoso.
El Pueblo por eso mismo formo ideas equivocadas; conoció la violencia; se
creyó injuriado, y rompió los diques en las moderación. Juró no permitir que
un Gefe extrangero colmase la ruina del mas entusiasmado Español, y para
ponerse a cubierto de nuevos insultos pidió que se erigiese una Junta de Govierno... Que remedio havia sido concederla? Un pueblo tumultuado es semejante
al Rayo, donde halla mayor resistencia, allí es mas poderosa su acción. .. (No
huviera sido peor hacer una oposición inútil, que acceder a un partido que pro
metía en breve restablecer la tranquilidad y el sosiego?
Sin embargo el Exmo. Sor. Virrey parece que a echo un empeño de perder
los. De autoridad propia mando al momento disolver la Junta; a detenido los
oficiales y soldados de la dotación en la Plaza, que se hallaran en esa; ha des
tacado bancos de fuerza que detengan y persigan (como ya lo han executado a
nuestra vista) los que se dirigían al Puerto. Así fomenta el encono, y empeña en
nuevos desbarios a este fidelísimo vecindario. Nadie podrá creerla; el se ve per
fectamente hostilizado.
Los honrados vocales de la Junta de Govierno son intimados de disolverla
bajo graves penas. El Pueblo lo ha entendido y ofrece sacrificarlos en el mo
mento en que obedezcan. Ellos quisieran hacerlo porque no tienen empeño en
lo contrario, pero su seguridad individual corre un riesgo indubitable. Dóciles
pues a la Ley del mas fuerte, se mantendrán velando por el vien de sus conbecinos, mientras las circunstancias no varían; y este sera un delito, que provo
cará todo el enojo del Superior Govierno. De este modo ni ellos, ni nosotros
hallamos un partido que tomar en circunstancia tan peligrosas. El riesgo crece
por momentos; ayer, era un niño, hoy es un gigante. La discordia hace rápidos
progresos: el temor se aumenta: todo por decirlo de una vez acrece la consterna
ción y el dolor inútil de este noble Cuerpo. Nuestros vecinos obserban como
gusto esta disensión domestica, y acaso después de ella aguardan el instante de
perdernos. Nosotros no tenemos aquien volver los ojos si nos abandona B. E.:
B. E. cuyo patriotismo ha savido calmar mayores inquietudes en tiempos mas
adversos, es el único que puede empeñar con buen suceso toda su autoridad y
sus respectos, para que se abandone el Sistema del terror, en tanto al menos
que cesan los primeros terrores de la Pleve.
Juzga Exmo. Sor. Virrey si ha creído que con remedios violentos se curan
las conbulsiones del cuerpo Político. Montevideo odiará más su Govierno a medi
da que activase las providencias. Ya es imposible borrar la desconfianza con
que le mirara: Eternamente le llamaría partidario de la Francia; y la opinión
será un argumento que le confirme en su idea.
Cuanto más justo seria tolerar esa asociación de hombres buenos y pudien
tes que en todo tiempo servirían de freno al mismo Govierno, y no se le criti
caría de precipitado? No se dice que obras de concierto con Portugal, porque
pues se empeña el Virrey en quitarle unos celadores de su manejo? El los pide
— 153 —

�ja Bjpod ouiod a?
¿opunj^ jap jBSjaAiun Biuaisis ja opBjajjB Bq a*b oun Bd
saunraoa sosbd soj BJBd BpBjDip
Xag bj asjBDijdB ap
ppjj
p Bq
q00103?
3¿pjg
ja Jod
dd
BjsiAajd ouA
A '3d
'Buu3ajad 'X
'BAanu sa 'saXaj sbj asJBDijdB uajainb ab b bid
-uajjnDO bj opu^n^ Bjas anb? 'ajuarajBjuapiDDB sosbd soj jbijba aDBq a*b 'bidubisuiu&gt;
-jid Bun ajjnjo ojos [oís^ anbjod anbjod apaans ojsa igutnpuonbaxo stxaxnp
uou tumvpuvm is 'aaip 'snwatutfsns ^ojMoqtj jBa^j oqDajapg ojjsanu uod ajiíEpjoa
-aoD OJ3DJ3J ojpuBÍajy ap jEjajaap Bun oisjEquia uis Bpjanaa^j
soiqBS soj
b sajBijiuiBj uosX jas uaqap a*bjod 'sauopnjosaj jej3ujojSe aiirao josasy jg
•sbi3bj3 sbj saaaA seqanm sojjsiuij^j sns b opBp Bq A opB^JBaua ojsa auaij buisiui
Í bj A 'sboi ou A 'ojund ojjaia BjsBq BAajj as uopnaaía A ojuaiuiijduina j^
Bpuaia Bjap sauojjx soj ubjouSi ou a-b 'sBiauajsj sns jaoap^d ajans
soduiaij soj ua unB sauoisiAOJ^ A SBjnjja^)
'sojdijasaj^ sajBa^
j^^
j^ sojap
jp
Biauaipaqo vr\
BUBds^
ddíd
ap sojsb^ soj ua ojduiaía uis osb^ un ojspajd UBq
ou a*b 'saAaj s^un jod asjBpuisap 9 'asjBjsnÍB aqap anbjod onpjy — sbsoo
SBjap uoianjijsuoa jBnjDB bj jod osojSijad A ojafqo ns jod onpjB sa auod ajas
a-b ua ouaduia ja anb :aatp 'Bjnsuiua^ bj bjx&gt;j ap ojduiaía ja opuBjiuii p^pni^
Bjsa ua ^piíua BAijBUjaqn^ ^junf Bjap uopnjosip bj bjb¿ uoisiaoj^ jBa^ Bjap
ojuaiuiijduina ja ajqos uauíBjaip apid • "A u^jnb b oujaiqo^) ap josasy j^
•JopBujaqof) Jouag /
[8081 8P ^q43O ap zz\
['U9pojapoui Dpuajiuo^^y 'a^u^uiDAi^u^ap opadsaj \o UDApnsaj uopo|s| D| ap Diuajdng
D|unf d| o \\\ opuDUja^ Xa^ |a anb d^sdi| 'Dpuaipny |oa^| D| jod 'souaui opuDn^ 'Dpoja|O|
jas aqap uppnjpsuoa ns anb X asjaAjosip aqap ou D||anbo anb apuai^ua josasy \a 'o^uajuiiAoui
un asjauía^ 'o^uauíDpun^ uos 'apand anb so| ap 'soipaiu so| sopot jod Djunp D| jaua^os
ap uoppap D| X o|qanj |a ua aisixa anb uopDfpxa D| D^uano ua opua¡ua; X oap¡A3(uoyy ap
osos |a opua^g 'DBuaAuo^ ouios joipaiuaj apuoui as anb DjDd jDjnaipod \&amp; ajqos sapDpuojno
sd| d os¡ad ap os anb X ,,ojja¡| dj ua pn^ambui o o^uaiuijAotu,, anboAOjd ou opouio^ uop
-npsaj D| anb ajdwais 'soiua^ujouapjo so| opua¡pajBsuoJ( X asopuaipaaxa uno 'ajuauiajq¡| sa^
-uapisaj^ X saXajJjA s| o jDjqo ajap as asaiqojsa as anb D| jod 'sapdpiunuj so| ap g[ ¿y ^^
'ol '98 ^al \ D4!9 •'iqand PP pnps D| ajBjjad ou anb ajduais asjjjdujna aqap u^isjAOJ^ pa^
o| anb ap u^iuido ns d|S8I^|uduj josasy \^ 'oappapoyy ap DA^pujaqnB Dpnp D| ap uppnj
-os¡p D| Dqouapjo anb u9|S|aojj pajj D| jasapaqo oiqap ¡s ajqos 'oap^apoyy ap jopDUjaqoQ
pp oqnsuo^ D| on^oAa anb ja ua 'soj^ ap ojuaBn^ ^sop 'ouJaiqoB ap josaso |ap uauiDp¡(]] -9

souang -sajBjidB^ sbj ap ^jf3 -oiux^ :808I
ap ajqnjoo ap
'oapiAajuoj^ ap JBjnjidB^ jb 'sb *j^ ^ 'A ^ *anS soiq
•sojjaX soj jBpuamua A jaaouoa BJBd Bzajqou Bjqos sou anb UBjBjipajDB
souiBpnp ou 'BiauajoiA o 'aSBJjjn opoj ap ojqan^ ja japuapp b sotuauodsip sou
anbuoa BiSjaua bj ap oipaxu ua A 'owaiaB ja souiBasap sand soroipad saj uozbjo^
aQ -ojdaDuoa ns uod aaajOABj sou sojuaiuiijuasaj opuBpiAjo is soqaajsijBS Xnra
jod somajBp sou JBjqop aaajBd BpBu opuBna A í#¿j *a ^P bijubjbS bj BpBjjBsap
Bjnpanb ou ojn^as uaiA 'usujaiAoS oj anb sapBpxjojny sbj b A 'ojqanj ouiisijap
-ij asa b *y "^^ ja japuajua ojbSbjj *uBDjaD sou bX anb soj ap soj^ijad sajoXBui
jbjjsojjb osozjoj Bas opuBna uns souiajinSasjad oj asuaid ou tsb anb oun soiu
-asaip apuoQ •soiuaJijdumD oj A o¿ opuBUja^ jod jijoui opBjní souiajj 'Bjaaj Jas
ou BJBd BjouBdsgj Xnuí sa anb 'ou osa 'pBjunjoA bj ojad 'ojuaiuiipuajua ja bjbjj^
•oasap uanq X pBjjBaj ap osaasa un jod jas b BjpuaA opoj anb "g *A J33 apand
'soujBjja oSjb ua is :ojsní Bas ou anb souiBasap BpBj&gt;^ -ojuaiuiiaouoaaj ap SBjsaj
-ojd SBjaauís sbuj sbj uod Buadiua as anb ua ajuBjjodun optAjas ja sa ajsg *g "A
ap ouisijoijjbcJ jb bijuod 'oapiAajuoj^ ap ojqanj jap apuBjS Bjqo bj sa Bjsg
•ajuauíBjDBxa jBjnojBD BJj&gt;od axpBu osajSojd oXnD 'oSanj un
soidiDuijd sns ua opBDOjos BJas X 'sapBpmbxui sbj ubjbs3D ísojqan^ sop sojsa oran
ajduiats anb p^piujajBjj bj jaDBuaj sotuajaA ojsnS 003 -ouiujjaj ap UBiJBSBd ou
sauozBsap sbjs^ zaA jEjasjBsajajuí b BSajj -g #a ^p Bsojapod uoiDBipara bj i
•sajuaiodun a 'sajBSají
buibjj sbj 'sBuiTjtSaj X SBpBjadsaj sbui SBjunf sbj tu unB anb sojjanbB ap oijbjj
-uod jb Xnra ÍBjSau s^ra BiuranjED bj ap asjBDipuiA BJBd opBj ns b uajsa ajainb X

�Asesor en / tan asombroso evento dar un dictamen ajustado á las Leyes?
¿Donde están las que tocan este caso?
¿Acaso se debería dirigir por una
continuación de principios como sucede en diferencias frecuentes del foro? =i
En estas cierta analogía, ó similitud basta, y aun suele bastar q.e milite la misma
razón para q.e eadem dit jivus dispositio
Pero cual es la analogía del caso
presente con otros_dela ley, ni donde está esa identidad de razón para aplicar
las Leyes?
Sor Gobernador; todo esto es lo q.e trae de arduo el empeño
en que se le pone al Asesor, por razón del objeto
No obstante todo esto,
el Asesor dice, que la Real Provisión debería cumplirse siempre que no peligre
la salud del Pueblo
Con esta espresion lohá dicho todo, y le há costado
revestirse de toda la rigidez de un Catón y de toda la constancia y fortaleza
de un Regulo
Si, leha costado: porque el Asesor cree q.e este temperamen
to acaso irritaría á un Pueblo, que no entiende el dialecto déla razón cuando
esta enfurecido
A un Pueblo que no encuentra medio entre la permanencia
déla Junta y el derramamiento de sangre
A un Pueblo q.e no adopta arbi
trios, q.e puedan hacer fluctuar el amor á su Monarca
A un Pueblo que
se jacta del mas fiel, y q.e jura á gritos llevará a sangre y fuego cuanto se le
oponga —— Si esta se juzga una ecsajeracion hiperbólica, q.e vengan á poner
la ley algunos diputados q.e se abrirán las puertas délos muros
Yó re/ recuerdo [sic] q.e V. S. yá propuso este arbitrio, pero sin embargo se opina q.e el
cañón déla pluma del Asesor seria capaz de oponerse á destruir la fuerza de
este Pueblo
Si asi pudiera ser y si á costa de su vida se restablecieran las
cosas sin perjuicio délos derechos de su Soberano, el Asesor habría acabado sus
dias gloriosamente y no habria sucedido cuando mas otra cosa, que anticipar
por unos momentos un tributo natural y forzoso; pero incierto, que el ecsito no
seria otro, q.e hacer perecer á un Vasallo sin fruto
Después de esto el
Asesor pasa á averiguar si este dictamen será conforme á razón y á las leyes, y
aun no siéndolo, que dicta la prudencia?
No seria pequeño triunfo mover
cuando no se lograra convencerUn brocardico tan antiguo como el mundo,
dice: ad exemplum regis totus componitus orbis
El hombre para hacerse
visible y espectable se propone los dechados mas sublimes, y esta propensión
innata siempre ha sido laudable
El q.e obra al ejemplo del Soberano no
equivoca su conducta, y cuanto es mas exacto, es mas recomendable
De
esta compaginación de uniformes ideas resulta la armonía y el concierto, que
hace un compuesto perfecto
De que se sigue, que habiendo erijido esta
Ciudad una Junta Regis ad exemplum V9 conciliae ad exemplum, su resolución
no debe merecerse el odio délas superioridades del Reyno
Se ha dicho
que no se está en el caso; pero se repone q.e nunca dejamos de estar en la pre
cisión de imitar el Soberano ejemplo, y q.e no es cordura buscar / los remedios
después de vulnerada la causa. Si nuestra Península hubiera prevenido estos
peligros, no hubiera hecho con arroyos de sangre lo que podía hacer con un
plan de operaciones V. S. dice q.e ha visto caer en España los cedros mas encum
brados del Líbano, y q. no es mas fuerte q.e ellas, ni tiene sus virtudes y
méritos: que es hombre y q.e quiere verse rodeado de Varones q.e opongan suvalor y sufirmeza á la humana devilidad
Se acuerda del apotegma del
viejo Sócrates en la primera oración, oradme nicion á Demonico: no des á
nadie en rostro consu miseria, porque en todo domina la fortuna, y nadie sabe
lo que puede sucederle
El Ejemplo de Canarias es otro fundamento que debe suavisar el rigor déla
Real Provisión
Los documentos que ya sehan remitido á la Real Audiencia
demuestran, q.e la creación de una Junta deGobierno se creyó un paso escensial
para uniformar las ideas y sentimientos con la Metrópoli, y juzgaron aquellos
habitantes, q.e no debían aguardar el resultado déla Península para resolverse.
La unidad denuestra Santa Fé Católica, los intereses delEstado han sido los
principales ajentes de su heroica resolución
Aquella Audiencia no menos zelosa del cumplimiento délas Leyes q.e
Pretorial discernió la diferencia de casos, y siendo q.e aquellos no eran aplicables
á la presente Constitución, no solo ha aprobado el proyecto sino q.e dos de sus
ministros son Vocales déla Junta
Quando estas razones sino decisivas á lo menos congruenciables no persuadan
la estavilidad déla Junta creada, hablará el Asesor con el testo acaso único, termi— 155 —

�ua BpBayndas BuoyS ns X 'ojdijDsojd BjBpanb ajqmou ng íoqoíp Bq as 'jaaajad
Q -jopBjsinbuo^aj oyqan^ yap Buinj bj Bp^jajDap b)$j :yBjidB;^ BpBiaB bj uod
ojuaiundujoj un ap opBiaBj^sap Bip ya pSayy ísB)ou)BduioD oipacuaj XBq o^^
S^M01DVA&amp;^SÜ0 O1Í1XIX
13 ofva / saraiv soNana Na osa^dwi ladvd la / airaos oaa
-IA3XNOK 3a S3NOIDVXS3XNOD / SV1 V NOID^íKIOaXNI V^VTOOHd
[808L eP jqwaiAou ap oí]
{•SD|OUDCJS3 SDIDUjAOjd SD| ap SOl)33Jap SOUlSjUI SO| SOUDSUaiUD SO| DJDd DSipUIAjaj .'DUDd$g U9
oipaq Di) as ouio3 'sauoianiiisuo^ SDAanu X saXa| soAanu 'sapopuotnD SDAanu JD9J3 apand a^sa
anb X |0UDdsa o|qonj p 0p14.1aA0.14aJ udi) DjuoJaqos D| ap soipajap so| 'a^Dujaj dsd3 dj Dpou
-oj^sap 'anb opuo6o|D 'oap¡Aa^uoyy ap D^unp D| ap uojaoajs D| a;uauiD3ipjjnj Dsi^^snf 'sjaiuiy
ap oujajqoB pp Djqo D| 'sDiuapD 'opuDpmjua a;sa ap popocdo^ d| X |anbo ap Dipjoqoa
A Dpijadiu) D| aAa¡¡aj ap opuajuod 'SD$a|6u¡ sauoiSDAU) sdj a^UDjnp ojjg ap X sjaiiny 060)4110^
ap U9¡4sa6 D| Djoduio^ 'oapjAa^uoyy ap jopoujaqoB |a Jod oponpo oj ap osua^ap D| auinsD X
oi|g Ja^ADX ODspuDJj ap so| X XajJi/^ |ap sapn^^D so| D4uoj^uo3 *sajiy souang ap sapopuo4nD
sd| ap sopDUDUia so^uaiun^op so| opuo4uauio3 'Jop¡DJ4 ap Dsnso ua¡nb d 'sjaiu¡-| 06D14U09
XajjiA |ap sauopDnjDo sd| D3D4D X |O4)dD3 d| uos O4uaiui¡duiOJ p D4Joqxg 'OUD3uaiuy puodsg
p oiujj^ D| ojoq 'sajiy souang ua oppajodo ojn3j4JO un o o^sandsaj ua 'oujiu^uo duid|3oj^] -^

ap otuaS/t^ asof 'uo(J
808I^P
pp soy anb souBp X sayBin soy #b 'soipauíaj soy sopjBj
sbuj uos a*b 'ojisodojd ojjo b ojpBjL oíip s*b oy sejjo ua 3*b jojaui edi^u^a as X
'sajquioq soyap soujiub soy sojuaiujiAoui sayBj b soisandxa sbui u^jsa apuop SBipuj
SByua sbui oqanuí 'oso^^iyad jas ayans X apand sajjBd SBpoj ua ¡s '(apBUB) y^na
oy saJByndod sojynuinj X sauopipas b Bjjand opuaijqBq Boijqnda^y By jBziyBpusasa
ap sauoisBDO SBy uajiAa as 3*b opuB^jBaua ¿ "jdB^ y oqiq ya ua jBpuauíoaaj b 3a
-yanA buiixbui buisiut Bq¿Bip yap SBijBuipjOBJjxa sBpuBjsunojio SByua opBjyns
-uod Bjan^ ys Bijas anb? 'SBAijisodsip saXaq Biuodns anb / sosb^ soyua uns ouXa^y
yap oaniyo^ asa BqByq^q isb i
saaaA SBunSjB sauoisaj^suBjj sajuBÍamas opuBj
-ayo) X so)undsns ap sopipuajuasap souopuaiDEq oqaajap yap jo8ij ouins ya jod
oyjBAayy iu opo) JBjndB jajanb oy ou sa 8*b BiauaAiuuoa Byua a^sisuoo Bpuapnjd ByX
^SBUosjad sbjX soduiai) soy ap Bpuajajip By X Bpuajjnao By apyd sauoiaBynuiisip X
sauopBSuadsip SBqanuí 'sesoo SBy UBoanj) as a)uainypBj ub) apuop SB^ouiaj ubj seo
-uiAOjd ua&gt;^ :a)uain8is oy aaip 09 odB^ o^ o*q ouBZjoyog ^p uBnf n*Q Jogygy
a^uBuinuajX BAisiaap Xay Bjaiqnqou opuBno
unB 'BiDuapnjd By Boip anb J3A jinyauoa BJBd B)saj oyos íoduiai) yap SBijsnSuB
SBy o^jBquia uis 'bu3)bui Byua apand o)UBna oqaip Bq 3*b aaja josasy yq
S
yb oyBAyansaj uoiaB^^Byap Biuajdng By o 'otuijdas opuBUjaq n*a ¿2SÍ3
oaiyo)B3 ojjsanu uija)ui 'yBijojaj^ Bpuaipny y^a^ By jod souam opuBio BpBjayo)
jas aqap uoiamijsuoa ua ai&gt; ouis Bjunf By asjaAyosip aqap ou oyos ou Xay Byap
njijídsa ya opuainSis anb 'omdo 'BDiydnsByua 'y • b oXnjisui as bX 3*b ap soup
-3A sounSyB bj)uo^ jojnj oaiyqnd ya so^uauínaop uos 8-b ap 'Bjunf By aAyansip as is
Xaq By Jod opiuaAajd osb^ ya Bjjnao a*b uopByqod Bjsa ua asopuaiuia) X 'Bjjap Byap
0)uaiuiTAouj ya ama) as opuBio UBpaaojd ouanb BJBd SBqBJ) [ats] SBjsa SEjsa uauod
os sBipuj ap sapf) sojacuijd soyap pB)sa)od ap pmiuayd Byap oSjBquia uis i
Souioa JBipauíaj apuBUi as / anb BJBd
osiab ap as anb ap pBpxyBa By oyos uod auaiAOjd Xajji^^ p vb oy apjsnS
X ByduinD as 'BJjai) Byap pmainbui o ouaiuiiAOtu Byya ua jynSas ap BXBq as aa
-uaiuBiJoaou 8*b ua 'pBpiyBD ap BijajBui By opuais ou 'jBanaaía JBpuBui X jaDBq oyua
asBjaAasjad Xajji^ ya a^uByaps asBd ou 8'b ajqos sauopDnjjsui a 'SBiDuaSiyip SBy
SBqaaq is X roiJBsaaau ajaiaajBd opoSau 9 'oseo yap pEpiyED By unSas 3*b sojuaiuiij
-anbaj X sauopBjis 'sauoiauaAajd 'sBi^uaSiyip SBy jaDBq ap ya a'b 'sajopyo ^2iS SOT
ua opjiqjB ojjo uis 'so^ureuapjo soy opuaipajSsuBJ) X asopuaipaxa unB aauauíajqiy
sajuapisaj^ X saXajjy^ soy b jBjqo a(ap as Buapjo as 9*b By Jod sayBdpiumu SByap
^X &lt;&gt;'V Z ó! —9t Xaq By sa yB
Bpnp aaua^ajd By BJBd ODijp^aaBD X djubu

�sombras de una famosa calumnia. El poder y la lisonja han estrechado sus anti
guos vínculos para consumar esta maldad. Aquel destruye nuestro comercio, devilita nuestra fuerza armada, conmina nuestros Xefes, fomenta traiciones al tiem
po mismo que la adulación grita contra nosotros; nos llama insurgentes, fanáticos,
temerarios, viles, infieles, y despreciables... Y que recurso nos queda? Someter
nos? Sufrir ese tropel de insultos? Callar? Compatriotas eso no, Vosotros sois
valientes; digalo el mismo aquien nuestro esfuerzo sacó del seno déla obscuridad,
con los créditos de Guerrero, que nunca mereciera si el arrojo del Montevideano
no le obligara pelear. Poséis, por fortuna una Plaza, un Puerto ventajoso; os
manda un Español, tenéis tropa, os sobra entusiasmo, sois vasallos de Fernando,
en una palabra; nada hay que temer; si os atacan, os defenderéis. Dejar que el
egoísmo desfogue su rabia combinando planes, para hacer la guerra a un Pueblo
hermano, por sostener en la silla al Amigo de Napoleón; Dejadlos emprender;
que al pie de nuestros muros su herror será desecho, como la nube a la presencia
del sol. No os acongojéis, todo está prevenido: el actual Govierno a todo atien
de con la actividad que lo caracteriza. Nose perdonara arbitrios pa. repeler aque
lla agresión injusta; pero adbertid que por ahora solo combiene tomar medidas
de seguridad, y sufrir up tanto los excesos de nuestro opresor, para que sus mis
mos extrabios colmen la juzticia de nuestra defensa y acaso saturada la medida
que el cielo ha puesto de sus delitos, caiga sobre él y sus seqüaces, el castigo
que tienen merecido.
Entre tanto, a fin de que el error y la seducción no acaven de prostituirlo
todo, yo sin otro apoyo que mi buen deseo, tomaré el cuidado de orar vuestra
causa delante délos Pueblos que nos rodean. Ablaré el idioma déla verdad, y re
futaré con solidez las miserables producciones s hombres postituidos, aquienes
el Xefe a confiado su justificación. Mis ofertas no son bañas; vuestro soy y de
la Patria. No temo el ceño de los tiranos: Siempre que la necesidad lo exiga,
ohiran ellos de mi, lo que todos saben; pero lo dicen pocos porque el pavor
les sella los lavios.
Entremos en Materia.

CONTEXTACION
De todo hay en el Mundo: hombres que sin tomar las armas en la mano
hacen heridas profundas a su Patria; hombres discolos, perversos; diremoslo de
una vez, embidiosos de la prosperidad ajena, y enemigos del vien de sus ciuda
dano. Con verdad, esta es una plaga cruel cuyos estragos no hay lagrimas que
basten a llorarlos. Pero, ojala que la misma humanidad no estubiese sugeta
al rigor de otros males! Seria un consuelo, si, quando alo menos viésemos ester
minado ese monstruo tétrico y furibundo que hemos conbenido en llamar lison
ja. Que diferente seria el aspecto del uniberso si su cetro de hierro no se hubiera
extendido por toda la redondez de la Tierra!
Huiría de los Palacios el Crimen; la abominación no seria el carácter de los
Gavinetes; resplandecerían los Tronos con la luz de la justicia; los Principes no
bajarían al sepulcro cubiertos de su propia ignominia; España no fuera victima
de sus malvados Ministros; Buenos Ayres mismo, no seria forzado a autorizar con
su silencio los excesos de un Xefe iniquo, y componer elogios a sus delitos. Esto
no se ha dicho para tirarun paralelo entre las consecuencias funestas de aquellos
vicios. Por ventura, nuestra defensa puede necesitarlo? De ningún modo. Monte
video abrigara sin duda dentro de sus muros algún detractor infame, algún emu
lo de las glorias de Liniers, algún enemigo de la tranquilidad publica, pero es
una ligereza atribuirle el principio de los debates del día. Lejos de nosotros este
zangaño detestable: el no tomará la menor parte en una qüestion que ha movido
únicamente la Justicia, la fidelidad y el Patriotismo.
Muí por el contrario, (este es el objeto de la presente declamación) si la
lisonja no fuera tan fecunda en recursos, como lo denota el reciente parto de los
Gemelos que se ha dado a luz en la Capital: si su descaro no tocara en lo infini
to; si su ocupación no fuera exigir monumentos al crimen Liniers en el seño
de Buenos Ayres hubiera hallado dos Panegiristas? Su infidencia seria disculpa
da, donde este mas conocida? No compatriotas, hagamos justicia a la ilustración
y virtudes de nuestros hermanos: ellos conocen que la circular del 17 de Agosto
— 157 —

�— 8^I —
opEisa ajsa Bja jBnb 'sajpBjunSajd o Jad íoijnf ap j ap oprag na vÁ. BpBpunuy
4¿ opuBUjag ap uopBtuBjaojd bj b japarxud oSanj apsap epap as seso^ sbj ap aj
-uejoba A opBDijduioa opBjsa jap oSjBquia uis anb oipip UBq so sojaraaf) so^
-sayqBjsajap uej sbiuisbui SBun ap BjapBpjaA uopBAOJdB can jod oa
'ojpBj oiuaiuipuasuoa un jod ou 'BijBdB adJO) Bun jod ou 'uopEjapora ap o^aaja
jod spjBjjBD anb sa p^pja^ 'jouopund ojjsanA opuaq usq ou ^ pp BraBjaojj
BI ^ ¿I PP JBjnajp bj anb oqaip Bq as opu^nb oiabj^b jo/Íbui p opujns spqy
'ojJBpnp apand aipBU 'sapij sios íaÍBjjBSBA opBjpuaaB BjjsanA ap sBaoqinba BpBU
s^qanjd souiauaj sapnjJiA SBJjsanA souiaaouoa sojjosou 'o^j ¿opBjnSp oqaa un ap
'uopisodns Bun ap 'sisajodi Bun ap BSBd ojsa anb sBjoujBduioa siaaja oja^
•sojuesojdbs sojaíqo sajx sojsa ap bijojíí bj
A 'jouoq ja sosají jauajuEui jod BpBdsa bj uojBUiBqraasap 'euje^ ns ap sajuBUiB
A uoi^ijag ns ap saJopBjauaA Xag ns b sajaij anb sBjjuaicu opBjiui Bq soj anb
-uoa pBpuBuuaq ap sauopBjaj sbj sojja ua BjjBq ou oappajuoj^ ^^^ souiBjBjaap
BJoqB apsap 'jn jap Baijauíy bj ap sajuBjiABq soj ap oíoua ja oj&gt;oj 'ouoaua ja
opoi 'jojn^ ja opoj Bjiauoa ou ojsa is ÍEpEujnsuoa uopiBJX ^un sa ou ojsa i
•uoajod
-B^^ oujsiui jap jBjnapjBd bjjbd oíbjj aj souiaqBs opijo ap soSaijg soj ap sbui b
:ejo^[ *jopBÍBqtu&gt;j jap sbotjou sbj b ajuainSisuoa asanj ou anb JBjadsa BjAap BpBU
'ijodojjaj^ bj ap sosaans sojap jopaq^s anb ojsand 'sajawBnbsojjsanA sajjijqB ua
opiuajap BjaiAnq as ou ^p~^ ja 'sojkjui sopoj aQ ¿uoajodB^^ b soptpuaA o ^Xag
ns b sajaij is rojaunid oj opuaip^auoa ^. ¿sEsaauBj^ o SBjouBdsg ZBdoJx UBja is
jbSbput ap ojuauioui ja ajsa Bijas j *jopuB3 jap sosnBjdB soj ajjua seáej^ sbjj
-sanA UBijBsid sopBAjBra so^ :ojjiaid3j b ojsandsip siBjjBjsa anbjod soujiub sojj
-sanA ua uoisajduii BijBq ou adjoS ajsg -sjaiui^ jod sopipad soxjixnB soj opuaia
-npuoa 'Aoqtuoa un sojjan^ sojjsanA b BqujB anb 'ajUEjsui un Jod pauodn^
'suojaajBg A pijpEj^ ap bj uoa ajjans BJjsanA jBUBuuaq BjBd SBjouBdsg
SBdojx uojaipid as 'ojjiaap osiaajd sgj *oubjix jap sbuiijoia siasanj o ÍBsajdaos ap
adjo^ un jod sopBziABjasa siasanj 'bzueijuod bj ua sopEgjEjajE anbBjBd ozjanjsa
ojjsanA.ap jopBJiuipB un ouioa 'opBijB un ouioa upajodBj^ b ojuid so as :BinbjBU
-oj^ bj ap ajuBjiaBq op^jsa ja oiauajis ua oíap a 'SBqaipsap SBjjsanu uojEjjnoo
so as íoJ^ijad jap bioubjou^i bj ua jaaauuopB BqBjnxud as 'souBuuaq sopuanb
'is :sBjoiJ}Bduioa 'i ^aroBjut ubj oSn^ un b ziAja^) bj jBjqop uBjaismb ou anb
sojqang soj Bjjuoa JBjado Búas ojaíqo o^na SBzjanj SEun 'sajouBdsg ap aiquiou
ja oÍBq jajaui 'EDijauíy bj ap uopipjad bj ajqBjiAaui jaaBq BjBd A 'sajodB^^ ap
Áag o\ asof b opsjuoD ua asjajauíos anb uBiuodojd as souaui BpBU soueuoiddbj
sns A 'sand sjaiui^ -ajojjSBjBD JEjnSuis BjjanbB ap ajjBjap ojajduioa un UEqEuuoj
'ja jod sopianpuoa soSaijd soj anb jeSsu Buanb as opuBnb 'opoj ap ajjauod
-raí oíAap ^ausuB 'jj^ anb sand 'biabs oj i ¿uoajodBj^ ap ouBrajaq un jod opBd
-nao Jas b Eqi sauoqjog soj ap ouojx J^ ^nb biabs ojs^ ¿saÁa^ sojjsanu ap uoisiJd
bj BqBjsuoa aj o^^ ¿sauoiDBumbBra sns ap JopaqBS Bja ou sjaiui^ 'jopBdjnsn jap
ojo ja jod sopBUBi? 'sajopiBjx ap oiiajaxg anb ssra u^ijas ou aiuauíjuoa ojjsanu
jBsid b uasB^ajj opuEnb 'sBjouBdsg anbunB 'SBdojx SBsa anb opuBpiAjo bz^abd ns
b Bijpuod ^s Á33jj\ ja A 'sojjyqiaaj BiJdAap sajXy souang •jouBds^ ojuauíEuijE A
SBdojx o^ uasapsisuoa anb soijixnB soj sopo} osojsn^ bijiaid^j anb JopBJadrag ns^
b BqBrajojuí 'BiauíAOj^ Bjap ^px ^bjS ja 'orai}jn jo^ ^sojisiuij^ sns BJBd san
-oiaBpuaraoaaj ubabp aj as A jaij oSrray ui^uBSjag ja ajjauodsip BABpuBra saj as
opijo aQ -oapiAaiuojv 3P saJBjnaijjBd A oujaiAO^) jb a}ija}B ajsa opEpuaraoaaj
Bja ojja BJBd íiusuEg -jjv sp uoisira Bjap sBjjnsaj sbj ap A 'sauoiuido sns ap
'EiauíAOJfj bj ap opEjsa jap odraai} ap ^pipjad uis oísandrai jas b Bqtq uoajodBj^^
:araBjui sbto uoidibjj bj jauodsip b Bqszadraa as opora a^sa bq *opi}jBd oj^sanu
souiaJBino} saauojua 'BpBSn^qns sa is íso^ns soraajas 'aauaA Bjja is •BUBdsg bj
opBuadraa Bq as anbua b}u3ijSubs Bqanj bj ap ajuEjunuí bSjbs anb jb uozbjod
ap A opuEujaj b bdoa ap soraajnf íuoisa^ng ap Bjjan^ bj ua sajosaaaiuB soj}
-sanu uojaiaiq oraoa 'Bjndsip bj ua ajJEd soraarao} ojq; fsouJipiaap BJBd uoajodB^^
ap soiaaÁojd soj uauai} soutuuai anb soraBaA ÍEjnsuiua^ bj ap auans bj uafij
SBrajB sbj anb b oíip sajas 'somajadsa :sa}UB}iABq sajaij sns b osojuoq jas apand
ou anb Biauajajipui ap UBjd un oíi^ aj as íajqranppjaaui Bjap jBqiaaB ja uoa
opBjozara upiaanpas bj ap ouauaA ja biduiaojj bj Epoi b piaajjo as sojja ug
•sojnoouos ti9ta saxotnv sns oijbj^uo^
ua UBaaoA ojuBnb ap JBsadB ^sajqBdjnasipui uos '^j jap BuiBj^ojd bj A orapjn

�vacilante y complicado de las cosas? Complicado y vacilante quando era indu
dable la prisión del noble y Joven Monarca? Complicado y vacilante cuando se
savia que la casa de Borbon havia acavado de reinar en España? Complicado y
vacilante quando 180 ^ hombres inundaban la Península, sin otro obgeto que
sostener a todo trance los proyectos del Tirano? A vosotros raza iniqua para
vosotros hombres despreciables, para vosotros que no conocéis otro Dios que
vuestra fortuna, era con efecto a aquel estado complicado y vacilante. Para el
buen Español, para los Pueblos que todo expusieron solo por conserbar estos
dominios a su Monarca, para los que sufrieron un asalto sangriento, para los
que regaron con su sangre el 12 de Agosto las calles de Buenos Ayres. Para los
héroes inmortales que el 5 de Julio entre el horror del plomo y de la Espada
daban el último aliento inbocando a su Dios y a Carlos, para estos nohera vaci
lante, para estos la resolución estaba echa; pelear, morir, declarar la guerra,
proclamar a Fernando, publicar las infamias de Napoleón, prevenirse contra sus
asechanzas, y inspirar a su familias del odio contra ese tirano, trasmitir a todos
los sentimientos de una cruel venganza; esto era lo que devia hacerse sin trepi
dar, sin trepidar un instrante. Pero vosotros deslumhrados con la esperanza de
contraer nuevos grados de valimiento con nuestra esclavitud, mandasteis suspen
der el solemne juramento prestando el deseo que nunca tuvisteis de disponer
aquella función con mas aparato (va agregado al fin el oficio que da mas luz
sobre esta materia).
No negaremos que la circular, y el manifiesto fueron meditados por Dn.
S. Liniers, la Rl. Audiencia, y el Exmo. Cavildo, pero que importa? podrá esto
rebajar un tanto el mérito de nuestra censura? Liniers no es un voto en la ma
teria: La Rl. Audiencia ha dado buenas pruebas de lo que es, de lo que ha
sido, y será siempre, desde el año de 1806: el Exmo. Cavildo savemos de positi
vo que fuá victima de su credulidad, y que oprimido por una incompetencia
incontrastable, no podia abenturarse a su oposición sin exponerse a innumerables
desaires. Tampoco los savios pudieron admirar otra cosa en ambos papeles sino
la politica versátil de un Tribunal corrompido; la audacia de un Xefe ganado;
y el carácter noble de vuestros hermanos. Por lo demás ya hemos dicho que la
incertidumbre, las dudas, la confusión, devieron cesar después del arribo de Mr.
Sansney a Bs. Ayres.
En razón de todo dijo divinamente el Sor. Dn. Xavier de Elio Governador
de Montevideo: que si don Santiago creia que para tomar su partido devia espe
rar el esito de los sucesos de España, el era de muy distinto parecer: y es una
bajeza, o mas bien una puerilidad, digna de risa la critica de estas expresiones,
en que se ven derramadas las efusiones de un verdadero vasallo, como opuestas
a las leyes civiles y Militares porque en asuntos que tocan directamente a la fide
lidad, un acatamiento es muy disculpable y aun es preciso disculparse con vehe
mencia si el negocio apura tanto que se tema el funesto pensar de las autorida
des o el deseo de complicar a un hombre de honor en el crimen tan execrable,.
Tal Nro. caso.
Lo mismo decimos a la acusación de ingrato, enq'. desde luego huviera incu
rrido si por guardar consideraciones a un Francés complotado con sus hermanos,
no huviese abrazado con energía la causa de Fernando. Fuera de esto es un herror grosero persuadirse q' Elio deva el grado de Brigadier a otro que a su
mérito contrahido en la defensa de Buenos Ayres. Apelamos sobre esto a la
imparcialidad del Exmo. Señor Cavildo, jentes y tropas que desde la noche del 2
Trabajaron en prevenirse para recivir al enemigo, campado ya en los mismos arra
bales de aquella ciudad. Mas adelante daremos sobre este punto mas pinceladas.
Haora queremos instruir a nuestros lectores de la falsedad remarcable en
que han incurrido los Gemelos quando afirman que el arribo dle Señor Goyeneche y nociones consiguientes del estado de la Metrópoli, decidieron al Governa
dor de Montevideo, por el partido Victorioso: Que almas tan bajas! Todo lo
trastornan, todo lo sacrifican a sus empeños particulares! Buenos Ayres y la
Provincia enterano saben que nuestro Rey y Señor Dn. Fernando 7* fue procla
mado en Montevideo el día 12 de Agosto y que el Sor. Goyeneche arribó a nues
tra Bahía el 19? No save que a esta ha ya Liniers havia entregado la carta man
dando suspender la Jura y Elio descubierto su pausible modo de pensar con la
desobediencia a este mandato? Ipocritas, vosotros os burláis del Pueblo sensato
— 159 —

�— 091 —
•oajBqraasap ya aAap as oidia
-utjd ajsa b :uaaBq oy opoj aAajq ua 'opurasBismua X oSiure agEUEsred un 'Bjyansaj
Bdojj Bufy "opoui ojjo ap JBjado BABÍap oy ou odmaij ya anbjod ouis 'opBpjoaB
uByd un ap Bzjany ua X uoisiAajd jod ou 'sBqauo^ SBy ap ojjang yB oiSuip
as 'opoj oyopuBjnauaqB 'odraan oqanra jod 'ajuBypBq A ojjapui anb A 'BSiraaua
jod oaijj By 'bjsia Buanq ap ajuajy Bp^apuoj ppauEtuB anb SBjauouB^ ap uoisiAip
Bun anb 'jpap BjBjsBq 'sayyBiap soíiyojd ua soujauajap ou bjb^j *opBsid Bjaiqnq
By Baunu anb yanbB anb ByyupBnbsa By ap sbui jaqBS uis anbng ns ap opjoq b
oyos 9ja as ajuain^is bububui By b 'ajjB ya A 'Bpuapanjd By UBÍasuoaB anb sapBpiy
-buijoj SByyanbB uojBpjBnSB as iu 'uoiunqaj ap ajuajj un oía as ou oraoa 'Bjojjap
By oíij as ou oraoa ojad 'Bsomsaduiaj aqaou Bun ap p^ppnaso By opuBqaaAOJdB
sajXy souang BjBd ByaA By JBp opyosaj SBdojj sByap opBjsui jyyB :sBqajBUJ s^y
jifrjip BjBd BjsBq Bppadrai ns 'os^d ya ua opBjipajaB uaiA opuBÍap Biuoyoa By b
pqpjB (BpBuwy A ojpjaíg ya uoisajdxa Bjsa ua sotuapuajduKT)) VJLOM :sajquioq
sbuj X yiui uoa ynbB ap oqajBiu :sajXy souang b jB^sinbuoaaj Biqap anbv uos
-iaipadxa By Bisandsip aiuauíBjaiua oyyB apuop 'ojuijsui jod ouioa 'BpuBq Bjsa b
osBd 'yBjidB^ By opipjad ap sadsap 'otg yap Bp^uasug By ap ojjang ya japuayap
b opBuijsaQ 'BpBSBijquia Bunjjoj Bun ap soj^ejiui soy o 'osbdb yap soiSipojd
soy asjijqnasap b inbB uBzaiduia sa pisa íojuaiuipapusj^ua ns ap SBip soy ubz
•aidma inby '9081 aP ÍInf 3P íZ PP sajuB saaiuig Bja ojsa 'ojipaja uis jBjiyij^
un íojnaso ajquioq un íyBnSí uis opBJpuoyojB un íopipjnjB saauBjj un íupis
-ayojd ap JopE^nf un fopBuinsuoa BjsipuEqEJjuoa un ÍSEypjsEd ap BaijqBj Bjjap
ap jojaajip opunifos un :pBpXauopi ns b sayqBJOABj oaod sauuojuí jod oaijdb
opiAjas yap opBJBdas 'odjan^ ns ua opBnjdaauoDsap oiabu ap uBjidB^ upy
•soj^Bxa sojuaiiuiaouoa soy X 'sojnSas uos sojBp soy BDoda Bjsa apsap ojad ísajXy
souang ua oppouoo jas ap sajuB BpiA ns ap Bijojsiq By oíiy ojund b souiaqBs
M 'PBPJ3A ^\ 3P sayaouid soy uoa opBjBjjaj 'sjaiui^ oSbijub -uq ap ojpBnb
un sayjBjuasajd b soiuaAajjB sou sayBnSí sbuijb uoa opuBayad Bsuajap yBjnjBU
BJjsanu ap opuBsnq is soujBynuiisip sopiAjas uBjas sBjoijjBduioa sojjsanu 'soui
-Bjsajap anb ^px PP pSoyods By jaaBq ua aj'uiBpnuaui uauaijap as sauot^vqj^s
-qo SBjjsanA ojuEnb jod sapspiyBuosjad SBSOipo b soujaBJjuoa ap pBpisaaau By ua
auod soy as anb ojsand 'X :opBSajSB Bq anb z óu oíaiyo yB souiijiuiaj sou 'VJLOM
'SBjaBxa sauoiaBuiquioa X sojjaa ua asBpun^ :sapBpiyiqBqojd X SBJiu^^uoa ua Bp
-uny as ou 'jBjpuoyojB ap opeaede u^q sosuaiaui sojjsanA uainbB 'sapBpiuSip SBsa
BJjuoa sauoiaBjuasajdaj sns ua oqaip b *^) -\ *j^ p coa opjanaB ap 'ouisira ya oj
-UBn^) -sapBpyBui SBJjsanA ojsajap anbuoa BiSjaua By ap oaijuajnB oiuouiijsaj un X
'p^piAOJd ns ap ayqiauaqui ojuaumSjB un 'BXns 'ajuiBu^ip Bjqo Bun sa [••'] yap
p^pnp By b 'oapiAajuoy^ ap jopBujaAO) yap uoiaBjsajuoa By ojad ÍBpnp Bpoj ap
Bjany uauod soidaauoa sojsg *ajBjBdsip un opBiaunuojd siaABq otnsiui oy BjBd X
'is anb Jiaap siaAap sojjoso^ ¿sopBjsg sns opuaipBqui 'ajsa b BJjan^ By uaiquiBj
BiJBq 'opuBujaj ap soqaajap soy jaaayqEjsaj jod yBjidB^ By BjaipBquii yaij oyqang
ap Xa^ b oapiAajuoy^ X 'sy psof b JBuojoa opBjSoy siasaiAnq sojjosoa i ¿BUBdsg
b ByasopuaiaBq 'ouBjaqo^ yB BJjan^ By UBiJBq 'ByjB^zníos Bjaisinb opuBUjag X
'opuBujaj Bjjuoa BjByaqaj as BUBdsg i "SBjqByBd s^y tb '-pBpisjaAip bjjo uis 'Bsoa
buisiui Bun uBjnSij upianjijsuoa By ua BUBdsg X 'Xag ya anb X ;ouBjaqo ns b
anb 'BUBdsg b BjjanS By jBjByaap ouisiinoy sa anb oqaip siaABq sand opBjS oiuns
ua sajusjouSí uaiquiBj sios 'oyos ojsa sa ou ojag 'sayq^pajdsap X sayiA sios anb
opuBsajuoa sauoiuido ap siapnuí anb SBjjuaiui 'ajjanuí ap souiajin9asjad so anb
sajuBSi^) soy sojjosou íapuBjS Baoda Bjsa ap soauíSig soy siajas sojjoso^y *soSByB
soy ua ojyanqug ouauaA ns JBuiBjjap EjEd ozB^aj ya ua Basojua as anb ajuaid
-ja By ap ouioa 'Byya BjByqmaj sojjosoa aQ •pup^s'^ 9^p 9%¿9tts p^ sowa¿94o3 'jpap
b uojaiqajjB as 'opuBujaj aziyayui yB SBuapBD ap opbSjbd opuaiA anb soy b oía
-ojdo oujaja ap uBjiqjas sajuBÍaiuas sosbd ua Bzajajua bXiid 'upiDB^^ By ap saojaq
sojjo X 'Bqyy ap sanbnQ soy ap 'saji soy ap oyyní^^o ayqou ya opBjBjjaj 3a yBiajBd
-raí ajqraoq ya apuop asBjj Bun b bidubSojjb Bynoipij JBra^yy siapod sojjosoa oyo
¿pBpinbiui Bjjsanu X pnjJiA ns ajjua ajSBjjuoa ya oaia sbto jas BjBd "soj'raijuas
sns ap opuoy ya opoj jBsajdsa ajainb anb buijb Bun ap sopBsn uaiA sayoqjadi
soy 'BijajuBpad ayqBjjodosui Bun oraoa jBziynaipiJ BJBd ajuajy siauaj uny ¿soiabjj
•sa sojjsanA ap ounjjodrai o^ijsaj un asany ou anbjod jBuirajajxa opijanb siaABq
uainbB youBdsg un ap sajuBrasBisnjua X sayqou 'sarajij sosBd soy uoa 'ayqisuajdaj X
yiAap Bjanpuoa BjjsanA ojajoa ua jauod BjBd BipBso siauaj 01003 ¡Bqanasa so anb

�Sin embargo los militares huvieron admirado la impavidez con que Dn. San
tiago se entretenía en componerse su gorro blanco, y hablar de cosas indiferen
tes con sus amigos, en tanto que el infeliz penetrado del agua y del frió, se
vehia abandonado a si mismo, y sin mas recursos que sus brazos para desembarcar
el petate, proporcionarse algún alimento, y pensar en defenderse si el enemigo
por desgracia huviera resuelta atacarlos antes de emprender la primera marcha.
Con efectos no havia remedio pues ni una pequeña guardia se huviera
aportado en tal qual distancia del Puerto, si el Ayudante D, Juan José Biamonte
escandalizado de aquel desorden, no huviese por si mismo tomado una medida
necesaria. Yo no se si seré creido, pero es un echo que en aquel momento no
se guardava otra regla que hacer cada uno lo que se le antojaba: Aqui se vehia
un Soldado secando la ropa, otro alia que disparaba el arma, otro que hiba alia
a la Choza a tomar un mate, otro que con mil trabajos atrabsaba un pantano,
otro que estaba a bordo de la Lancha, porque no hallaba arbitrio para desem
barcarse; todo en fin era una confusión, todo un caos, en el qual huviera sido
fácil quedar sepultados si cien hombres huvieran atacado a Nro. Exercito solo a
la Bayoneta o la espada. Al fin el todo Poderoso, cuya voluntad irresistible
dispone los Sucesos y las cosas del modo mas conforme a sus altos designios qui
so por su misericordia salvar a Nros. guerreros de este conflicto. Al otro dia
campamos en Sn. Isidro, y como no se havian tomado providencias para tener
un acopia de víveres, a poco que la lluvia hizo intransitables los campos, cada
hombre se vio precisado a implorar la misericordia en el vecindario, o sacrificar
su dinero para facilitarse una ración de hambre: Solo el entusiasmo de nuestras
tropas pudo tolerar tanto, y continuar su marcha venciendo a cada paso mayo
res obstáculos, hasta ponerse sobre los Corrales de Miserere, arrabal de Buenos
Ayres. Desde allí la guarnición Inglesa fue intimada, pero viendo que este paso
no ofrecía esperanza en negociaciones, es constante que dio la orden de retroce
der hacia el parage donde está situado el Combento déla Recolección y que
huvieramos dado este paso vergonzoso al frente del enemigo, si el mismo Ayu
dante Biamonte no instara para atacar al retiro, donde nos alojamos esa misma
noche después de haber ganado una victoria, aunque pequeña muy importante.
En esta posición era ya indispensable atacar la Ciudad y Dn. Santiago
que la conocia, resolvió hacer un movimiento combinado con las fuerzas del
Mar, disponiendo que entre tanto estos batían la Fortaleza y despejavan las
Calles, nuestra Infantería desalojase al enemigo de todos los puntos que ocupaba.
. En tanto pues que se esperaba un viento favorable para la Escuadrilla, sucedió
que un trozo de Miñones se empeñase tan deveras en una guerrilla que batiendo
una guardia considerable, le ganase también el Cañón enfilado a la calle de la
Catedral. Este golpe asombroso, produjo tan singular alarma, q' el exercito acam
pado en el Retiro sin esperar ordenes ni escuchar otra voz que la de su aliento,
pidió a voces la vatalla, y antes que se le concediera que la havia emprendido
difundiéndose en desorden por todas las calles. El Torrente era tan impetuoso
que a no estar clavado de firme al Cavallo de Dn. Santiago necesariamente le
huviera llevado consigo: y bease aqui toda la parte que tubo en el comvate. En
tró en la ciudad como uno de tantos cada hombre hizo más de lo que devia
y el qd2 más fue un testigo de sus hazañas. Apeló a sus Ayudantes y a la oficia
lidad para comprobar este echo; y si alguno de ellos dijese que salieron ordenes
que se dispusieron ataques; que en lo natural se deve a otro principio la retoma
de Buenos Ayres que a el entusiasmo del soldado, con gusto pasara la nota del
[] mas calificado. Tomando aqui las voces de un gracioso Militar, tubo
tanta parte como el Cid Campeador quando después de muerto lo sacaron a
cavallo y se ganó la vatalla. Si los Gemelos pudieran hablar en este asunto con
la propiedad que aquellos que han tenido en el una interbencion inmediata, se
abochornaran de haber dicho, "que el garante de la felicidad y la gloria de la
Nación, fue el General Liniers; y su denuedo y constancia afirmaron la domi
nación sacándonos del grado de impotencia y nulidad a q' haviamos llegado".
Ha sido prudencia pasar en blanco los sucesos del 5 de Julio, porque su deidad
en esta época descubrió todo lo que tenia desmentida, y se dejó ver a los ojos
de Sesenta mil havitantes, con los trages de su condición miserable.
Con efecto, el abandono en que dejó la Plaza, su vergonzosa huida su
Carta al Exmo. Señor Cavildo, enque dándolo todo por perdido, se lisonjeaba
— 161 —

�— 291 —
-anbyjua soun soj siajaA :oiaBjB&lt;j pp sbjb sbj UBjsajuí SBJoq SBpoj b anb sajopBj
-npB sapjBqoa so¡ b ojjsoj p sandsap paAjoA *soub soqanuí jod jouoq uoa A3-g
p opiAjas jdABq ap BiaBj3sap bj uojaiqnj anbjod pBpijnaso bj na jijouj b sop
-Buapuoa soquiB 'oíij jap OBjidB^ 'EjpaqBB^ un 'sauoííBJQ ap UBJidB^ 'zauíjjBj^
un b sopBjijnur siajaA fouBpupaA ajsa ajjua Biauajsisqns bj jBdipuaui b SBpia
-npaj souBjajaA sojuaiuiiSaj soj ap SBjnbipj sbj spjaA A 'piu^A "auiBjuí ojaajaj
un ap ouaduia ja o 'Bja^uBJjxa Bun ap oqaip ja ouioa 'apx PP soí SOT B ojubj
ajBA ou sajpBd sns ap ajSuBS bj anbjod oujaja ojubjj un b sopBdajjua 'oapiAaj
-uo^í ap sajosuapp sajBjJOuiui sojap soíiq soj siajaA A mbB piuag *BpuBq bj ap A
uojsBq jap oudipui sbuj iu 'jbjouiui sbui apx ^n oqm BiauapiAojg bj sbuibí anb
sopiauaquioa siBjsaojnuiisip ojjsanA ap jBsadB A 'siaqss oj sojjosoa 'sejoijjbcíuio[)
¿opE^ijuDES Eq as buiujoj ns ajJBjqBj jod anb sandsap 'soiujBasa sns ap ojunsB
ja sa ou sajAy souang ap opjiAB^ jg ¿ojbjSui ajquioq as ap opiaajaui UBq anb
'sojjidurej soj 'sBjajBA soq ¿sopBDijijjaa saiuaaapui anb oiuiajd ojjo oSbijubs
•uq ap asBjSoj anb oun^jB ABq 'sajiy souang ap ppnj bj ap opBÍiqB ojjo unSjB
A souijbjaj soj souJBnjdaaxa i ^opbiabjSb un sa ou uoiSBquq bj ua opiAjas UBq
anb sojap ajquioq BpBa 'souiesubd sou anbB ojag *sauBjB sns ap oimajd ja opuBJ
-adsa UBjsa BjoqB BjsBq A íojso^y ap i\ P o^iuiaua jb JUBq BJBd sop^pjos A sou
-jajjBqns sapx uojanj anb sojjo A 'Buidsg un 'sopauíg soj 'bAbjjb^ un 'zauío^) un
'juouiBig un ajqBj^ 'sojJBpuaujoaaj BJBd sajquiou sns ap asjspjoaB uis ojad 'ajq
-isod opijJBd ja opoj ojjaap opuBOBS opBj ns y 'ajdiuais oqjasuoa anb souBjajaA
sojjanbB ap 'is souiajqBj^ *sajAy souang b jBjsinbuoaag ap BTABq anb uoiaipadxa
bj uojBijuoo aj SBjauBjsui sns b sajiaop anb soj sojsa A 'sbujjb ap BpuEpuEUKT)
bj oip aj ojsoSy ap f\ ja ua uainb janbB opuais 'pnjrjBjS ns sajjBaijiuSis BJBd
BDijauíy bj ap aojaq ja oziq BpBU sajBnb soj ap joabj ua 4opjiAB^) A oujaiAO^)
ns ap iu 'oapiAajuopvf ap ojpjaxg jap souiajqBq o^^ :uojayaajaui oj souaur anb
sojjanbB ajjua opijjBdaj UBq as sbuojdia sop ap soimajd opipajDB auaij oj bA
osaans ja íBpBOBjásap Anuí Baoda Bun Bq^jadsa sou anb japuajua b uaiA uojaip
'ajqiqajaui zapidBjsun uoa sopBaijdujnuí sopjnsq^ soj íopuBqBjjuoo jap bi^ubj
-ajoj bj ^ojaSuBJjxg jap uopaajojd bj íoijBjg jap uppBdisip bj ¡BiauBuSndaj iu
ojndnjasa uis sopijiuipB ubj3 'BjqBjBd Bun ua
Baijqndag bj ap saaaq sbj
ojauíao^) ja 'oiBpisajg ja 'uojpBq ja apuop pBpijBiaijo Bun ísajqBpajdsap
sbui sauaAOÍ sojap Bjsanduio^ ^jJO^) Bun íajuBpnAy uosijag 'soiJBjajaa '^jjipBg
un A Buag ufj 'SBpBJjajsap jas b UBqiq sapnjJiA SBjsa anb jsjidB^ bj jaaouoa
opnd 'opuBui jap spuaij bj ouioj SBuady "oiaBjBg ns ua BpBjjua ns uojaiAn sbujbí
•Bppsní bj A 'pBpiAOJd sbj 'ojuaiuipajam ja anb opBjnajBD uaiA Bjsg • • • ¿soub
sajx ^p uoiDBjnp bj ua sojjo jBsaj^ojd ojsia souiaq 'ojaaja U03 -sopBAjEui soj
BJBd ouanq anj ojos sjaiuiq ap oujaiAOf) ja 'zoa Bun b sopoj UBJip 'ojBuAajjjA
jap ajuBjsip sbui ojqang ja BjsBq oapiAajuoj^ apsap apuBjS sbui ja Bjssq ouanbad
sbui ja apsap saauoiua A 'bzub^u3a bj ap ojuauíoui ja BJB^ajj ':opBZBjdB oduiaa
un jod ojjas apand ojos ^ajuanbuijap opoj íouiuuaj ns auai) uapjosap opoj,
*apjBj sa ou unB anb BiaunuB
aui upiaBJídsui Bjajaas Bun ojad 'opijuauísap Bq aui ojuaiiuijjns ojisanA 'inbB bj
-sbjj -bdiSbjx BpBUJof Bun jod BiJBUiuuaj Bipauíoa ns anb anbijsouojd 'uppnjij
-suoa bj ap sasBA SBjamijd sbj BJjaij jod BqBqaa A "j'i sbj BqBSid anbuoa Bp^pnB
bj ap opBuisiqB 'zaA Bun ap sbj^[ *opBAjBui Bjijaodiq un A osojjtiSjo un íojsntuí
un íouaSB oj ap oíSipojd un ípBpjBui Bun JBzuojnB BJBd ouiod 'uaiA ja jaaBq
BJBd ojsandsip ubi ajquioq un íbujeq ns ap sojuBaua soj b opBSajjua ajquioq un
ÍjajDBJBD uis ajqiuoq un anb bsoo bjjo JBJjuoaua apnd Bounu :sapnjjiA sns jyjq
•nasap ua asuBa aui ajuauíjijnuj 'ajj^qjasqo opBjnaojd aq A 'sajaa ap opBJiui aq
oj oA 'sBjoujEduiO3 *opBunjJojB ojBuiojnB un anb bsoo bjjo jas apand iu 'opis Bq
ou sjaiuiq anb ajjnao as uainb b 'sajuBjiABq jiui 09 3P IOS oun BjaiAnq is ouioa
•b^^ soíiq sojjsanA sajajnBj ap oup anb ja 'sbjjbjba sej b oínpuoa so saaaA
sbjubj anb ^px I3 'JopBuaqij ojjsanA BSip aj as ou anb sajAy souang ap ojq
-ang jb jBjqs uaaBq aj ou zaA bjos buq, :BpBjBuas ubj BiJojaiA Bun ua ajjBd joAbui
bj ajJBp ap uBÍap ou SBjsiJiSauBd sns anb souiBqjasqo opoj uoa ojag 'opEisBuiap
ajjiuinq as osojnjuaqB jap ojjn^jo ja anb uis asjsaojaj uapand ou sojund sojsa
ÍSB^BJjEg ap oduiB^ ja ua oSiuiaua jb JiAiaaj BJBd sauapjo sbj uojanj sojuBnb
'soqaa sojubj uoa BpBAOjd BiauaiaBduii ns 'ajuaiujBuij íBuosjad ns asjBjnSasB
ap opspina ubjS ja 'z j^p aqaou bj bjjoj ua joABd n -sajiy souang ap oujaja
jopBjsinbuoaag ja jas BJBd BiauapiAOjg Bjap sojajaap soj ua opBuijsap JBjsa ap

�cidos a costas del soldado y punible disimulo del Virrey veréis los otros llenos
de honores; los otros llenos de aplausos; todos soberbios, todos engrehidos, y
hasta los traidores como Guayt, Nan, González, Onet, Lima &amp; &amp;a. los veréis
respetados del sufrido Español, cuya Patria impunemente han agraviado. Final
mente, hemos olvidado que la escandalosa capitulación del General Beresford, y
los tristes resultados que ella produjo a la provincia, y a el honor de la Nación
entera, que tiene un interés en el mejor cumplimiento de semejantes actos?
Las impresiones de esta intriga son muy profundas para olvidadas: Liniers jamás
se ha sinceradode ella, y mientras no lo haga, nosotros somos autorizados para
echarcela en cara. No se ha sincerado, dise, porque su contestación al General
enemigo lejos de justificarle, es la prueva mas insigne de lo que hemos repetido
tantas veces, asaver; que es una maquina, o es un malvado. Un malvado, si, sus
esculpaciones son como dijo Berresford, un catalogo de embustes mal combina
dos: una maquina, si, son sinceras, pues á nadie le ocurre que una Capitulación
dado con el objeto de cubrir las operaciones del enemigo pudiese pasar de acto
particular y pribado. Berresford devia presentarla en consejo de guerra; en con
cejo de via publicarla para satisfacer a la Nación; y la Nación reclamar su
cumplimiento, como lo ha echo después con la mejor eficacia. Mas la oficialidad
del 71 no darian en rostro a Berresford con su silencio, si huviera llegado a
retirarse de Buenos Ayres sin pedir el reembarco de sus tropas, conforme a lo
estipulado? Aquien pues, sino al Exmo. Sor. Dn. Santiago, pudiera ocurrir que
sus conbenios quedarían sepultados en lo secretos de una confianzza? Fuera de
esto era el acaso arbitro para usar de esta condescendencia en materias tan deli
cadas? Asi podia el defraudar al Español de las glorias que conseguían sus ar
mas, rindiendo a discresion a los Conquistadores de Buenos Ayres, solo un des
pota podrá creer otro tanto? Aquel que no lo sea, dirá con nosotros, que el
Xefe de la Provincia, por este solo echo vien encaminado, devio perder la cabeza
en un cadalso.
No se presentan al pie de esta pintura los Camilos, los Poosiones, los Aristides&amp;a.; pero si se agolpan los Forses, los Godoys, los Espeletas, los Solanos, los
Cagigales y otros que a proporción que fueron favorecidos de la Madre España,
se empeñaron en perseguirla hasta esclavizarla, porque el hombre ingrato solo
respeta la mano que le ampara cuando ve el cuchillo a la garganta.
Decid GEMELOS, estos hombres no se hallaban en un predicamento mas
elevado que nuestro Aquiles? No hacían un papel incomparablemente mas bri
llante, que el de un Virrey de Buenos Ayres?.. . Pues con todo, ellos prevarica
ron y han sido victimas de su ambición desmesurada.
Yo os hablo con los exemplos, porque os creo incapaces de ponderar la fuer
za de unos conceptos morales; pero si por fortuna os hallareis en este caso, os diria q' el hombre criado para gozar un Ente infinito, no puede este obrar en sus
criaturas un objeto que le barie.
Vosotros ponderáis la moderación de Liniers, y nosotros creemos que quanto
habéis dicho en orden al Presidente de Charcas.&amp;a., sea una verdad incontestable,
pero os falta provar, que Liniers sometiendo a Pizarro, a Aviles, o vien renun
ciando al Virreynato, no huso de aquella ipocresia tan frecuente en los hombre
que hacen alarde de poseer el maquiabelismo y la superchería en alto grado. Asi
como vosotros que para ensalzar al Extrangero que os manda, no haveis trepidado
en rebajar el concepto de todos nuestros Generales, postergándolos a los de otras
Naciones que han servido en nuestros Exercitos mas para engrandecerse a si mis
mos y a su Patria, que al infeliz Español que los alimentaba. Vuestra opinión no
es nueva en España; en el Siglo de su decadencia empezó a generalizarse y no ha
servido de poco en el dia, para apresurar su caída. Quienes pensáis que han
abrazado el partido de la Francia, sino aquellos que como los Gemelosaprecian
mas un extrangero perfumado, que un español rancio? Quienes los que han le
vantado los brazos al cielo al ver la Patria en peligro de ser subyugada, sino los
que como vosotros están mas de un siglo, clamando por mudar de dueño, y ser
esclavos de una potencia extraña? Temblad infames, que el parangón formado
entre los Generales extrangeros, y los de España, tal vez algún dia os saldrá a la
caza: yo os daré en rostro con el, y un Tribunal mas justo que el que nos llama
insurgentes, decidirá si soy vosotros vasallos de Fernando.
Mienten vuestras lenguas, y os hacéis reos del mayor delito en persuadir al
— 163 —

�asjBiuijiSaj apand ojos uoianjoqaj BUBjjxa ubj anb oqaip b ouuSjb anbunB ^
•ojqan^ jap bj anb pBpuojnB
sbcd opiuaqjajuí Bi^eq ojja uaanbuis 's^ujajjBqns sbjjo ap uoiaaaja bj aa oijuisuoa
Bjsa A Buiajdng Bjunf buti 'bjjijsb^ ap oíasuoa ubjS jap SBuinj sbj ajqos ojusqaj
'SBnSijuB saAaj sbj b uoiaBjapisuoa jouaui bj jvpiutiS uis Bjnsuiua^ bj ojsa jod
anb BinbjBuoj\[ bj ap jajaBj^a ja UBazajqBjzaJ sbuijb sbj anb ojubj BjsBq BjapBjnp
A Buijajm ours 'souiBjauaA anb bj ap Bqísjaqns ou 'sauoianjijsuoa SBAanu 'saAaq
SBAanu 'sapBpuojnB SBAanu JBaja opnd 'oaijijod jas ns ap ajuBjsui jauíud ja ua
ouioa sojja ap opuBsn anb A 'BiuBJaqog bj ap soqaajap soj sojjoj 'jouBds^ ojq
-an^ jb uojaijjaqojjaj ajuBuAaj bsb^) bj BpBUOjjsap anb sounqaauoa sojjosojsj
•Epepunj naiA A Btuijixaj seui bj eos pBpuojnB ns anb ap JBsadB ÍBJBq oj
'i "SBpuBuiap SBpBjaj^aj SBJjsanu b auuojuoa BpaaojdpBpuouadns bj opuBnb
opuBin ja ua Jiisixa ap ejeíaQ -opuBui ja jod opBuoiaiquiB ou oujaiAO^ oa
-anu j^ ¿ofvavov vjas opot A ^^o^pp^Po vun ap oíijps p oiqan¿ pa pauo4 'pppixnS
-as Pxjsanu saupt}UP¿p2 'Bjunf bj oqaip Bq saaaA SBjuBn) ¿sajBjndod sauoraouiuoa
uis BsnBa Bjsa ap UBazouoa anb sopEjndiQ BpuBiu ou Biauapipny *j^j Bjanbjo^
¿BuinbBui ubjS Bjsa uBÍauBui oíainf ojjsanA ua anb sonpiAipui ap ojauínu ouoa
ja jb^usbd BjBd sauoiSaj sns BqBiqua ou sjaruiq osojajBA ja anbjod 'isb sa is
OJa¿[ -ajJBd jouaui bj opiuaj ou anb ojijap un ap oiJBpuiaaA jb souiBdjna sojjo
-sou tb 'sojauíaf) soj uapuodsaj ojuaiuiBJiui ojsní uej y 'BÁBasiA ^ &lt;BPÍIBO 'B9
-njEjB3 'upSBjy ap soj 'bjjijsb^ ap soj 'sBunjsy ap soj ^íianjEpuy bj ap sojqan^
soj ^oq opuaiDBq UBjsa oj ouioa 'uppB^ bj ap sbjjoj^ sbj BSuajsos A 'saJopiBjj
soj auiuuajxa uainb ^sa^a-^ sojjsanu b Bpijsní BSBq uainb souiauaj '[]
oijaduij ja ajqos jnSas bj b^ieo anb oduiaij sa anb 'opBuoiajodojd UBjd
ja Bisa anb oujaiAO^ ojjsanu b asiAB oubjijl jap bidiusb bj A 'japod ja opuBnb
'isb A íeijjb^ bj ap sajosuapp soaiojaq ap jajuBjd un jas BJBd opBijuoa Bq
sou ojaia ja anb b^ 'soiuajBqjasuoa sou sojjosou :BinbjBuop\[ bj ap ajJBd ajqou
Bjsa ap uopjod ubjS Bun uod opbabdb BABq saauBjj jap Bjjiqana bj anb bjsbjj
•opBjuajB oubuibj Jijuas uoa anb 'BZBuauíB sou anb sajBiu soj sopoj soiuajjjjns
sajuy ¡ajjBÍBjjjn b ba^jjb as bjsia BJjsanu b *,b janbB ap opBiaBjSsap 'ojubsojdbs
ojaíqo un sa ja :BUBds^ bj jbajbs ap ubabob anb sojjanbB ap ua^Biui bj oapiAaj
-uoj\[ ap ojqan^ ja ua soiuBjauaA íopoui ojjo ap souiBsuad sojjosou oja^ 'sozbjba
b asjBiujBD uaAap sauoiaouiuoa sns SBpoj anb UBSzní sajBuoiDBjji ap ojuníuoa
un ouiod sojqan^ soj jbjiui b sopBjquinjsoDB anbjod 'oijBpuiaaA jb jauajuoa BJBd
'BpBuiJB Bzjanj bj opBajduia soiuasaiAnq anb UBjaisinb biubjij bj ap SBjsi^ojodB
soq ^ajqBjadsaJ zoa ns jaaapaqo ouis Bpanb sou osjnaaj anb 'Bjunf bj Bazau
-Buuad A aaja as anb apid opBjiJji ojqan^ ja is ísouBuuaq soidojd sojjsanu uoa
BJjan^ Bun ua JBjjua ap ojund b auod sou as A 'BZJanj bj jod BZBuauíB sou as japod
jap opuBsnqB is ÍBsnBa euisiui bj ap zaní uaaBq aj anbijijsní as anb BjsBq 'apx IB
japuadsns ap zaA ua is ísajBunqujL soj uBjiBsap sbj 'sBíanb sBJjsanu asJBqanasa ap
soíaj is íopEjBjap souiaq oj jbj ouioa sojjosou is 'osoqaadsos sa ajax I3 ís ^^bjod
^sajjBjap sajuapaaajd soj apopiauaqiuoa Bjjnsaj ajJBd ubjS ua ojisodojd ajs^
'BijBuoianjoqaj ap ojajida ja Bp-as uainbB
'Bjunf bj ap uoiaBaja bj Baijijsní anb BsnBa bj ua souiaaAuoa sojjsanu b jbiujojui
ap jipuiasajd soiuapod ou ojad 'ajuBjapB jBSBd ou ap ouiiub ua souiBqBjsq
•BUBdSJJ
aaijajuí bj ap sopEijE sapuBjS soj ap ouBiujaq un ap sajuaSB soj uos sand 'opoj
ojpauíaJ -.ouBjajaA sojijauíauaA jap soj ouioa 'pBpisouiiuB BpBajduia bjbui Bjjsatu.
aiiuajd ou anb paiuaj :oapiAajuoj^ jap soj omoa soiaiAjas sojjsanA anSBd so ou
anb pamaj :saSBuauio sns BipuaJ sajuB uainbB 'uoiaBJodjoa ajq^jadsaj bj uoa oqaa
Bq oj ouioa Bazouoasap as ou Bip un anb pauíax :sajAy souang ap sajosuapp soj b
otuoa 'pnjijBjSui ns Jijuas BEq so ou anb paiuaj ojad ísojJBjaunuiaj BjqBS ja anb
ua sopBijuoa 'osozuoSjaq sbui unn soiai^ija^s sojjo A 'ajsa siaaajjo sbjb sns y
•opuBJopB siBjsa anb ojopí ja jaaajBdBsap oqaa B/ÍBq Biaijsnf ap adjo^ un opuBnb
sopBjJBdB souiajaA so ojos jBnb jap 'opunSas ja ua ouis siBjsa ou oíainí ojjsanu b
anb uaiA ísojbj soiuajjxa sojsa ap oun opBaoj siaABq 'oipaiu A^q ojq -sojBsuas soj
ap Bjnsuaa bj b sojauodsa A sapBpijijand JiAijasa BJBd opBjuasap siauaj o osjaAiun
jap sajuBjouSí sbui sojqan^ soj uoa siBjqBq anb opiqaja siaABq Bpnp uis sojjosoa
OJa&lt;j • • • jopBdmsn jap SBapi sbj 'jBjjaauoasap BiAap uoiauajap BÁna 'Bídsa un ap
aS^iA ja jBjijpBj A 'ojauoisjjd opBiaBj^sap un b BsiuiBa jBp sa anb oj ajjua jinS
-uijsip soiuaABS 'odimaua ja uoa pBpiuBiunq bj sotuBjnsuaa sojjosou anb opunj^

�por la proximidad y urgencia del peligro, nosotros creemos que esta salida ar
guye muy poco conocimiento de nuestro sistema legislativo. Según este la mayor
necesidad solo haria permisible sobstitucion de un consejo, en lugar de aquel
que (según se dice), para perdernos se unió con el enemigo, dejando ilesas las
demás autoridades, como los Governadores, Capitanes, Generales,&amp;a., al menos
mientras el mismo sostituto o el Soberano, con conocimiento de causa, vinisie en
removerlos, si los consideraba digno de este castigo.
Tal era el orden, pero vosotros lo haveis visto: La Nación, sin respetar otra
voz que la suya, dijo en Sevilla; hágase una Junta, y se hizo: bajen de su Silla
los Gefes que nos goviernan, y sobstitoyanles unos consejos particulares, cuyos
miembros, sean sacados de entre nosotros mismos
Y q' resultó? Ellos de
saparecieron como si jamás huvieran asistido.
Ahora querrán decir a los Pueblos que son injustos, rebolucionarios, insur
gentes
y que sus deliberaciones chocan con las de un Govierno rigorosa
mente Monárquico. Dirán mas; vosotros haveis aplicado un remedio, del qual
Nra. enfermedad no necesita: nosotros podíamos permanecer en los empleos con
feridos por el Soberano, sometiéndonos a vuestra Junta Suprema, para libertar
á éste," y rechazaran el enemigo: Vosotros deviais conformaros en lo posible con
lo que está escrito en el Código Antiguo: Deviais mirar en nosotros la imagen
del Monarca perdido. Que derecho, que facultad tenéis para robarla? Vosotros
sois un populacho, cuyo ser en lo politico es meramente pasibo
Si descon
fiáis de nosotros, si nos tenéis por reos, juzgadnos; pero no lebanteis con vuestro
mero sufragio unas Juntas que nos son desconocidas. A esto responde el español:
Yo soy un hombre libre; formo una sociedad, a la qual me sugeté con el fin
preferente de proporcionarme todos los vienes posibles; me veo en una orfandad
política; estoy emancipado por la muerte civil del Padre de mi gran familia;
hoy puedo disponerlo todo; han buelto a mis manos las facultades que les tenia
conferidas; por eso lo he trastornado todo; y no cesaré un punto en la reforma
hasta tanto que mis providencias, o la libertad de Fernando el amado, hayan
restaurado orn.perdido
Asi habla el Andaluz, el Aragonés, el Catalán &amp;. Y porque no podrá decir
la mismo el Americano? Su Patria no es libre? No forma una parte esencial de
la Monarquía? También no han retrobertido a ella los derechos del Trono?
No podrá también usar de ellas, como usan en la península? O civilmente se
identifica, o es distinto. Si lo primero, puede: Si lo segundo, pesa entonces sobre
nosotros la terrible Ley de Conquista, puesto que no podemos tomar parte en las
determinaciones grales. de la sociedad que constituimos.
Lo entendéis, Americanos? Pues abrid el olvido, y, meditad sobre una qüestión que interesa demasiado, a vosotros, y a vuestros hijos, Canarias es una Colo
nia como la vuestra: es pais conquistado; pero ella tiene su Junta.
No temáis las reboluciones de lo interior, ni os aterre el exemplo délo
pasado. Aquellos Pueblos si alguna vez se han conmovido, vosotros saveis las
causas, y deveis conocer q' el tiempo es muy distinto. Oy se trata de una reforma
que deve ser grata a todo buen vasallo: De una reforma que le asegura por mu
chos tiempos la buena administración de Justicia: de una reforma la más precisa
para el restablecimiento de nuestra gran Monarquía. En España las Juntas no
han causado otras conmociones, sino aquellas que temen los Tiranos, y las que
devia temer un Godoy, y el Govierno corrompido. Para ellos han sido funestas;
para la Nación las más felices. No por esto queremos imitéis Nra. conducta; ha
ced lo que gustareis. Montevideo orgulloso de haber merecido los títulos que
dieron buestros opresores a los fidelísimos Pueblos de Madrid, Victoria, y Sevilla,
reposará siempre tranquilo sobre la rectitud de su conciencia, aunque a solas
llore vuestro descuido. En medio de todo él, os jura el amor de un hermano
que ni os ofende, ni se considera ofendido. Un Francés lo persigue; vosotros no
tenis parte en este crimen, y para nosotros todo permanece en el mismo estado,
sin otra diferencia que haver sido los primeros que en la América comenzaron
a sentir el influjo funesto de la traición más horrenda que vieron los siglos.
Montevideo, Novre. 10 de 1808. A Español Americano. — [Firma ilegible]
— 165 —

�— 991 —

'8081 9P 0 8A&lt;&gt;N oA3JUOj^
•sb8uj 'i *s 'A B ^nO
"I 'S 'A 3P T^unclíJX IB BJ3npUO3 IUI 3p JU3IO JT?p B 3JU3UIJEUOSJad
BJoqB jod opand iu 'Xaq Btuajdns bj sa pnjBS bXto X bujb^ bj ojsandun Bq aiu
anb uppBSijqo bpbjSbs bj uoa Jijduma ap jBÍap opand tu 'Bjunf Bjsa ap Jb:x&gt;a
jod opiSaja opis jaqBq ap jouoq ja opuaiuaj sand 'oanE^ jaSuy "ua ojajsiqsaj^
ja jod arajiSiJip piAjis as anb aj&lt;O jap 9^ ap ^ • "A 9P PTJ PP TDuanoasuoa
b JBsajuoa X JBDipajd 'jBjqajaa ap pBjjnaBj bj ap osuadsns jod Xop ara
ira b ouioa X 'pBpiuSip bjjb ns jod 'i • 'A b ojadsaj anb 'oX ojubj
•BsnBD bj ap BiDijsnf bj ua
-uoa ajqBjOABj Bjadsa anb uopnjosaj BUBJaqog bj ^^ajj SBjjuaiui 'apads? Bpo) ap
uaoEq aj as anb soijnsui soqanuí soj 'opijjns Bq anb sajBur soj ap sbui b uopBuSisaj
X BiauaiaBd uoa opuaijjns 'opBjíÍB ns ap ajanj anb oj JdAjosaj auSip as -j^ • anb
bjb¿ 'ouojx j^p said soj b sajuBjuasajdaJ sns pBpnp Bjsa opBAajj Bq ojunsB ojjo
X oun ajqog 'BiDijsnf bj ap X upzBj bj ap ojBpuEosa ja opis UBq anb sajuaaapui
a sojasoj3 soiaijiUB jiui uoo bsoijojS uopoy BjjanbB jaaajnasqo b opBJi) Bq aj as
une X sonpiAipui sns ua iu unuioa ua tu opciuiajd Bq aj as ou 'otjbsb jod EpEtuoj
BZBjd Bjsa ap Bsuapp BpBuijsqo bj 'jBjidB3 bj ap Bjsinbuooa^ ajuBjjijq sq
•souBDTJauíy soj ap op^ui
-jop jojba ja pjjadsap anb p^pni^ Bjauíud bj anj uajquiBX #pEpisaaau bj b japaa
ojfjap un sa ou X sbijojou uos 3b SBiauBjsunajp osa b uojB3ijqo bj ^sbjjo sbj ap
BunSuiu ab Bjsandxa sbui pspijBOOj ns jod asjBjjBq ap X 'oqp oj ap Bjan^ 'bijjb^
ajpBj^ ns ap sap^pni^ sbj uoa asJBjBtiSi ap ojiuijuas oaiSjaua X ajqou ja asBjsa^
-iubuí 3b Bauaury ap p^pma B"J bj opis BX^q oAajuoj^ 3b jeui b auaij as i
'SBUBjjua sbj ojoj BXBq aj ój ja anb unB ojanzuB
opunSas jb aAjanA 3b uojnqyx zejoa ja ouioa Bzaj^ bj b j3ajoa X sojaaXojd sns
ajuBjapB jBAajj ua pBpiaBuaj ns BisaijiuBui sa opuBnb S3jubji3ia jBjsa sand souiaqaQ
•dbzjbj^ ap BipjBnS Bjnaso ns b JBJjua ap sajuB oaod soapjng ap sajuEDijqBj soj b
ojsajiuBUí oj ouisiui ja un^as 'sauoiaBdjnsn SBjuajoiA X s^pijjad sns ap ubj^ ajq
-Bjsajap jb 0SJ0^ auiBjuj jb ojjsbjjb anb OAas ja ajuauíBjjaia anj eiuojo^ b^ij Bjsa
sajuBjsip Xnuí soursjsa 3bunB anb Jod soj^ijad souisiui soun ua sojjanAua soiuBjjBq
sou X sajqij ajuaurjBn^í souios sand 'sojjosou jaasq souiapod Bpnp uis ouisiui oq
'butatq uopEjídsui oiuo^ X oduiaij ouisiui un b isb3 SEjopuBajo X bijjb^ bj ap upia
-bajbs bj opis UBq anb 'oAO^) ap SBjunf opu^ajo buojo^ bj ap 'soqp sajqijdiJDsajd
-uji soj japuajap X unuioa pBpijnSas ns b jaqaAOJd BJBd sapBjjnaBj opiuaj UBq o¿
opuBUjaq *na 'joS F ^^"8[ opBiuB Xnuí 'ojU ap sopBAijd asopuaiA bjjb ap soq
•souisiui soun uos soqp sojjsanu X saXaq sbuisiui sbj jod souiBujaqof) sou
ouisiui un b sojaíns souiBjsa 'bijiuiej buisiuj Bun ap soíijq souios anbjod
ap sajouBdsq soj ap souBuua^ souios souBaijauíy sajouBdsq soq

[8081 P a-iquiaiAou ap
oujoa
sns ua a|opuaipuadsns opDpjj pp uapjo o| DjDao anb opuouu^o aXnpuo^ -Da^
•DJBoaB u^pisod ns DpDp 'pop^a^au Dsouaduii ap sauozDJ jod O|p d DpoBuqo oía as anbjod
X pop!|ap!^ ap u^pipojj ns jod op¡s Di| 'ou\o¿ ajpoyy D| ap sd| uod asJDpnB| ap oasap |a
^jsajmoui anb D^Naiuy ap pDpnp DJauíud o| anj oapiAajuoyy is anb 'ouis|ui¡sd Oojou aaoq
TsouosuauíD sajouDdsa so| d uaqDS soq^ajap souisjui so| 'Dsua^ap X unuio^ popunBas ns ajqos
jaaAOJd DJDd sapoqn^D^ opiuaj uoq d^jduow |ap sopDAud opsuiuaj o| ap sojqan^ so|
¡s anb -soq^ajap soaijuapi UDn^nj^nsn X saXa| SD3¡(uap¡ jod sopoujaqoB 'd^jduoui ouis^ui un d
sopjns UDjsa 'd¡|¡ujd^ duis¡ui Dun ap sohq uos anbjod 'soadojna sajouodsa so| ap souDuuaq
uos souosiJauíD sajouodsa so 1 anb aua^sos 'oapjAajuoyy ap ojunp D| ap uppjsod o| apuaipp
anb o| ua 'sajiy souang ap ods¡qo |D 'oud||3^so3 zaja^ |anuDyy asof ojajjqsajd pp ojjo^] - g

�9 - [Carta de Lucas Obes, a Echeverría, en la que defiende la actitud asumida por los montevi
deanos y ataca la posición de éste y quienes sostienen que la América no tiene derecho
para hacer por sí lo que han hecho otros Pueblos de España, juzgando que carecen de
facultad para elegir Juntas de gobierno similares a las allí formadas. Le recuerda que,
en una carta anterior, había convenido en que por la abdicación de Fernando Vil habían
retrovertido al Pueblo sus facultades, lo que legitimaba las innovaciones introducidas en la
constitución. Hoce notar, luego, que en virtud de ser América del Sur una parte de la
Monarquía española y como consecuencia de la doctrina antes apuntada, América tiene de
recho a introducir novedades en el gobierno; destaca que todos los distritos o partidos y los
pueblos pueden por derecho formar Juntas subalternas y concluye por sentar la opinión de
que el Pueblo de Montevideo está facultado para actuar como lo ha hecho y para enviar un
representante a la Junta que reconozcan por suprema.]
[1808?]

Mi querido compañero:
Bien descubro en los consejos de Ud. el buen afecto que me profesa pero por
ventura estoy yo en actitud de tomar hoy otro camino que el de la firmeza y
resolución vivo seguro de la rectitud de mis deseos soy el mayor entusiasta para
mi nación, creí que en este lance debía exponerlo todo, me sonrojaba de no
haberlo hecho y cuando pienso que por el derecho de mi soberano, por el bien de
este pueblo por de esa mi patria y el de todos la provincia corren un peligro mi
vida y mis intereses me lleno de satisfacciones muy por el contrario me indigno
y exalto al ver que Ud. y otros paisanos de mejores talentos hagan tan poco
honor a la América que juzguen no tienen derechos para hacer por si lo que han
hecho otros pueblos de España, Uds. están fomentando el orgullo del agareno
que se cree superior en todo a nosotros, que nos considera como conquistados y
como un quid distintum del español nacido en la península, pues nada menos
que esto se da a entender cuando se dice que no tenemos facultad para elegir
las juntas de gobierno que allá se han formado ellos. Ud. me dijo hará dos
correos que convenía en la retrocesión de facultades al pueblo por la destronación
de Fernando VII y toda su real familia y que esto legitimaba las novedades intro
ducidas en la constitución, ¿y cuando nombra al pueblo, de quién habla Ud?
^no es de la monarquía española? ¿y cuando dice la monarquía española no se
comprende también la América del Sur?. Luego, si el pueblo español o más claro
la monarquía española resumió las facultades endosadas al soberano y por esta
razón arbitra de introducir novedades en el gobierno, también lo será la América
como parte integrante de ese gobierno, nación, reino o como Ud. quiera llamarle.
Amigo mío, o somos o no somos, si lo primero, confessar que podemos, si
lo segundo, dejarse amolar del agareno. ¿Con que ha creído Vd. y creen mis
paisanos que el pueblo de Sevilla tiene un derecho no solo para formar una
junta y conferirle facultades, no solo para que mande en su distrito, sino en todas
las provincias y hasta las colonias mismas? ¿Y entonces a donde va a parar aque
llo del pueblo? ¿Será Sevilla sólo el que llena la amplitud de este nombre?.
¿No le parece a Ud. que está bueno?. Seguramente ello será así pero lo que veo
es que la Junta Suprema ha mendigado un voto de las demás provincias, que las
de Asturias y Galicia también se titulan supremas, sin duda por que tienen un
derecho para hacerlo así, como todos los districtos o partidos y los pueblos en
particular para hacer sus juntas subalternas. He violado el precepto de no hablar
en esta materia, por que sé que es inútil hacer uso de la razón para destruir el
empeño. Yo siempre opinaré que no sólo estamos facultados para hacer lo que
tenemos hecho, sino también para llevar nuestro voto a la junta que reconozcamos
por suprema, que pensar de otro modo es establecer una distinción, la más odiosa
entre la metrópolis y la América.
Ud. dirá que me engaño y así estaremos siempre con que lo mejor es
callar hasta que decida el tiempo.
— 167 —

�— 891 —
•8b *Bd uaio X ubjid 'BSBjdraa saj as oo *ab *jd sjai 017 oSbtjubs 'ud 'S 'otuxg jb
osoqaadsos A aiuapijuí ap opBsnDB UBq sajBjnjidB^) A ^px ouStpOJu is oSanj?
ÍBdjro tis ap opBSzní jas 'Bd uopBjp anj -ab ua sajoqsodsg sopBjSBg soj uauaiA
-uo3 asBjou^í o| *ab asjBsnad opuaipnd 00 A 'uppy sa $q^^ jouas ja *¿d oSojjajur
as 'ab 'bijojsijj BpBjSBg bj aaip ojdaaajd ja opBjuBjqanb sand 'uBpy "^^ "ojU ap
ojijap jauíud ja apsap sopBSjBaua oraoa sopoj ap sopiABS dbj soidpuu^ :Buad bj
ap uopnjosqB o 'ojjbj ja ja^aaj aAap bjsijiií jap asBjj bj unSas -9b ja *jd osasojd ja
jesiueSjo A JBDijijBa b sspiAap sbj [¿] sp^muuof sns ap ouas jap jb^ubjjb Bjas oj
sojuaiumuas sajBttí^^ jod A -0uA0O jap Baijijod biabs bj bjjuo^ oubjij ouisijbubj un
sa sojijap soj ap uopiundun bj (*ab auans 3Q) ([sa Bpuanbasuoa jod A]) / oa
-ijijod opijipa ja opoj Bjjap b auaiA 'ajsa opBasn^o A 'uapjo uanq ja DBjajjB sojsa
ísopiA soj ap ajuajjoj jb auodo as *ab 'anbip ja uos pspjaA bjb *ab *jd 'sajopBjsi^a^
sotabs soj ap uoiauajB bj Bpoj uojBdnao *ab sbj *ajds uojan^ SBjja A 'BinbjEuoui
bj ap SBuumjoa sbj uos sajBuad sa^aj SB7 -opBjsíj un ap sauapjosap sojap oaijba
-jasad ja sa sojja ap uoiaajjoa Bjab 'uaaouoa *0nAO) jap sauíj sojb sopBuoiajodojd
soipaui soj opuBjBduioa A pBpaiaos bj ap sajBiuauíaja soidiauíjd soj opuaipiro sand
ajqBjsajap biuixbui Bun sa sojijap soj saundun JBÍap • • • ([upto¿o4ojKf pj ¿vp¿vn2
m"ts '/&lt;f spf4 'ab psoo pppo p sajpunfpu]) (sptjn^ s^uoppu) SBjap uapjo ja uníía
•jEJjsouiap ajainb
oj so 'noaBaijxjBa ns ua X ¿ ja 'opJ^ 'nQ "jos "nf) jg ouBjaqog ouiissijiABury *OjA
b jouib A 'pBjjaAij #bjA ap soaijijod sojuaiuris soj uos ([ojqtuosB]) Á 'uoiaBjosap
BJisanA ap soj UBja soajjjja soungjB uo¿at9M *ab "iqdas ap \Z ^• 0^ ^JP sol
•[opBjsaj] 'uouajp ^Pfs^jíf stsasp ?{^p A pjqpq so
un 'uozpx i ^p zoíi pj pto oapiAajuoj\[ oiJBpuiaaA () ajjsnjj a
VN^13HDIW ONV *Nf a 3a MQISIKaV A 'OJ13 3O NOOVVd3S VI
OaNVXd33V ON '^VOai NO^3IATlX 3HÓ SOS33Í1S SOI 3a VSN333a
Duajatpjyy ^p
Dpo6a|| D| ap sajuD udiu^j anb opo^sa |o sdso^ sd| uojpuodaj X sojanb $D| udjjo sajiy touang
ap s8|o¡3JDdui¡ sapunqjjj^ so| anb opuDjsajmoui a/npuoa X 01(3 jopDUJaqoB |ap o^^ X pop|A
-i^o D| DDDisap .'oap¡Aa|uo\y ap jopDUjaqoQ |ap X A&amp;ii\\ |ap popuopo D| aj^a opuaiaduio^
ap O|3||juo3 |a ua oap¡Aajuow ap ojqanj |ap u^poujuuaiap D| o pn^i3i| dBjojo anb DppiupD
Djsuapnjdsijnj dj auodxa íu^pDAjasuoa ns d japuap ¡u 'popijnBas ns día dj^o Jod jdIj^ apand
ou opuons sapDpuojnD so| d jaAouiaj d X pD^unjOA ns d oudjiuos Das anb oj opo| d asjauodo
d oqaajap jod opDzuojno ajuauíDunjjBdi p^sa Ojqan^ un anb 'oap¡Aajuoyy ap o^anj \9 jod
Dp^uinsD pnqpD D| japuajap ap u¡^ d 'sjsaj D| opuaiua^os Jinpuoa DjDd jouadns ojDpuoui
uis sdiujd sd| d jujnso apand 'Dsua^ap Djdojd ns ap oqsajap |ap opD3¡pqD jaqDq ap JDsad o
'ajquioq |a anb ua sosds so| asajqD^a qDjn^Du oq^ajap |ap japod ns 'o^ud^ jod 'asopupA
-uap '|Daj japod |ap dijduiBijo aiuan^ D| sa ppos opod |e anb DXDjqns .'uppDAjasuos ns sa
ajquioq |ap soqaajap so| ap ojauipd \a anb Dsajdxa uppD^uaiunBjD ns jD||OJJDsap |y 'DpDa^a
D^unf D| uD3¡^i;snj anb sosjpunj so^uauíopunj so| asnpD X so||a ajqos sauoixaj^aj ua apuai^a
as ^ajquiaj^as ap [3 |a X q^ \a oapiAa^uoyy ua sopD||OjjD$ap sosasns so| d ajaj^aj a^ 'sopa
ap so4uaiui¡4uas so| jDBopm oips ou¡s sojqan^ so| ap oSaisos |a JDqjn^Jad piuajuí ou |D6n4Jo^
ap opDiAua |a anb opua^ *o4alqo ^n^ anb ap saJDJ4|n so| 84UD uopsDaj ns d X SDUDapiA
-a4uoui sapopiJo^nD sd| jod opiqpaj anj anb ua duijo^ dj d 'aqsauaXoQ ap januDyy jouodsa
oipjala |ap JajpoSuq |ap uppitu D| d apnp .'opDJn^ ujnboof oduiD3 ap pssuDiu yp6n4Joj
ap opD^Aua p asaipídsap as anb oiuajiui^uas uos oía as oapiA34Uoy^ ua anb D3D4S3q "puDdsa
ouDjaqos \a uos DjDd sjamp ap pDipapap o| uoqDqojd anb so4uauin3op so| japod ns ua aua¡4
oapiAa^uoyy ap jopDUjaqoQ |a anb aua¡4sos -SDqsadsos sdj d uaBuo uojaip anb sosnoa sd¡
ap uopuaui asojj 'sjaiui*] d jdBzhI sopuDisunajp sd| sopDp 'aposuadspu; DJa 'oujs¡ui¡sd 'anb
X 'O4uaiui!pa3OJd p4 ap uoqosuDjjD anb sojBipd so| JD40U asopuapoq 'Xajj¡/\ pp ouosjad
D| Dsoqsadsos ap jDsnaD X jdujjjj jod sopDdps so| ap soun6p d ops 3Sd6¡4SD3 as OA14D4
-pba Dja ou anb D3D4sap as -'oap|Aa|uoyy ap ouja^qoB \a jDuaduiasap ojod Duajaipi^/ pBuy
uonp oiadu ap up^jdo^ p 'oposnsD \a 'opuDJquiou 'o|JDAa|3J uojDU|iuja4ap JopDUjaqoQ p
jD6znj X jDZD|duia u¡s 'sD4sa X uopouiaj ns uojDpuDUiap X saiua^admoa sapopiioinD sd| aiuo
sjaiu^i Xajj¡A p a^uap^u; ap uojdsodd oapjAaiuow ap op|¡qD3 \a X oj|g anb Dpuas as íoj|g
jopDUJaqoB p jauodap p SDp^auíoa sapBa^ sapDpapDJ^jqjD so| X oap|A34uovy ap popnp o¡ ap
japaaozd \a DS^j^snj anb DuiJ43op D| auodxa ag •Dua|aq3¡w |a6uy uDnf jod ozDjduiaaj ns 914
-sisaj as X JopDUJaqo) ap oBjds ns ap oi|g ap U9pn4¡4sap D| pzDqaaj as opuDna 'oap¡Aa4uow
ua JoBn| uoja¡An4 anb sosasns soj ap Dsuajap ua 'sDuijpg X souudBdw oa4Dyy ap O4¡J3$g] -QL

�siendo pr. fuero y dro. vencidos se les apliquen las penas. .. ([en proporción al])
proporcionadas ala... atrocidad de sus calumnias,? / como se ordena pr. el mis
ma aqn. demandan la remoción de su necesaria persona de esta Plaza y sin su ri
guroso juicio sele aplica el fallo... a qe. pr. ultimo debia condenársele? Si las
sospechas propagándolas estos Cuerpos las tuvieren cilenciado y llegado a oidos
délos Tribunales de la Cap1, p1. otros conductos qe. no fuesen los de ellos mismos,
requiriendose [?] sus conocimientos pa. indagacneB. secretas podrá tal vez colorirse
el procedim10. déla Cap1, o de su Virrey no para ser removido ad libitum nT0.
Xefe si no pa. ser citado de comparendo; pero proveerlo después el mismo é I. C.
las demandaron pr. escrito baxo de sus proprias firmas, dirigiendo un Regidor
pa. hacerlas mas autenticas, es un procedim'0. tan violento y reposado como se
patentisara la conducta y proceder del. .. acusado. / Los dros qe. han conocido
los engaños y lo expuesto qe. es alos subdictos tolerarlos han acordado saviam**.
qe. si alguno se sintiese ([agraviado]) oprimido de su supor. en partes y lugares
muy remotos como aqui en Indias, y qe. p^. la larga distancia y dificultad de
recurrir al Rey no puede esperar pronto y oportuno remedio deve licitam"5. re
currir a otro Juez, aunqe. sea absolutamte. incompetente, y, ([pr. qe. pT. el peli
gro qe. hay en la tardanza é imposibilidad de ocurrir al legitimo sup0T. puede
([aun la Ciudad haver ligas y confederaciones, levantar gente de guerra y en
tregarse a otro Dueño para que la defienda y ampare, y esto por dro. natural
por la misma razón de ser]) en tal extremo qe. siendo) dilatado o difícil el re
curso a el supr. pueden los Monges prehender á su Abad, y ponerle baxo el /
amparo de qn. no tenga jurisdicción alguna sobre ellos, y aun el particular ha
cerse juez en su propia causa, y el qe. esta obligado a consultar al Rey dejar de
hacerlo pr. qe. pr. la imposibilidad del pronto remedio es lícito pasar el rigor y
disposiciones de las L. L. (1) en tales tros. qe. los D. D. tienen la necesidad y el
peligro de la tardansa ([y la necesidad es]) de tanta gravedad qe. carece si L.,
no la admite, y antes la da: hace lícito lo qe. no lo es y al incompetente lo con
vierte en Juez legitimo, y altera en muchas ocasiones los preceptos humanos y
divinos.
A la reminiscencia de estas savias doctrinas de nra. constitución deve ceder
la / preocupación de algunos sensatos o ignorantes, pues sin separarse de tan
recomendables máximas ocurrieron ala Cp1. eligiendo de Tribunal ([pa. conocer
de sus sospechas y.. . y remoción del mando en sujeto español é imparcial]) al
Supr. déla R1. Auda. con el Illmo, Sor. Obispo, Ale. del 1^ voto y Embiado déla
Suprema Junta el Brigadier dn. Manuel de Goyeneche y deviendo ser su primer
pronunciamto. en materia de tanta gravedad el admitir las denuncias de un xefe
y capitulares notoriam'e. Españoles... y ordenarles la remicion de sus comprovantes y comparendos por. si o por. Apoderados, pues con sus. .. empleos y fin
cas estaba afianzada la calumnia si pr. tal la rotulaban, se desentienden / de los
qe. componen el. . . I. C. y emplazan al Sor. Gobor. ordenándole entregue el man
do al oficial de más graduación, pero sorprehendido deste ilegal procedim'0. y
la necesidad de su asistencia al zelo de una Plaza jurada y confirmado su nombram'. pr. el Soberano ([se le hace presente]) (contesta ala Junta creada) y qe.
esta pronto á remesar [?] y exponer los. . . motivos qe. le impulsaban á sus sos
pechas, y sin mas contumacia, qe. este juisioso discernimiento se nombra pr. el
acusado pa. Gov. al Capn. de Navio dn. Juan Aug1. Michilena, y reteniendo con
malicia la correspondencia ppfl. entra este nuebo electo, como el ave de rapiña
valiéndose del tenebroso manto de lanoche anticipando oficios del sospechoso
magisdo. alos Xefes militares y de Oficinas de esta Plaza ([qe. le encarga la]) pa.
qe. se le reconozca, fingiendo en ellos qe. el Sor. Govor. dn. Xavier Elio servia
pr. comicion, y qe. como dada pr. el / convenia á S. M. relevarlo, procedim'0. el
mas exótico qe. se ha visto, y qe. solo pudo nacer de un talento. .. ofuscado y
nada libre délas sospechas . . . imputadas: Presindo aora ([délas . .. omnímoda
Potestad, qe. confiere]) de si ([. . . esta o no en la potestad de un virrey. . . re
mover ad. livitum una clase de empleo jurisdicional como este, o si pr. las excep
ciones de la misma Ley municipal de Indias qe. prescribe los limites de su poder
esta exceptuado, pues assi se deduce de las terminantes espreciones de ella misma
en quanto ordenando qe. estábamos obligados a obedecer y cumplir sus mandatos
aunqe. sea excesivos y contra dro. después délas protestas ordinarias / excluye el
caso de que la materia sea de tal calidad, que pueda seguirse movimiento o in
quietud a la Tierra. —
— 169 —

�— o¿i —
ap sauoisou sbuiiSjb jauaj ap jBxap JopBjaadsa *0odd ja opuaiAap od
•3íbjjbsba asjnp ajsa sajuB ojuBnb ajjipuaj Bja • • • p^jjEaj *8pjaA
ns ap aÍBuauroq ja *9b Biaouoa BjouBds^ *3,uiBjnd bujjb ns na A 'soubjij^ sopp
uoiaajdo Bjap ojJBiABjSBsap -Bd Eqanj opuaiaajadB Bianj ojos apx '*u aP *ovav
opBuiBj^ai ja *ab *jd ouBjaqog ounjiSaj A ([ouStp í ¿¿ 'opuuaj p^unfpu ^5*])
ajuaaouj 'bo^O ap • • • upiaBaipqB A 'sojjsiui jq • • • soumuí 'bojU ap soSaijd uoa
sasuBJ^ oijbsiukt) ""'j^p ojjapuadsns 'ed jBUjajuí Baijdns A 'orasiui ja 'id u^qBj
-aíqo as *3b sojnaBjsqo A saaiqo opuBjjadojjB *ab ojauqjd opsjnaaxa / ouis *OuAO^)
•Jodn jap sauapjo uis ojos ou opBuiBjDOjd A opBjní ajasjaABq ap aanpap as *3b
•opuja^ ó¿ ja ouBjaqog ouiisijiqEiuB jap ja jBAOJd ojos opuBjsaj íounxcud jap joujb
oujaij ja oj^suas opoj Bjpnpap ojja ap A 'BSija^DBJBa aj ouojou sa -ab ja ouioa oiu
-a3 un ua 'osjab ajsa uis (\sotoaAoMl ua A • ••saouv¿^ atuaiuvtx4oj4 otuaS un ua])
opBJisnjj *8b A 'opBajJB^B Bq aj oíau^ui ajsa #ab ojdaauoa • • • ja oijiauoaaj aj 'ojjns
-ut opoj ap [-ujj ajjua] otavaaMf aj 'ab 'odj jb -ab oíasuoa ÍBpuaja^ipui ns ap bj
onpuoa bj asBAjasqo Bqaadsos • • 'sos Bpoj ap asopuaiAajd 'b A 'r^fo^n^ ap oaiffj
-04 svsoa ap opBjsa ja ap *a)(j ns b a¿aisn4uit Bjomap uis opuaijjBd *ab *8d uajag
BDBuin^ jap 'ajuio^) /a 'oíih ^s b jBjjsnji ap (BpBsuaduioaaj seuieí *ab) BDijijod
A pspuoq / bj oijg ap J3iabx "dq "Jg ^ oqnj uoajoda^^ onjjsuoui ja oíSpip *ab
^aaupjj. oiJBSimo3 auiB^uj ja ojjan^ ajsa b opBSajj sand 'pBpjaA Bjsa ap SBaoAtnba
BpBU SBqanjd oSeijubs -uq *j jb opBp uBq aj as ojja ap A 'opJaj i,¿ ja ouEjaqog
• • •ouiisxjiqBUJB *oju A 'ouiixojd jb • • -pBjjBaj A jouib 'jouoq jap Bpuas BjapBpjaA
bj 'id UBinS as 'ab sopvjitstSvYi sajqpfaifsax sopa ap ouiiue A • • -pppuaaas p^ pun
sand 'opEjpijos iu oppajadE Bq as iu *3b esod 'sosaaxa sns ap uoiaajjoa bj sojja
ap soqanui A 'uopisodap ns oppjns u^q oSjEquia uis A • • -'BUBdsg ap sojqan^
sounSjP ap sajax soí 3P SBÍ SBaijajBd '' ' ubj opis UBq ou '3b pBpjaA bj y
¿jpnjsusjj opBasap UBq as jopajuí oj ua jEJjua uis A 'p^paijojou '3b sbj
ojjnA oaod ap ''' UBjas _^? 'Buua^j 'SojU ua souiBAjasqo JOjop uoa '3b 'ojuíx
-AqBj ja ua Jiwnaui ou ''^d BpBjiAa A 'Bjjaiqnasap Jas aAap Bqaadsos jouaui
bj anbua sBiauBjsunajia SBun ua ojJBSzní aAap BiJBsaaau ouioa anb 'pBpuojnB
ns jBjadsaj ou A ojjEjuajB sa opBsnaB ja is jod aaAOJd is o ípuapjo jbj ouioa A
'ouiijiSaj sa aaouoa anb jBunqiJx ja O ¿sopBsnaB soj b ueiaoui anb soaijoui soj
b uóiaaBjsijBS A 'Bsuajap ns ap ja anb opijjBd ojjo jbuioj CHAap iu opnd ou '^ •__
a jopBujaAO^ *jog oiusiui ja jod opEiuuinjBa A opBsnaaj opuEjsa anb Bpnp uain^)?
¿ojuaiiuipaaojd ns jod opnauíoa jBSaj jojja ojos ja ajsa osbdb sa cuaj?
'Buosjad ns ^soqaadsos ap
uojBsnaB A 'uojbuijij anb sajBjnjidB^) 'sajg soj BJBd jBnSt jas uis 'oijjj jaiABX #nf
•jog ja bjjuod BunSjB BiauapiAOjd sjaiuiq oSeijuBg uf *jog ja jod asjBuioj opnd
ou o^anj ísauoiaE^T sbjjo b souiBjnsuaa anb ap oijijap ja ua souibijijjiuui bid
-uapuadapui Bjap oSsbjj un opijimpB A 'ouisijodsap ja BiJianpojjuí as 'Biauapnjd
-sijnf BJjsanu ap ajqou sbut ajjEd bj BiJBaipnBja 'sopiSajjoa jas BJBd sopBnjdaa
-xa A 'jEuiEjip BJBd sopsziJojnB uBjaiAnjsa sajBjnjidBa soj ig *sopBjjadjad sEía
-UBjsunajia sbuisiuj sbj uoaX souisiiu soun opuais sojjbSijsbd ap jBjauaS upz^^
bj ua ajuauíBjnjosqB BunSuiu — ojad '.zauauíija soj ap BzajBjnjBU bijba bj jod
Biauaja^ip BjjBq as 'suad SBjap jBjnaijjBd uoiaanpap bj u^ :pBpaiaog bj b soasando
sajBui ouioa ueSijsed A uaABaajd as 'sajquioq soj ap BiaijBui ajqBpuosui bj ZBdBa
sa anb ap sisijbub bj bjjoj uoa sojsa A sojijap soj ap souBJjxa souisiui soj ap SBuad
sbj uaanpap as Bjja jod :sauopE^j sbj s^poj ap Bp^jSajJB seui bj sa soaijijod saj
-oíauj soj ap ojdaauoa ja ua uoiaEjsiSaj BJjsan^^ 'sauSnduii sojijap sns ap aiaadsa
bj Bpipaui uis Buijidaj ouj3iao&gt; jap BiauBjajoj A Biauajajipui bj ua oqaajsijBS
josuajo ja A fpBjjaqij jBjnjBU ns ap ajjBd JBaijijaBS oziq aj oasap o^na 'pEpijn^
-as Bpoj ap opipuajo ja opBAiJd Bijepanb 'uoiaaajjoa Bpoj ap pBjjaqij A uoiadaa
-xa ns ap ojanpuoa oajbs un oíba 'jouoq A euie^ 'upiaBjndaj bj uasaipuajo sop
-oj anb ap JBsadB 'sajqij sojjo A sopBgijsEa jas oun A 'sopBunuioauBiu Jinbuijap
UBjaipnd osBa unSjB ua ig :BpBuoiaaajjad BzajBjnjBU bj ap opBjsa ajsa ap bj ua
jBSnj jauaj Eipod ojos anb 'opouioa seut ja ojxjuj un ap sapnpisaaau sns b jijj
-nao BJBd jBiaos BpiA bj ajqiuoq jb cuídsui uozB^ bj ap jBjnjBU znj bj anb Biauap
-iA3 jo^bui bj uoa aauaqiuoa 'ajqxuou ajsa ap bijiuib^ ajjsnji bj ap bijoq SBijBp^
ojqB^ -uq ouiisijipnja jgj ¿sBiuap soj sauSnduii opuBpanb 'oun ap jouoq ja Ba
-ubjjb as ouioa? ojijap ns ajjans BjajBjBd ap opuats Buad euisiui bj uaaajaui 'u^g saj
-opyjuasuoa 'sajoja^ 'sajopBjjadjad "\i sbj ap uoisiaajd bj ua ig ¿sojjo b anSpsBa
as A soun b ajauoxa soj as sopBdjna soj soqanuí opuais anb 'jajjaans apand 0^03?
:sojja ap uoiasuiquioa Baojdiaaj bj A -sojq soj ap pBpjBtiSi bj Bjsa apuop j^

�Jas justas causas / qe. han influido á las sopechas se dará una pincelada ([no
délo de oficio, y, secreto qe. puedan tener los Demandantes,.. ., sino délo qe....
notoriamte. se save, y (qe. pr.) corre F. tertulias, cafeses Pulperías y cafeses,
pues deduciendo en estas si de ello sólo se premissas el argumento preciso se
convensera con evidencia, qe. si esto solo da mérito a la sospecha deducen consequencias nada o]) aunqe.... vulgar (y nada profunda en conocimtog. de ofi
cios) pr. la notoriedad de algunos hechos pa. qe. deduciéndose de ellos el crite
rio de la verdad puedan los ([Críticos deducir}) Políticos ([disculpar la cinceridad y adhesión conocer la]) elevar sus meditaciones con algún mas acierto en
desagravio de un Pueblo fiel, y constante ala Soberanía de su legitimo Sober...
y adhecion a su Rey y Sr. Dn. el legitimo 7^ Ferndo. natural Ferndo. 7' y qe. solo
^econocen y obedecen, y a sus legitimas autoridades con la mayor voluntad.
En Sepbre. de 1806 le sugirió la sangre francesa qe. corre por sus venas a
•el Exmo. Sr. / Dn. Santiago Liniers dar parte como si fuera su legitimo Soberano
al Pérfido zorro Napoleón, y suponiendo la victoria devida a sus disposiciones
militares arranco ala nación, qe.le distinguia en el mando y abrigaba en sus
entrañas el concepto ppco. qe. en todas épocas ha merecido atribuiendo. .. la
pral. parte de su gloriaá 4 de su nación q. concurrieron en masa con los legíti
mos y verdaderos Españoles, qe. exponiendo sus vidas y caudales meresieron
eternisar sus nombres, y sepultando en el olvido y queriendo si le fuese dable
sobre las cenisas de estos levantar los clarines de su fama pa. los Franceses: leer
dho manifiesto y encontrareis qe. no nombra un solo Español y q. recomienda
•el mérito de los franceses suios atribuiendo su marina a Dn. Hipólito Mordell
y su fuersa Terrestre alos qe.le seguían teniendo la vilantes de expresarse qe.
aunqe. su uso diario del idioma conservaba los sentimientos de un verdadero
Franses, ¿puede decirse mas / pa. ver patentisada nra. injuria y detestar la con
ducta de un caudillo, qe. mereciendo el aplauso de unos Pueblos fieles y gene
rosos les deslumhra su gloria, ... y desnudan del crédito y reputación, qe. justamte. se han adquirido? El aprecio de la buena reputación, y el amor déla
lionrra son atributos tan íntimos déla nación, qe. pr. un axioma legal se defien
den los fueros de sus prerrogativas, vita et fama pari passu ambulant; si bien la
estimación del buen nr&lt;v es conocida enlos Estados desde su mayor antigüedad, y
odiada la injuria aun délos mismos Enemigos, qe.le deseaban la muerte: Meniion GraI. de Dario contra Alejandro, atravesó su lanza en el pecho de un sol
dado, qe.le maldecía, diciendole a par del golpe, yo te traigo, y sustento pa. qe.
pelees con / tra Alejandro, y no pa. qe.le injuries, o quites el crédito y honor.
Es demasiado notoria la utilidad e interescencia del Estado en qe., no solo este
sino los mismos particulares defiendan su conducta reputación y buen nre., pues
assi podran las pasiones dirigirse al bien ppco, perciviendose mejor los frutos
déla vida civil, y la naturalesa tocará la medida y grado de perfecion, q.le son
propias, con las condiciones del contrato social, hábitos, usos y orden gral. y
^con todos los demás principios del dro. político viendo cumplida la exactitud, q.e
demandan enla defensa del crédito y honor no pr. los recursos del poder arbi
trario, ni del despotismo, sino pr. los déla naturaleza perfeccionada,: ¿y habrá
Español qe. no se irrite con un despojo violento y otros como este de su reputacn.? Habrá sensato qe. no lamente la triste suerte de su nación, pr. estar a
su / cabesa un Franses, qe. deviendo ser el sosten de sus victorias, y aplausos los
substrae pa. esmaltar la Corona de un traidor y ganarse con el concepto de par
tidario, y zeloso desu elevación? No puede ser, dexara de tener sangre ilustre si
quando llega el preciso momento de sacrificarse pr. la Patria, no manifiesta ala
faz del mundo los obstáculos, qe. pueden poner en compromiso el éxito de su
gloria. ¿Pero... pr. ventura son estos solos los quexidos amorosos délos... fie
les... leales y Reconquistadores Montevideanos? Oh! y con quanta alegría repri
miendo sus paciones los darían al cilencio hasta... mas feliz época, pero, pr. su
desgrasia, ([repite estos y otras evidentes sospechas de su corason]) (cotejan los
ecos resonantes de sus) expresiones cediciosas en el ultimo manifiesto en qe. dan&lt;lo quenta / ala enroscada serpiente de Bonaparte, le dice, qe. ocupada su Majes
tad Imperial en arreglar los destinos déla Europa, o mas bien los del Mundo
entero. . . que no deve cilenciar q'.los franseses qe. se hallaban en el Rio déla
Plata... han sido los primeros d tomar las armas y distinguirse, viendo Fran
seses en todo... Que jamas le aplaudirá tanto los servicios, qe. ha hecho ala
nación Española, como la vanidad, qe. le resulta de partenecer ala nación Eran— 171 —

�— ZL\ —
•opoi ojoajuoD •••Bjijjns -ob ap Bzusjadsa BjnSas bj • "uoa ajasjBuapuoa Bjamb
-ab b ouaAunB^ -jabsajBnb ap Bjansuoa as souasB • • • sns ap oituíajaasip osopBid
ja ua * • 'pj ua ojuapB ns auap ouioa A BiipnBur pBpijinbuBJj Bun aasod buijb
ns ap pBpuSajuí b-j '3j\[ biabs ns ap oumbpB bidubjui ns ua 'ab sojuarorpnj soj
b UBífipsap BpBu ua #ab A 'sojsní soidaaajd sojb ajuaipaqo A osojoiub 'jaij oíijj
ap ojdaauoa opBAaja ja jaaajauísap UBJBq aj saioionpas sosoipiAua sounSjB ap
-Bipijjad bj ajuaAui • • -sa(B¡n ap as^ja B)usnb tu ojsa ju • • -p^sa • • 'ojad {sofpq
-auup -toj^ ap uotovuStput • • ma otpua4tjt^ ja salputjn sojtutfut) opujns Bq '3b bj
bjos zaA Bun sa ou (soisaijiuBui * * sojjsanA ua opBSuaiaBjBa siaABq jbj -jd *ab b)
íoquaSouiud aisgj -biubjij bj BpBJjaisap A oinSjo ja opijBqB 'ejjijsb3 ap sauoai
soj sauozBJoa A sBsajBjjoj "íbiA ua jBjoqjBua A JaDBuaj sjajsiA • • -soSiuiaua *sOjA
ap aj^uBs A ouinq 'OAjod ja uoa ojjsoj *ojU *0puoa *3b ua sojuatuoui sosoiaajd
sojjanbB ap soBpjoay *eouija^j A soSiuib '^¿ *ojU ap ajqou sbui ajj^d bj Ejuaunj
•adsa *ab 'ouijsap ja ua bzubi^uod BSap nj -jd sbjjiidui ou 'j^iji^ jouiy ap SBqanjd
sejuej opBp Bq so ab oíipj un ap sajouiBj^ soj jio '¡EjidB^ *aj\[ BjjaídsiQ
•sauoqjog sojap bsb^)
•j-g A ajjsnji • • 'Bjap BjuBjaqos bjb pBjj^aj • • -A ^?} A pBpijaauís Bjap jas ap Bq
ojunijj ja sand (\Mtut¿4o japoíf ap vq ou ut^ p&gt; oxa4]) íopituudo ja Bjjuoa sad
^joS sns an^oqBsap A 'BpuaaouSt bj bjjuod sojij sns a^odB • • • EpuaaipajBui Bj-8b
seui *jd jBppjo sbujbí Bjpod ou pEpijajsod bj *ab A 'sojjasB sojsa ap soauuajnB
sojuatunaop apx on^ip 'o^* ap ¿apoif ua UEjsuoa 'siapnp oj o^^ qBjidB^ ajpBj^
bj A ajsa / ouioa sosojaua^ A sajuBjsuoa sajvaj sojqan^ soun jBupnjB *Bd A uap
-jo ns ap otxPÁtuoo oj auiudtur as BsuanSjaAsap bjubj uoa *3b BJiudB^ ap 'ojUiBp
-ueui ja A uopajd BpiSij bj sa Bjs^ 'jBjnjBU Bsuajap buisiui ns ap BpiajjjEd sa *3b
'pBjsiuiB Bun opuBjxajap ojio ja A asopuaipuajuasap oun ja uajdmna ou 'sasuojqp
sajouijbui ua sopidjnasa sajquiou sns jEjsa ap SEu^ip spwjp ' * * sop SBjsa ojad 'as
-aipid *ab 'oiJBjaumu [oua]utp ja asBjijpBj aj'ab ViU *ouuajj uaAOÍ un^ 'odt otustut jv
•opuB^jBaua A 'Bdojnq b asaiífijip o\Á uopBOJEquia asBjduioa aj opiAjas jap uopuajB
bjjo bjjoj b Bpuajapad uoa '3b #Bd 'joao^) 'j jb B*pjo SBjaijjsa sbui sns oiUBdun
ouBSiísd opBuiB ns b^ opuBnb sasuvdj oijesiui^ ja p^pnr^ buiissijiaou Bjsa b opB¿
-ajj BiABq ou uny 'sauopuajur srsoqaa&lt;fsos A SP^itjuníajtf sns ap sobd ja soiubjuis
souiapjoaaj opuBna #3b • • -A 'sauopBjaqijap sns ap oiajaas tu 'oadd oj b iu oji'p
-aja JBp ou A JBjxajap *Bd ojnABd JBp sa uajuaiiusap oj SBpuapiAOJd sns opuBnb
'utiup8¿a^ jap uotovjn^t^j^ pj ppot uoa ot^vstw^ oqp jp •}-uiPjptpatuut ¿Pisa¿ut&gt;
p ptajosaj. as 'ab 'oj^y ap 9^ jap Bjua jjaap A {['3b oj uoa 'sot\ipptuP4 souijju
-aop A soppSajjp spui sns unp uaaouoo oj outoa 'sptu soj otuoa jpútuiúa]) sojoadsB
sopo) 'id jpuitutjia oqaa orna 'uoisrquoa sbui ap ouajj oxap oj ('0,uiB)unXy ouix^
ja b osBd *ab oíaijo ua p^ pjap jp uaaouoo opuatapq "^ *j aisa opuijsap sapBp
-ijnu A sopiA sojna) BuiBjaoJd Bun ofsoSy ap ^j ua '^4pj Pjap uoppjaa jpaj *0odd
jb opusp A Buosjad ns bob Eiauapuaj bj jiuiudns mijídsa ns opnd ou 'sasuBjj
oijBSiuia sibu3ssb ap *jj^ ap SEpmsB sbj ap asaiABaajd ^s -ab 'vd sjaiuji oSbiiub
*nQ [¿] ns 9P ÍÍH I3 ? *íoAO) ou^ip 'Oju osiq aj'ab SBSopiní sauopuaAajd SBjap
jBsadB '3b sojpap b opuapsap ouisiui oj'ad A 'jadBd aisa osoipusBj jaaBq A 'osnjip
Bijas ojad 'sBp^ABJAqns SBjq^jBd SBjap • • -oixaiuoa ajuBuiuuaj ja ajqos bijbsijbub
sauotaaj^au SBqanj^ / [sa] 'uopuaiui SBaijoqBip sns ap '0}uii)uadajjB jbjoui ja unS
-as • ' 'opBsuaduioaaj BjqBq '3b 'auans -BJu ap jBjamx IB ^^JiJjds^ ns opBp A 'sojj
-Bsua sojauíjjd sns ap oiuiajd opin^uiisip ja opis BjqBq jbiijiui (¿) uajpu un -3b
jauodns asopuaiqap A •' -ns uauafuoa uouatpn4 'ab 'sajouBds^ soifuanj • • 'sajq
-ou A sojajjan^ soj 'id ojjijsb^ un ua opBijndas ouisBpnjua ajqou ns ap sauíjBja
soj UBuansaj oj ^A ¿jB^idB^) ajjsnji bj ua -ayi ns opBjipajoB Bq oj ouio^ ¿ • ' • ÍEp
-inSui)Sip bijtuib^ Bun ap bi^ubjj ap bjsj bj ap ojjoua jiAapuB^v 3p ooqajja^
•jj^r uBaapg; jauíijd ns Pjtjy ap uosaaqns jap op^p Bjq^q aj 'ab aaaj^d so sajjBiap
•ab ^? "uoianaoj Bjap ojuaur opuaia^q jBuasua ap pBpijpBj bj oqn) 'ab 'sajJEd soj
ap sauoisajdxa sns SBpsaBS uos pptSutf sa sand 'pBpjaA ns ap siapnp ou ísia^ oj eá
sanj ¿bsubijuod ns b jBaj A jaij bujjb un ap oidoiduii ubj [aíJBn^uaj un ua asB)
obí as 'ouBjaqoq *ojU ap pBpaid bj 'id opinSuusip ajquioq un *3b 'O)uauioui un id
sojjosoa / siBijaaj^ ¿apx 3JS9 9P p^^^aj bj ap JBpnp siapod ajquioq ouisiui jap
ajquioq ja an^uijsip as oariijod jap asBjj bj unSas sand 'uos oj ou "3b sojap sojiná
-uiisip BjBd 'souBapiAaiuoui sajouBdsq? ' • •SPauputoa sajupsauaiut sPfsa auqos upa a
-ap apan4 7 'f\[ '^ 'ab sajjPfap soj Putuafau aj'ab ja A soqap4sap soj anSaafua aj'ab
ja púas ptaupu¿ ap pjs¡ Pjap ojjotua uoqatua¿ Mj^ upaap-^ uatut¿4 ns anQ • • 'psaa

�genero de insultos, pr. seguir la triste suerte de su arrelatado so / berano el 7
Ferd. centro y fin de todas sus esperanzas.
Me llama la ternura propia de un ignocente Hijo a q^ le trata de obscurecerlle
el mertto el poder y el despotismo, pero enlas ultimas postrimerías voqueadas de
sus Unes y quando y quando ya tenga el suelo q. pisa regado con las ultimas..
ultimas gotas de su noble sangre solo respirara y... con un valor como de fiera
a qn. le quitan los parvulillos de su fecundidad, diciendo viva FerA pues p^. el
muere con gusto el Pueblo montevideano.
Pero no es regular dexar en cilencio aquel 3 capitulo subrayado pues como
Español... nato me llaman los sentimientos de mi... sensibilidad... Que ja
mas le aplaudirá tanto los servicios, qeha hecho ala nación Española, como la
vanidad, qele resulta de pertenecer ala Francesa...
La gratitud y buena correspondencia es virtud tan estimada délos hombres,
qe. en todas edades, fueron y serán detestados los qela aborrecieron. Franc0. 1*
Rey de Francia borro todo su nre. pr. la ingratitud con q. trato al Mariscal Juan
Jacovo Tribulcion. El Populacho de Londres brindando pr. la salud del caballo
que causo la muerte de Guillermo 39 su libertador se prostituio a una memoria
eternamte. dicteriosa, y Ptolomeo Rey de Egipto dando muerte a Pompeyo, quan
do derrotado pr. Cesar en la Thesalia, le busco como a qn. otro tP. havia restau
rado al Trono se concilio pr. su incorrespondencia la indignación déla posteridad.
El poder déla gratitud arranco del pecho de Dario aquella exprecion en medio
de sus Triunfos Mallem unam Zophirum integrum, quam center Babilonias. Es
una ingratitud abominable autorisar con su firma... / a una Potencia extrangera
su fatuidad, (qe.pr. tal debe tenerse) impericia y falta de politica. ¿Dime Sor., el
Rey de España no te llena de favores? ¿No le deves tu subsistencia? no te hace
el distinguido honor de premiar alos qeles propones sin merecerlo? No te recogió
entre los Españoles yalos tuios qdo. tu Me. Patria os espelia? No te liverto déla
perfidia, y terror, con qe. trataba ([de] devorar átus semejantes essa nación pr.qn.
clamas y de qe. te jactas ser mas qe.delo servicios qe. dispensas ala qe. te sostiene?
pues pr. qe. usando déla mas detestable y luciferina incorrespondencia has de de
nigrarte con los ridiculos partos de tu devil talento? Llegaran los siglos futuros,
y perdida la suerte de los sucesos padecerás parecerá relucirá el borrón de tus
tristes conceptos, y de qe. es causa y acreedor tu demerito, é ingratitud. ¡España!,
Madre / Patria!, ¡oie los lamentos del... menor detus Hijos, espele del de tus
mismas entrañas, ([unos ingratos... como estos a tus]) a todos los ingratos de
tu bondad y liveralidad des, premia el mérito, agradece con dadivas, délos frutos
en qe. abunda tu fértil suelo y encierra su profundidad los servicios qe.te. dispen
sen y pero no cries en tu fecundo vientre la roedora vivora del Estrangero, ni
permitas qe. la ilustre Dinastía délos Borbones enlace sus cienes... y reparta
su cetro. . ., con. qn. solo aspira á devorarlo y dar en tierra con la fée, qe. en
ellos depocito el cielo cuia religión defendieron con tanto derrame de.. . de
sangre, y los Mártires nacionales de nr. suelo p1. conservar la ilesa del poder délos
Tiranos. Ah! con quanto juvilo vendeciriamos la mano omnipotente del Dios
délos exercitos si restituido nro. amabilísimo Ferdo. al Solio délas Españas é Indias
diese su R1. animo alguna prueba (?) sobre ([esto en remuneración / del amor
innato desús verd3.] vasallos qnes. como vieran su centro en el ello conociendo las
duras cadenas a qelo sugeto el la iniqua mano del mayor de sus aliados, qe.solo
pudo abatir la gravedad desús subdictos]) como fuera de su centro levantaron
el grito déla venganza. .. esparciando a el ayre délos.. . dulces y resonantes ecos
de uno a otro Polo viva Per^^, muera Napoleón y todos sus sequases.
Pero me he arrebatado demasiado, llevado del honor y (vasallagé) vasallague
(?), qe- ([caracterisa el devil]) he sa^rificado al Soberano, ([y pr. ella dispensa
ran]) qe. pr. cuios atributos ([me perdonaran]) espero sea menor la censura de
mis conciudadanos, y q. siguiendo el Hilo déla question, quando no tengamos
la suerte de Ariadne qesolo p*. el dio con la Puerta del laberinto,. .. nos ilustrava con las leves nociones vulgares, como dixe más arriba,. .. pa. conbenser
enlo posible y con las leves nociones vulgares, como dixe mas arriba el justo
procedimto. de esta novilissima fiel y Reconquistadora Ciudad.
Quando la Suprema Junta de Sevilla (piedra angular, y firme apoyo de
nra. eterna suerte y felicidad, y a qen. ([pr. sus votos vehementes rendimos])
como tal ha baxado la cerviz todo honrado español, en representac déla augusta
— 173 —

�sopjiqjB soj sopo JBjuaj ap sandsap (ub) '3b X 'asjijuadajJB uis jaij biuojoo
Bun ojjnsui as sbuibí -3b 'Bjjsaip BjopBjOAap ns ns ppt^ ns uoo jBjndsip uBjq^s
opajsiuig jap sojngus p sojua uaonjaj bX X sajqtuou soino *s Tap Bopauíy Bjap soj
-ajjan^ sajqpuaAui soj ^íbjjbsba "ojU *jd sop^uopuBS X (sopBjdopB X) sopppaj
sojb sojsando •3,u*jp¿tatuvip ([upqpfsa ou '3b ojos 3b]) sojo^d opuBjdopB (soíop4
opuatoajqvtsa) JopBjsigaq u-ja [an-] as^Sojqns as jaoapaqo aqap -ab ja *b uasaisinb
X 'BiuBjaqog Bjap / sojanj soj uafBjjjn omsijodsaQ ja o ja japod ja \&gt;Pb X 'uop
-Bqjnj ViU aa Jinjjuí uapand ou jBnb BpBO ap jajOBjBO X 'oajdcua ja angixa anb
SBSopiní sauoixajpj saovxao, sbj 'uopuajajd BuBJjxa Bpoj • • • jijBqaj -Bd ojuauíng
-jb ojapBpjaA ja X ojans 'ojU ap uoiopnjp X ap opBjsa jg -UBpuBiuap anb sbatjbS
-ojjajd X sojanj soj X 'opBiqtu^ un ap •n3B)uasajdaj bjjb Bjap uainjjsui sou sajoj
-yaodxa soiabs sns X "\ -^ SBjjsanu ap oijunjuBS ja X 'BjipnBu; sbiu uoiouajajd bj
Bi^uBgaja uoa jijBAaj -Bd sauopou ^¡ui^punqB uvjsajtf ua¿qv ^anijod bj ap sisBjua
soj X 'BDiJojaj Bjap sodojx scj #jaj3BjB3 ja X oajdraa ja u^puBuiap 'ab 'sauoia
-Bjsajuoa sbj pnjijaBxa uoo jmftiavxa vj jipam *Bd odurea ajuapijns uajqB ojgjs
•ou ap uoiDBjjsnj; bj Bpoj X / soamjod 'sojU ap sojuauínuom soq 'Bdojn^ ap jbj
-uaupuoo ajiBq ja ajqos solauvtu 'so/u ua sosoqaadsos ap ojajaida ja uoa vtstt^ pjv
uaiuaaajd ou Bsoa bjjo Bas ou opuBnb #ab aj&gt; sajjox opuBDijijja uanbt¡/pa as A
'apidajj as • • '^tp pj *ab oaja oj^ ¿Bipjoasip X 'uopipaa Bj^p BjopBjoAap buibjj bj
japuasua • • • -Bd 'ajJO3 nsap '30iYL SOT ojnABd jbujoj ajjaaBq ap axap apiPispq ¿as
ap atiap #ab X *0uAO) 'jOdns jap BiaBaídsjad bj uajuaAui sojuaujngjB soaiioxa soj
-uBnb uoa opBjn^ jbosubj^ 'jg ja ajjsiuiuins • • -'ab 'samjoju; soj asjpojoo UBjpod
•ab 'ojXo^ joXbuj ja BjipBns^ad as ¿opBiqin^ X ajuappuoo oxusiuj ns b 'ab sjaiu
-}1 oSbijubs *nQ "jS ouix^ jap soiuisoisbj sojb o jipa jo sbuí ap ajuaga^j adpujjx
ouBjaqog ja 'ab oungjB Bjaajo as ¿oéaisos X p^pij / inbsuBJj ns Bioajds X sojqan^
sns bujb -3b ^px. un ap •„&lt;^ spjsa ap -ajjjoo X jBnsn jtqpq ja sa aÍBnSuaj ajsa -3b
'asjipBnsjad opidnjsa sbui ja Bijpod jj 'soqoa sotu&lt;fo¿(f sns3b pjxojo^p spiu uPt
-tsaoau ou ppptaoM} A ¿ouoq oppjostuap otna 'a^ax un p spsotunfut a 'spsjpf spapt
ap sopp(fnaoa¿^ souaut sototpqns snsap so¿jo uooo '3%tuptoa¿tp 'jj 'y 'g uoo outs
ja uoo ¿apuatua as¿a¿anb ou A 'anSptn nsap uoppnutfuoo pj aj¿tua^a¿(f ¿a¿anb
ou p pqnSau as '3b A '' • '^^pj *&gt;jp ¿vsncf ap PtitjpSau bj uoo Bsjndaj oj 'pui¿o¡a¿
ns oppts^ ap svtoua¿ajuoo spj Bounu -3b sbui Pt¿tStxa ojjna ojup} ap pppaaou pun
sosnqp sotsa ap vtu¿o¡a¿ pj opuBnb X 'oqoaq BiABq aj *3b sojsaijiuBtu X 'sauoxo
-buiauoo SBjap 'sauaax sotsa uis opora ojjo ap jBqoadsos *jd bjbj^ Bjap op^ / jap
jBjuapo BpuBg Bjap Bgajjua bj ouiijui aj opuB^ apsap X 'ojqan^ ajsa ap oijbs as
•nOBjuasajdaj BpBAaja ns ap jBsadB BuñgjB bsoo 'uoOPtuasa¿^a¿ Ptjv pjp ^/jBjsajuoo
uis BqBpjBnS aj as*3b otouajto ja '^ ([A PzuPtfuoo PunSutu pj ^p]) opBUBSuasap
•3b BjSBq 'saÍBJjjn soAanu oijjns safpjfjn soj soptta4a¿ 'ab souiuuaj sajBj ua pBpij
ojnB ns ap oíopjaxa ja ua osubijb osupt^p as sajuB ouis 'Bjunf Bqp ap uoiOBajo
bj onjoajdT as souain iu #3jUiBUiijjn opiSijip BiABq *3b sajBiouapajo sbjb ojsajuoo
ajas iu ototfo 'j(f ouisiuj oj ojnSasB ajas *3bunB ojad 'oauoo jauíijd ja ua ajjBsaui
-aj • • • ua jaipsgijg oqp opanb *3b 'uopBjndiisa Bjsa ap ojijosa #jd uoioBsijojnB
• • -bj '3,uibjos jpjBd / ap BqBjBJj #3b '-sojJ sajBj ua osijinbuBjj as ajjo^ ns b osiab
opuBp *3b oj uoo 'BiouiAOjg bj *Bd jouadng Bjunjf Bun asopuBajo suaturj oSptfupg
'\¡p u'S 'otuxa ja opuBra jap opiAouiaj Búas *3b b utib X 'opEjn^ jbosijbj^ ja Bq
-Baoap *3b 'ouio^ ap sauoisuajajd sbjb sajjsd sns SBpoj ua oiJiqpB • • 'utpp sauozBJ
sns s^pio X 'aqoauaXoí) ap janupy^ 'V(j ' '' ¿atpp2t¿q ja '0}Sy ap ^jf 1^ Bjsa ua
opBjuasajd asopuaiABq -3b 'uoioeoijijbo sbui -Bd opuBsajdsa 'ajuagag adiouijg ja
•y *s b osoqoaifsos '3J(fs ([asjBqoadsos ap ouSip Bsajdxa as ouisiui ja ungas]) Bjas
aj X oíauBui ns opis Bq jbj ouioo *3b X 'biouiaoj^ Bjsa ap apx Ia sasuBJj jas ap
Bj-3b 'BsnBo bjjo ap uapaoojd ou opBiquig ojjo ap sojaoaj soj -3b [^aqoauaXof)^^
raoip 'sisajuajBd ajjua X ojnguB un ug] / opuBjjnoo 'oadd jap uoioobjsijbs *Bd jp
ppipa4sap ns opuaAnq^tP sojsoijiubui uau¿t¿4utt as 'pBpaijojou ns uoo ojuajuoo
bu -3b X íuoqjog ap BuinbBnf bjojjb^ -bq jP¿nfP]s^ 'Jog A Aa^ 'o/u ap ¿oApuí pu
-pui¿aq ([•// psaout¿¿ píup¡uj\) -BJs Bjap Buosjag ^g bjuoo opBSBO 'ouBjaqos ad
-iouijj un ap BjnpijsaAui bjuoo -3b souaui Bp^u op^ipuadijiA X 'opipadsap opis
sq opBjn^ -ubBnf 'UQ oifuip^ ap jpost¿p\\^ -jgnjjog ap opEiquig ja -3b -ojiuijuas
oood ou uoo pBpnp Bjsa ojsia Bq (uoioBziUBgjo bju X oottfjo4 Ptuatsis ns ap
sasnq SBjap^pjaA sbj ua ¿psua4 Bpand 'uoajodB^^ • • -sojBsuas sajqiuojj soj ap X
soiq ap oqojdaJ • • • ja BpBu bj b opionpaj X opijBqB -3b BjSBq) sauoioBU sbj SBpoj
ap uoiun X • • opBjgB ja ojaíqo -ad auap ó¿ 'op¿3^ 'o¿^qog -ou ap puos¿a¿ -^ A

�de su medido discernimiento, tentó avivo la palca [?] p. sepultar con sus ceni
zas los inquietadores de su reposo, (y qe. y es una) y agregar este eslabón mas
ala dulce cadena, qe. sostiene el... edificio de su Monarquía independiente y
libre pa. operar en el basto imperio suelo qe. domina. Si el Mundo entero save y
le consta, qela Suprema Junta de Cebilla {[es la cabeza. . . esta^) es la q.e da mo
vimiento á nr. á este precioso ficico, y mercantil á este apetecido Continente, y
(qe. las estipulaciones desús qe. los demás Potentados ligan en la actualidad sus
estipulaciones, y tratados recíprocos con ella, como representante del absoluto y
Soberano poder, ¿no es un delirio p. . . creer, qe. deceando morir pr. Ferdo. sus
fueros usos y costumbres no se luche enla otra decicion qe. enla de sostener...
con rigorismo sus preceptos? Sera guiado pr. principios entrar á convinar... /
con un Pupilo los methodos económicos déla Escuela olvidando el Preceptor
y Xefe de ella? Ni qe. disposiciones determinaciones podria podia. .. convinar
el mas esperto q. no.. . fuessen evulsibos evulsibos del orden legal y atentar los
quilates, y partos proprics déla seguedad? En otras circunstancias nos serian. ..
útiles las resoluciones proprias de nra. suerte, reciproca con las Potencias extrangeras qe. tanto anelan pr. nr0. su enlase, pero si las qe. han de ser el timón segu
ro de nra déla flotante nave qe. nos sostiene se.. . se esperan pr. momentos en
nra. radas; ¿á qe. sensato sele objetara con ello, qeno le pese su gravedad y perciva, qe. tanto el como nosotros seriamos el ludibrio y juguete déla.. . délos /
Gavinetes de Europa? y qe. hoy creyendo y qe. levantábamos un pendón, o rasgo
de Independencia, aprovechando la ocasión de un dolor y aparente déla en la...
frente del mejor délos Monarcas nro. Ignocte. Ferdo.?
No, Españoles nobles y generosos déla America del S. sepultar (si necessario
fuese) vros. frutos, aguantar la sobrellevar con unión Va. indigencia {si tal que
réis llamarla) qe. la Aurora no tardara en poneros en cituacion, qe. seáis la
embidia délos mismos, q. intentan precipitar. Desde la mas negra captura en qe.
los asesinos y parricidas de Bonaparte quieren sepultar á Ferdo. el os habla de
corason, y como tierno Padre condoliéndose de vosotros mas qe. de sus ofensas
ultrajes, os dice sostener amados leales Americanos essa joya de mi R1. Diadema,
qe. con tantas fatigas adquirieron mis ascendientes (...) pr. las lagrimas, sudores
y desvelos de nr08 Pe*. y Abuelos (?) Herm8. y Abuelos, y qc. no podra / desgas
tarse un solo quilate sin qe. la mano Santa del Dios délas venganzas, qe. lo depocito en el Solio de Castilla {[tome entregando^) encargando a vosotros su cus
todia tome parte pa. . . matenerlo ileso. Portugal. . . nación culta y política de nro.
tP., cuio Soberano ha sido, y sera el qe. se conduele de nros.. .. infortunios, no
os quiere precipitar, como debilmte. han opinado algunos Zoylos, ala la conserva
ción de vro. territorio es el qe. anela, y tomando parte en ellos os incita y amo
nesta, y el Embiado mas fue pa. indagar. .. los sentimientos de estos /.. . Pueblos
qe. pa. perturbar vro. Sosiego, el tpo... Son nros. Herm8. iguales en los trabajos,
y pr. ello deponiendo.. . aquel recelo, qe. havia fomentado el govierno / pertur
bador del Privado Godoy, ya se enlasan con los nr08. sus exercitos y haciendo
causa común contra un mismo enemigo tratan de dexar á cada cual el dominio
directo de su Soberanía. ¿I como puede calcularse qe. sus fríos pensamientos des
mintiesen los ppcos manifiestos, qe. nos ha dirigido pa. recordarnos el patri...
el devido y justo patrimonio déla R1. casa de Borbon? Serian frustradas todas
las No es posible abrigue el magnánimo corason de un Principe cristiano aman
te de la Paz, y estrechado con tantos vínculos de sangre una perfidia de esta
clase, pues su perspicacia mira con un anteojo de no pequeña magnitud, qe. con
la suerte de Europa {es la qe... . deve decidir sobre las demás) deve medir y
sancionar sus reales intenciones, pa. qe. desagraviado pr. los procederes de un
Infame Mr0. sacrilego, qela nación y detexto detexto pr. sus echos vuelban aque
llos preciosos momentos en qe. la R1. familia de Braganza / era el mas feliz ins
trumento déla del juvilo de la de Borbon; Si Montevideanos si el Sr. Mariscal
Curado, forma quexa de sus ultra. .. su micion ha de cubrir la inculpabilidad
délos Españoles, y el Principe... justiciero solo tomara... medidas {a el desa
gravio de un Xefe qe.) contra el... pa. deslindar el origen y causa... impulsiva
de esta paladeada ación.
Pero he sido mas lato de lo qe. imaginabais he sido demasiado lato en es
tas disgresiones, y pr. ello sin salvar el justo proceder délos Habitantes de este
— 175 —

�— 9¿I ~
/ • • • sappptjpnb íossas A Pt^jsaput 'ozuanfsa jaABSB sojnqyjjB sa sojsa oamjap pup
-uojnB A Japod bijsisb aj A 'sajE^jnA Bp^u sojuaiunaouoa Biasod *3b ouioa A 'oiabs
un opoj BJ3 SBpijJBd ¿ sbj ouijoj *3b jgj -jBaipnEja b BqBzadtua ajuinSisuoa '¡d A
([jBaipnBja b jBzaduia *Bd]) BqBjjBj • •-aj *3b p sa ojjipnBa opoj *Bd BpijjB^ ap c,
• ' • Aa\ bj 'a,uiBiABS anííuijsip -3b souiuuaj sosoisajd sau soj ap oun ja sa 'osas ja op
-UBnb A BqBÍBjn -ajiuBsoijaduii bA 'oíaijo jap opBUOiaaaod JBjsa uig 'JBUjaAoS -Bd
opinjijsuoa jb Biauaipaqo Bjap BjauBtu Bjjaia ua asopuaABjjsqns Bas "abunB 'ja b
auuojuoa Anuí saius ouis '"Ojp "jd opBAOJdaJ 'ou 'ojsa sa o^^ ('' 'soj a^fua asjmu^of
apancf oj3jvj,p&lt;} artQ) ¿opBjuauíuadxa A opioouoa Biuaj bA *ab ouisiuj jb anb ojio
b Bsuapp A Bipojsna ua jbij ou A 'jBAjasuoa *ab 'oapiAajuop^ ap ojqan^ ja JiSaja
A / JBjiSOaxa opnd tu 'ounjiodo sbuj ojio jBnb? ^ ^opiuBd ungjB jbuioj ajq
-Bsuadsipui aaBq as ojoijjuoa A oindB opoj u^ -opBziuBSJO uaiq oujaiAoS opoj ap
ojafqo ja sa a'b 'pBpiuuiapui a uopBAjasuoa ns b japuajB iu pBpijn^as ns bia bjjo
•jd Jexij apand ou ojuoid ap opuBnb jojanjjsap ns jas apand 'jojaajoj^ ns Jas
ap jBSnj ua *ab jb BiauajoiA uoa Bas *3nbunB 'odi 'jd jaAoiuaj "Bd 'ajiuBAijBjajjoa
A pBJunjoA ns b ojsando Bas -ab oj opoj b asjauodo -Bd opBSuojnB 'ajujBuiijiSaj
Bjsa soidiauíjd sajBnSí jod 'oíaijauaq ns ua sBpijjadxa ouBjaqog jap sauoiauajuí
*l^ SBI? JBAnApBOa aqap ouiod issb 'opBJJuoq A ojijauíauaq 'jaij ojqan^ ufj
*sojdaaajd A sojanj sns pBpaijojou uoa opuBjuBjqanb ojJBAjasqo
ou sa *Ojp ap uapjo ja *b *jd 'BsuBpjBj Bjua o^saij jaABq Jtat^tp ap A sajua^
-jn sosBa ua auiixBui 'Biauajuas b JBJadsa a^ap as ou 'pBpaijojou ap bjsuod p^p
-jjiABqur bj opuBnb A 'oqaa otustuí ja jod ojjapjad aqap 'sajBiauasa OAijnjiJSuoa
o 'sapBpjjEno sbj asod ou anb jiABqui ja A 'uauaij sojja anb soSjbo soj b ojdao
-uoa uoa uauaduiasap A UBqjis oj SBjsa anb BjBd ouis 'sBuosjad sbj JBpouioaB
BjBd Aa^j ja Bp soj ou sopijo soj anb 'bjjijsb^ ap -j^j Aa^ bj jod ^abs a
•pBpijinbuBJj A pnjainb 'upiaBqjasuoa pBpun^as ns
jod opuBjiui -j^ • ap pBjunjOA Bjunsajd bj uoa auuojuoa oipaaojd ojqanj ja anb
'ajuauíjBnSí sa oj -ojq ja ua osajdxa ojsa opuais ^ -BzajBjnjBu bj ap BiumSuBsuoa
jod auaij as anbjod 'jBjnjBu uozbj uod Bjnaaxa oj Bjja uoa aAnSjB anb ja anb
'pEpiuuojuoa jBjua íjiuiisojsa sbui sa anb oj JBpjEnS BpuBui Bjsa anbjod 'Aa-j bj
ap ojxaj jap Bsn anb 'aaip as pnjijiuiisojaA BSajB anb ja 'anb awansaQ -osajdxa
jod auaij as 'jiuiisojaA sbui sa anb oj A 'pBjunjOA ns b sbui BDjaaB as anb bj buj
-jijuod A BAanjdB ouBjaqog ja BJjnsuoa bj jiaijjp sa anbua bij3jbui Bpoj u^
•BpuiAOJ^ Bjsa ap pBpaidojd na Aajjj\ 'ajuouiajqo^ ap sanb
"JBW 'ouix^ jap uopisodap bt sajAy souang ap jBjidB^ bj b *j^ • pAojdB soaij
-oui soAna jod A íBiuBjaqos ns jajauíOJduioa uBpand anb sojnaBjsqo soj opuaiA
-oujaj Bidojd 'ssnBa ns ap joabj ua JBjqo jod 'BijBSaj Buiajdn^ bj ap oiabj^b
uis *BSuajap jbjiubu ns ojqan^ ja opuaiuinsaj 'saAa^ sns ua Bp^puijsap 'bojbuoj^
jap pBjunjOA bj b auijojuoa apaaojd as SBiauBjsunajia sajBj ua anbjod 'jBjndo^
upiaouia auinsajd as o íbijjb^ bj b uoi^ibjj auiaj a íuopBqjasuoa ns oSsais ajjoa
opuBn^) :uos ouioa íjouadng ojBpuBui JBJadsa uis sbiujb sbj b jijjiuo aAap A
apand anb ua sosb^ ABq 'jbjiubu 'jouag A Aa"^ ns b ojopuaijiuiaj 'Bsuajap Bidojrd
ns ap *ojq janbB ajqmoq ja is ap oaipqB sbuiixbui SBjsa jod anbunB A 'sojqan^
soj ap Bsuajap bj souBjaqog soj ap uopBSijqo Bqaajjsa sa omsiuj oj jod A íjbj
-iubu *ojq jap SBsn^a SBjsa jod Japod ns ojxjj asopuBqijap 'sopBjuajo^ A saAa^j
sojap uaStJO ja apaaojd apuop ap 'uasBujaAO^ soj anb 'sojjipnBa uij jb opuaiS
-jjipA 'sapBpni^ A sopijJBd opu^uijo^ 'pBpaiaog ua asjiun uojaiuiquioa 'auan^
sbui jap Aai bj A 'ojsa jbjia^ BjBd A íiosajgB jb jbjbui Bsua^ap Bidojd ua ojiaij
sa ojja jod A upiaBqjasuoa ns sa 'ajquioq jap soqaajap soj ap ojauíud j^
uojaB ouioa ojaajBd
-moa 'uoiaBjyj bj ap uaiA ja jod ojaa ns ap opBin^ anb jb ajuauíBjuajoiA opuBÍod
-sap 'jopEUJ3AO) ap bzbjj Bjsa b aqaAOJd 'upiaBsnaB jap uopnjosqB o 'ojjb^
ja jBpjBn^B uis opuBnb 'sjaiui^ oSbijub '(j 'jos 'ouix^ ja 'jaaouoa BjBd Bp^aja
Bjunf Bjap sojadsaj soj BqBjuaj b Biauanaasuoa ua anb A Upxat^v aqa^ as p^jpu
saxofita^uioo sop ajfua ototní ja atuatpua^ anb ap buioixb jBSaj janbB ap Bia
-uaasiuiuiaj jaaBq uis 'upiaBjosap Bjjsanu ap Baoda bj Bja anb sopipBnsjad 'sojjo
ap upiaBdnaoajd bj BABuiuuaiap A 'sounSjB ap '[Pto]-uaatpajpiu bj oaiji ouioa
SBpBjjaqBasap ubi uos ou *3b * • "3b 'uBasouoa ojans 'OJu ap sajuBuiB A sosoiainí
soj -8b *Bd 'jBjnjBu *Ojp jap soidiauíjd • • */C uoiaBjsiSaj 'BjU b sbui uBajaaB ur/Cocfp
as *9b SBjap sauoixajpj SEunSjB ajBq omsiin oj jod A 'uoijsanb iiu * * *ap oj
-aíqo -jBjd ja sa -8b -ajJJoa jap
jap \z A QZ PP sauoiaB sbj ua ojqan^

�en tal manera esenciales a todo Xefe o Caudillo, qe. el mismo Supremo Legisla
dor advierte, qe. si el Emperador, o Rey sale ala guerra, yno las posee deve su
brogar otro en su lugar qelas tenga pa. qe. acaudille y dirixa diestramte. ala
gente; De modo qesi pr. esta razón no puede un Soberano usar en tales casos
de su plena potestad, y libre arbitrio, menos debe el subdito dexarse llevar de
su orgullo pa. aceptarlo, y exercerlo, y y si lo executa, no se quexe de qe. un Pueblo
amante de su sosiego e instruido délas máximas de su constitución repulse (d el
qe. quebrantándolas altera) con energia a el perturbador qe. selo perturbaba ¿Pe
ro acaso oio de esta savia máxima el obedientisimo Cavildo y Xefe militar? Diganlo sus... sus acuerdos, y serán el testimonio mas autentico de su lealtad y
vasallaje, en qe. sin perjuicio de sus dros. obedecieron y cumplieron dando posecion / a un hombre armado, y qe. qe. ala menor expresión hubiese sido... vic
tima de un pueblo fiel generoso, y amante de su Monarca, sin ocuparse en otra
cosa estos respectables Magistrados, qe. en contener y suavisar... los procederes
de unos Españoles qe. al paso qe. crecían sus buenas ideasfluctuaban en un
mar de confusiones, observando la obediencia, q8. rendían a un Embiado del Sup
Govno.; privados de su correspondencia ppca, y qe. odiando la mutación,... del
Xefe qe. amaban esparcían sus voces pa. su permanencia, (y con lo qe. revestidos
ya del poder y respeto qela.. . qe. conlas de viva Ferdo. 79 echos a la verdad, qe.
los pusieron en continua vigilia y espectac"... discurriendo arbitrios pa. preca
ver el menor insulto y qe. no (como se verifico) tomando el I. C. y su xefe mi
litar. .. demanda de rondar con los demás cabos subalternos hasta qe. asegurada
/ la persona de Dn. Juan Ang1. Michilena se le salvase del furor de un Pueblo
qe. frenético y fuera de si lo miraba como fin de su... independencia política, y
sustraídos á de (?) la Soberanía de su lejitimo Ferdo. cuias aclamaciones eran el
Secreto (?) (Santo?) y la permanencia del Xefe Dn. Xavier Elio su contraseña pa.
ser respectados.
El gozo y regosijo qe. reportaron estos Cuerpos sintieron todos los Cuerpos
constituidos en Autoridad qdo. observaron reunidos sus votos, y respetada y ase
gurada la Persona del Embiado, lo pueden pregonisar las grasias con qe. amones
tando al Pueblo tributaron con el devido homenaje al Supremo Hacedor el 25
de corrte. enla Iglesia Matris de esta Ciudad.
La representación de / un Pueblo no es tan despreciable como algunos se
han figurado, pues apesar de prohibir la L. qe. el qe. fue un año AR no lo vuelba
á ser hasta pasados dos, el dro. y la practica lo dispensan si fuese aclamado pr.
unánime votac". No obstante qe. en... España muerto el Corregidor o Govr.
espira la jurisdicción de los coadjutores de este y no deven exercer mas autoridad,
ni entrar en lugar del qe. los eligió cesa la prohibición, y se constituien con
plena jurisdicción si el pueblo lo Elige. Y lo mismo sucede qdo. muerto el Rey
no teniendo sucesión legitima pues el Pueblo eligue el qele parece. El Pueblo de
Montevideo enla conservac". de su Govor. no miro a otra cosa qe. al mejor servi
cio del Rey, y. .. gloria déla / Nación, y Elio conociendo lo q8. iba a perder con
admitir a dn. Juan Ángel Michilena y desprehenderse del actual en unas tan cri
ticas circunstancias. La fée qe. de en el Xefe qe. manda, da valor a sus subdictos,
y suele ser las mas veces pronostico fixo del acierto y victoria de toda emprehensa
los y victoria. La actividad, zelo y desinterés del S.r Dn. Xavier Elio nos ponen
á cubierto de toda... sensura, y si algunos de estos luminares magestuosos no
fluiesen como de un proprio original; la imparcialidad y Hechos fideos y sus
acciones nos lo calificaran. En 9 de Sepbre del año p.p^o. tomo pocesion del
mando reciviendo esta Ciudad ysus fortalesas en el mas calamitoso estado, sin
auxilios, sin socorros, y lo q8. es mas sin arbitrios (sino su espíritu militar, y é
incansable empeño y constancia ha construido obras de la mas precisa y urgnte
ne- / cesidad, ha empesado su trabajo personal dando exemplo alos demás ¿y qen.
no se enternese y anega en lagrimas como la Magdalena quando trae a la memo
ria aquel venturoso dia... en qe. los jóvenes de noble educación los ancianos,
los deviles, y el Xefe los mis. .. mismos Militares Magistrados, en su consorcio
y los mismos Sacerdotes del Santuario olvidando el reposo todos de de su natural
su ser, su carácter y su reposo natural, y con un patriotismo y entusiasmo inaudito
inaudito a una con el nr. digno Xefe pusieron los primeros framentos pa. la
elevada obra del Cubo y Fuerte deSn. Ferdo.? Pues aquel juramento qe. presto el
en estos días con su Pueblo de morir antes q8. ser otra vez entregado a ageno
— 177 —

�— su —
ojos A 'jtAta uoiaBposB ([pBpapos]) bj ap i-uopipuo^ sbj oos si'tuBidojd saAaj
sbj ig •saÁa'j sbj ap oipaui j*d ouis asjBaijuaA apand ou ojsa A 'opoj jb ajjBd Bp^a
opuEuapjo n'DBAjasuoa ns ap opBpin^ ja BsajBjtUBU j'd aaauajjad sojqan^ sojb ig
•sojqan¿ soj ua apisajBjsa A 'saAai jBjaip ja BiuBJaqog bj ap oidojd sa ig
•BiuBjaqos 8,-uiBidojd BtuBjjas 3*b bj sa jbjS pBjunjo^ bj i*d
opiSiJip sojqan^ sojap japod a)s^ "soins soj sopo) ajqos 'ojjaua) aAap oanjjod A
jbjouj odjan^) ja jsb 'sojqcuaiui sns sopo) ajqos onjosqB japod un 3-qtuoq BpBDB
•ep BsajEjnjBU bj oinoa isb ^ -opo) jb BSuaAuoa a'b opoui joíaur jap a)JBd vpv^
BSuodsip s*b BAisjndtuoa Bzjanj Bun ap Ejisaaau Bjja *d A u'OBAjasuoa Bidojd
ns ap ja sa opBpina ajuBjjoduii sbui ng 'sojquiajuí sns ap uoiun bj ua ajsisuoa
Bina sojqand soqanuí ap B)sanduioa jbjoui Buosjad Bun sa opE)sa j^
osaj^uo^ ja "d *sa)uajd
-ng A sopB)ndjQ sojjbsjujo^ sojb SBpua^aApB A 'bijosiaoj^ uopn)j)suo3 /

[¿1181]
tDi3U9|j3Apo ^p DpjnBas duosjaoj^ ¡Duopo^ U9pn)ipuo3 p opaXojj] -

•if oipnpjd i a-dio
SDoiuaiojd j^a^ P '" 'Xibs oí I '601 '801 "s00 ¿I *-^B3 tZ jqn BII!PBqa (I)
-nf '(j ap uoiaixupB A 'oijj
ap uopBjEdas bj opuB)daaB ou 'jBSnj uojaiqn) anb sosaans soj ap BzuajaQ
8081 -*S fZ ? 0^
:aaip
*sb ojruj) un auai) (&gt;b)a q oijoj jb Bjjapuodsajjoa *3b *9Bd Buiíjjn bj u^j
•sojja 'sd opBuoiajodojd o8i)SBa A^q ou
sojijap soina A •acuBjut 'oij^ 'Aopof) opBAjj^ opi^a^ ja 'sjaxui^ o^BpuBg 'uQ "ioS
•ouix^ ja b [o8tn]iup^ 'U(7 v oiuiajd #8b ja oidiaajd bj ocuajjxa onbiui a)sa BjSBq
sopBuiB sB)oij)Bduio3 [spfotxfp]&lt;fiuo3 ig ¿BdBp^ jap jaaajBdBsap BjjaA asB)snS *8b
'opBjg OAUBjjadns ub) u^ JoptBJX un ap Biauauíap bj 'ja^aap A '¿a^oj)sB)Ea joAbui
jama) ns ¿^uaj Bijpod '^081 9P ^e P u9 BíJ:lBd 9Jp^J^ ajqiaudAui bj b opuB)Bj)aj
ouisBtsmua o)buut ns ap Bjasuid • • -jppsut4 ^sa #ab asjaaja apand oja¿(? ¡jouBds^
un ap uopB)ipaui bj / nttM^s i v ¿pppuouup *sd oujai) ub) ojpEna an^)
(Bpo bj anSis)
•mbB sotuajjaaui bj '3b O)ubjj *OjU ap * * -Bijouiaui A
uoiaBjnp Buja)a ns *d anSixa *' * *3b A jouBdsa un ap BpipnBjdB uaiq Baunu vpo bj
Bxnqip *3,uibiabs *3b opB)sa * * * ja ua BUBds^ bj BqBJjuooua as A 'pBpinbiui bj BqBjj
-uq oj)siuicu jbui ns uoa *3b Aa^ un ap p^paid bj O)ijaui ns opBiwajd Bq sajBnb
sojidA s^aiuiq o^EijuBg -np *jg 'orox^ jap sojuntjx sosoijo)atA soj oipuaduioa ua
•3bunB jbzijbub osBa jap Ejanj ou oja^ :Buajiqaij^ "iSuy UBnf ^a opsiquia ja
oqjnjjad '3,uipjos so)uauiouj *¿d *3b 'pEpiyinbuBj) Bjap siBjnj^ip so sajuB uBiua) -3b
ja)aBjBa A jas / jb SBSoa sbj opuaiuodaj -sb ja 'jd ajqdag ap yi jap opjana^ ojnp
-bui ns ap uoianjosaj bj uoa pptu ja ua opBdiapjBd of&gt;pstifnbup¿t optap^moo (sop
•fjuas) bA siaABq #3b A 'sojja upí ua o)iaodap soaijjuoa sosa *Bd BiauapiAOJd biabs
bj *3b 'pBpjjonB ap ouajd ja uoa sBxanb 'm^. ubjio sojja A 'jb)tcIb;5 aj)snjj Bjap
pBptAOjd ap souajj A 'sajBiajBdun sajBunqijx soj UB8sní pSsnf oj issb 'souBapiAa)
-uojq ig •SBiauB)sunajp sspo) 'jd opBJuoq A ouatuauaq ojqan^ un b osoiaip
•oa un ap ezueSu3a A oiqojdo ja v ('vd4 v^p) jauodxa osopiní opB)ua)O(j un^
-uiu (^ Ptuppo¿4 oí \_(¿) otjppupaa] ofjppupa^ opP^tuoq A osoj^atunu un '3b uoa
SPuappa svppsa&lt;f 7 ¿vtpsap spi asM&gt;osojuuasap • • mauasap) Bjpod ou as ou Bqajo)uy
Bsouiumj ns ap soAbj soj puptfssj ap 0*70,9 p axqos sotupao- A ^a&lt;i uts ajqna sou
•3b 'aqnu Bsojqaua) bj / adisip "opjaj ouiiubuSbui *3b BjSBq sand • asatqnq ts A
souapi 'siasuad swajia oj o^^ • • -ciatuoyi 'oj^? pBpxjnu ns uaanpui SBqaadsos sBina
un ap oiJBjqqjB japod ojos ja *id asjBxsjaj A asjaAjosip aqap 'oiuiuioq

�alos q.e se asosian pertenece regular las Condición.* déla Sociedad, es claro y
manifiesto, q.e solo los Pueblos deben ser autor de las Leyes a q.e estén Sugetos.
Estas son proposición. de eterna berdad en toda especie de Gov.no avn q.
sea Monárquico, no siendo despótico, y Tirano; pi q,e en toda monarquía Vien
Ordenada el Poder Soberano legislatibo reside enla Nación, q.e son los Pueblos, y
solo el executivo ([q.e les havia]) en el monarca. Los Reyes de españa no content.
con el govierno executivo q.e les havia Concedido la nación se usurparon el de
recho soberano legislativo p.r naturalesa incomunicable inalienable, é imprescrip
tible: este ha debuelto tanto alos Pueblos de España como deAmérica, p.r la
prisión del Rey Fernando, Y pues los Pueblos de españa usando de este soberano
derecho legislativo están formando su constituc.11; los de America, q.e se creen
con igual inconcuso derecho, también forman la suia, dexando ambos ilesos los
derechos del Rey femando al Gov.no Executivo q.c ([inicam.te]) (unánimemente)
le han Concedido unos y otros. Pueblos.
La prim.a atenc." de una Constituc.11 Civil, es reglar el gov.n Executivo, p.r q.e
siendo arbitrario, brebe será despótico y tirano, como lo ha hecho ver la expe
riencia en todos tpós, y de ellos tenemos exemplos muy recientes. Poseídos de esta
berdad, y obligados déla urgente necesidad han formado antes del Congreso los
Diputados délas Provincias una Conctituc." Provisoria en q.e olbidando su des
tino, y abusando de la confianza publica, exceden abierta y descaradam.tc sus
poderes, vsurpan([do.]) Sacrilegam.te el Soberano poder legislativo de los Pueblos,
se hacen superior. á ellos, se declaran incapases de ser juzgados p.r el Superior
Gov.no y aun p.r los mismos Pueblos, se atribuien Alteza, y en una palabra some
tiendo los Pueblos, se colocan en el Trono.
/El Pueblo de B. Ay. q.e a nombre de los demás Provincias ha creado el
Gov.r executivo, y viéndolo corrompido, lo ha rectificado, observando aora la
gran corrupción, la alta traic,c la despótica Tiránica constituc.11 délos Diputados,
Cree propio de su dever, p^ impedir p.r lo pronto el despotismo y Tiranía de
estos y la q.e es Consig.te aun Gov.no arbitrario, establecer provisoriam.te las ins
titución. síg.te las q.e siendo botadas, y admitidas p.r la Voluntad Gril. de las
Provincias tendrán toda la fuerza de Provisoria Constituc.11 Nacional.
1,, El Poder Soberano legislativo reside en los Pueblos: Este p.r naturaleza (es)
incomunicable, y asi no puede ser representado p.T otro sino p.r los mismos Pue
blos: Es del mismo modo inalienable, é imprescriptible, p.r lo q.e no puede ser
Cedido, ni vsurpado p.r nadie. El Poder executivo, esto es, las execuc.n de las leyes
q.e los Pueblos huvieren establecido p.r Voluntad grál, pertenece al monarca el
Sai D.n Fernando 7o, y durante su Cautiverio ala Junta Superior Guvernativa de
las Provincias del Río de la Plata.
2M Los Señores del Gov.n0 executivo prestarán ante el Pueblo de B. Ay. un
solemne juram.t0 de sus fieles al Soberano Pueblo puesto de todas las Provincias,
de conservar ilesos sus derechos, y los executivos del Rey D.n Fernando 7' cuias
veces exercen, y de ni guardar secreto en lo q.e se tratase, siendo contrarío alos
referidos derechos, Lo- mísmoharán respectivam.1*5 todas los Corporac,ne los Jueces,
y Cuerpos militar; y elPueblo de B. Ay. recívírá este juram.to p.r si y anombre
de todas las Provincias. En cada Provincia se hará el mismo juram.to p.r las
Juntas Provinciales, Jueces y demás Cuerpos ante su respectivo Pueblo q.n lo re
cívírá igualm.te anombre de todas las Provincias.
3a,, Los Vocales del Gov.no Superior Executivo, y Secretarios se mudarán
detres en tres años, y lomísmo se hará con los Vocales de las Juntas Provinciales,
para efectuarse esto cada Provincia apluralidad de Votos eligirá uno ó dos suge
tos q.e tengan todas las sublimes qualidad. q.e se requieren p.a Vocal del Superior
Gov.no y B. Ay. nombrará dos ó quatro del mismo modo. Estos al fin de los
Tres años, ó quando hubiere de mudarse el Gob.no se hecharán en Cántaro, y
p.r suertes se hará / la elección publica á la Vista detodo el Pueblo. La misma
Conducta observará cada Provincia en la elección de sus Vocales, (con respecto a
las Ciudades deq.e se compone). Con este Sabio arbitrio de las Suertes se evitará
en gran parte la compra de Votos, y se pondrá alg.n freno ala ambición y codicia
q.e Suele intervenir en la elección p.r in mediatos sufragios.
4a,, Los Vocales de las Juntas Provinciales q.e abusasen de la Confianza
publica podrán ser removidos legalm.te p.r el Superior gov.no aquien estarán
— 179 ^

�— 081 —
sbj UBJBq ouisiui oí ([s])ojqang ([so])j ap ojsnS A 'dojddbjsijbs b sodjana sojap
S3J3UOJO3 A sap&gt; Jiíajg ou'ao^ jouadng ja BJBpina 'o)Bjauojo;g ja Bjq a'b s'JBj
"HIW I 3 sopBj8 sbui BJoqB j'd japaauoa Bjpod ou ou'aoS Jojjadng jg "B(J
•BpuiAOjg bj ap cjanj sosjnaaj soj oSisuo^) ua^j) 8-b
sajuaiuaAuoaui saABjS soj jejiao B-d Bppsnf ap jeunqux oqp ja ajo^ sbsiib^ sbj
UBJBuiuuaj as BputAOjg BpB^) 0^ *soub sajj ojos UBjBjnp A s'Áy B*g ap Bpnsnf ap
jBunqujL ja opuBjq^q oqp souiaq a'b opoui jap ojqang ns id sopiSaja sopBJjaj saj)
9 'sop ap osanduioa Bpxjsnf ap (^)([op])BunqiJx ja opuBmdaxa btdoiaoj^ ns
ap sajouaui A 'saJOiBtu soajduig soj sopo) Ji^ija jBpuiAOjg Bjanf BpB3 "B8
•soub sajjojos oijajsiuiin ns BJBjnp
A ísajBao^ soj ^P noiaaaja bj asjaaBq aqap oqp Bq as 8b opom jb 'awang bjb
ubjbp as 'sopiSajg ap sandsap A 'sojo^v ^p pBpijBjnjd b ojqan^ ja jd aiuajad
-moa ojauínu ua s'piSaja uBjas 8*b saaaníuo^ sojap uopdaaaxa b biduiaoj^ ns ap
sajouaui ouiod 'saJoiBoi isb soajdm^ soj sopo) BjaqaAOJd on*AO) j*dn jg "0¿
n"an)i)suo^ bj j*d op^^joao ajanj
anboj n'DB)OA i*^ JBjaqijap 8*d ojqangja opo) ap SB)unf o 'uoisiuio^) BpuiAOj^
BpB^) na 8,'uijBnSi UBjBjqajaa as sasaoi sa na sai) ap A í'oopBdjnsn BjainbjBnb
BJjuoa soqaajap A p^punSas 'pBjjaqq ns ja(a)O)d *d EpoiAOj^ Bpsa na Bjaaajq
-B)sa as jBpuiAOjg opBunqijjL (u^) ([as A opijo ns
aqap 'opBunqpx ja
^y s"9 aP
Bjatp as 8*b8'boinoa A]) 'sojqan^
soj ap soqaajap sopBjSBS A pBpijnSas (pB)jaqij bj ap noj33a)Ojd bj a)sa o^jb^
ojn^ b 'sounqijx SOI nBjas sosa auans BjasaiBa aj sauainbB A 'ejij na uBjpuod
as 'sop s'Ay 8*g A 'sojqang sojap soqaajap soj ua ojsandun seui ja 'B)OiJ)Bd sbui
ja 'ojdnjjoDui sbui ja ojaSng un sorSBjjns i*d BJBjquiou EpuiAOjg BpB^) ou*ao)
joi)adn jap sajEao^ soj apBj 8-b opoui ouisiui jap BJBq as uoiaaaja Bg sounqjj)
soqanu asjiSaja UBjaAap 'sajBnb soj sopinpuoa 'soub saj) ap opBdsa ja jd 'ou
ojio A *js saui un sBuosjad sbuisiui SBun j*d opBunqpx I3 ajfa-iaxa as 8,-uiunuioa
A jBjnSaj 8*b souiajanb 'nBasso^ ajqaja^ ja aAuasap 8*b saiuaiuaAuoaui sojb O)
-sandxa Bisa opBunqiJx jap oppjaxa opBnuiiuo^ ja oiUBnb j'd x "ojiaa^q uBjpod
Bpin^asuo^) ou A 'Biauaaij bj Bpipad saouoiua 8*b 'ojqang jap uoob^oauod bj od)
oqp ap saiuB asiaajd 8*b aiua^jn ub) Bas bso3 bj 8*b Jas oub 'oi^ijo ns apuozBj
ua ajuaiuaAuoa Á oijBsaaau uaisSsní 8'b oj sounqijx soj jauodxa UBjpod saauoiua
A n'amisuoa Bju'Sas Basauauad jas 8-b oj soi^Bjjns ^d jBjaqijap -d Bpuodsawo^
aj 8*b saui jap Eip jaiujjg ja bzbj^ bj ua ojqang ja ajunf as sasaui sai) / ua saj)
ap 8*b taaajqsisa as 'sojqang soj id SBqpBJiuoa A 'sBpiaouoa usas g'uoiaBdjnsn sns
a'b ajainb ounSuiu 8*b j-d 'Bpuaaij Bisa j^Sau apand on'AO^) ja ouioa o^ag *ojq
-ang ja jedoauo^ UBjpod On#AO) jap Biauaoij BiAajd bjuod oíaaja ojna B"d ísBiunf
A SOIDIUIO^ sns ua Ja^ SBjasopuaiDBq A 'opuBpojad 'JBjnarwBg onpiAipui o u'3Bjod
-J03 b*Sjb ap ou'ao) jap n-DBdjnsn bj BJiuoa sojqang soj ap soqaajap sopBj^B^
A 'pBptjnSas 'pBwaqij bj jaSaiojd ai'ureaiun bs u#3B^tjqo ng •OAiiBjsiSaj souaui
oqanuí iu OAijnaaxa japod u"Sjb UBjpuai ou sounqjjx sog •pEpiAjjDB ns aqjaua
as ou a*b d sounqijx soí oaui^ ap uBpaaxa ou 8-b opBpin^) jBiaadsa Bjpua) as
oqísaans oj ua ([SBpBsog o')ub oiaBAjar^ üq A BajjBg usnf n'Q 'sai^ajx ojjjodijj;
UBnf n'p ^íijbx p opBindiQ 'zajag UBijnf asof üa 3oQ 'ouBjSjag fUBj^; u'p
op'aig jauojo;^ jap SBuosjad SBijjauíauaq sbj 8^uiBjjosiAOJd n'Suoduioa oj 8*b SBia
•uiAOjg sbj SBpo) ap ajquiou b souiajanb aon)i)sui Bjuojd ns Bsajaiui 8*b oqanm
oj j'd x 'Uí.i ouisiui ja uoa BJoqB souijmjisui oj sonosojq]) -sBpBuapjo uaiq sb^
-ijqndag sbj opBunqiJX j^ uoiaiaajqBisa soujaiqo^ sojap sauooEdinsn sbj BJjuoa
sojqang soj ap pBuaqij A 'soqaajap sopBjSBS soj sosají jBAjasuoa bjb^ "b9
'SBpujAOjg sbj ap Japog ja aj-uiEqanu apid A 'Biojduii 8b oj ?d íoiaaja ajuBjjodun
Xnuí A 'opjAap ns BSuai OAisaans oj ua sb aaainb A 'sbjjoi SBtauíAOJg sbj id opBA
ojdB A opjAiaaj anj o)sg *oqaaq ns BiJBDijijsní sauainbaiuB SEpuiAOig SBuiap sbj
ap ajquiou b A is j'dBsn^^ Bjsní uoa sojjaAouiaj Japod ap pEjjnoEj bj OAjasaj as
'oipauíaj ounjjndo aiua^jn ja jauod UEupod ou biouejsjp ubj3 bj t-d
sbj 8b A asjadiuojjoa uBjaipnd on'AoS jojjadng jap saj^aox ^oj a'b
Bjunf (['miad]) Bjap u'Dbjbjsui Bjua '^y s*g ap ojqang ja opuaiAajg
•sojox ap pBpijBjnjdB outs
sauapjosap jeiiao B-d n'3BuiBjDB ua ou 'bujsiuj Bjja j'd sopiAouiaj jas uBjpod 'ojjas
uaqap ouroa 'sbioujaojj sbj ap SBjnqaaq opuais A ípBpiun bj jBAjasuoa B'd soja^ng

�Juntas Provinciales respectivo ala guarnición de sus Provincias. Entre estos Gefes,
y Coroneles p.r su Turno rotará la Inspección (y comandancia general) mudán
dose de año en año de unos aotros.
10a,, No podrá imponerse alg.n Tributo alos Pueblos, sin q.e sea examinado,
votado, y admitido p.r voluntad grál de los Pueblos, y durará el ímp.to tanto
quanto dure la necesidad ([la necesidad]) á Juicio de los mismos Pueblos.
11a,, No podrá el superior gov.no por si solo declarar la Guerra, y ha2er la
Paz con Potencia extrangera sin el consentím.to de las Provincias, Si el caso diere
lugar se votará p.r los Pueblos, y lo q.e resultare de la Pluralidad se hará. Pero
si huviere urgencia la decretará el Sup.r Gov.no con laanuencia de B. Ay,a q.e
p.a este apretado lance tendrá la Comisión de todas las Provincias. Enlo demás
se entenderá solam.te el Sup.r Gov.no con las Potencias extrangeras.
12a,, El Sup.r Gov,no ni otro alg. ni podrá Ceder puerto ó parte de ñtro
Suelo, á potencia alguna extrangera. Eso seria dividir, comunicar, y enagenar la
Soberanía, q.e es de Suio (indivisible) incomunicable, inalienable é imprescriptible.
13a,, Se dará la imprenta Libre en los ([mismos]) términos q.e en su último
decreto sobre la materia la establece el Sup.r Govno; Empero queremos q.e los
sugetos q.e haia de nombrar el Cavildo sean á satisfac." del Pueblo, y q.e no harán
ningunos Jueces q.e de ellos elijan los nuebe censores qe pide el decreto, sino
q.e se saquen p.r suerte del mismo modo q.e previene el Sup.r Decreto ps los
q. haían de servir en caso de apelac.
14a,, Como preservativo, y ante mural contra Despotas, y tíranos se establece
la celebre Ley del ostracismo, reducida áq.e todo Ciudadano q.e sobresaliese en
ingentes Caudales como vgra en mas de un millón dep8, ó en muchas relación.*
con q.e pueda formar gran partido, y sojuzgar la Patria, sea expatriado p.r un
año convocando (p.a ello) el Pueblo y resultando su expatriac." de la maíoría de
votos, lo q.e tamb." se practicará en cada Provincia.
15a,, Las Leyes de Indias ([.]) dadas alas Colonias en tpo q. lo eran, quedan
sin efecto, p.r haver mudado de condición los Pueblos Americanos. Estas, / y las de
Castilla como emanadas de la usurpación, q.e hizieron los Reyes á la Nación, de
quien es privativo el Soberano poder legislativo, quedan del todo abolidas, y
solo tendrán lugar enquanto sean conformes al derecho natural, y délas Gentes,
al modo q.e decimos de la Instituta, y derecho de Romanos. Pero p.r quanto es
necesario un brebe Cuerpo legislativo, se nombrarán tres ó quatro Letrados los
mas impuestos en el Derecho natural, y de Gentes q.e se redacten las Leyes, y
formen un brebe, y sencillo Código. ([En lo Criminal tendrán presente dhos Le
trados la legislac." Inglesa, p.r parecer lamas Conforme ala libertad, y seguridad
de los Ciudadanos.]) Concluido el Código, Votado y admitido p.r la Voluntad
grál de los Pueblos, tendrá entonces y no de otro modo vigor y fuersa de Ley.
16a,, El Ministerio deformar Leyes y hacer Constituc.n es un empleo extraor
dinario de la República q.e nada participa del imperio executivo ni del poder
legislativo (este) es incomunicable y carece naturalm.te de representac." El consis
te enla Voluntad grál de los Pueblos, la q.e no puede ser representada sino p.r si
misma, p.r q.e ó es propia, ó agena, y siéndolo ya no es la de los Pueblos: a
qui no hay medio. Queda pues extinguido el moderno é impropio nombre de
Representantes de los Pueblos, con el q.e p.r ambiciosas miras se condecoran
vanam.te los Diputados, y solo se llamarán Comisarios q.e dependan forsosa y
enteram.te de la Voluntad de (sus) ([los]) Pueblos, y estén sugetos como los
demás ciudadanos al Sup.r Gov.no -^^
17a,, El estado tiene un íntimo enlace con laRelig." entre las muchas q.e hay
una sola és la Verdadera y esta es la Católica que profesamos. Queda pues ex
cluida la tolerancia civil de Cultos, y muchos mas la Religiosa.
Esta es la Constituc.n Provisoria q.e p.a subvenir ala presente común urgente
necesidad cree oportuno el Pueblo de B* Ay.* empro ([..]) de la publica liber
tad, y seguridad délos Ciudadanos, en protección y defensa délos Sagrados droi
délos Pueblos, yexecutivos de ntro adorado Monarca el Rey d.n Fernando 7.
Y ruega alas Provincias amantes de la Común felicidad sedígnen p.r Voluntad
General admitirla. Mas aun quando esta p.r desgracia de los Pueblos, no tubiese
el deseado efecto, quiere y es su Voluntad sirva de ínstrucíon, y poderes alos
Comisarios Diputados y Suplentes, para el Congreso; reservándose la facultad de
añadir las que con el tiempo jusgue mas conveniente. Quiere p.r ultimo / el
— 181 —

�— ^81 —
ap sauopBSiyqo A 'soqDajap sbui ap A 'pBpyBn^í 'pBpunSas 'pBjjaqiy 'soyqang sopp
BiuBjaqo^ By oa UBinjjsuj soy a'b SBiJoiuain opuEiuioj uA 'soidiDujjd jod UBdas
e*b BjBd nBassog ap y^iDos ojbjjood yap yBiDUBjsns oy sayopuBDiydxa vA 'sopBUop
-uaju; uaiq sojDopui sopp BzuBuasua By soiqBS soy oSjbd ns b opuBinoj p^pni^
BpED na soyqang soy Jiifaja UBjpod a"b bdijojjjbj BiuiapBDy Bun ap oipatu jod
sauopBSiyqo A soqaajap sns na opuBJjsnyi UEiBq as oqamn BjpuaAuoa 'nopnjjJsooD
ajuBÍavuas bjjo n Bisa Jod asajSaj ap pnmdB ua uajjBq as soyqang soj yb bjb&lt;j

Bjauíudun as ys soinaABS yu 'osajdcoi Bqasonnny
•uasaipid A 'uasBuiBpB bj BqB^ynsaj ay Byya ap 0*b uaiq ya soyqan^ soy adyoS yB
opnaiaonoa yb yd BijanosjadBy opuBpnm Bsuajd ByB ByjBp ap oijJiqjB ya ouiojas
bsod By JBdujEJjua Bja yb soisa ap noiauajuí By Bpiaouoo s'dsap B'd nojBAjasaj
as^ 'nojaxip Bp^n 'sopyjanbaj anbunB 'Byya ajqos Jpap a'b nBina) 0#b nojaxip
i'pnB Bjsa b sosjnaaj nasaiqnq ou a*b Bjuana Bpcq on sopBSoqy ^asj'd sanainbB
sop oyos/í 'sajnajajipui nojBjjsour as sa íuojBAOJdB By oanp 0u'AO&gt; lo'dn^ ya
noa sopBjndiQ soy Bjanajadmoa na nBq^yyBq as noiamijsuoa By ajqos 3"b noJBSByna
,-Ay B-gap oyqan^ yap saaaA SBy nBiaEq a-b zaip soyB BpBSajjua A BjpaABBg oubjij^
ya j'd opEjjajsap ejoijje^ un rd BpBuuoy anj BuosjAojd uoionjijsuoa bjs^
•soyqan^ soyap pBp
-yBn2y By BpBaypn (jad 'paaajnB soy ouiod ojsa yd isb opnBpanb s^y "gap sojaSns
j*quiou b SBpBsiaajd UBijaAa^ ¿aaauajjad say oip joda'b o'Aipuy soy *^y *gap
•quiEsy Bjua jauajuEiu UBupod oujod? ísopsindiQ sns JBajsoa napand SBnadB
Bzajqod ns yd yb t'AOjg SBy 'oAijnoaxa oyBd i íB-yquiEsy BunSuiuB asJiJajsuBjj
apand on 'ayqBainnmoany BzayBjnjBn j'd Bisa opnais A 'soyqang soyap BiuBjaAOSBy
8}'inyBujJOj ajsisnoa japod ajsa oa 'OAijBysiSay oyB*d sa ys yb yd 'soyya jod
-ayqBjsa Bajquresy Bun ap oi'mBjaqiyapjB soyqang soyj'd uoidbjoa Byd

•odtoaij oaod ubj jeuj3ao^ B*d SBiauBjsip SESjEy oBjua Bjyanq A BpinaAap asjBajsoa
ya Bjuana aDBq say sajouajuí s-AOjg ssyap ojaaya nnSniuB sand Í8-^y s'gap soy
j'd at'niBaion SBpiSaj jasap i'aojj sbjb bsozjoj By jaaBq ou jod odj sonaui oqa
-nxn jod ou A 'oyuajij ua oiuaijjap say^ao^ soyap pBpiyiqooiB By aaayq^jsa a
* Bjo^q
•UOpBJOA By ajUBip
-ara oots oaoAinba uis BpiaoooD jas apand oo a'b By ísoyqang soyap 'yBi3 pBinnyoA
Byap onis noiauBSBy aAjaaj on a*b isb opuais rsopojap boijoob jBSayy yb an^iyqo
o'b B'd bsod bjjo Bjsaj ay on ib A 'j^yndod uopBjdaaB Byap sajnB Bzjany ns auaij
BAa'b a,'uiBDijDBJd japuajua b jBp sa 'soubjix ^p bsubsa b sopo^^ o sayajjB^) j'd
BDiyqndas oyosis a*b j'd soyqang soyjod ajOAas uopnjusuoD Bya*b *oqp Bqa
tZ
•pBjjaqiy Bjajoa bju ap BiuajsisyB noisaqpB atujij ysjojnsap SBAijisod^ sapaj SBqanjd
oduiaij o^jByi'd uap ab BjsBiy soja3uBJjxa oujod souacu yB sopBjBjj jas ojubj jod
uaqap r^yya bjjuod jijuas ya ua uos^ 'opBjBdas nBqas ajuaniBiJBjunyoA opBjjua uBq
is q 'BsnBD 'bju ap BuiajsisyB noisaqpB auuiy yBjojnsap SBAijisod^ say^aj SBqanjd
oduiaij oSjByi'd nap a*b Bjs^q soja^uEjjxa ouiod souaui yB sopBjBjj jas ojubj jod
uaqap :^yya bjjuod jyjoas ya ua uos A 'opBjBdas u^qas ajnauíBijBjunyoA opBjjua
UBq ys o 'BsnBD 'Bjuap yBiaos ojDBd OAano ya oa opBjjua u^q ou soyy^ 'saJByndog
SBjunf A 'soisiujo^) soy oa OAisBd A 'oaijdb ojoa ap sopinyaxa jas uaqap BjpaABBg
A 'aqoauo^o) soubjjx soyap soijbjd3 A 'souijoyjB3 soy 'sByouBdsg sajjo^ A '3a"g
ByB sojDipB soy sopox "soyya oa ^Bqa'b BzayBto A 'bubzi^ By JBjjBdB A 'soyqang soy
jBpjBDsa osiaajd sa 'ayqBpnyBS onis baisou Bas say on BpuBAjasqo nsa*b s*d ojadma
ísoyqang soy ap ya A yBjnjBo -ojp ya j'd Bp^ySaj sa uopnjijsuo;^ Bjsa anbnny
*I
'BDiyqnd uorujdo By jod sopipnaqajdaj A sopinSjB
uBas 'oyya j'd uajapajam anb oSijsbd oujisiabjS yap sbujb A sajuaydng A 'sotj
-BSIUJ03 soy ua sajapog sns ap OE^Bq anb sosaxa soy obdzouod 'sopoj sByopnayqBS
anb BjBd Bsnajg ByB napas BiDuajjaApB A uopnjjsui Bjsa anb 'yAy 8*g ap oyqang

�los ciudadanos, enseñándoles a no ([.])conf([. .])(un)dít la libertad con la
licencia, la subordinación con la esclavitud, la independencia é igualdad con la
Anarquía, infundiéndoles un entrañable odio a la ambición y codicia pestes
desoladoras de los Estados, y un amor índecíblea la medríocridad, al trabajo a la
gloría, y el respeto debido alos preceptos de la Religión. Las memorias qe salie
ren de algún provecho podran remitirse a el editor de Gazetas, especificando la
Ciudad ó lugar donde son hechas, para q.e se conosca el ínteres qetoma cada
Pueblo en su libertad é ínstrucíon, entre la emulación en ellos, y se comuniquen
a porfía unos a otros sus conocimientos y luces, y todos conoscan qe los America
nos no han nacido para vegetar y morir en el abatimiento y oscuridad de su
origen.
Esto que sigue pertenece á la ^ primera estrella q.e llama á esta segunda
Como no fuese tan fácil hallar entre notros un hombre tan sabio como el
d.or Franclin q.e hiso el solo la Constitución délos Ingleses Americanos, se tomó el
advitrio deq.e todas las Ciudades y Villas nombrasen un letrado, p.a q.e reunidas
todas estas luces se supliese aquel defecto, y la formasen tan buena o mejor q.e
lade los Estados, Unidos del Norte, y bien claro es, q.e esto no es transferir al
Congreso ningún poder legislativo, ó executivo, ni mucho menos quererlos hacer
tan absolutos y despotas q.e decidan á su arbitrio de la suerte délos Pueblos.
Eso seria salir de un Amo para entrar en muchos, y loq.e mas es, abandonar el
Trono que ocupan los Pueblos, por elegir los pesados grillos y cadenas que hande
arrastrar miserablemente toda su vida. De aqui es, q.e formada la Constitución
p.1 el congreso, aun quedan en libertad los Pueblos para admitirla ó rechazarla;
porque los Pueblos dados sus poderes, no han a peado del trono, son formalmente
el Soberano en quien reside el ultimo juicio, y de cuya aprobación recivirá
la Constitución vigor y fuerza de ley.

183 —

�•\

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="2">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="31">
                  <text>Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="49">
              <name>Subject</name>
              <description>The topic of the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="138">
                  <text>Repositorio de ensayos en las Humanidades publicados originalmente en el Uruguay</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="41">
              <name>Description</name>
              <description>An account of the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="139">
                  <text>&lt;p&gt;&lt;span&gt;La Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación se ha propuesto contribuir a rescatar y poner a disposición de los lectores la escritura ensayística del Uruguay a lo largo de su historia. Esta Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay pretende reunir en un solo lugar más de dos siglos de textos de reflexión y pensamiento, dentro del amplio campo de las humanidades, producidos en conexión con la universidad. La mayor parte de esos textos han sido originalmente publicados en revistas universitarias o periódicos hoy difícilmente accesibles. A menudo nunca recogidos luego en libro—o recogidos con sustanciales modificaciones—, son textos que pueden contribuir a recuperar y mostrar las dinámicas de pensamiento y representación en el país, tal como se realizaron en tiempos de centralidad de la escritura.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;La a veces fina y sinuosa línea entre Humanidades y Ciencias Sociales hace que textos de historia económica, de estudios sociales, de ciencia aplicada a la antropología, puedan tener cabida en esta colección, aunque el foco está en el núcleo tradicional de las humanidades. El Derecho (con la excepción de Filosofía del Derecho) queda, por su especificidad técnica y profesional, por el momento fuera de este grupo. &lt;/p&gt;
&lt;p&gt;La colección será un trabajo acumulativo, con entregas bimensuales. En el tiempo, los textos se irán organizando de acuerdo a posibles lecturas de la historia de las ideas en la región y el continente. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aldo Mazzucchelli&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;span&gt;15 de octubre de 2017&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="37">
              <name>Contributor</name>
              <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="3695">
                  <text>Pablo Darriulat&#13;
Gonzalo Marín</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="47">
              <name>Rights</name>
              <description>Information about rights held in and over the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="3696">
                  <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2972">
                <text>Las ideas políticas en el Río de la Plata a comienzos del siglo XIX</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2973">
                <text>NARANCIO, Edmundo M.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="48">
            <name>Source</name>
            <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2974">
                <text> Narancio, Edmundo M: Las ideas políticas en el Río de la Plata a comienzos del siglo XIX /Edmundo M. Narancio..  Montevideo : FHC, 1955..</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2975">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2976">
                <text>1955</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2977">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educaciuón</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="42">
            <name>Format</name>
            <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2978">
                <text>Libro</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2979">
                <text>Español</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="43">
            <name>Identifier</name>
            <description>An unambiguous reference to the resource within a given context</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="2980">
                <text>Ubicación en Biblioteca: 320.09 NAR ide</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
    <tagContainer>
      <tag tagId="373">
        <name>IDEAS POLITICAS</name>
      </tag>
      <tag tagId="374">
        <name>RIO DE LA PLATA</name>
      </tag>
      <tag tagId="371">
        <name>SIGLO XX</name>
      </tag>
    </tagContainer>
  </item>
  <item itemId="313" public="1" featured="0">
    <fileContainer>
      <file fileId="544">
        <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/0099e1e8cc5a999fda31607d05ebb4bf.PDF</src>
        <authentication>190b7385b1165f5466812437278f2e8d</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="5">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="52">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="3464">
                    <text>— ¿6 —
'6?6l aP Jquiapip ap 91 'oap
jq jOg f3 U3 'PiíuapuaifapUf PJ OJPlfaJlf as OUIO[) •pfJPUlJjaOp upí3P3tfíJ
•snt ns A oapttiaiuoy¿ ap pjun[ vq 'oft'paut ojuauinaop u[j 'oidnvhvM 'W "3. 'Z
"S68I 'oapiAajuoj^ ss A jgg -dd
'II *j 'tpnStufi ja ua pjottPtfsa uotoputwop pj ap ptjojssjq 'yznvg odsi^kvhj 'I
•sosojpmsa soj ap EajBj bj 'seui
BiABpoj 'jejijobj BJBd ojuojd jBDijqnd ap soniaq bj Í6^-6I ^ps^p o^HI^1^ PP ^^nBDjE je opEisa
sq ojnjijsnj jap sidoa vr\ -sajiy souang ap uptip^^ pj ap jt&gt;jaita) bniqojy ja na sa asJBipoisna
nojaiqap apuop J¿^nj ja anb JEjEuas ap souiaq o3jcqina ui 'sisd ojjsann e sofjan/iap A sopEu
-op uojanj (S6I 3P ^^qm^iAou ap ¿^ 'oapiAajuoj^ 'oatjqn¿ ttaiq jq na 'soppSautua uouartf
'SPStfjy ajqos sofipaut sotuawnaoQ "SS6I 3P ^jqniajAon ap ZZ 'oapiAajnoj^ 'PfQ J3 na 'spStfjy
jpuauaf) p&gt; satuajdfaj sojtpaui sojuatutiaop ap pSajfuq '^^61 9P ajquia'AOn ap ZZ 'oapiAajnoj^
'jpjrttfo^ punqix^ p^ na '/CpnStutf} 1" alvuautoq ua uojpuop 'spSifjy ajqos uptoptuautnoop psoij
mf&gt;A 'SS6I aP ajqmaiAon ap j^ 'oapiAaiuo^^ 'upisay ua 'auoqjp^ jposq pjppap usouttttftfsaj
'soutpuop O^^u '¿¿61 3P ^jqniaiAon ap 03 'oapiAajnoj^ 'ootjqn^ uatg jq ua 'spSffjy oispauaf)
aso[ ajqos sotuauinoop sosotjpa'ap pSajjua pjpq as pupupy¿ '¿¿61 aP ajqmaiAon ap 81 'oapiA
-ainoj^ 'PtfJd 13 ua 'vsja^iauP^) pjfsanu p soppSajfua upjas jojp/t ofjp ap sóatjpfstq so/uautña
-oq '¿S6l 9P ajqtn^iAÓu ap 81 'oapiAajuoj^ 'pupupyi pq na 'tioq 'spSifjy as'of ajqos sofuaut
•noop soj upSapj '¿¿61 ap ajqtuaiAon ap 81 'oapiAajuojq 'stpq pq na 'spStfjy 'p&gt;j^) jap softja
-sttuput jpuop pjp^ auoqjp^) 'fojj ja Aoq pjpSajq :aseaA) EDijsipouad upisiaA ej jod aaajEd
anb oj b 'sajEui8|JO sojuamnDop soj 'aauaráEunijfl ^ "6^61 ua 1S 13 3 '^nbijqnd anb sejj^
jojaop jap oaijasa'ja amoa Ejja aQ 'aJityi oasny^ jap ainapaaojd 'spoijpjsíjq sauoppSi/saauj ap
otn/jisuj jap oaiqojy ja ua 6^61 ua ^¡q 9nl&gt; uopEuop jod 'Ejauanaua as 1 'Eznsg jod aauaui
-bjos oipaui oji'sanu ua opEzjjiin oauautnaop aasá ap upisjaA uq • 6U aiuai'padx^ '(,^z (e^
-aq 'sajpunqijq 'piuojo^) uptsiatQ 'sajiy souang 'upiop^p pj ap jpjaua^^ oaiqojy ua Biuujn ej
'sajiy souang 'ajjtyi oasnyi ua sszaid SEjauíjJd sa s^q •[•aja] '• • • Aajjta jo's owxq jap' u'ptonj
-osaj pj pjfuoa otjq jatapj^ -uq o'ttatitoyi' ap o'jajut jo'tto^) jap osjnaaq '[Eiauaipny jsa'g
ej jod JEjuEAaj EpBpuEui oapiAaiuo^^ ap sosaans soj ajqos uoideuijojui BijEtung} 'aja ' " * 'Pjja
joif Ofifjatut patjtfps ap osjnoaj 'oapnaasuoyi ap pppma pj ua pjwaja 'oujaiqof) ap vppui
•pjj P}un[ pj ap uptanjostp ajqog "&lt;&gt;z ou-^) 'ff&gt;&lt;Sl óu 'Epuaipny jsag • ' ' -aja 'oapttxatuoyj
ap pppns^) pj ua pppaja oiuatqof) ap ppputPjj p$un[ pj ap úotauifxa pj ajqog 'WS ^P sajpa
•13 'S'S sol aP "uo-sajtfaj p oppuuof appaifxq 01 ou¿ ?^6l 6 'Bpuaipny jna^ (j)

j

-is soj apuajdinoa 'opjnjDuoa isbd 'oÍBqBjj a^s^ 'PfPf¿[ Pf ^p or^ \a /C
p^oup^a Ptnbxpuotu p^ ap sisua pj axqos oatxpjstq o/Cpsu^ soujbjtuii
anb oipnjsa jb soroip ajuamjBui^iJO anb saauBDjB soj üojbij&lt;Juib anb
sauoiDB^psaAui SBAanu opuajAjoAuasap souiin^ a^uauíjoijajso^
(j) 'sajiy souang ap Bpuaipny jBa^ bj ap ff^l óu ^uaip
-adxa ja jBiaadsa oa 'sajiy souang ap soaiijdjb soj ap sajuapaaojd
sajBjuaumaop sajuanj ua souiBSBq so^^; •oapta^uo^^^ ap p^unf bj
ajqos 'ppijnop^ bj ua 'odi^bjSououi osjna un sounjduno x^6l U3
NOIDVDIldXa

•S9JV10ÍUI OJJOJUPSdp /C
upiovt^tj. ns 9p ojudiuitoouoo p&gt;

XIX

SOZU3IUIO3

I^ P
oidnvvvm w a

�I)El medio rioplatense a fines del siglo XVIII y comienzos
del XIX.
II)Napoleón y la crisis española.

III)La política napoleónica en el Río de la Plata. La misión
de Sassenay y el plan de invasión francés.
IV)La política portuguesa e inglesa en el Río de la Plata.
V)La Junta de Montevideo.
1)Antecedentes:
a)la acusación del 7 de setiembre,

b)la actitud del Virrey y de la Real Audiencia,
c)la destitución del gobernador Elío.

2)El cabildo abierto del 21 de setiembre de 1808:
a)los cabildos abiertos en el Montevideo colonial,

b)estudio particular del Cabildo del 21 de setiembre:
convocación, integración, funcionamiento, resolu
ciones; el obedecer pero no cumplir y el recurso
de Elío ante la Audiencia, la formación de la Junta.
3)Las justificaciones de la Junta. Los documentos en
que están expuestas; las leyes y la doctrina.
VI)Las tentativas de disolución de la Junta.
VII)Repercusión del movimiento: intentona en Buenos Aires,
del I9 de enero de 1809. La extensión en el resto de
América.
Al proceder a las indagaciones necesarias para el punto V, 3
(que deliberadamente hemos detallado antes especialmente) nues
tras investigaciones nos permitieron ubicar, siguiendo una comuni
cación de Anibal Eugenio Sorcaburu, para el Primer Congreso de
Historia de los Pueblos de la Provincia de Buenos Aires, sobre los
papeles de José María de Sautu que se guardan en la Biblioteca

Municipal Dr. Menéndez de Pergamino, República Argentina, (2)
un importante conjunto de probanzas sobre el período y los suce
sos que despertaban nuestro interés histórico. Con estas fuentes,
además de lo procedente de Buenos Aires y Montevideo, pudimos
ampliar en forma considerable nuestros puntos de vista y los enri
quecimos con nuevos conocimientos sobre las ideas políticas rioplatenses que se evidencian al producirse los sucesos de Bayona y la
guerra contra los franceses, a partir de 1808.
Los primeros atisbos en torno a esta cuestión, que hemos de
ampliar o quizás modificar en la monografía cuyos capítulos pro
visionales indicamos al comienzo, se constituyen por este trabajo en
el que intentamos examinar un aspecto particular del fenómeno re(2) Archivo Histórico de la Provincia de Buenos Aires, Primer Congreso de
Historia de los Pueblos de la Provincia de Buenos Aires, reunido en La Plata en los días
25 a 28 de setiembre de 1950 en homenaje al Libertador General San Martín, t. II, p. 327
y ss., La Plata, 1952. Comisioné para la obtención de estas fuentes al estudiante de la Fa
cultad, Rubén O. Cecilli, quien desempeñó eficazmente su misión y obtuvo las copias de todo
el archivo de Sautu. Debemos agradecer al Director de la Biblioteca Municipal de Perga
mino, Prof. Luis E. Giménez Colodrero y al Sr. Ernesto de Sautu de Pergamino, el haber
facilitado esa tarea.
— 98 —

�— 66 —
'9S6I 'oapiAajuoj^ 'x óo 'sPfsinStfjy souuap/pnj *jjj ^u
'SVJ3VHDONOJ^ A SOiaílASa 'SOAVSN^J 'SVDIHQXSIH S3MOI3VOIXS3ANI Ha OXaXIXSNI U3 *3JJBd
BJainud 'sa¡Pfuauitt3op sai^as stas ap sao-pxf p otupapt ns f, spSifxy 'zo^ny^ XlXSd OiJMaoa^
;0S6I aP 3-Jqm3i}3S ^p 9 'oapiAajuoj^ 'uptaoy na 'pfsinSpxp oupsap ja ajqos ppuan/fut ns
^ 'jPfuapQ o¡qan¿ jap upi3Pj3twa p¡ ap spapafox^ sauaSpuii soq 'zo^^njv Xixa^ oiKaon^'í'jp
'•ota ssp¿ f¡¡ ua soppapqn^f sotpnts^ 'spSpxy'va 'spSpxy ap upppjop&gt;^ 'zo^riH XlX3d OIN39
-n^ ^1661 'oapiAajuoj^; 'apanut ns ap oppuatuaa ^a ua saptuapo so¡ ap api p&gt; alpuauioq owoo
sipj ;a a soppapqntf sotpn/s^ 'spStfuy ua 'PfstnSpjp oppapt ¡ap uppptujóf trj ''ña^sa SOHQ
áoxD^H '-í^ól 3P ajquianas-ojsoSB''x^-o^ "do 'A oub^ ¿^^l 3P Hn&lt; '61 'A BB '-Lf6l
ap oiuní-oABui 'oapiAajuoj^ '8Z~LZ "nu 'A BB 'sa¿p¡03s¡j spoti3P^¿ ap uptopS¡natQ ap oxtua^
'1V^HOJSI A VIHVWIHd VZKV^^J3SNa 3^ TVNOI3V^ Of3SNO3 ua 'PfStnSpxp P3ftt¡O&lt;f P¡ ap SO3tSPq
sotuauinaop soj 'zo^^íijv xiX3d oiNa^na íi^-61 'oapiAajuoj^ '(181-0181) ptP¡d ^P fayp^
so¡ ua sa¡puoí3n/t/suo3 sp¡nmxpf spxauitx&lt;f sp'j 'Z33VZ^O^ 'Q OXSOIHV 'í\6\ 'oapiAajuoj^ '
oup ¡ap sauopanussuj strj 'vaNvai^ hoxd^h B sa¡BiajBd sojaadsB sojsa ajqos asB^A ()
sbj as SBpuBjsunojp sBun^jB ug^ #u9Xnj^ui uainb ua janbB ap
Bpuapuoa Biusiuj bj b BdBDsa BjSBq anb jpns o^uauíap un uaXnjp
-suoa A sbuijo^ SBSjaAip sbuj sbj oÍBq ajiuisuBj^ as jas ns í
soj ap sojnajjjB soy ojjas uapand ouioa sBapi sbj jBpjoauoa
jajx&gt;d 'soajj^^siq souauíouaj ap ojaual^ ajsa ua 'unuioa sa
•SBaí^^joapi sauoiDBjnauíA A SBzuBÍatuas 'sapBpjj
-uapi JBUiuuajap sa opBasnq Bq as anb oq 'sa^UBÍauías soji^ o sbdij
-uapi SBjqBjBd jbj^souj BjBd sopBajBdB opis UBq anb asjapua^ua aqap
ou anb souiajBjDB opijuas jb^ ua ísojxaj jBjuaj^ua ap o^uaiujipaa
-ojd ja jod sauoiDBqojdujoa sBjjsanu jBsajdxa opBjnaojd souiaf^
•B^sin^ijjB jap unB A oí81 U3 oiJBUopnjoAaj ojuaiui
-Bsuad jap SBpBiauapiAa ou BiABpoj sajuanj ap upiaBuiraja^ap bj
ua sounnifesojd sajBiarui soauauíaja sojsa U03 #oujaiqo ap sbuijoj
ajqos soija^iJD ap u^pBÍ^ bj ua pzubab as 'o^anj 'A oidojd oujaiq
-oS un ap 'ajuauíBjauíijd 'u^pBUjjoj bj 'Buojoa bj ap BjjBjaaB bj ap
sajBuoianjiJSUi SBiauanaasuoa sbj ap opuapjBd 'Aaj bj A Buujaop bj
ua asopuBAodB 'paijpsní anb oiJBapi ja pjuamijB as anb ap sosjna
A saua^uo soj ap soun^jB opuBuiuuajap ji ap opBjBJ^ UBq '8081 3P
oapjAajuoj^ ja ua odtubSjo oapjjod o^uaiuiBsuad un ap Bpua^sixa
bj uBJjsaniu anb sajuanj ua asopuBpunj 'uqiDBSijsaAui Bjjsan^^
() 'sajBiajBd sBjqo sajuBWodun uajsixa anbunB
'oiJBuoianjoAaj A oiJBuopnjoAajaid oj&gt;oijad jap SBaptjod SBapi sbj
ap ouauaj ja ua ajqB^ou ajuauuBjnapjBd sa ojja ^^ #SBapi sbj ap
Bjjojsiq ajqos 'BAijsnBqxa umaBSi^saAui ap 'pBpxpunjojd ua soipnj
-sa opianpojd Bq ou oipaiu ojjsanu 'sBDjjpsojp SBapi sbj ap odiUBD
ja ua 'OBpjy josa^o jd jap soÍBqBjj sosoijba Anra soj ap Bjang
SVIA^Hd S3N[OI3VAH3SaO
q sojjo ap O^afqo opis UBq bA
anb sojaadsB ajqos jpsisui ja *BJoqB jod 'oiJBsaaau souiBjapisuoa ou
anb apsap 'upijsana bj ap jb^oj ojpBna un jas apuajajd 'odurea a^sa
ua 'oaoduiBX *Booda BjjanbB ua oipara ojjsanu ua SBpxqpaj SBDi^pj
-oapi sajuaijjoa sbj ap SBun^jB ap uppBÍp A ojuaxuiiDajBjasa jb upp
-nqjj^uoa Bun 'ajuauíajdiuis 'ouis —sbuj sbsod SBqanuí BDjBqB anb
bj— uotonioadÁ vi d'p upt3vjt{4x0 Bun sa ou anb 'ajuainSisuoa jod
'oAns ap b^ "sauoqjog soj ap BjjsBuip bj sisija ua JBjjua ap uchsbdo
ua SBpBjsajiuBiu bjbj^ bj ap oi^ ja ua SBapxjod SBapi sbj ap Bijojsiq
bj ap ja rojBipamuí ojuaiuiiAjoAuasap A sauaSiJO sns ua oiJBuojanjoA

�reconociéndolo o no, incorporándolas al acervo propio; otras se las
refuta o se admite solamente un aspecto de ellas —sus fundamen
tos o sus consecuencias— y, todo ello, condicionado, claro está, al
medio individual y colectivo sobre el que inciden.
La investigación debe ir buscando, en difícil pesquisa, no sola
mente las evidencias formales, sino —lo que es más importante—
las conexiones de todo aquello que, sin tener —como quedó dichoidentidad, semejanza o vinculación de forma, las tienen en el orden
conceptual.
LOS HECHOS BÁSICOS
Al solo efecto de una mejor inteligencia del lector que no tenga
bien presente los hechos que produjeron la formación de la Junta,
los que pienso estudiar en detalle en el trabajo de que antes se
habló, recordemos aquí que, en mayo de 1808, Fernando VII es
hecho prisionero por Napoleón en Bayona. Producida su abdicación
y la de su padre, el rey Carlos IV, en Napoleón, José Bonaparte
fue instituido por rey legítimo de España e Indias.
El pueblo español se levantó en armas en un movimiento que
ha sido denominado con exactitud por Toreno (4) Levantamiento,
guerra y revolución de España, en una obra fundamental por mu
chos conceptos.
Napoleón aspiraba mantener las Indias unidas a la corona de
España, ahora en poder de José y desarrolló esa política mediante
el envío de agentes que recorrieron América buscando el reconoci
miento del nuevo orden dinástico.

Al Río de la Plata se dirigió el Marqués de Sassenay quien
después de desembarcar en las costas de Maldonado, llegó a Mon
tevideo y luego pasó a Buenos Aires.
También estuvo en Montevideo el comisionado Goyeneche,
quien había sostenido a su arribo la inconveniencia de que el Virrey
estuviera al frente del virreinato y que había que formar una junta
de gobierno.
Las actitudes asumidas por Liniers, que era francés, frente al
comisionado napoleónico, produjeron sospechas sobre su posible
traición entre los españoles, tanto europeos como americanos, que
mantenían su lealtad a Fernando VII, el monarca cautivo.
Esa posición se robusteció a raíz de la misión de Curado. En
efecto, los portugueses, que de tiempo atrás deseaban ensanchar
sus dominios a expensas de las colonias españolas del Río de la
Plata, aprovecharon las circunstancias para cumplir esos propósitos

por medio de dos planes que jugaron con habilidad:
a) el protectorado portugués de la región platense para de
fenderla de un posible ataque francés, y
(4) Conde DE Toreno, Historia del Levantamiento, guerra y revolución de España, en
Biblioteca de Autores Españoles desde la formación del lenguaje hasta nuestros días, t. 64,
Madrid, 1926.
— 100 —

�— TOI ~
anb ap Bqanjd) SBjjnsaj Bijpuaj ou asBjnSasB aj aqDauaXof) ap
asof np jaip^Sug ja anb ajjBzijinbuBJj bjbcí osiaaid opuais uoqDuag
óuBsiui^ nsap uoisjjg bj opuaiqBs sjaiuj^ j p oqanuí oíoSuodb as anb X
ÍSBjsandsaj sns jpnpuoD Biqap anb saauBJj ouBsiuig pp osajSaj p Jijiuuad
sjaiuiq Joua ja osmb anb :opBuijsap ouia aj ab oíiaijg ja bidji ap Xajjj^.
p jijiiuaj soSjBoua sns ap ojuaiunjdtunD ua sjaiufi j ja osmb bjsuod is
anb :B3;jauiy Bjap sajouBdsg sajaf) soj BJBd sjaiuiq j IB 9&lt;^aJJua saouBJj
oiJBsuu^ ja anb soSaijg soj opiDOuooaj X ojjaiqB UBXBq as bjsuod oa
añb isajuanauíjap X sBppjoi ouiod ouis asJBjapisuoa opipod UBq ou Xa^íyV
i ja jod SBpBDipui opuBujaj uq Xa^ jap Bjnf— bj ap sauopBpjBiaj sbj
anb :ojsoSv ap ^1 ap buibjdoj&lt;j bj ua sbi^uiaojj SBjsa ap pBpijapij bj ap
XajJj^. jS P 9snqB 'soj^p sopijapj soj ap pnjJiA ua anb :Xajjj^ jap oujaj
-jBqn oqB^ jojoadsu^-qns jS P UO3 ju 'jv'S aP OJEU ojaíasuo3 odsiqo
i*S ja uod opBjuoa Bq as sbuibí 'ojjnq ojubj ap oíao^au ua jBjidB^) Bsa
ua SBpBjqajaa SBjunf sbj BJBd anb ¡BDjjamy Bjap sap^) soj sopoj b ojonp
-UO3 ns jod soSaijd uasapiwaj as ouejij jap sapBjunjoA sbj b uoiDBjsajd
ns uoo asjBjuoD uis anb souaui iu 'sjaiuiq j jap joij3Jub ojuaiuiEUEjjB
ja uis BpuEJj ua uasaXaAojd as asjjAaDuoa apand ou sBjsa anb :uBqBDiu
-niuoo aj as anb SBpuapiAOj^ sbj b Biauaipaqoui bj ap ajq^suodsaj ajopuaiD
-Bq 'BUEdsq ap ouojj ja ua ajjBdBuog asof ap uoiDBjn^nBui bj 'upqjog
ap eijsbuiq bj ap uoiaijoqB bj 'ouib ns ap sauBjg sonbiui uoj EqBjsajiuBui
aj apuop saauBj^ opBjsg ap ojjsiuij^ jap o^aijg un 'ojuajuí jb
Bjnuiuiip Bjunf Bjauíud bj ua so^aijd sojjo ajjua 'pijqB uainb
j ja BJBd uoajodBj^ ap soSaijd opuaionpuoD saDUBJ^ oijBSiuig un pjj
sandsap ODod anb :oínpuoa BDJBg buisiui bj anb sajadBd soj uBqBDipui oj
unSas uoajodB^^ jjjqnosap b opBzuauíoo BiqBq bX anb sauBjg soj uoqDijag
jejou^i japod ou ap SEpuEjsunojp ua 'sauoiDiunj^ X sbujjb uod sojDajipui
soipaui jod opijJODOS jas ap SBzuBJadsa X 'sasaauBj^ soj ap JopBjadtuq jap
Biauasajd b opEuiEjj opis jaABq ap bidtjou ajopuEp sjaiui^ j ja uoqaij
-ag ap sbjjbd oqnj BDJBg Euiijjn bj jod anb :ubjouSi as sopiuajuoa soXna
BjqBjBd ap sauíjo^uí jBp ap uaiquiBj uojanj oj 'sajjsd sojsa ap opB^jBDua
uoqajjag ap jj^ X 'janbai&gt; jj^ anb iBDijauíy ap uoisasod bj uod opuBjuoa
ouBjaqo oju b jBuojjsap ap oiu^isap opBqBjdap ja asaiApuoa sasaauEJj
soj ap aja^) ja anb b uppDB Bjsa uod zaA jej opuBjadooa 'supuiAOjg SBjsa
ap SBiDUBjsunDJiD X sosaDng soj ap ajjo^) bju b anb sajuB 'ojaSuBJjxg adp
-u;jg un b ajjBd opBp jaq^qap ajuanauíjap osBd ja ajjBSijqo cnqap ojja
b anb :bdjbuoj^i oía ap ojjbsb^ anb ojjas ap apjBjB sbiu jaa^q X 'saDUBjg
jas ap oqaaq ojos ja jod opBpunuaj ojjaABq opuaiqap sjaiui'j o^bijub
"^ J'S P opu^Oí ^s jauajsos jajanb ua auaiAp^ as anb ouaduia ja • • • M
:souiraj9j sojsa ua ^ajji^ p bj^uod soSjvd soj '091:5
ua '^cj^ít^ uij jb^ uod opiSijip ojuauínDop j^
•jo^Dadsuiqns ja Á odsiqo j^ 'ajuapisaj^
jap BpuajsisB uod 'sajyy souang ap opjiqB3 ja A 'Bpuaipny jBa^ bj
ajuB sjaiuiq b jbsiidb opjODB as 'oapiAa^uoj\[ ap opjiqB^) jap u^iunaj
d 'a^uaujB^BTpauíui 'a Xajji^ jap upiDTBJ^ bj ajqos SBqaadsos sbj
uojauxuijad 'opBjn^ jod uojbjjsouj as tjjb anb SBzuBqojd
SBAanu sbj uoiunaj Bsa ug; *c&lt;opuB^[ ap ouiujbd^ ja ua BjsjAajjua Bun
'oijg; 'oapiAa^uoj\[ ap JopBUjaqo^ ja uod oaiu A tuniPtui^^n un 'pBp
-IJB3J ua 'Bja anb ^aui^ jb o^uauínDop un pi^uip ojjaDBq jy
•asjBjpaj pippap 'oapiAajuoj\[ ua
BTDauBuijad anb 'san^njjod opBuoisiujoD ja 'sjaiuiq uod asjBjsjAaj^
-ua ap BAjjB^uaj bj bpbsbdbjj "BsanSmiod BiDBuiojdip bj ap sauoiDBj
-uaijo SBsa ap Biaiuijd bj ap o^uap BqB^sa opBjn^ ap upxsiui Bq
•uBnf adiDujjd jap Bsodsa A
o^sandap Xa^ jap BUBtujaq *b5ojjb^) Bsaauíjd bj ua BTjaBDaj jBnD bj
'IIA opuBuja^ ap soqaajap soj ap BjopBAjasuoD BiauaSaj bj (q

�tenia por que temerlas.) En fin estos cargos de que no podemos dudar,
unidos ala Conducta que obserbamos en el Gefe relatiba al estado militar,
al empleo de los Caudales del Estado, y á una miscelania bizarra de in
mortalidad y de sobocion [sic] nos dan margen sobrado para juzgar que
el mando superior de estas Provincias se halla mal puesto en manos del
Sr Dn Santiago Liniers: que debe renunciarlo, ó ser depuesto; y que por
ultimo enello estriba el que vivamos tranquilos o nos veamos precisados
á sufrir una guerra lastimosa cuyo teatro habrá de serlo esta vanda
oriental." (5)
El Virrey resolvió la destitución de Elío y su reemplazo por
el capitán de navio Michelena, que llegó a Montevideo al atarde
cer del 20 de setiembre. Reconocido, en un primer momento, por
el Cabildo, ante la agitación pública, se dejó en suspenso lo resuelto
y quedó todo pendiente del dictamen de un cabildo abierto que
tendría efecto, al día siguiente, 21 de setiembre. Congregados los
"habitantes de Montevideo", en esa fecha, dispusieron que en aten

ción de la
"precipitada ausencia q en la madrugada de este dia acaba dehacer el
referido D.n Juan Ángel Michelena sinnoticias del Cavildo, y dexando
entregado_asi mismo el vecindario debia obedecerse pero no cumplirse
el citado orn Sup.or de 17,, del corriente: Que el S.r Gov.or elevase por su
parte los recursos q la Ley le franquea en estos casos, bien ala R.1 Aud.
Territorial, sin cuyo acuerdo procedió el Exmo S.r virrey ásu deposición
del mando ó bien tentado este arbitrio al mismo Soberano, en la Su
prema Junta erigida por la Nación en la Capit.1 de Sevilla el 19,, de
Mayo del presente año, sin apartarse de esta Ciudad por interesar asi
ala tranquilidad publica, por tener este vecindario cifrada enel su esper."
caso derealizarse alg.a invasión p.r los Enemigos déla Corona, esperanza
q confundamto le há hecho concevir la notoria aptitud, actividad y valor
de este Gefe, de q.e tiene dadas las mas relevant.8 pruebas, igualm.te q
con ascendrado vasallage al mejor délos Monarcas, y finalm.te p.r ser este
el voto del Pueblo, á cuyas instancias se han congregado en este dia: que
en el entre tanto y hta q con mejor acuerdo se establesca aq.1 plan de
Gov.no mas adaptable alas circunst.88 y resolución.8 subsecivas déla Capt.1,
se reconozca esta Junta precidida por el indicado S.r Gov.or D.n Fran.c
Xavier Elio como la particular y Subalterna de este Pueblo, formada á
exemplo délas q se han mandado crear por la Suprema de Sevilla en
todos los Pueblos del Reyno ouecontengan el n" de 2 3 vecinos, desde el
mom.to enq llegaron á entenderse las siniestras miras del Emperador délos
Franceses, la prisión deñro Rey y S.r muy amado D.n Fern.do el Séptimo,
y las violent.8 abdicación.8 déla Corona áq.e fueron obligadas las personas
R.8: que se elijan por Asesores déla misma Junta álos referidos Doctores
Elias y Obes, y por Secretario ámi el infrascrito Escribano ([que la in
sinuada Junta se entienda establecida y duradera hasta tanto q la R.1
Audiencia del Distrito, u otra autoridad competente, juzgue y sentensie
con arreglo á dfo la denuncia hecha por el I. C. de esta Ciudad yponga
el mando déla Provincia en sugeto no sospechoso, idóneo, español de
nación, capaz.. . por su providad y sentimient.8 acreditados decaptarse la
confianza deeste Pueblo, diccipar los zelos q agita la Corte de Portugal,
y quitarle de consig.te el motivo q há tenido pa pedir esta vanda oriental
en reenes deñra fidelidad al S.r D.n Fernando 7P y sus legítimos subsesor.8,
p.a todo lo qual há tenido la Junta en consideración las exposiciones privadas y publicas inst.88 del Plenipotenciario de dicha Corte el Excmo. S.r
(5) Archivo General de Indias, Sevilla, Audiencia ^e Buenos Aires, legajo 141, en Ar
chivo de fotocopias del Instituto de Investigaciones Históricas de la Facultad de Humani
dades y Ciencias, Montevideo.
— 102 —

�— €01 —
•ptst^ajj bj na opeiipa on ajqíSai opBjsaj oj
ap npiaipB v\ uoa 'oapiAaiuoj^ 'uo^íp^j pj ap jpxau'a^) o.ttqaxy pp [euiSuo ja' ajqos Bpi^ajj
-oa (6161 'oapiAajuoj^ '951-^51 "dd '(J 'joa 'ÍPttStufj jap jPfuatxQ patjqtufajj pj ap piuo/sif]
pj ap otpttfsa jp ut/uas pjptf sojuauinoop ap uptooajo^ o ont$pxjstuttupy jPxauaQ oitqoxy jap
) ciso3 JOd opeaqqnd O| ap upiwaA ¿un sa connquasiiB.il anb ajJBd vrj ' (9)
Bjsa b BpB^ajj ns b X oapiAajuoj^ ap oujaiqoS? ¡a JBuaduiasap
Buajaqaij^ jauy UBnf ap Buosjad bj ua oziq sjaiuiq anb ojuaiiu
-Bjquiou jb íXajjj^. jb ot¡3 pip a¡ anb uppB^sajuoa b¡ b X sjaiuyi
pSjniDOJd anb BinBjacud bj b íBjjiAa^ ap B^unf bj jod opBuapjo oj
unSas 'oujaiqo^ ap B^unf Bun asBiiuoj as anb X Xajjj^ JB opuBín
jap asaysndap as opB^pijos BiqBq oapiAajuoj^ ap opjxqB^ ja anb
ap uojBjnojp anb sauoisjaA sbj b ajaijaj a -sajiy souang b sopp
-iinaj uojanj 'ojBipauíux ap 'anb so^aijd uoa aqaauaXo^) jaipBijq
jap oqijjB ja íBjapBpni^ bj ua upisyjd ns b X sajyy souang b bjisia
ns ap o^anj 'Xbu3ssb ap sanbjBui 'saauBjj opBuoisiuioa jap BpBSajj
bj íjj^ opuBUjaj ap Bjní bj asB^ja^sod as anb BjBd sjaiuiq XajjiA
jap uapjo bj ísaiiy souang ap pBpnp bj b ouBapiAa^uoui opB^ndip
un ap oiAua ja íuoqjog ap BuinbBof b^ojjb^ JisBJg J^p b^ub^uj bj
jod Bpipadxa jBjnajia BuiBjaojd bj ppouoa as anb apsap soppnpojd
soqaaq soj UBjaranua aq *oapiAajuoj^ ap Bjunf bj ap uppBuuo^ bj b
jBSnj uojaip anb sosaans soj UB^Bjaj as anb ja ua oqjasg (g
•BApnjosaj a^JBd bj ap a^uBwod
-un SBín oj sajuB piqyjDsuBj^ as anb bj ap B^unf bj ap B^ay (y
:uos soj ja ajuasajd ja bjsb^j "sauíj sojjo b SBpBUijsap
sauoiDBjapxsuoD b o^uní uaaajBdB B^unf bj ap prniaij bj ajqos soj
-uauín^jB soj anb ua 'sojjo 'BjjB^uauíBpunj b ajuauíBAisnjaxa soun^
-jb sopi^yjip uos anb X 'uajqnasap soj sauoiDBSpsaAui sbj un^as 'op
-uaiDajDB ba BpuBuodun a ojauínu oXna sojxaj soqanuí ua uaaajBdB
anb uapjo ojupsip ap sojuaujnSjB uoa Bjunf bj ap uppBiujo^ bj
osinb as uppBjBjsui ns ap ajuBjsui oujsiuj ja apsaQ
vxníií vi aa Noi^V^iaixsnf vi

(9) '([
ap Euiajs^s onSijuB^B 'opBjqunusoaB Bq O| *ajds ouiod A 'EsojsnS Anuí
'oqaip Bq as unSas 'Bjajauíos as 'b'aoj^ Bjap jbiS n'JidB^ ^a BJjuoa BjoqB ap
saiuB SBqaaq 'o'juoj^ ap gjuasaidaj sb^b B-isn( jaaBq A jBqanasa japodnsap
sosnqB A BiouajoiA ju 'soqdaxisa uis Bjainb jBjidB^ bj b oujsiuj ojuaui
-oui ja ua anb A]) :sojjbsba sajai^ ouiod ajjiAjas opoj jodA opoj ua ua A
?uazuBDjB SBZJanj sbiu apuop Bjq ajjapuapp d^ op"ujaj n'p j's p ouBjaqo
oujijiSaj nsB Bpuaipaqo BpiAap bj ua ojBuAawiy^ jap auBd Bjsa jBAjasuoa
(^ sauvjn4o4 s'uotsotuuoo jvjtaa) ap ja b 'ojio jas ounSjB oaijoiu jod
ajajdjajuí iu Bpuaijua as ou uo'iujaiap 3,'sajd bj ap ojaíqo ja anbA 'uauan
joq b op^jsa ja ua uajsisqns sbsoj sbj uijajuí 'jBjtdE^ Bjap p'pyjojnB bjjo
j#d uaiqo 'sjaiui^ oeijue u"q AawiA i' -oiiix^ ja jod anbiunuiOD sajas
ajuauíBjaajip anb 'sauapjo ^p ojauaS Fj'bsajBnb BjJBjjnsuoa b sopB^ijqo
UBpanb saiuasajd uos 8*b 8*jbiijiui sap^) soj sopoj an^ :opjanaB ajsa ua opBj
-bjj (rq)(['' "])as aj-uwBjnaijjBd sajBnb sojap 'sajuainStsuoa o^uiipaaojd
A uoiDDaja nsB sBAijsjaj sauoiaBjaAijap sbjjo Bjainbsajsnb ouioa 'uauod
-moa bj b sonpiAipuj ap 6u ja ojubj jBoijipora o JBijduiB 'jiSajJoa B-d BpBj
-jnaBj Bpuaijua as 'ajSBJjuoa jbj3 ns A 'ojqan^ jap b-jsui 'odj jap saqaajjsa
Bjua SBpBuioj IB-piAojd SBjsa jas b ajuBipaui an^) ([¡opBJiío^ uinbBof U*Q

�ciudad el 20 de setiembre; a la conmoción popular a que dio lugar
la remoción de Elío; a la exigencia de que el Gobernador resistiese
la orden de Liniers y se convocase a Cabildo abierto el que se rea
lizó el día 21; a la creación de una Junta de Gobierno; a la reso
lución de la Junta de enviar a José Guerra como diputado ante
la Junta de Sevilla, vista la decisión de las autoridades radicadas
en Buenos Aires de suprimir la Junta establecida en Montevideo;
al arribo el 2 de octubre de un diputado con pliegos del Virrey y
de la Audiencia, intimando nuevamente la disolución de la Junta;
a la llegada, el 23 del mismo mes, del corsario Belén, con el fin
de conducir preso al gobernador Elío y los miembros del Cabildo,
el que se hizo a la vela poco después sin haber podido cumplir su
objeto. Noticia sobre el arribo del oficial de patricios Rocha con

duciendo pliegos de la Audiencia y acerca de la agitación del Pueblo
ante los rumores de que la finalidad de su misión era el disolver la
Junta; detalla, de manera pormenorizada, la forma en que este
emisario fue recibido en Montevideo. Concluye manifestando que
el vecindario montevideano ha procedido movido por un senti
miento de lealtad hacia su Soberano y se ha manejado con cautela;
que es necesario que las ciudades del Río de la Plata den aviso
de su lealtad a las autoridades españolas de la Península y que
a este efecto se despachó un bergantín desde Montevideo, el cual
pretendieron detener las autoridades de Buenos Aires, a cuyo fin
decidieron bloquear el puerto de Montevideo. (7)
C)Dictamen del asesor de gobierno, José Eugenio de Elias,
en el que evacúa la consulta del Gobernador de Montevideo sobre
si debía obedecer la Real Provisión que ordenaba la disolución de
la Junta gubernativa de Montevideo. El Asesor manifiesta su opi
nión de que la Real Provisión debe cumplirse siempre que no
peligre la salud del Pueblo; cita la ley 36, L9, 29, T9 15 de las mu
nicipales, por la que se establece se deje obrar a los Virreyes y
Presidentes libremente, aun excediéndose y transgrediendo los orde
namientos, siempre que la resolución tomada no provoque "movi
miento o inquietud en la tierra" y que se de aviso a las autorida
des sobre el particular para que se mande remediar como convenga.
Siendo el caso de Montevideo y teniendo en cuenta la excitación
que existe en el Pueblo y la decisión de sostener la Junta por todos
los medios, de los que puede, con fundamento, temerse un movi
miento, el Asesor entiende que aquélla no debe disolverse y que
su constitución debe ser tolerada, cuando menos, por la Real Au
diencia, hasta que el Rey Fernando VII o la Junta Suprema de la
Nación resuelvan al respecto definitivamente. Recomienda mode

ración. (8)
D)Proclama anónima, en respuesta a un artículo aparecido
(7)Véase, Apéndice, documento n? 4, pp. 144 y ss.
(8)Véase, Apéndice, documento n^ 6, p. 154 y ss., procede del expediente 1944, antes
citado, de la Real Audiencia de Buenos Aires.
— 104 —

�— 01
'¿061 3P ^jqin^pyp 'oapiAajnoj^ 'i tu 'j oue 'pvpis^a/itufj 7
ap vawpfSfH p/^t/ta}} va (PtfpjSotq ns pjp4 sa¡únc}y) oüpjjatsp^) za-tfd janupyj aso[ ¿osoop ]¡j
'oagAaáy VJDHVQ laiNVd 3P o'peuioj '99^ -d '8 ^a ojuaujiuop 'aitpuaify 'ase^a. (01)
•ís i 9Si -d *¿ i,v ojuacuroop 'aaspuatfy 'are^ a (6)
-uoj X SBajaijBqns SBianf jbiojoj oqaajap jod aapand sojqand soj X
soppjBd o soiuisip soy sopo^ anb B3Bjsap íoojaiqo^ ja ua sap^paAÓü
jpnjx)jjui b oqaajap auan ^Duauíy 'BpB^undB sa^uB Buiaop bj ap
BiouanoasuoD oinoa X BjouBdsa BinbjBuoj^ bj ap ajjBd Bun jn jap
BDijainy jas ap pnjJiA ua anb 'oSanj 'jbjou aaBf^ "09131111^8^0^ bj oa
SBpianpojioi saooiaBAoooi sbj BqBiopiSaj anb oj 'sapBjjnaBj sns ojq
-an¿ jb opiuaAOJiaj OBjqBq jj^ opoBojaj ap oppBaipqB bj jod anb
oa opioaAuoa BiqBq 'jojjaioB bjjb3 Bon oa 'anb Bpjanaaj aq "SBpBio
-jo^ ijjb sbj b sajBjxuns oojaiqoS ap SBjonf ji^aja BjBd pBjjnaB^ ap
oaaajB3 anb opoB^zní 'BüBds^ ap sojqan^ sojio oqaaq OBq anb oj ís
jod J33Bq bjb^ oqaajap aoaii oa B3jjaiay bj anb oaoaiisos saoaxnb X
aisa ap opxaisod bj b3bjb X sooBapiAaiooui soj jod BpironsB
bj apuaipp anb bj oa 'BjjjaAaqa^ b 'saqo SBanq ap bjjb^ (j

(OJ) "
OIOO3 sapBijnaBj sns oa ajopoaipoadsns opBjaj^ jap oapjo bj bib3b
anb opoBiojijB aXnjaoo^) "BaijBj^oaS ooiaisod ns BpBp 'pBpisaaao
Bsouadun ap saoozBj jod ojja b BpBSijqo oía as anbjod X pBpijapij
ap oppipBJj ns jod opis Bq 'bijib^ ajpB^^ bj ap sbj üO3 asjBjBn^x
ap oasap ja pisajiOBio anb Baijauíy ap pBpnp Bjaiopd bj anj oap
-iAajooj^ ís anb 'oiosiujisb 'jbioo 33Bq ísooB3ijauiB sajoqBdsa soj b
oaqB3 soqaajap soinsioi soj 'Bsoapp X oniooa pBpjjn^as ns ajqos jaaA
-ojd Bjed sapBjjiDBj opioai OBq *B3jBaoj^ jap sopBAud 'Bjnsoioa¿[
bj ap sojqan^ soj ís anb ísoqaajap soapoapi DBnpnjjnsn X saXaj
SBapoapi jod sopBOjaqo^ *b3jbooio oidsiui on b soiaíns üBisa 'bij
-iiob^ Biosiio Bon ap soíxq oos anbjod 'soadojna sajooBdsa soj ap soo
-Biojaq oos sooB3ijaioB sajooBdsa soj anb aoapsog *oapiAaiooj\[ ap
Bionf bj ap oppisod bj apoaipp anb bj oa 'sajiy sooang ap odsiqo
jb 'ooBjjajsB^) Z3J3&lt;i januBj^ ^sof ojaijqsajd jap bjjb^ (g
(6) "SBjoqBdsa sBiaoiAOjd sbj ap soqaajap sotosiio soj sooBaiiaioB
soj BjBd BaipoiAiaj íBOBdsg oa oqaaq Bq as ouioa 'saoopmpsoo^
SBAano X saXaj SBAanu 'sapBpiioinB SBAano jb3J3 apand aisa anb
X jooBdsa ojqan^ jb opiwaAOJjaj oBq BiüBjaqos bj ap soqaajap soj
'aiüBoiaj bsb3 bj BpBooj^sap 'anb opoB^ajB :oapiAajuoj\[ ap Bionf bj
ap O9T3B3J3 bj aioaraB3ipjjn[ Bappsnf 'sjaioiq ap oojaiqoé jap Bjqo
bj 'sBioapB 'opoBpiníoa 'oijg ap pBppBdB3 bj X sjaioiq ap BipjBqoa
X Bpijadun bj aAaijaj ap opoaiood 'SBsajSoí saooisBAoi sbj aioBj
-np soqure ap oppsa^ bj BjBdrao^ "oapiAainoj^ ap jopBOjaqo^ ja
jod oqaaq oj ap Bsoapp bj aransB X oijg ap sbj X Xajji^ j^p sapnj
-p3B sbj B100J^Ü03 -sajiy sooang ap sapBpijomB sbj ap sopBOBioa
soioaomaop soj opoBioauíoa 'jopreji ap bsiub oainb b 'sjaxoiq o^bij
-ob XajjjA jap saooi3Bni3B sbj b3bib X jBiidB3 bj oo3 oioaiioidiaoj
jb Bwoqxg "ooB3ijaiay jooBdsg ap bidjij bj oÍBq 'sajiy sooang oa

�cluye por sentar la opinión de que el Pueblo de Montevideo está
facultado para actuar como lo ha hecho y para enviar un repre
sentante a la Junta que reconozcan por suprema. (11)
G) Escrito de Mateo Magariños y Ballinas en defensa de los
sucesos que tuvieron lugar en Montevideo cuando se rechazó la
destitución de Elío de su cargo de Gobernador y se resistió su reem
plazo por Juan Ángel Michelena. Se expone la doctrina que justi
fica el proceder de la ciudad de Montevideo y las arbitrariedades
legales cometidas al deponer al gobernador Elío; se señala que Elío
y el Cabildo de Montevideo acusaron de infidente al virrey Liniers
ante las autoridades competentes y demandaron su remoción y éstas,
sin emplazar y juzgar al Gobernador determinaron relevarlo, nom
brando, el acusado, al capitán de navio Juan Ángel Michelena para
desempeñar el gobierno de Montevideo; se destaca que no era equi
tativo se castigase sólo a algunos de los culpados por firmar y acu
sar de sospechosa la persona del Virrey, haciéndose notar los peli
gros que arrancaban de tal procedimiento, y que, asimismo, era
indispensable, dadas las circunstancias, juzgar a Liniers. Hace men
ción de las causas que dieron origen a las sospechas; sostiene que
el Gobernador de Montevideo tiene en su poder los documentos
que probaban la deslealtad de Liniers para con el Soberano espa
ñol. Destaca que en Montevideo se vio con sentimiento que se des
pidiese al enviado de Portugal, mariscal de campo Joaquín Curado;
alude a la misión del brigadier del ejército español, Manuel de Goyeneche, a la forma en que fue recibido por las autoridades montevideanas y a su reacción ante los ultrajes de que fue objeto. Señala
que el enviado de Portugal no intentó perturbar el sosiego de los
Pueblos sino sólo indagar los sentimientos de éstos. Se refiere a los
sucesos desarrollados en Montevideo el 20 y 21 de setiembre; se
extiende en reflexiones sobre ellos y aduce los fundamentos jurídicos
que justifican la Junta creada. Al desarrollar su argumentación ex
presa que el primero de los derechos del hombre es su conservación;
subraya que el pacto social es la fuente originaria del poder real,
derivándose, por tanto, su poder del derecho natural; establece los
casos en que el hombre, a pesar de haber abdicado del derecho de
su propia defensa, puede ocurrir a las armas sin mandato superior
para concluir sosteniendo la tesis, a fin de defender la actitud asumi
da por el Pueblo de Montevideo, que un Pueblo está legítimamente
autorizado por derecho a oponerse a todo lo que sea contrario a
su voluntad y a remover a las autoridades cuando no puede fijar
por otra vía su seguridad, ni atender a su conservación; expone la
jurisprudencia admitida que otorga licitud a la determinación del
Pueblo de Montevideo en el conflicto de competencia entre la auto
ridad del Virrey y del Gobernador de Montevideo; destaca la acti
vidad y celo del gobernador Elío y concluye manifestando que los
(11) Véase, Apéndice, documento nv 9, p. 167. La versión de este documento la difundió
mi profesor de Historia Nacional y Americana, el doctor Felipe Ferreiro, en los cursos de
preparatorios para Derecho. La tomamos de sus apuntes de clase.
— 106 —

�— ¿oí —
"IJ'óI 'TV onang '0P6I 'oupnuy 'VNIXN3OHV
Hd dVdílDOS a (808 J) oaptaatuoy\¡ ap Pfuñf 7 ap rsuafaQ 'sajv^uautniOQ spuasa^^ 'O11HW
"f O3XVW 3P op^nioj *-ss A 891 'dd '01 6O ojuainnaop 'aaipua^fy 'ase^a (31)
qq soiJBjBpuBui sns jod opBuopuBqB anb 'opiAaj^B aÍBn^uaj
janbB Bq^qanasa anb ojqand jg^ :o&lt;upx2pq dp Ptxo^stfj bj ua osaxd
-xa ^wj\[ upzBj Ü03 *0I8T B ubijbzüB3jb SBiauBuosaj sns X souij
-bSbj^ Bijpadaj 'o^anj 'anb sojuauín^jB uojbdoaui as jjyy "SBsaj^
-ut sauoxsBAOi sb¡ a^üBjnp '908! ü3 '^^uoraajqos ooa o^dij^uod yap
upisBao ua Bjsandxa BuiJ^aop bj o^Bipainuí ajuapaaa^uB oujod oauap
uppBAjasuoD Bidojd bj b oqaaiap ja X jBjndod pBjunjoA vj

'(¿91 '^ (90tpu94v PP 6 óu o^uaranaop 'saqo SBDn^ *-ss X 9^ *dd
'aotpud^y jap ¿ óu ojuauínaop 'oapiAa^uoj^ ua BppajBdB buiiu
-9UB BtuBjaoj^) BjuBjaqos bj ja ua otud^ioxt^x 'Xaj ja jb^jbj jb 'anb ap
a^uB^jnsaj oqaajap ja 'ojja BjBd 'ajsisB aj anb jod B^unf bj jbuijoj
ajainb ojqan^ ja anb 'jpap ajBA 'JBjndod pBjunjoA bj (p
•(sjaiupi ap uppiBJ^ bj asjBqojd ap bjbj^ anb ua so^uatu
-naop sojjanbB sojx&gt;j ajuauíBjpijdun a *ss X 89J #dd (dotpud4y jap oí
óu o^uauínoop 'souijbSbj\[ oa^B^\[ íajqmapas ap j jap B^ay)
•ouBjaqo jap Bjunsajd pB^unjoA bj :ajuBpjoauoD
ojuauíBpunj oj^o 'ojja jod 'Bjua^ 'sajBUJ sosa jBjiAa BqBjnaojd anb
'Bjunf bj ap uopBiujoj b^j -sanbB^B sns Ji^iJip UBjjpod sasanSnjjod
soj sauainb bjjuod X BDiupajodBu bjubji^ bj b sopB^ajjua jas UBip
-od anb soj 'sajuBjiqBq soj ap pBpp^ajuí a pBpijn^as bj oj^ijad u^
Bjuod 'bjbj^ bj ap oi^j jap ajuajj jb 'uppiBJj ap osoqaadsos 'sa
XajjjA un ap BpuauBuuad bj anb ap BiDUBjsunajp bj ap q
-aj anb uppBAjasuoa Bidojd ns b ajquioq jap oqaajap ja (a
'(¿91 "^ (9oipuf4y pp 6 óu ojuauma
-op 'saqo SB^nl -991 '&lt;J (99tpua4y jap 8 óu ojuauínaop 'ouBjjajsBO
zaja^ í*ss X 9^j 'dd (aotpud4y jap ¿ óu ojuaumaop 'oapiAajuoj^
ua BppajBdB BuiíupuB BujBjaojd í'ss X fc,\ #dd fdotpua4y jap 9 óu
ojuaranaop 'sbij^ ap #g[ asof jojaop íajquiapas ap \i jap Bjay) 'bdij
-auiy ua UBja oj uaiquiBj 'sBUJijj^aj ijjb UBja SBjunf sbj ts 'ajuain^
-isuod jo^ •(iun/i4^udX9 pp) BUBds^ ap ojdraaía ja opuain^is oqaaq
BjqBq as oapiAajuoj^ ap Bjunf bj anb 'sa ojsa 'BjouBdsa BinbjBU
-o^^ bj ap sajUBj^ajuí sajJBd sajuajajip sbj ap pBpjBnSí bj (q
•(*ss X ^fi #dd dotpud4y jap f óu ojuam
-naop ''Dja • • *sosaans soj UBjBjaj as anb ja ua ojuasa íoipmsa ajsa
ap ^OI" ^01 '^^ ^junf bj ap upiaBaja bj ap Bjay) souiaaA sbui X jira
sop ap sauopBjqod sbj ua SBUjajjBqns SBjunf uBjai^jja as ojsandsip
BjqBq 8081 ^P ojso^b ap ja BpBjBp Burejaojd Bun ua anb bjjia3
ap Bjunf bj jod JBaja uojBpuBm as anb sbj ap ojduiaía ja (b
:ua a^uauíBijBuij^aop X jB^aj BSBq as oapiAa^uoj\[ ap Bjunf bj ap
upiaBuuoj bj 'uaransaj ua 'anb Bjjnsaj sojjjasa sojsa sopoj aQ
(31) *oapiAajuo^\[ b Buaj
-aqaij^ ap BpB^ajj bj ap sajuB UBjuaj anb opBjsa jb sBsoa sbj UBjp
-uodaj X sBÍanb sbj ubjio sajiy souang ap sajBiajBdrai

�reconquistado a sí mismo, dando y quitando el poder supremo, en
uso de su soberanía natural; que había adquirido el derecho de
llevar las armas y el estandarte de la nación, levantando fuerzas
superiores a todas cuantas podían hacerle frente; ese pueblo que
acababa de coronarse de gloria, y que veía rendida a sus plantas a
la soberbia Albión, no comprendía aún el alcance de lo que había
hecho, no sabía que era arbitro de sus destinos, que tenía los me
dios para ser independiente y que sólo le faltaba la voluntad de
cidida de serlo. El día que unos cuantos hombres comprendieron
esto, estalló la revolución". (13)

El escrito de Magariños defendiendo la Junta de Montevideo
sigue en muchos pasajes, a la letra, los anónimos bonaerenses de
1806 como se demuestra seguidamente. (14)
Defensa de la Junta de Montevideo
por Mateo Magariños.

Anónimos bonaerenses
agosto y setiembre de 1806
Se save que los oficios no se han
creado en España para acomodar las
personas, sino para que las personas
sirvan y desempeñen los oficios (1). No
es de presumir que el Rey haya nom
brado á Sobremonte para unos cargos
tan graves, y delicados, como los de
Virrey, Governador, y Capitán General,
solo por honrar su persona, ó por fa
cilitarle volsillo para el acomodamiento
de su familia. Quando el mérito y ser
vicios del Marques fueran distintos del
que ha labrado con la entrega de Bue
nos Ayres, no le faltaba modo al So
berano de corresponderle y premiarle
sin desengastar de su Rl. Diadema una
de las mas preciosas joyas que la re
comiendan, y hacen brillar, ni exponer
á sus Vasallos á los insultos, tropelías,
y extorsiones de una Nación según se
acava de descrivir, como la Inglesa.

1808
Se save por la Ley Rl. de Castilla,
que los oficios no los dá el Rey para
acomodar las personas, sino para que
estas lo sirban y desempeñen con con
cepto a los cargos que ellos tienen; y
el inhavil que no posé las cualidades,
o constitutivo esenciales, debe perderlo
por el mismo echo, y quando la inha
vil idad consta de notoriedad, no se
debe esperar a sentencia, máxime en
casos urgentes y de difícil haver riesgo
enla tardansa, pr. qe. el orden de áTO.
es no observarlo quebrantando con no
toriedad sus fueros y preceptos.

(1) Ii. 2. tit. 5. Ub. 3. R. C.
Los Dro. que han conocido los enga
ños que suelen padecer los constitu
yentes en nombrarlos, y lo expuesto
y peligroso que és á los subditos to
lerarlos, han acordado savia, y pru
dentemente, que si alguno se sintiese
gravemente molestado y oprimido de
su superior, en partes, y lugares muy
remotos, como acá en Indias, y otros
parages, adonde por la larga distancia,
y dificultad de recurrir alRey, no se
puede esperar oportuno remedio, puede
licitamente recurrir á otro Juez, que
no sea suyo, aunque sea absolutamente
incompetente. Porque dicen los que lo

Los dr&lt;* qe. han conocido los engaños,
y lo expuesto q.e es alos subdictos to
lerarlos han acordado saviamte. qe. sf
alguno se sintiese ([agraviado]) opri
mido de su supor. en partes y lugares
muy remotos como aqui en Indias, y
qe. pr. la larga distancia y dificultad de
recurrir al Rey no puede esperar pron
to y oportuno remedio deve licitamte^
recurrir a otro Juez, aunqe. sea absolutamte. incompetente, y, ([(pr. qe. pr. el
peligro qe. hay en la tardanza é impo
sibilidad de ocurrir al legitimo supr^
puede) aun la Ciudad haver ligas
y confederaciones, levantar gente de

(13)Bartolomé Mitre, Historia de Belgrano y de la independencia argentina, en.
Obras completas de Bartolomé Mitre, vol. VI, p. 200, Buenos Aires, 1940.
(14)Véase, Apéndice, documentos nos. 1, 2, 3 y 10, pp. 131 a 143 y 168 y ss.
•— 108 —

�— 601 —
japuajap BJBd 'Bjisaaau as sbui Bip ja ua
anb oj sa anb 'pjjsotu anb BiDuaStjaiui
a ojaa 'ozjanjsa jap opBuuojuí asaiAnj
-sa is 'ojjo jBiquia asaipnd ou 'souaui
oj b 'SBjjuaiuj asBjquiou aj A^^ ja anb
'ÍZ 'K 8S d^siQ
6j omox *dB^ ^n -j oj^Aqiu^ mtja^ 'si^a
TI N '6H "íboD 61 -díoí -HaiBuai^ ()

-BjnjBu bj ap biuiiiSubsuod jod auaij
as anbjod 'jbjiijeu uozbj uod BjnDaxa
oj Bjja uod aAnSJB anb ja anb 'pBpiui
-jojuod jBjua tjiaiisojaA sbui sa anb oj
jBpjBtiS BpuBta B^sa anbjod 'Aaq bj ap
ojxaj jap Bsn anb 'aDip as pnjijiunsoj
-3A BSajB anb ja 'anb ajjansaQ -osajdxa
jod auaij as 'jiunsojaA sbui sa anb oj A
'pBjunjOA ns b sbui BDjaDB as anb bj bui
-jijuod A BAamdB ouBjaqog ja BjjnsuoD
bj ipijfip sa anbua BijajEui Bpoj utj

jiuiisojaA sa anbjod 'Bjjan^ b^
A 'jopBUjaAO^) ns jod 'sjaiui^ oSbij
-ub *a ^ JBuiBjaojd b 'adpuij^ jap
pBjunjOA uis oipaaoíd ou oaijqn^ ja
anb 'ajuauíjBnS; sa oj 'ojopuais A í-ojp
ja ua osajdxa sa ojsq •() BzajBjnjBu
bj ap BjuaijBd jod auaij as pnjijiuiisoj
-3A bj anbjod 'jBjnjBU uozbj uod aAn^
-jb 'jiujisojaA oj uod aAnSjB anb ja anb
pBpiuiJojuoD jbj u^ *jiuiisoj3a sa anb
oj JBAjasqo BpuBui Aaq bj anbjod ^Á^'j
ap ojxaj, BSajB anb aaip as 'pnjijiui
-ISOJ3A bj bS^jb anb ja anb ajjans 3Q
'Bsajdxa A ajuapiqa pBjunjOA jod auaij
as 'jiuiisojaA aDBq as anb o 'sBJiuaS
-uod jod aDnpap as anb ajuaui A 'pBJunj
•oa bj 'asBja Bjsa ap SBuajBui sbj uq
•j^OI P 'bs^ '001 #™
•pnjJd 61 -&lt;lB3 -bj jjBd '33JOJJ ap -S
A 601 801 M AI *^B3 -q^ ÜPBqog

?
'011
)

*sajBjnjBu soj A 'souiAip
soj uaiquiBj ouis sou^uinq sojdaaajd soj
ojos ou 'zaA Bun ap sbui 'BJajjy *ouiij
-ixaj ua ajjaiAuoD oj ajuajaduioaui zanf
jb A isa oj ou anb oj 'ojpij 3dbjj 'Bp
bj sajuB A 'ajiuipB bj ou 'Aa-j ap aaajBD
anb 'sopBjiD uba anb soj ap oun aaip
'sajojDOQ Á 'sojxaj soqanuí ap Jijuas ua
ed anoij^ajojd
'801 *ó ^l fi^

i oipnpjd -odc^) i
ap •' bX|b oí I '601
6^ ojfi BIIÍPBqog (i)

'souiAip A souBtunq sojdaaajd soj sauois
-bdo SBijanuí ua BJajjB A 'ouiijiSaj zarif
ua auaiAuoa oj ajuajaduioaui jb A sa oj
ou "ab oj ojpij aa^q :Bp bj sajuB A 'ajiui
-pB bj ou '"i is aaajBD -8b p^paABi^ bj
-UBJ ap ([(S9 pppfS999U PJ )]) BSUBpJBJ
bj ap oíStjad ja A pupisaaau bj uauaij
'O '^ SOI *^ 'o^ sajBj ua (j) "i'i sbj ap
sauoiaisodsrp A jo^ij ja jBSBd ojxaij sa
oipauíaj ojuojd jap pBpijiqísoduii bj j*d
a'b *jd ojjaaBq ap JBÍap Aa^ jb jBjjnsuoa
B opBSijqo Bjsa *ab ja A 'Bsn^a Bidojd
ns ua zaní asjaa^q jBjnaijjBd ja unB
A 'sojja ajqos Bun^je uoio^ipsuní BSuaj
ou -Db ap ojBduiB / ja oxBq ajjauod A
'pBqy ns b japuaqajd saSuop^ soj uap
•and 'jdns ja b osjnaaj ja jpijyp o opsj
-BJip ([(opU9fS 'ab OíU9¿fX9 "¡Vt 1*9 J9t
9p UOZP* PtUSttU PJ *O(f fPUttfPU) *Ojp
jod ojsa A 'ajBduiB A Bpuaipp bj anb
BJBd ouanQ ojjo b asjBSajjua A

anb 'uoiDBJapisuoD bjubj ap sa 'Bzu^p
-jbj bj ap oj^ijad ja A 'pBpisaaau Bq
•saAaq sbj ap BiJBuipjo
uopisodsip A 'joSij ja BJBd ojpij sa
jopadn jb JBjjnsuoD ap pBpijiqísoduii
o 'pBjjnDijip bj jod anbjod 'ojjaDBq
ap JBÍap 'Aa-ji jb JBjjnsuoD b op^^ijqo
Bjsa anb ja \ -BsnBD Bidojd ns ua zanf
asjaDBq jBjnoijjBd ja unBq A ísojja ajq
-os BungjB uopDipsijní BSuaj ou uainb
ap 'ojBduiB ja oÍBq asjauod A 'Bzijijsoq
A bSijso soj anb p^qy ns b japuajd
saSuoj^ soj uapand 'JOijadn^ osjnoaj
ja jiDijip 9 opBjBjip jasap uozbj buisiui
bj Jod anbJO^ qBjnjBU 'oip jod ojsa A
íajBduiB A 'Bpuaijap bj anb BJBd Joua
o ouanQ ojjo b asJBSajjua o 'Bsua^
-ap ns BJBd BjjanS ap ajuaí? jbjuba3j A
'sauopBJapajuoD A 'sbSij jaDBq pBpnr) bj
apand 'BzuspjBj bj ua A^q anb oj^ijad
ja jod A 'uoisajdo bj ajinb anb BJBd
'joijadn jb Jijjnao japod ap pBpxjiqis
-odujj o 'bidubjsjp 'uopBjip bj jod anb
(Z) uapuaijua oj joíaui A 'opBipnjsa u^q

�y conservar la Tierra, que se halla
amenazada de enemigos, y se ha hecho
el obgeto de su embidia, por las pro
porciones que la acompañan, é infor
mes que les han dado de su vondad,
los que para su destrucción se han recivido en su seno; de cuyo particular
no puede tampoco prescindir el Pu
blico, mirando por su seguridad, y que
le pone igualmente en la necesidad de
tomar sobre ello sus medidas a tiempo,
antes de que estos Cuervos le saquen
los ojos, después de haverle comido el
corazón.

leza. Y siendo esto expreso en el Dro.
lo es igualmente, que el Pueblo proce
dió conforme con la presunta voluntad
de S. M. mirando por su seguridad
conserbación, quietud y tranquilidad.

El que formó las Siete partidas era
todo un Sabio; y como que posehia co
nocimientos, y le asistía autoridad, de
lineó las de Capitán General, ó de
Caudillo, que es el titulo con que lo
distingue, en estos tres precisos térmi
nos: esfuerzos, maestría, y seso(4). Estas
qüalidades de tal manera son esenciales
á todo Caudillo, que el mismo Legis
lador advierte, que si el Emperador, ó
Rey, sale á la guerra, y no las posé,
deve nombrar al que las tenga, para
que Caudille diestramente á la gente.
La obligación en el Principe de buscar
Caudillo á proposito, arguye la necesi
dad de este en serlo, qual combiene. En
especial emanando, como se explica el
Texto, la obligación del Principe de la
calidad de los echos de la guerra. Pues
dicen, que todos ellos están llenos de
peligros, é de aventuras: é demás el
yerro que ay aviniere, non se puede
después vien emendar. E por ende non
se debe traer (la guerra) si non por
seso, ó por grande acabdellamiento. De
modo, que si por esta razón no puede
el Soberano usar en esta materia de su
plena potestad, y libre alvedrio menos
podra el subdito dejarse llevar de él
para aceptar el cargo, y exercerlo.

El qe. formo las 7 partidas era todo
un savio, y como qe. poseia conoci
mientos nada vulgares, y le asistía po
der y autoridad delineo estos tres atri
butos asaver esfuerzo, maestría y sesso;
qüalidades... / en tal manera esenciales
a todo Xefe o Caudillo, qe. el mismo
Supremo Legislador advierte, qe. si el
Emperador, o Rey sale ala guerra, yno
las posee deve subrogar otro en su
lugar qelas tenga pa. qe. acaudille y dirixa diestramte. ala gente; De modo
qesi pr. esta razón no puede un Sobe
rano usar en tales casos de su plena
potestad, y libre arbitrio, menos debe
el subdito dexarse llevar de su orgullo
pa. aceptarlo, y exercerlo, y y si lo
executa, no se quexe de qe. un Pueblo
amante de su sosiego e instruido délas
máximas de su constitución repulse (á
el qe. quebrantándolas altera) con ener
gía a el perturbador qe. selo perturbaba

(4) L. 5. tit. 23. Part. 2a.
Tenga entendidos los zoylos, que la
Representación y Autoridad de un Pue
blo caveza de un Reyno, no es tan pe
dánea, como á ellos se les ha figurado.
Sin embargo en prohivir la Ley, que el
qe. fue un año Alcalde, lo buelva á
ser, hasta no pasados dos, el dro., y la
practica dispensan si fuese aclamado por
unánime votación (6) No obstante tam
bién, de qe. en España muerto el Co
rregidor (lo mismo deve decirse del

La representación de / un Pueblo no
es tan despreciable como algunos se
han figurado, pues apesar de prohibir
la L. qe. el qe. fue un año Al*, no lo
vuelba á ser hasta pasados dos, el dro.
y la practica lo dispensan si fuese acla
mado pr. unánime votac. No obstante
qe. en... España muerto el Corregidor
o Govr. espira la jurisdicción de los
coadjutores de este y no deven exercer
mas autoridad, ni entrar en lugar del

(6) Lib. 9. tit. 3. Lib 5. R. I. Bobad.
lib. 3. Cap. 8. N 60 y 61 Evia. Part. 1 S. 2.
N 36.
— 110 —

�— III
E¿ d -Z\ X "€
"I #ouBp jaDBq Bija na OBpand on anb Ejaa
-Bin ap soSiuiaua so¡ ap jBpjBnS uaAap v\ is
ojjo ' ' ' ' 6 -&lt;IE3 '^a^ I tnnjonp sijij nuEiu
ap uinara uin|ndo, uaonQ orna saSu^ (^)
•,q; -L i
sajonas -jd samoq soj nasemoj so] a saXo^j
nasanj -ab ouiqujoa uozbj Ejsa jod 3 (^)
&lt;E^ EI 61 "X 'i 1
'sopa ap BzaqB^ asanj anb onn asaiqo anb
szjanj Bqaa^ap Jod Jajsauaui anj apua jod
3 'sojjo so] anb jojea seui uajainb sonn soj
'd ap nos samoq so¡ ap sapEjun¡OA sbj
Eu anbjoj
11 'ds^ 'Aaqoj^
snindo^ janjjo^ jndE^ isa non iqfl (^)
"I #S Z dED 61 "l -spBd'ja ipq 3jní
ap snijojf) 'anoijEJídsnoa aa 'ado innmmoa
ns mtiAjES uins jn 'jipuaj oa ssjaiaos (I)

-ojd as SBpuBjsunajp S9JBJ ua anbjod
'jBjndo^ uoioouia aumsajd as o íbijjb^
BJ B UOptEJJ 3UJ9J 9 ÍUOOBAjaSUOD nS
oSsau 9JJOD opu^n^) :uos ouiod íjoij
OJEpUBUI JEJ9CÍS9 UIS SBUJJE S6J B
Aap A 9p^nd anb U9 sosbd ABq
'jbjiijbu 'joua^ A ^a-jj ns b ojopuap
-IUI9J 'Bsuapp Bidojd ns ap *ojq janbB
ajquioq ja is ap oaipqa sbuiixbui SBjsa
jod anbunB A 'sojqan^ soj ap Bsuajap
bj souBj9qo soj ap uopB^ijqo Bqaajj
-sa sa ouisiui oj jod A íjBjnjEu -ojq
jap SBsnED SBjsa jod japod ns opoj asop
-UBqjjap 'sopBjuajo^ A saAa^ sojap uaS
•uo ja apaaojd apuop ap 'uasBujaAO&gt;
soj anb 'sojjipnBD uij jb opuaiSpipA
'sapapni^) A sopijJEd opuBuuoj 'pspap
-o ua asjiun uojaiuiquioa 'auanj sbui
jap A^i bj A 'ojsa jejia9 BJEd A íjos
-9j3b jb jejeui Bsuajap Eidojd ua oji^ij
sa ojja jod A upp^qjasuoa ns ua 'ajq
-tuoq jap soqaajap soj ap oaatuud j^

pjPP pBJunjoA bj uod
9JU9UJ9UIJOJUOD apaaojd as sosb^
ua anb ap sEuiapE anbjod ^Ej
ns ap osjnoaj jb Bjadsa u^p ou anb
A 'UOJ9BAJ9SUOD ns ajuaululuí o3s9ij un
9jjod anb ua sojj^nbB uos sojs^ 'Aa-^
jap ojEpuEui ja jEJ9ds9 uis SBUijy sej
b jijjn^o 9A9p A ^apand anb ua sosbd
ÁBq ojxij uoa (^) Bjjan) bj ap *ojp ja
apuodsajjoa 9ju9uiEAijEAijd u^inbB A^^j
jb aquinaui a 'Bsu^pp Eidojd ns ap *Ojp
janbB is ap 991 pqE sap^p^i^os ua ajq
-inoq ja soidpuijd sojsa jod anbuny
•(f) sojq^n^ soj
ap Bsuapp bj sa saA^^j soj ap uoidbS
•IjqO EIJ99JJS9 SEUI BJ I SE A ÍJEjnjEU -OJp
jap BsnBD bj ap BAijap as A '3dbu japod
oAna () souBjaqo A sadiaujj^ soj ap
uaSiJO ja 9JS9 opu9i *(^) ouj9iao^ ns
BJBd EZ9AB^ Jod so]j9 ap oun ji^^ja ap
OpiJJBd ja UOJEUIOJ 'UIJ 9JS9 JBIjnSUOD
JOÍ9UI BJBd anb osad jb (j) ísauopBjq
-o^ A 'sapBpni^ opuBuuoj pBp^iDo^ ua
asjiun ua uojaiuiquioa 'aw^nj sbui jap
sojjnsui soj ap BjJEjnS^sB bjbj *^piA
bj ap uoi^BAjasuoa A Bsuapp bj 'ajquioq
jap soqaajap soj ap ojauíud ja s^
D

/ Bjap bijojS? • • • A
jap OI9IAJ9S JOÍ9UI JB -3b ESO9 BJJO B
ojiui ou io"ao) ns ap *uaoAjasuoa bj ua
O9piA9juojv ap ojqan^ jg[ 'aaajBd ajab
ja an3ija ojqanj ja sand Braiji^aj uois
-aans opuaiuaj ou /Cajf j9 oj^mu #oPb
apaans ouisioi oj \ "a^ij^ oj ojqand
ja is uoiaaipsjjní Buajd uoa uaimijsuo^
as A 'uoiDiqiqojd bj Bsaa oíSija soj -ab

d ni -jjbao3 (8)
S qíl • J" ^1
C qn ^33V (L)

bj ap bijojS
bj b A 'Aa'^ jap opiAjas joíaui jb oui
•oa ajuauíjBdpuijd bsod bjjo b pjiui ou
'on^ijuB jap JIA1^ auantu jod Jop^ujaA
-o) OAanu jap uopaaja bj ua ojusnb
'pBpni^ ns ap Bjsinbuoaa^ bj ua ojubj
'S9jAy souang *(g) aaaj^d aj jofaui anb
jb aSija ojqanj ja 'buojo^ bj aaauajjad
•oap ap uamb b 'bjsb^) ns ap soj ap ou
-nSuiu opuapanb ou anb 'Aa^ jap Bjaj
•uajBd bj eaeob 9s opuBnb 'Essd ouisiui
1 '(¿) ^^ija oj ojqanj ja is 'uopiAiq
-ojd bj ES99 'pjquiou aj anb jap je3uj
ua JBJjua 3A9p ou aisa A 'ajuaiuaj ns
ap uopaipspní bj BJídsa

�en sus Leyes (6) el Pueblo reasume su
natural dro. de defenderse, y sin ofensa
de su suprema Regalía obra en favor
de su causa propia, y de la del Rey,
que es una misma; pues que el vien é
la Requeza de sus Vasallos es como
suya (7) y el Rey es el Alma, y la Caveza, y ellos los miembros (8).
Esta facultad, y poderío del Pueblo
autorizado por el dro. natural, y las
Leyes indicadas, se extiende por nece
saria Consecuencia para tomar todas las
Providencias conducentes á su defensa
removiendo los obstáculos, que impe
dirla, o comprometerla, puedan, por
que se compondría mal, que el fin le
fuese permitido, y prohivido los me
dios. I é aqui como llegamos insensi
blemente al caso en que se halla nr*.
Ciudad, ó Pueblo de Buenos Aires.

cede conforme a la voluntad del Mo
narca, deslindada en sus Leyes, resu
miendo el Pueblo su natural defensa,
sin agravio de la Suprema regalía, por
obrar en favor de su causa, propia re
moviendo los obstáculos que puedan
comprometer su soberanía; y por cuyos
motivos aprovó S. M. a la Capital de
Buenos Ayres la deposición del Exmo.
Marques de Sobremonte, Virrey en pro
piedad de esta Provincia.

(6)....Por todas estas razones deven
todos venir á tal hueste, non atendiendo
mandado del Rey. L. 3. T. 19 pda. 2; Ley
4a. ibidem; y el Sr. Gregorio López glosa
8 y glosa 4 es la 4a.
(7)Ley 9. Tit. 19 Pda. 2a.
(8)Ley 5a. Tit. 1? Pda. 2a.
La Ley Municipal de Indias, que
obliga á respetar la alta autoridad de
los Virreyes, hasta el extremo de obe
decerles, y cumplir sus mandatos, aun
que sean excesivos y contra dro.; ex
cluye sin embargo el caso de que la
materia sea de calidad, que pueda su
gerirle mobimiento, ó inquietud de la
Tierra.

Remover ad. livitum una clase de
empleo jurisdicional como este, o si pr.
las excepciones de la misma Ley muni
cipal de Indias qe. prescribe los limites
de su poder esta exceptuado, pues assi
se deduce de las terminantes espreciones de ella misma en quanto orde
nando qe. estábamos obligados a obe
decer y cumplir sus mandatos aunq.e
sea excesivos y contra dro. después délas
protestas ordinarias / excluye el caso
de que la materia sea de tal calidad,
que pueda seguirse movimiento o in
quietud a la Tierra.-

Es, ciertamente, una ironía que Magariños en su alegato en
favor del enjuiciamiento y separación del virrey Liniers se valiese
de los mismos razonamientos que, poco antes, habían servido para
quebrar la autoridad del virrey Sobremonte y poner en su lugar,
precisamente, a Liniers.
LA SOBERANÍA POPULAR
El principio de la voluntad popular, como con cierta timidez
se le nombra en algunos documentos, o más abiertamente la sobe
ranía popular, empieza a manifestarse con expresiones como: "Por
ser este el voto del Pueblo" que sienta el acta de erección de la
Junta del 21 de setiembre; "La&lt; representación de un Pueblo no es
tan despreciable como algunos se han figurado" en que Magariños
repite casi las mismas palabras que su predecesor de 1806," Un
pueblo tumultuado es semejante al rayo" que dice el Cabildo de
— 112 —

�— €11 —
-uajopuj 9 'pcpisBcjBDui ns ap Bsn^a jod 'ojos ajqiuoq nn ap p opeiinb ^ op^qaasap j^s Bjpod
uozbj s'buj uoa ' 'sazanf sns ap pBpjjEuaA X 'oiaejjxd p jod 'opEqaa'sap anj sojq ap ouj'ajAoS
p js añb 003 •sanopB^^; scuiap sbj ua BqEjqtunjsoaB as oiuoa 'sajqraoq soj' uauXaj anb ¡a
(jjdopB as' X 'soja eqÉuAaj sapnb soj ap oipaui jod 'sazanf soj ap oujajAoS ja 9qaasap as opotn
ajsa aa 'sojja ajqos auXaj ou anb Ejsd 'jui b ouis 'jj b op^qaasap Bq aj ou anbjod 'uaajp
anb oj opoj na 'ojqan^ jap zoa ej aXo :oxjp aj soi¿ oiad 'uojajjad ej jeih b Xnm pAajj 'jamnBg
Bjajoj^ ¡3 -ocjaiAoS ojjo 9jpjd aj aisa opuBnb 'ojqanj ns "ap pBjnnjOA bj jijsjsoj osiñb on
soja orasjtu J3 -ojnnd ajsa 'u'a b3jba anb bsod tu 'uojsaaans ap oqaaaap XBq'o'u ¡Bjajnb on
Bisa apuop X 'sojajnfjad sns Bjuajs apnop 'ajaaaz' Ejsa apuop anbjod 'pBpajaos bj ap pÉjunjOA
bj Ejjuoa jBuXaj'j'apnajajd 9 'JBÚXaj BjEd Bjajjsní ap ojmjj janaj uapand seuibI 'uojsaaans ap
soj jod sajuajpuaasap sns 9 soqaajap sns jod saXa^j soj anb "'ajqBSauj sa sojdjaujjd sojsa aa
•soja 3P ^T CI ? aiujojuoa 'jBjsa uajq ns b jjuaAuoa BaA unSas" 'ÉjjjiunsBaj 9 'ejjbui
-jojaj 'EjjBjjnb apand 'Bp bj ouioa X isoqaniu 9 'onn b 'ojqanj ja BDjuninoa 9 Bp bj 'soja 3P
auajA anb pEjsajod BumjSaj bj sand 'ojqanj ja aasq anb oj jaanq ou o jad 'jBjqBq Bjpod jBjna
-jjjBd uq 'ojqan^ 9 jBjnajjjBd ap Bjouajajjp Xsq anbjod ÍJOíaui oj b ojJcajaaE Ejssq oujajAOQ
ja jBuijopj 9 jBpnuí ua 'uajq ja opusjjasns X 'ou^p ja opuEjjoa 'BjjBasnq ou ua ajuautaABjS
BiJBaad 'Bjsa opuEjjB^ 'jsisa uajq ns b 'BjauajuaAUoa ej anb oiaíqo ojjo 'sauojajsodsjp sns
ua opjuaj EiqEq Eaunu anb 'Bjsa anb JOd ¡pBpajaos bj b eSu^auod sEjjuajuí oujs 'sajuajpuaasap
sns 9 'ouBjaqos ojaaja ja ua jBjnp opnd ou Bjsa :uo;aBjjsjujuipB ns X 'uojaaaja bj ajanj as
anb 'asBja X opom jap Bas oja^ 'sanojaBj^ sbj ua soujaiAo^ ap' XEq anb 'sopo'ui sosjaAjp soj ua
asBjjsjujtupB bj anb EjBd 'ojjb oj ap auajA anb pEjsajod bj ojjuod aj pspaj^os bj anb 'Jjaap
sa anb '.sojEpusui sns BajjaBJd ua opuajuo'd 'sojjesba ouiod Bjja^apaqo 'pBpaiaog bj ap ojsaj ja
anb X 'Bjjajuoa aj as anb 'ouBjaqo^ ap pspjjojnB X ajquiou ja uoa 'opuEpuEtu X 'opuajuodsjp
'opuajSjj 'pBpjajjaj bj ap sojaíqo soj ajqos ajuauíBajjoaqj asEÍEqEjj X 'pcpijcjDadsa uoa 3sbjj3
-ja 'opBjapody 9 'Bjaujjuas ouioa anb 'oun uojajSjja :ajuaurBjaBxa SBjjBuadiuasap ajqjsod Bja ou
'ajqBjdBpB uapjo ja uoa sajjEd SEjdoJd sns ajjua sbjjjpjajp ujs sauojauajB sejubj anb X 'p^pjj
-nSas X Bjauajsjsqns ns jsasnq e BpBSjjqo 'jejooi Euosjad bjos son opuajuodtuoa 'ajuaujjuo'3
un ap soj sopoj odJana ojos un ua asopuajA 'pBpajaos ap uoideuijoj bj ua ojoaap X 'uajq
ojdOJd ns ap ja anb ojaíqo ojjo jauaj Bjpod ou 'soqaajap sopoj jod anb 'sand ajqujoq 13
•ajquioq ojjo b asajaapaqo uajnb BjjqBq ou ojjBjjuoa
oj ap anbjod 'BiauajpaAO bj b sauozBjoa soj Bjjjjaop anb óujs 'ojqan^ jb 'ajuajojA soja 3n^
jyaap sa ou 'saXa^j sój UBuXaj soja Jod ;s \ -Bjnqaaq ns X 'ajjÉd Bun ojos Xa^; ja X íopoj ja sa
bjjje^ bj sand tXa-^ jap uajq ja jod anb' 'eijjb^ bj ap uajq ja jod jbjjuj 3Aap as ojamjjd 'soja
ap sandsap anbjod 'pBjsaSs'p^ ej Bjjuoa ousp ap ja anb apu^jS seuj sa BjABpoj anb 'uojasjsj bj
Bjjuoa ouBp ap ojjjap ja BjsBq uBjjdjaaJd aj anb SEijasiin sejjo X 'Ejauapu'aasapuoa ujnj Éun jod
¡pBpjjjAjas EfEA Bun jod '.sajaju; j|a' un jod 'pBpjjBuojaBj BjdOJd ns ap ajuBpujSap un jas anb
souaiu apand ou 'ojjBjjuoa' oj 'cíf'jp anb BjajnbjÉnb X "p^jjaAjj X 'soqaajap sns ap uojaajdo
BjajnbjBnb ap ojdaxa' X 'opujadsaj 'jas 9JAap sajuB anb oujs 'sajqEjaunuaj X sajqruop 'sajqEJBdujoa
'saj'qjpuaA 'sajEuojaBjjj a sBpEuijuEuj sa'jaadsa sbj uoa opEuoSuEJEd jas ap afBjjjn jja jb jBSajj
9jAap Eaunu íjeubS sajuB oujs 'japiad aAap ju 'BjAap Baunu 'ajanj as anb óujajAoS ja ua ajq
-ráoq ja o^an^ •^ ajJBj 'oí ¿jnjij 'ij Xa^ Bj'aajp'oj uajq oXna 'auodraoa as anb' ap sonpjAjpuj
soj ap pspjaqaj bj BjBd Bpjun jbjoui Buosjad Eun sa 'jjAja pBpajaos X 'EjnbjEuoj^ Bp^a ujj
ajsa b ^ 'ojos oun ap bj b sa sojuní sajquioq naja ap bj anb 'BZJa'nj bj ua apaans o^noa 'sEjop
-UBjuaumB sajuB oujs 'pBpajaos bj u'a sojSajjAjjd X 'SBAjTBSojjaJd sns 'pspjuSjp ns opjnujuisjp
jaqsq Bjpod Baunu ^upjaaajiad X pBpjaA bj Éasnq X Ejadsa 'Basap 'auiaj 'BqanjdaJ 'ajajnb 'Euoja
-aajjaj 'Ejjpaui 'Bsuajd'ojjpaqjB ajqjj jap u^jaujjsjp ajqou ej uoa opEuijjqns anb 'jEmaajajuí
sa 'ajJBd jsdjaujjd BXna 'bdjana X BÚijy ap ojsañduioa un sa anb ajquioq 13 -opoj u^puaqajd
-moa oj anbunE 'sajquioq anb sbuj uauodns as ou souXa^j soj ua ojo^ #unp as X UEJdmoa as
'uapuaA as SBjja ujs 9 'sBjjajj sbj uoa anb 'sopsuE^ soj ouioa 'sajBuojaBj supsuijuB X 'sBjjajj
sej owoa 'sBpEunuBuj SBSoa uauodns as soSsejoXej^ soj u^ -js jod uauaji Bjauaaod BunSuju
anb 'so3sejoXBj^ soj uoa SBpBJBduioa Jas pBpjjjqEuojaBJ ns ap' u^jaBpEjSap ujs uapand Baunu
'js JOd Biauajod uauajj anb SBjsa o3anq -sauojaE^^' usXnq sejjuoiui ejbjjbj óu Bjauajod cjsa
Á 'Bjauajo'd auodns upjaaaja EJS3 •souXa-ji 9 'sau'ojaEj^j sbj jod upjaaaja ej ap ja anb 'ojjo opjs
EXsq' anb souiajBjjuoaiia ou 'Jouag jap EpjSoasa úoiajod bj ap ojjuap 9 'oujsiueSej jap ojjuap
Bas 'BiaBj^) ap X 'Bjjjas3 'iBjnjB^^ Xa^ bj ua 'souBjaqos soj ap uaSjjo ja soureasnq jg,,
:'souijqjjasuBjj anb oj anb souaui EpBU 'sEsoa sbjjo ajjua 'Bjaap as anb soj
ua OJ13 b sopj^jjjp SOUJJÚ9UB uojajjJBd njaj ojjy jaa 'opnSBajuoj^ X BSojjn^) ap zanSupo^j
'jjjaasB3 'ouajój^' 'uajquÍBj 'ajuauíEsjaajd 'uojajjEs apuop ap 's^ajBq^ ap ssjnB sbj ua 'asuaj
-BjdojJ upjaBuiJOjf ají' Bja jojns ns 'ouajjqa uaSjjo ap sa otustaatvj ns uajq js anbjod zauup
-nz b souiEuoiauaj^ -qoi -d 'outftsw ojfftjo&lt;t' owsioaivo /a 'osONOa oáaVDi^[ (Si)
•(X ojpBn^ 'A) '^^iiBS apuop ap ojqand jb aAjaiiA
BT (^1) 'osbo ajsa ua 'anb jpap b (o3tjfio¿ otustodiv^ ns ua 'jjgj ua
zayBpnz b oSanj X &lt;topuBUJ o pBpuojnB bj ajai^uoD anb ja ojqand
ja sa anb ap Bpnp apanb ou4í anb bujjoj ua asjaDBq Biqap Bjunjf
bj ap uppBj^ajux bj anb jbujji^b b ajuB^unijj ojoa ns ua 'BjpaABBg

b UBjjBAajj anb Á oí 81 3P oÁvm ap ZZ í3 ÍIÍ35SB3 Jjp^^^sos anb
Buijjaop bj ap sojBipamuí soai^pjoapi sajuapaaajd soj inbB aj^
•sapBjjnaBj sns ojqand jb opipaaojjaj UBjqBq \\a opuBU
-jaj ap upiDBuojjsap bj jod anb BiuaAaqagj b Bjsajuoa saqo SBani
'biabjíoj 'X ouBapiAajuouj omiupuB ja 'SOJ01U9^) s&amp;j b apuodsaj
^BiuBjaqos BT 3P soqaajap soj sopoj jouBdsa ojqan^ jb uojaijjaqojj
-aj ajuBuXaj bsbd bj BpBUOJjsap4&gt; fsajiy souang ap jb oapjAajuoj^

�En la formación de este pensamiento intervinieron varias co
rrientes de distinta fuerza o eficacia:
I Hay una base o fondo ideológico que inspiró igualmente a
las juntas españolas (la de Sevilla proclamó que cuando el reino se
halló repentinamente sin rey y sin gobierno, el Pueblo reasumió
legalmente el poder de crear un gobierno) que se manifestó por
teólogos, juristas, y filósofos españoles que dieron los fundamentos
populares del poder de los príncipes, desde Saavedra Fajardo, Suárez, Fernández de Navarrete, etc., a Rodríguez de Quiroga en 1809,
en Quito, quien siguiendo la clasificación de Grocio sostiene que la
monarquía española es usufructuaria. (16)
Además de la doctrina las mismas leyes españolas reconocían
que por encima del poder del príncipe se hallaba el de la comu
nidad. Petit Muñoz que ha estudiado la cuestión las clasifica así:
I9 Leyes que establecen que el origen de la monarquía está
en el Pueblo.
29 Leyes que mantienen al rey limitado en el ejercicio de sus
funciones:
a)por las mismas leyes

b)por la justicia
c)por el derecho de los individuos
d)por el derecho de la nación.
39 Leyes que erigen al pueblo en vigilante y sancionador de
los excesos del rey; presuponiendo, con ello, tácitamente en la Na
ción el derecho de hacer efectiva la responsabilidad del poder pú
blico y deponer, en su caso, al monarca como última forma de
sanción.
49 Leyes que una vez eliminado el rey hacían recaer en el
Pueblo la plenitud de la soberanía, para que éste volviese a dis
poner de ella, repitiendo el momento de la elección originaria.
cía, ó la opreción y clamores del Pueblo; por causa de no dar oídos, sino solamente á adulado
res; por causa de la prostitución, y despotismo de sus Juezes; por causa de que se olvidan,
que el Pueblo es inmediatamente de Dios, y no del Rey; que el Pueblo hace á los Reyes, y
no los Reyes al Pueblo; que los Reyes, deben ser considerados después de la Patria y no antes
como lo hacen. Es decir, que en primer lugar se ha de amar á Dios; en segundo lugar á la
Patria; y en tercer lugar al Rey; y no en tercer lugar a la Patria, como quieren los factores
del delito de lesa Nación. Y ya que los Reyes son hechos por el Pueblo, y ellos no pueden
hacer al Pueblo, mucho menos podrán convertirlo en su propia hacienda, ó bienes de Mayorasgo.
España misma con la costumbre de jurar al Principe de Asturias, para subsesor á la corona,
hace notar en esto, que ninguno deve ser jurado en ella Rey, sin que primero preceda la
anuen^ia del Pueblo. Y como la anuencia se la dé jurándolo por Principe de Asturias, claro
está que nadie puede ser legitimo Rey de las Españas, si primero no fuere Príncip^ de Astu
rias legítimamente jurado. Con que también es claro que nadie ha sido Rey legítimo, sino
por la anuencia y elección del Pueblo, vajo de cierto orden, que conforme este lo estableció
podrá deshacerlo, justa y legitimamente conviniendo á su felicidad. Y como á la sasón no
haya Principe de Asturias legitimamente jurado, ni es posible que lo haya mientras el Francés
domine la España, como lo está dominando, tampoco puede haber pretendiente á la Corona,
aun quando no existiera el Señor Don Fernando. (Anónimos del Interior del Perú. Papeles en
tregados por Elio que se le deben devolver. Archivo General de Indias, Sevilla, Est. 122,
c. 2, 1. 16, en Facultad de Filosofía y Letras. Sección de Historia. Documentos relativos
a los antecedentes de la independencia de la República Argentina, pp. 462 - 64, Buenos
Aires, 1912).
Es interesante comprobar que el famoso diálogo de Monteagudo entre Atahualpa y Fer
nando VII es, en parte, fuente de inspiración de otro Catecismo que publica también Donoso.
(Véase, RICARDO DONOSO, El catecismo político cristiano, cit., pp. 78 y ss., y MARIANO
DE Vedia Y Mitre, La vida de Monteagudo, t. III, pp. 233 y ss., Buenos Aires, 1950.)
(16) Alegato de Quiroga en el primer juicio iniciado contra los proceres en febrero de
1809 en Memoria de la Academia Ecuatoriana correspondiente de la Real Española, Número
extraordinario dedicado a la memoria del Gran Mariscal Antonio José de Sucre, con motivo
del Centenario de la Batalla de Pichincha, pp. 62-100, Quito, 1922.
— 114 —

�f
3a¡ 3 7 F

•0N0D3S 3 W O X
&gt;p uiviu e; p tium^no
un si4
.l moi ^ uoi^npanuj.p u^j i
3io

p

np ssio^sap ^ía y
,3131305 p/ p
suop iiovq u¿

ud4 uifi^j np ti

ai ^ va
B| 3p SUBJJoduiJ Sn[d S9[ S^dlDNI^J S3Q

7VH3M3D 3W33SÁS
vi 3a

�II Sobre esto incidió una corriente de procedencia no espa
ñola: las ideas de Pufendorf, al que debe haberse llegado, muy pro
bablemente, por la orientación de la Enciclopedia. En efecto, varios
de sus artículos sobre temas fundamentales de derecho público, que
redactó De Jaucourt, remiten a Pufendorf, como es el caso de la
explicación de las palabras: royanme, état composé, interregne,

etc. (17) Si bien no excluimos la posibilidad de que Pufendorf
fuera conocido en América antes de la Enciclopedia y del siglo

XVIII (Rodríguez de Quiroga lo cita en latín posiblemente de la
edición de 1672), quien en realidad lo difundió en distintas edi
ciones fue Barbeyrac a través de cuyas versiones al francés es como
posiblemente llegó a América; no hay duda alguna de que aquí se
le conocía (18): además de citarlo Quiroga, como indicamos, Funes
en su autobiografía expresa:
" Los tiempos que nos ocupan eran precisamente aquellos en que iba
susurrando el ruido sordo de este volcan cuya esplosion había de arruinar
los tiranos del Nuevo Mundo y establecer un orden político de nueva
creación.
Es bien conocido el suceso a que nos referimos. Aunque de un modo
vago y confuso se hablaba de este cambio, eran bien pocos los que por
una lectura profunda y reflexiva, se hallaban prevenidos para ejecutarlo,
y mucho menos para sostenerlo.
Entre estos es preciso contar al Sr. Funes, que desde bien lejos habia
ido nutriendo su espíritu con la lectura de Platón, Aristóteles, Pufendorf,
Condillac, Mably, Rousseau, Reinal y otros, furtivamente escapados de la vijilancia de los gefes." (19)
Pufendorf figura entre los libros del canónigo Maziel califi
cado por Probst como "el maestro de la generación de Mayo". (20)
Pero en quien la influencia del autor del Derecho Natural y de
Gentes es más notable, en este aspecto, es en Moreno. En efecto,
según Pufendorf una multitud que ha vivido en estado de libertad
natural y que quiere formar una sociedad civil, debe comenzar por
establecer una primera convención o pacto en el cual cada uno se
compromete con todos los demás a unirse para siempre en un solo
cuerpo y a reglar de un común consentimiento lo que se refiere a
su conservación y a su seguridad mutua. A esto que representa el
esbozo de un estado debe seguir el establecimiento de una or
denanza que fije la forma de gobierno y, finalmente, una segunda

(17) Véase en: Encyclopedie ou Dictionaire raisonné des s cien ees, des arts et des métiers
par une société de gens de lettres, Neufchastel, 1765, las palabras citadas.
(18)He utilizado la traducción de Barbeyrac de 1759 (Le droit de la nature &amp; des
gens ou systeme general des Principes les plus importans de la Morale, de la Jurisprudence,
&amp; de la Politique par le Barón de Pufendorf. Traduit du Latín par Jean Barbeyrac Professeur
en Droit dans l'Université de Groningue, &amp; Membre de la Societé Royale des Sciences a Berlín.
Avec des Notes du méme; &amp; une Préface, qui sert d'Introduction á tout l'Ouvrage. Nouvelle
Edition faite d'aprés un Exetnplaire retouché de nouveau, &amp; augmenté de la main de Mr.
Barbeyrac. A Leide, Chez J. de Wetstein, 1759). La parte sobre derecho público está en
el t. II.
(19)Biblioteca Nacional, Archivo del doctor Gregorio Funes, Deán de la Santa
Iglesia Catedral de Córdoba, pp. 9 - 10, Buenos Aires, 1944.
(20)Juan Probst, Juan Baltasar Maziel el maestro de la generación de mayo, en
Instituto de Didáctica, Buenos Aires, 1946.
— 116 —

�— ¿TI —
*ISC '&lt;J ''tto '-ota 'suaS sap ^9 aurtfpu pj ap ftoup a^ 'ánooNSung (S2)
souang 'jg 'd 'pu^apotu Ptsuatauoa Pf tC nvassno^ 'OJioaNOj^ OJioacrg (^Z)
•0161 's^IV
(009-665) 'dd 'i 'i ••ansDBj -pa 'sajty souang ap Pfazp*) na 'onhhow ONvmv^ (€2)
"88-¿8 dd -ptqi (ZZ)
"^8^-983 "^d '•/. '-^/* 'saS sap ^ aunjpu pj ap fioup a^ 'aaoaNaáíld (\z)
-uajnj auayjsos— 'sopBjsa sa^uajajip ap Bnjadjad upiDBjapajuoD
bj jod bujjoj as anb ^anbB 'jiaap sa 'ojsanduioa op^jsa ^3
o^sandujoa opBjsa un auuoj as anb ap osbd ja
apand 'buojod bj ap a^uauíB^sní opBÍodsap opis B^ adpuud ja op
-UBna o sapBpnp sapuBj^ ^ SBiauiAOJd sa^uaja^ip 'sauopBU SBSjaAip
ap opBinjoj sa Á osuajxa Xnin sa ouiaj ja ts 'ou^aua^uí ja a^uBJnp
anb BDijdxa anb popuajn^ b souiajaAjoA A ojnji^qns jap Buia^
jap oSjb souiajBjJBdB sou ojjBqoíd bjb^ "^opua^n^ ap apaaojd npia
-BJídsui ns anb Bjjsanin o^uaiuiBsuad ns ap uppisodxa bj Bnupuoa
anb uod ojjojjBsap ja o^JBqiua ui "ouajoj^ ap sBapx SB^sa ap ua^uo
ja Bas a^uan^ bj^o Bun^jB anb ap pBpijiqísod bj BjjBqojd jBna oj
*(^Z) ^dpuud jb ojqan^ jap jajx&gt;d ja a^uisBJj as anb ja jod o^aBd jap
A suotun iunt3v4 jap opmjy A stuottodtqns tun^ov^ jb oíAajd oxnoa
suoiun uintov^ jap BjqBq ouBidjfj anb vA 'oj^o ja ajqos opinjjuí B¿Bq
oun ja anb BAi^iuipp buijo^ ua BJ^sanraap ou so^DBd sop b UEpnjB
ouajoj^ oraoa jjopuajn^ o^ub^ anb ap BiDüBjsunDJiD bj oja^
•(Z ojpBna -^) (z) \A^J Dn 3SJ^P 3P sajDB ojqan^ sa ojqan^
un^ anbjod (jbidos ojoBd jauíijd ja) is aua sajqinoq soj b aun
anb ojnauiA ja a^uajsxsqns opBpanb Bq oja&lt;j '(sopBüjaqo^ A sa^UBU
-jaqoS ajjua '^opua^n^ ap ojDBd opunSas ja) sojjbsba sns uoa
A^j jb b^tj anb jbidos ojDBd jb joij3jub opBjsa ja ua asjBjapisuoD
piqap ajquioq BpBD anb unB A bdjbuoui jb opjjajuoa BjqBq ouns
-uoa ap anb pBpuo^nB bj asairansBaj ojqan^ BpBD anb puiiuja^ap
buojod bj ap BIJBJ3DB bj anb sdxty soudnq dp pj^zpf) bj ua aqyjD
-sa opuBnD ajqB^ou sa ouajoj^ ap SBapi sbj uod oiusijajBJBd J^[
•ODIJBJDOUiap O ODIJBJDOJJSIJB U3
oujaiqo^ ja jBiqtuBD apand ojqan^ ja saauojua uaxquiBj A BjuBjaq
-os bj ojqan^ jb aAjanA jBaj bijiujb^ bj ap jbjoj uppupxa Bq
(^3) 'DOTDBAjasuoD ns bjb^ soijBsaaau an^zní anb sojdb soj jbzijb3j
A sopBjndip ajuBipam o oujsiui is jod BiuBjaqos bj jaajaía apand
*ojubj sBjjuaxra *jBnD ja '{d^nd^ dtibpqo p dujmoi?X) ojqand BpBD b
aAjanA jajxxj ja anb aDip jjopuajn^ 'oiDOJ^) b opuain^is (ouSdAi3iui
ja ua 'sa ojsa 'buojod bj ap bijbj3db bj a^npojd as opuBn^
(\Z) 'Buosjad bjos Bun oujod bjiuj as
anb jb odjana ojos un aDBq anb jap A opBjsq ja jbiujoj ap BqBDB
anb sapBjunjoA ap upisirans Bsa A upiun Bsa ajuauíBuajd Bjjns
-aj anb oj aQ 'BiDuaipaqo jaij Bun uajamojd saj 'odmaij oujsiiu jb
'sbjjo sbj A oDijqnd uaiq ja jod ojaD uod jbjda b uajauíojdujoD as
Biuajdns pBpijojnB B^sa ap oppsaAaj Bq as sauainb b SBjjanbB 'pBp
-ajaos bj jBujaqo^ ap japod ja ajaijuoa saj as anb sbj b SBuosjad
sbtjba o Bun opi^oDsa jaqBq ap sandsap jBna bj jod upiauaAuoD

�dorf— tiene, ordinariamente, su origen en que cada uno de esos
Estados, queriendo mantenerse en la libertad de gobernarse por sus
propias leyes, no se siente con fuerzas suficientes para repeler por
sí solo a los enemigos comunes. Los Estados así unidos se compro
meten a no ejercer sino de común acuerdo una parte de la Sobera
nía. La diferencia fundamental que hay pues entre esta confederación
perpetua que reúne varios pueblos en un solo cuerpo y las alianzas
que los Estados hacen todos los días conjuntamente es que en estas
últimas cada uno de los aliados se determinai por su propio juicio
respecto de ciertos asuntos, sobre los cuales se han comprometido
recíprocamente sin pretender hacer depender del consentimiento de
los otros aliados, el ejercicio de la parte del Poder soberano con la
que esos compromisos tienen relación, ni ceder en nada el derecho
pleno y absoluto que tiene de gobernar su Estado. Por otra parte
para Pufendorf, las simples alianzas no tienen ordinariamente por
fin sino alguna utilidad particular a cada Aliado y no son sino deli
mitadas en el tiempo; en vez, la Confederación consiste en que,
varios Pueblos, sin dejar de ser Estados diferentes, se unen para
siempre en vista de su conservación y de su defensa mutua, se com
prometen, para este efecto, a no ejercer sino de común acuerdo cier
tas partes de la soberanía. Hay diferencias sensibles —continúa Pu
fendorf— entre un Tratado que sostenga: Yo me comprometo a dar
recursos para una determinada guerra y a deliberar con vosotros so
bre la forma como nos uniremos para atacar al enemigo; y el que es
tipule: Ninguno de nosotros no hará ni guerra ni paz, sin el común
consentimiento de todos. Repite que en las confederaciones de Estados
Compuestos los estados no se someten a ejercer en común sino ciertas
partes de la soberanía; ya que no puede concluirse que los intereses
de los diversos Estados se encuentren fuertemente mezclados y que es
ventajoso a todos los confederados y a cada uno en particular, el no
ejercer ninguna parte de la soberanía sino con el común consenti
miento. Si así fuera sería mejor para ellos el reunirse en un solo Esta
do que estar unidos por una simple confederación. Es necesario, pues,
que cada uno de los Estados confederados se reserve el pleno poder
de actuar como lo juzgue conveniente en todo lo que se relacione
con las partes de la Soberanía que son de tal naturaleza que los
otros Estados unidos tienen poco o ningún interés, al menos di
rectamente, en la manera como hace uso de ella; como, por ejem
plo, en el caso de los tratados comerciales, el establecimiento de los
impuestos necesarios para sus necesidades, la designación de ma
gistrados, la legislación, el derecho de vida y muerte sobre los ciu
dadanos, el poder en materia de religión y otros asuntos semejan
tes; pero en cuya materia tiene que cuidar de no hacer nada que
quiebre la unión. El mismo procedimiento debe adoptarse para los
asuntos ordinarios o aquellos que no dan tiempo de consultar a los
otros confederados. Pero para aquellas cuestiones relacionadas con
el bienestar y salud común de todo el cuerpo, es necesario decidirlos
en una asamblea general; tales son por ejemplo la guerra, tanto
ofensiva como defensiva, y la paz que le pone fin. Si sobrevienen di— 118 —

�611 ~
•98€-S8€ dd 'mi (9Z)

:osbd aisa U3 ouiod 'oyjBjquiou oís upiDBJídsui ap aAjis aj anb ouis
'soqjDsa sns ua Bjp oy X 'apunjip oy aiuaureyos ou ojoa^a ua X sBapi
sns aqpaj 'ajdcuais oppsisui Bq as 'ouajoj^ 'BasiyBtuaBjjuoD ODiun ya
asany nBassnog is oujod 'jBpos oiDBd o ojbjjuod yap uppuaui Bpoj
•joua uod 'oínyjuí ns b opuaXnqpjB osnyaui 'saaaA SBqanuí
-ipui opis bjj *nBassnog ap pnoo^ oipaiuo^ yap SBapi SBq yyy
•( ojpBtia -A)
dp vuidists ya oÍBq asjyun 'XbüSbjb^ yB '(3y81) auodoad
(¿ ouajoj^ ouipj as anb b &lt;{sauopByaj sbuiuuj ^p
By osBay) '^puiAOjd Bsa üod B^By^ By ap 01^ yap
By b UB^iy sojaadsB sopoj ua anb SBy SBpBJByaap ub^ opuais^,
ya uod aAanuiojd SBy 'oyya jod X ^sauopByaj sns ap X sap
-BpaiDos SBy ap sa^imiy soy opByBuas Bq anb aoajBd BzayBimBU BiqBS By
OJ3d í,opBziUBjp Bq ojjaij ap o3D un anb b auijojsip odjano un
sopB^sa saiouam ua^ jxpiAip o^sia Bq as anb auapsos opuBna SBpjy
ua uaXny^ui anb SB^sa SBapj •&lt;&lt;soyjoqjJa^ soAi^Dadsaj sns ap sajiuny
X upiDDnpojd By ua Bjanpuoa Bjsa opBÍpajd Bq say buisiuj BzayBjn^Bu
By^l anb bX umSaj BpBuiuuajap Bun BjBd Byopu^daDB 'opuoj ya ua
*anbunB 'BDijamy Bpoj ap u^iDBjapayuoD Bun ap BiDuaxuaAuoD By op
-UB^au (ajquiapip ap 9 yap B^azB^)) aXnyauoD X (¿ DBjXaqjBg ap b^ou
By unSas 'sofpq sdstv¿ so\ dp sppiu[\ spfjutao¿d SBy ap ajjsnyi oyd
-uiaía ya) ^u^iDmpsuoD ns ap SByos xs jod uajB 'sayqBjBdasui oq^aq
Bq sauoiDByaj sbuitjui ap pBpan^puB By anb sBpuiAOjd SBy SBpiunaj^
anb ap pBpiyiqísod By 'a^uauíBpxn^as 'a^iuipy -(¿ Bjapayuoa as 'o^any
'X oyqand BpBD ua ^piAip as Xaj ya JB^yBj yB anb 'popuayng ap 'sap
-Bpnp sapuBj^ 'sBTDuiAOJd 'sauopBu SBSjaAip jod opin^psuoD ouiag
ya) íbujsiuj js ap Buanp Bja BiDuiAOid BpBD yBaj oynDujA ya jaaaj
-BdBsap yB 'anb auapsos 'yBiDOS ojDBd jauíud ya jy^sisqns opuBÍap anb
-unB 'ajquioq BpBD jod unB X soyqand soy jod japod yap uoiaunsBaj
By 'o^sia Bq as ouiod 'jauaisos ap oSany 'ouajo^\[ awBd ns jog
(93) ^upiDBdpUBuia By BDppsní anb oy uod
'odiuap X sauoiDipuoD sbjj^id ap oÍBq 'oDiiBjDouiap oujaiqoS yap pB^
-jaqiy By ua 'oynjp o^sní b 'Bjjua oyqang ya 'BinbjBuoui By ap BiDpsní
uod opBAijd opis Bq adpuud un opu^nD anb aaip auBd bjio jog
•ajuauíBuiiji^ay oyasjjpaduii uapand ou sopBisg sojio soy anb awans ap
'unuioD ua SBppjaía jas uaqap anb ouiod upiDBjapajuo^ ap opBjBJx
ya ua uppuaui oqaaq Bq as ou anb SBy ap BiuBjaqos By ap sa^jBd
SBy SBpoj b OApByaj oy ua uppDB ap pBwaqiy Bjaiua auaij sopBjapa^
-uod soy ap oun BpBD anb —jjopuajng buuijb— aXnyauoD as oqDip oy
opoj a&lt;3 'oujajuí opBuiJB ojDiyyuoD un b an^ayy as anb jipaduii a sajop
-Bipaui ouiod JiuaAjaiui saauoiua uaqap 'u^Sjbui yB uauaiiuBUi as anb
'sojjo soy (OfS9n4tuoj oppts^j yap sojquiaiui soun^yB ajiua SBiauaia^

�MorenoRousseau
De aquí es que siempre que los pue-Desde el instante en que el pueblo
blos han logrado manifestar su volun- está legítimamente reunido en cuerpo
tad general, han quedado en suspenso soberano cesa toda jurisdicción del gotodos los poderes que antes les re- bierno, se suspende el poder ejecutivo
gían....(27)y la persona del último ciudadano es
tan sagrada e inviolable como la del
primer magistrado. (28)
A nuestro entender Rousseau influye, más intensamente a
partir de 1810, cuando el movimiento revolucionario adquiere su
dinámica y su sentido liberal. En Moreno está el momento de la
transición ideológica entre el mundo de los juristas del derecho na
tural y el estado de derecho de la conciencia moderna de que habla

Mondolfo. (29) Cuando expone las ideas de Pufendorf habla el
jurista que integraba su personalidad, cuando las de Rousseau, el
político revolucionario. La difusión de la traducción del Contrato
Social roussoniano fue intensificando su influencia a partir de
1811 sobre todo en las Gazetas, aunque la antigua escuela subsiste
en el Reglamento de la Junta Conservadora. (30)
Un proyecto de Constitución anónimo, pero evidentemente
de 1811, que es el primero que se conoce producido por la revolu
ción rioplatense, tiene un preámbulo que está inspirado en el Con
trato Social. Véanse las pruebas:

(27)Mariano Moreno, ^editorial] en Gazeta Extraordinaria de Buenos Aires, del
13 de noviembre de 1810, en Gaceta de Buenos Aires, ed. facsim., cit., p. (605).
(28)JUAN JACOBO Rousseau, Contrato Social, p. 124. Madrid, 1921. Petit Muñoz
ha visto en este comienzo de capítulo del Contrato Social el origen de la expresión del discurso
de Artigas del 5 de abril de 1813: "Mi autoridad emana de vosotros y ella cesa por vuestra
presencia soberana". Eugenio PETIT Muñoz, Artigas y su ideario a través de seis series do
cumentales, cit., p. 132.
(29)Rodolfo Mondolfo, Rousseau y la conciencia moderna, cit., p. 92.
(30)En su preámbulo se expresó: "Después que por la ausencia y prisión de Fer
nando VII, quedó el estado de una orfondad [sic] política, reasumieron los pueblos el
poder soberano. Aunque es cierto que la nación habia trasmitido en los reyes ese poder,
pero siempre fue con la calidad de reversible, no solo en el caso de una deficiencia total,
sino también en el de una momentánea y parcial. Los hombres tienen ciertos derechos que
no les es permitido abandonar. Nadie ignora, qua en las ocasiones en que el magistrado no
puede venir en su socorro, se halla qualquiera revestido de su poder para procurarse todo
aquello que conviene á su conservación. Una nación ó un estado es un personage moral,
procedente de esa asociación de hombres, que buscan su seguridad á fuerzas reunidas. Por
la misma razón que esa multitud forma una sociedad, la qual tiene sus intereses comunes,
y que debe obrar de concierto, ha sido necesario, que en la orfandad política en que se
hallaba la nuestra, estableciese una autoridad pública, cuya inspección fuese ordenar y di
rigir lo que cada qual debiese obrar relativamente al fin de la asociación. Claro está por
estos principios de eterna verdad, que para que una autoridad sea legitima entre las ciu
dades de nuestra confederación política debe nacer del seno de ellas mismas, y ser una obra
de sus propias manos. Asi lo comprendieron estas propias ciudades, quando revalidando por
un acto de ratihabición tacita el gobierno establecido en esta capital, mandaron sus diputados
para que tomasen aquella porción de autoridad que les correspondía como miembros de la
asociación." (Instituto de Investigaciones Históricas, Asambleas Constituyentes Argen
tinas, seguidas de los textos constitucionales, legislativos y pactos interprovinciales que orga
nizaron políticamente la nación. Fuentes seleccionadas, coordinadas y anotadas en cumpli
miento de la ley 11.857 por Emilio Ravignani, t. VI, segunda parte, p. 600, Buenos
Aires, 1939.)
— 120 —

�— 131 —
'Pili (K)
'8?61 'o
-iA3jnojv '\í - 2Z 'dd 'p&gt;tuauQ opvfsg jap ttaSuo jg 'oidnvhvm -j\[ oaNnwaa ()
•BAJ3SUOD 3S OATipjE oXl^ D3 tP3tJOftf[J
tauotípStfsai^uj ap ofttft/fuj je sido^ojoj Bnn sjuainEsojaua^ ouop X ssjiv souang ap uotopf^ pj
p jp¿aua^) oittqijy ja aa 9nBq I uainb eidjeq oiab[j Josa^OJd jap BzajuuaS bj e CHuanmaop
ajta ap ojuaiunaouoa ja sotnaqaQ -ss ¿ $¿\ #dd 'n ^o ojnainnaop 'aatpua^y '3sb?\ (z&lt;¿)
'i^ 'a 'AI '^3 '"/. 'pt^os otp^tvo^ 'nvassnoH oao^vf Nvnf (i)

souang üod sajBjaaxjo soy -e BqE^iy anb
ozej ¡a ojoj ^panb ajqnpo 9P oppsiuwy ja asjEinji^ jy
SEquiE b Bq^iaipuaq jBna oj *btubjij bj
jB^ouap BJBd BpnyÍB bj ap oiquiBD b sajiy souang ap pBpij
-o^nB bj üBiDouoaaj sajB^uaiJO soj jbto ja a^uBipain ojidb^
un b jB^nj opBp BiqBq ojjodos asa ap ojjsiuirans jg
•saixy souang ap oijixnB ja uod opuBjuoa
oziq ^s jBjuaxjo puBg bj ap JBjndod o^uaiuiBjuBAaj jg j
rsa^uan^
-is sbj uos anb Á bjsia bj b upiDB^uaumaop bj uod opBqojd jaqBq
soiuBipuajua anb SBsiiuajd sbj uod opjanDB ap jE^uapo opBjsg jap
ua^yjo ja uojaínpoíd JJ8J ^p ajqn^ao ap oppsiuwy jap sauopBiDoS
-au sbj anb sounnjDuoD '(f^) sajuB Bpuajapj soraiDiq anb b oÍBqBj^
ja ug 'jEjuaiJO uppnjoAaj bj ap sojaadsB sounSjB ua popua^ng opiu
-a^ jaqBq opnd anb SBpuanjjuí sbjjo BjoqB jBuiiuBxa ap bjbj^ a
(í) 'oipnjsa oo ua sourojn
sop soj uod uppBjaj ua opBDipui souiBiqBq vk anb oqaaq *JJ8I a
SBSijjy ap ja Á ouajoj^ ap ja '^opuajng ap o^uaiiuBsuad ja
sajqísod sauoiDBjnDuiA SBungjB soiuia joxjajuB ojtupqns un ug
NoiDmoAara vi Na
svDiooaoaai sviDNaaaaNí svhxo a axoaNaand

o\ opoj
•os ojnjosqB j^pod un odijijocI
jb Bp jbi^os ojDBd \9 isB 'sojqtoaiin sns
ajqos ojnjosqB japod un ^jqaioq BpBD b
(Z$) 'sojns soj sopoj ajqos Bp EzaiBJlUB^ bj anb opora jBnSt ^q
*ojjanaj aAap ooijjjod Á jbjoui odjan3-ópoj ja
ja isb 'sojqraaitn sns sopoj ajqos ojnj
BJBtj a,oaiu3Aooa sbot opora jap ajjBd
-osqB japod un 8-qraoq BpBDB Bp Bsaj EpB3 B3uódsip A BAanro anb BAisjnd
-BjnjBU bj oraoa isb ^ -opoj jb BSuaA .mo^ ^ jBSjaAiun Bzjanj Bun ajq^suad
-uoa 8-b opora joíara jap ajJBd BpBD .s,paí ^ 3j uóiaBAjasuoD Bidojd ns ap
BSuodsip ib BAisjndraoa Bzjanj Bun ap p ^ sop^pina sns ap ajuBjJodrai seto
Bjisaaau Bjja B*d A n"3BAjasuoa Bidojd p jS ^ 'sojqraaira sns ap uoiun bj ua
ns ap ja sa opBpina ajuBjjodrai SBra n
sjsisuod apiA bXio jajora aúósjad aun
•sojqraaira sns ap uoiun bj ua ajsisuoa oujs S3 OupBpnp bj o opBjs^ ja ic
apiA aína sojqand soqanra ap Bjsand
-raoa jBjora auosjad aun sa opajsa ¡3'ouajaqos japod jap sajiraij soj aQ

�IV En uso de la libertad en que se hallaba el pueblo oriental
armado "se constituyó" nombrando su jefe y dándose, más
adelante, otros órganos de gobierno.
V El Estado naciente, para el logro de sus fines inmediatos:
recuperación territorial, consolidación de la libertad en su
suelo, por la derrota de la tiranía, buscó, como medio, la
alianza con otros pueblos, a los que propuso la confede

ración. (35)
Respecto de los puntos II y III, es claro que Pufendorf da las
bases teóricas en que podrían fundarse los orientales para conside
rarse desligados de Buenos Aires. En efecto, en el Derecho Natural
y de Gentes se afirma que si el Estado se encuentra en la impo
tencia de proteger y defender algunos de sus ciudadanos, éstos están
desde entonces libres de las obligaciones que tenían a su repecto y
vuelven a entrar a su antiguo derecho de proveer por ellos mismos
sus necesidades como lo juzgaran a propósito". Por otra parte, allí
también se ha dicho antes, que "un pueblo se sustrae a su rey y en
tra a justo título en el gobierno democrático cuando implora en
vano la protección de su rey que no se encuentra en estado de soco
rrerlo, de suerte que quede reducido a defenderse por si mismo,
como puede, por sus propias fuerzas y por su propia conducta". (36)
Tales ideas tienen una relación conceptual evidente con los textos
orientales de 1812, en los que se justifica el haberse "constituido" o
haberse dado una "constitución social" o "constituirse por si" con
trayendo las obligaciones q.e les prescribe el objeto mismo q.e se
proponen llenar" y "erigido una cabeza en la persona de nuestro
dignísimo conciudadano don José Artigas" luego que Buenos Aires
al firmar un pacto con la tiranía que dejaba a los orientales sin su
protección, por el retiro de los auxiliadores, quedó el Pueblo de la
Banda Oriental "abandonado a si solo y que analizadas las circuns
tancias que le rodeaban pudo mirarse como el primero de la tierra
sin qe pudiera haver otro, que reclamase su dominio y que en el
uso de su soberanía inalienable pudo determinarse según el voto de
su voluntad suprema..." (37), como se prueba seguidamente:
PufendorfArtigas, etc.
17591812
4. Si les Habitans d'une Ville, ouhiban ya a recoger el fruto de sus trad'un País, se voiant pressez par 1'bajos cuando los tratados deocte. seEnnemi, implorent en vain la protec-pararon de ellos el auxo. poderoso,
tion de leur Roi, qui ne se trouve pasque.laCapl. generosamente les havía
en état de les secourir, en sorte qu'ilspresentado. Respetada la necesidad qe.
soient réduits a se défendre eux mémes,pudo haberles impulsado, nunca pudo
commes, ils peuvent, par leurs propreshacer una sanción tal qe. exigiese de
forces &amp; par leur propre conduite; leellos el sacrificio indecoroso de unir
(35)lbid., pp. 22 y ss.
(36)Pufendorf, Le droit de la nature &amp; des gens, etc., cit., pp. 386- 387 y 548-549.
(37)Edmundo M. Narancio, El origen del Estado Oriental, cit., p. 15.
— 122 —

�-aqo "bjju ya b o9yyanb (osajdxa Baunu)
ozBy ya ojoj opanb 'joyjadng oujayq
"9 PP POOT^U3AUO3 OpBJBJ) p JOd
sopBSijqo yyyy 'Biuajdns pBjunjOA nsap
ojoa p un9as asjBuyuuajap opnd ayqsu
-aijBui BiuBjaqos ns ap osn p ua anb A
'oiuiuiop ns asBuiBjaaj a*b ojjo jaABq
asaipnd a-b uys 'Bjjayj Bjap ojaumd
p ooioa as je ji tu opnd 'uBqBapoj ayanb
'SBiauBjsunajya sbj SBpBzipuB 'anb A 'oyps
ys b opBuopuBqB oyqand un ouys ojsa
ua J3A apand ou -gyA —-souBpBpnyauoa
sojjsanu ap 3j3ubs By uoa uA BpBayjqnj
pBjjaqyy Bun opns ojjsanu ua uas^pyy
-os Bjp ap sosaans soy -a-b Bjs^q 'BJjan^
bj jBnuyjuoa souiBjní A 'pSaj sojaadsB
sopo) oxBq Bujjo^ Bun ua sotuynjijsuoa
sou '3)ubziuo9b souiBqBJim anb 'biubjij
By uoa ojaEd un ua JBjjua ap soxay 'soaij
-iraijd soqaajap sojjsanu ap aao9 ya ua
'soj^osou saauojua A 'oapiA-ajuoy^ uoa
Baojdiaaj pBpijEJjnau By B-d uoiauaAuoa
Bun sojsa opuByyas 'sajopBiyixnB sojjsanu
ap sauanj sozBjq soy sojjosou ajjua
ap uojBjBdas BJjan^ Byap saau^y soq
'ÍZ181 3P ojsoSb ap 9
'BajBJjBg v sb^tjjv] '' *opo) yB soxauB
uos *ab sajaAap soy iui ajqos aqaa
A 'uiy ya *Bjq soyjBinS b ijauíojduioa
aui uojain^uijsip aui anbuoa Bjuoq
By ijiiupB o^ -jBuayy uauodojd as ab
ouisiui ojaíqo ya aqijasoad sayab sayBnj
-nra sauoiaBHiyqo s^y opuaXBJiuoa 'ts
•jd uaunaj A ubuijoj as soyos isb sopBu
-opuBqB *ab sajquioq soun ouis -ouix^
•j ojsa ua oaA ou. oj^ -upoBiao^au
ByyanbB BqBjixas uamb -jd zaja^ *f •[
•jq -ouAOf) -jdn^ 'orax^ yap -opjndiQ
u p BpBZJoyxa uoianyosaj ns japuai
-ua opuaiaBq A ^^^x. ua 'TO nsaruop
-UBUJBjaojd Buiíiyn Bjsa Jod uojaipiaap
as 'ajaanuí By o -uoaByosap By b 3sjb9
-anua o 'opiuijjdo UBiABq *ab oubjixP
aiuB Byyipoj By jByqopap BqtjBujaj
•yB By ua A -ajSisuoa BiuEjaqog By uoa
ajqiy oyqan^ un uojaXaja as soyyg *sap
-ubj8 sbui soy sozjanysa ns uojaiduioj
•ab BuapB^ By b sauoqBysa soy is *Bd

-sisqns au ^9 juaAiA au By-sajquiapí sa&gt;
jB^) -sdjo3 ay jnoj jaAjasuoa jnod 'apq
-iyap sodojd ap ^g juauíajaaJip unayanb
jaiyuaBS jnad uo juop 'uiEuinyq sdjO3
np sajquiay^ sap auiuioa iai SBd jsa
ua,u yj (3) 'BJjnod yi auiuioa aAn^s as
unaBqa anb Jijuasuoa asuaa jsa yi 'bj-sb&gt;
aa ua íayqBJuouunsui ajissaaa^^ anb^anb
-yanb jb¿ aqaaduia juiod jiojas uau yi
4nb )UB)nB,nb 'sjayynaijjB^ say ajpuapp
b a9B9ua jsa(s au yt auiuioa j^ *apjoaaB
juo ua yny au ajapo^ By ap sjnajBpuoj
SJaiuiajd say anb 'sajquiay^ sas jns jiojp
ap snyd SBd b,u 'ajqa ajjnB(p ')B)^(q
*sodojd b )uoja9n( ay syi auiuioa suiosaq
sjnay b saujauí-xna jioAjnod ap iiojpuaiauB jnay suBp auajjuaj jg 'iny sjaAua
juaioja sy; no uoijBSiyqo.y ^p za9s9ap
SJoy sap juos ya-xnaa 'suaioj^ sas ap
sun-sanbyanb ajpuapp ap 7g jada^ojd ap
aauBssindujiy suBp jsa )^)gy(y auop i
íauíij^ anbyanb ap uoijiund ua
auurepuoa juauíajsní ajja A b juia au yi
(nb suioui b 'ajaSuBjja uoijBuiuiop aun
snos siui iu 'jBj^j ap aqauBjjaj iu ajjajuiod au ap jiojp ay sinbB b unaBqa
'uoijuaAuo^ ^yyai aun(p njjaA ua 'ysuiy
•ayquiasua juaiouSroí as syi no JBj^^y
ap sajjaj say sucp jajnauíap juatojpnoA
syi.nb jub) 'juauíaujaAnof) auiaui Tg ynas
un(nb ajjtouuoaaj au b sajjnB say sjaAua
sun say za^BSua juos as 'auijoj EÍap
jEjq anbyanb suBp juauíajiBjuoyoA zajjua
juos inb no 'sayiAy^ zajaiaog say auuoy
juo ynb xnaa 'jayp u^ -sajjnB xnap
say anb ajiBssaaau snyd ajoaua jsa juauíaj
-uasuoa jaiujap aa ^ fajuasuoa A 'jau
-aiyB jnaA uo.nb sib^ np adnay^ ay anb
issnB inBj yy 'xioq sas snos juajnaraa^
ynb saydna^ sap ayyaa ^g 'io^j np uoijBq
-ojddB,y ajjno 'aranBio^j np ayjJBd aun
juauíaynas jauayyB(p ji9b(s yy4s an^)
•(a) ajauíBjaA
-no By ap suoyjauoj sap aunanB pjB9a
uos b jaajaxa^p suiaj-9uoy juBpuad
aSyy^au 'aqaaduia ua.y uayj anb subs
'ynb ynyaa 'uiBjaAnos uos auiuioa japjBS1
-aj ap nuaj snyd jsa.u aydna^ ay juaui
-ajjnB íassBd jsa yyjad ay anb joj-ys 'uoyj
-Buiujop jnay ap aaiajaxay juauuajdaj
syy,nb jnBj yy sibuj raauBpuadap jnay
ap s;b^ un no ayyyA 3un sjnoaas subs
suiaj anbyanb jnod jassiBy ap sjuyBjjuoa
(q) juayos ajiByndo^ jBjgy un no yo^
un^nb 'jaAyjjB uaiq jnad yy -auuopuBqB.y
yy,nb ^g 'By-siB^ aa ap snyd ayaons as au
yy(nb 'juatuajsajfiuBui jioa jie^ Byaa jb&gt;
íxna zaqa jyossBd as ynb aa ap ajayuBiu
aunanB ua Jayaui as subs smaj-9uoy aja b
yy(nb sjoy () 'siab uoui b 'jiuij 'ajjiBpi
uayauB jnay xna jns jyoAB(nb Jiojp

�tent que par le Corps; au lieu que ses
Membres des Corps Moraux peuvent
exister &amp; vivre séparément. Ainsi le
Corps na pas autant de droit sur eux,
que le Corps Humain en a, pour ainsi
dire, sur ses Membres. Que si un Roi
est réduit a la nécessité de faire la paix
avec un Ennemi plus fort que lui, á
condition de lui ceder una partie de ses
Etats, dont les Peuples ne veulent pas
(c) changer de maitre; il peut bien, k
mon avis, retirer ses Garnisons, &amp; les
Troupes qu'il a dans le Pais, &amp; ne
point empécher que le Vainqueur ne
s'en empare: mais il ne sauroit légitimement forcer les Habitans a reconnoitre pour leur Souverain cette autre
Puissance: de sorte que s'ils se sentent
en état de mesurer leurs forces contr'
elle, ils ne sont pas mal de lui résister,
ou de s'ériger méme en Corps d'Etat
separé. Ainsi, quoi qu'en vertu d'une
telle Convention, le Roi, &amp; le Peuple
qui lui reste, perdent tout leur droit
sur ce Pais-lá, le Vainqueur n'en devient legitime Souverain que par le
consentement des Habitans mémes, ou
par le serment de fidélité qu'ils lui
prétent.

diencia, y allí sin darla aél de Montevideo, celebramos el acto solemne, sacrosanto siempre de una constitución
social, erigiéndonos una cabeza en la
persona de nuestro dignísimo Conciudadano D.n José Artigas para el orden
militar, de que necesitábamos. [Los
jefes orientales al Gobierno de Buenos
Aires, 27 de agosto de 1812].

Respecto del punto V también Pufendorf pudo haber influido
en la idea de la confederación cuya definición hace en una página
de su obra (38) y ello es concordante con la política seguida por
Artigas en 1812 cuando pretendió unir en pacto a orientales, por
teños y paraguayos (39) y con los documentos en que tiene su expre
sión más firme el ideario político de la Revolución oriental en el

año XIII (V. cuadro 4). (40)
Una primera fuente de la idea de la confederación estaría en
Pufendorf, la segunda en las obras de procedencia norteamericana
traducidas por García de Sena. (41)
(38)Pufendorf, Le droit de la nature &amp; des getts, etc., cit. Esta definición servía to
davía, en 1815, a Monteagudo para explicar a sus lectores, desde las columnas de El Inde
pendiente, lo que era la federación que confundía con la confederación, pero es que en Pu
fendorf no se decía palabra del estado federal. (Véase: El Independiente, 7 de marzo
de 1815.)
(39)Edmundo M. Narancio, El origen del Estado Oriental, cit., pp. 36 y ss.
(40)En las fuentes de origen oriental, de 1813, que expresan un pensamiento político,,
parecen superponerse dos corrientes ideológicas que indicamos de inmediato en el texto. Natu
ralmente que podría suponerse que, en este aspecto, la influencia de Pufendorf es refleja,,
esto es: de Pufendorf a los textos norteamericanos y de ellos a los orientales. Es probable,
pero la circunstancia de que el Derecho Natural y de Gentes aparezca como posible fuente
del artículo 7' de las Instrucciones, sin que haya texto norteamericano que le corresponda
y en cambio lo tiene en Pufendorf, nos inclina a pensar que hubo las dos cosas y que éste
y García de Sena estuvieron en la mesa de trabajo del Congreso de Abril. Como dato cu
rioso señalaremos que el tomo segundo de la traducción de Barbeyrac, de 1759, se termina
con una Oratione Inauguralis que es, como es bien sabido, que se ha llamado, también, al
discurso de Artigas pronunciado al iniciar el Congreso sus deliberaciones.
(41)Thomas Paine, La Independencia de la Costa Firme justificada por Tbomas Paine
treinta años ha. Extracto de sus obras. Traducido del inglés al español por D. Manuel García
de Sena, Philadelphia, 1811. Historia Concisa de los Estados Unidos, desde el descubrimiento
de la América hasta el año de 1807, Tercera edición, Philadelphia, 1812.
— 124 —

�— S3I —
('O^-61 '^myi 'XFI 'd 'I 'J 'oatSpjouo^^ oauptsifj otJiPuotootQ 'NaHílom^^ #y
"I ¡^sb^a) "anbsBu^g ap oii;jse[) ja na soné oqoo JOd osaJd OAnjsa ha opueaja^ ap napjo
jo^ -so^JBjv ue ua ^uosug -sojje3 ue ap oi8ajO^ ja na soipnjsa A ^my\ ap pEpisiaAinQ bj
na saXaj psjru A Bina;^ na opiOEu Biqcfj "souBoiJauíB soqoajap soj ap Bsnajap bj na ^osjsap
as A sawÓ3 sbj ap ousiajoas ap oisand ajnBjjoduii ja 9zhbdjb njjaj opsjndip jj (9^)
•jEjnaijo ojuainEdujEO ja Bjssq sBapi SEjsa ap ojnojqaA ja
opis jaqBq naqap 'bjsta bj b opina) soniaq "on anb 'saiuo^ spj ap soupiq soj o PtazPQ vj
•(SS-j&gt;5 -dd 'ni 'J '"^ '•UHS3BJ pa 'sa^iy
souattq ap Pfaapf)) H81 ^p ajqraapip ap ¿1 ja sa^/Cy souartg ap p/azrf) bj 93ijqnd v\ (5^)
'(¿61 'sajiy sonang 'u A \ *) 'outjuaSup ontfPfuasa^&lt;fa* ou^atqot
jap Pítjptttq uptspfifj 'zaiyzNO^ -A onnf asBaA) zP?D ^p sajJO3 sbj ap Biananjini bj
opEjjsoiu Eq zajBzuo^ 'A oijnf A (86I 'saJJV souang -ss A &lt;^&lt;¿f -dd 'n 1 'pauatuy ap Pixof
-sin ap fpuoiapujatuj osauSuo^ jj 'vihoxsih VI aa ivnoi^vm ViwaaVDV 'p^t^atuy ua onif
-p^uasa^ífa^ uatutSa^ pp sopppmjo sauaSuQ 'zojsnj^ Xixad OiNaon^ 'uaiqniBj asea a) sbjjia
A sapEpniD sbj ap sajopcjnocid ap sosaoSuoo o SBjuní sbj na Bisa Boijaráy na OAUBjuasaJdaJ
onjaiqoS'jap opBpiAjo na^jjo ja anb ap sisai ns noo npioEjaj na jBSnj auatj ajuBfauías oSjy
•oíoixiaj naSjjo ns sas SBapi SBjsa b aXnqijjB ja anb oóioeqij bj anb ajqisód sa biueno jod
npioEqojduioo Bjjsann noo ÉijoioipEjjuoo sa on zonnj^ lúag ap noioisod bj opnoj ja ng
•ss A 581 '^ ''1*3 'i *u 'sPisiti^tuy sou-tappnj 'm ^n 'spi(p¿Souoy^
A sotpmsq 'soApsusj 'svdihqxsih sa^OÓv^ixsaANí aa bxnxixsNi aa 'awBd BjainiJd 'sap&gt;t
-uatunoop sat-tas stas ap saapxt p oupapi ns A spSijjy 'zo^^ílj^ Xixag oiNa^a^ \f^)
•988I 'oapiAajnoiq '?\
•l *dd 'sonitP3tftisnl sofuatunaoQ 'o3uptst¡{ oipnfsq 'spSt/jy 'oaia^aag "\ -3 'sa^ty souang
ap ouuaiqoS jap atuppp pStunj^ ap Pti^pf) spiuo uop ouppppnp jap upísimoj (^y)
•ss A } -dd '7 'pifuauQ oppfsg pp uaStuo jg 'oi^NvavM "K oaNnwaj (zf)
A Bp^jBjDap ^jaanrBsiDajd Bjas 'sojqancí
jb^j S3jjd ap anodmo^ as u^iquim isb
soj ap JBjn^ijjBd BiuBjaqos Bq óg'sapBj^nDB^ sns ap oppjaxa \e oiuBnb
ua a)uatuB3i)^Bxd ^piAip as ajqísiAip
181 aP (¿) ojajqaj ap ^.Uj ^ Bun BiuBxaqos b¡ ouiod jsy^,
•sajiy sonang1181 ^p oxaua ap \\
ua upxsirooD ns BJBd BSiun^ ap BiajB^ZIP^D 3P sajjo^ sbj ua
b SB^pxy jod s^pBp sauoiaanjjsuiPÍPJ opBjndiQ jap upptsodxg
^ f M&gt;ptotfjp^ Ptup¿qos ^7
Bjjsanra ^s oujod (9^) 'niyaj ouBnjad opBjndip
\9 *SB¡ja ua oziq anb uppisodxa Bun ua (gf) zipB^) ^p sa^o^ sbj
ua 'opiní oi^sanu b 'Bjsa SBapi SBjsa ap BjBipauíui uppBjji^ b^j
(y^) 'sbjjta Á sapBpnp sbj ap 'BjouBdsa uppxpBjj
bj ua ajqísod ua^iJO ns aaajqBjsa A *D^a '^uppBjapajuoa bj b sajBia
-uiAoíd SBjuBjaqos sbj ap 'sajBpuiAoíd SBiuBjaqos sbj b sojqand soj
ap jBjnapjBd BiuBiaqos bj ap :BjsingpjB ouBapi jap BDiuiBuip upia
Bun Bp zounj^ ^}i9^ oidpuijd ^jsa ap opuapJB^

Íf

-njoAaj bj ap oaiun o^aíqo ja oiuoa BpBjuajso A BpBJBjaap ajuara
-Bspajd Bjas sojqand soj ap JBjnapjBd BiuBjaqos bj)^ anb aaip '^J8J
ap ojajqaj ua 'B^iun^ ^p ^iajBf) ap oxparajajuí jod 'sajiy souang b
SBSpjy jod SBpBjnrajoj sBjsandojd sbj ap óg ojnojjjB ja 'ojaaja ug
•BDiuBdsiq ajuaijjoa bj :jBjuayjo uppnjoAaj bj ap oanjjod ojuairaBs
-uad ja ua Bpuanjjuí Bjaajaj Bun jBDipui soraajanb ajuarajBUig

(Zf) ^T8I 3P TFq^ aP ^Z T^
'ojBiuy A iwoipuB3 *sajjy souang ap sopBUoxsiraoD soj b SB^pjy
jod SBjsandojd sasBq sbj ap óg ojnaijjB ja Bjiaijdxa Brajoj ua aaip oj
'joíara BiABpoj 'oraoa X Baoda Bsa ap sojxaj sojjo A 'jjjx 9^ PP sau
-opanjjsui sbj ap sisijbub ja Bjjsanra oj oraoa 'uppBjapaj bj b uppBj
-apajuoa bj ap BAisaj^ojd uppnjoAa bj ap Bapi bj uaiqraBj oraoa
'souBDijauíBajjou sojxaj soj ua 'sBjajauoD sBjnrajpj sbj anb ojubj
ua jjopuajng ap oipara jod uojB^ajj sajBjauaS soidpuyjd sog

�y físicamente distintas, sin las quales
todas, ó sin muchas de las quales no
se puede entender la soberanía, ni me
nos su representación. Las naciones di
versas, las provincias de una misma
nación, los pueblos de una misma pro
vincia, y los individuos de un mismo
pueblo se tienen hoy unos respecto de
otros, como se tienen unos respecto de
otros todos los hombres en el estado
natural. En él cada hombre es soberano
de sí mismo, y de la colección de esas
soberanías individuales resulta la sobe
ranía de un pueblo. Entiendo por esta
soberanía, no la independencia de la
legítima autoridad superior, sino una
soberanía negativa, y que dice relación
solo a otro pueblo igual. De la suma
de soberanías de los pueblos, nace la
soberanía de la provincia que com
ponen, entendida esta soberanía en el
mismo sentido: y la suma de soberanías
de las provincias constituye la sobera
nía de toda la nación. Nadie, pues, dirá
que un pueblo de una provincia de Es
paña es soberano de otro pueblo de la
misma provincia; nadie dirá que una
provincia de España es soberana de
otra; nadie dirá que la colección de
algunas provincias de España es sobe
rana de la colección de las restantes.
Luego nadie podrá decir que la colec
ción de algunas provincias de la mo
narquía que forman lo que se llama
España, es soberana de la colección de
las otras provincias de la monarquía
que forman lo que se llama América.
Y esta idea es la que indiqué al prin
cipio que debe servir de norma para
juzgar acertada é imparcialmente de las
conmociones que se han suscitado en
algunos puntos de aquella parte de la
nación. Luego para que haya una ver
dadera representación de toda la sobe
ranía nacional, es preciso que haya una
verdadera representación de la parte
que en ella tiene la soberanía de Amé
rica; y no será verdadera, sino quando
sea proporcional á los elementos de
que se compone; es decir; proporcional
á la suma de soberanías de sus provin
cias, que es proporcional á la suma de
soberanias de los pueblos, que es pro
porcional á la suma de sus individuos.
Esta me parece una demostración ma
temática tan rigorosa [etc.}

ostentada como objeto único de nuestra
revolución.
Acta de reconocimiento de la Asam
blea.
5 de abril de 1813
79 En consecuencia de dicha confe
deración, se dejará a esta Banda en la
plena libertad que ha adquirido como
Provincia compuesta de pueblos libres,
pero queda desde ahora sujeta a la
Constitución que emane y resulte del
Soberano Congreso General de la Na
ción, y a sus disposiciones consiguien
tes, teniendo por base la libertad.

Al poner fin a este breve trabajo nos enfrentamos con el hecho
de tener que repetir lo que dijimos al concluir nuestro Origen del
Estado Oriental y es que, como entonces, pensamos no haber ago— 126 —

�— ¿zi —
•ojp b sonreí nonisa so| bX apsap
X 'nppDEjsijBS no^ soTn^jpitapB oj 'sopas sojnanrepnnj uo^ ire^ijpDaj son' o uaApnsaj sb(
'sojjosoo oa anb 'sojjo ig 'oo^iiuap J3J3BJE3 osojn^u un jausjuEiu b ejicIse anb Bjqo Eon
8 apuodsajJOD oaio^ oipmsa aj'ss bpoj a^p o8jej oj' b bjbjjuodu3 se| joí^3\ i^ (¿)

BJ Ü3 OIJBUIOI3S
ounxojd un jbj^bsuod japod soraBj^ds^ o)U9tujtd3jbj3S9 ns jbju^j
-ui y •soiu33ouo3S9p 9nb o\ ap X (^j^) SBpnp SBjjsanu ap oduiBD ja
BijdxuB as uaiqurej 'Bjja b ojund ua cuuaiunaouoa oj^sanu BqauBSua
as X BDijcusiq nppsana Bun ap sbui somaqBS X BpBSBd pBpijBaj bj
ap uppBSi^saAui bj ua Bzipun^ojd as anb Bpipaui y *Buia^ ja opBj

�[gg - ¿g *dd 'suaS sap ^p a¿njpu pj ap tto^p a-j] •juauíaujaA
-no^^ np auuoj By jaSu^qa ap sodojd b a^nojj au uo,y anb suioui b buatuajuas
-uoa ununuoa un(p jo^j nB3Anou un ajiya yg 'sanbiyqnd S3jtbjjb saj ununuoa ua
jajjsiuiuipB By-stuaj aa juEpuad jiop uo,y anb auos ua 'siuaj un jnod juauqnas
aiyqBja aijBjaouraQ ap aaadsa aun juasmpojd sauSajjajuy saj ísuyosaq sas b yg
uoijBAjasuoa ajdojd bs b auiauí-ayya aiOAjnod ayya 'auSisap jnassaaang unanB jtb A
jT,nb subs 'jjjnoui b iubu3a 'jaujaAno^ bj ap uios ay aiyuoa jioab apnmynp\y aun
rnb b ^nyaa 'anb 'yajnjBu isa y; sjnayyiE(p anb :^ íaijBjaouiaQ aun(p asoqa anb
-yanb Juan jubssibu JBj^j '(B)aayquiBssv ^un,p no 'auuosja^ aun(p suibuí say ajjua
sira aja ajoaua SBd b(u juauíaujaAno^^ ay anb jubj aunuoa juBpuadaa :jpuaua^)
sups aautjiy aun vp 'iuauiau¿atino^) sups fPf^ un (9) 'aAiq axix 9P uoissajdxaj 'uoyas
'ayyads ajja assind au^ajjajuyj juBpuad auinBio^[ un(nb xonb 'ajsaj ny *juauj
-aujaAno^) ay jyyqBjaj aJiBy b juassajdiua^s rg 'auSajjajuyj juBpuad 'suaiojiauo^
sjnay aaAB xiBd By jauuaijajjua 'juo syi(nb aa jnoj ajajns ua ajjjau^ ^ jaAjas
-uoa jnod 'zaporauíoaaB nad un suaS say isuiy "sib^ sajuajayyjp ap juBja suiora
np no 'ayjjB^ ap juiod jubib(u sjaiujap sap jjEdnyd By íyBjaua&gt; jnay ap jjouj
By sajdB 'saja^uBjja sadnojx sap xnaa jnoj jns 'sjBpyog say ajjua(nb 'auSajjajuyj
juEpuad 'jBj^ un^p suaiojí^ say ajjua uosiBiy ajjoj snyd aun b A yy ionbjod Jsa,3
(^) •aauBiyyBj jBd no 'Subs ay jBd siun juauíajyojja juos syy sayyanbsay aaAB ^? 'sajaqa
snyd say juos jnay inb sauuosjad say sajnoj By juaAnojj (^) 'aauB^ua jnay sap
zamnjnoaaB juos syi yanbnB 'jBiuiy^ np jaanop By ajjno 'inb ig 'auiad ap dnoanBaq
aaAB,nb jnayyiB jajjodsuBJj say juaiojnBS au syy no,p '() sib&lt;j nB zaqaBjjB suauías
-siyqBja sjnay ig suaiq sjnay jjBdnyd By juo inb 'suaiojí^ sap jaj3jui,y JBd issnB aui
-uioa íajuajEd By ap nad un juaij ayyanbBy 'ajynsaj ua inb uosiBiy By ap yg 'au}Pj
(Z) aununuoa aun(p anA By JBd aajoy ap dnoanBaq siouiuBau jjainbB juamaSBS
-ua ja^ "ayiAi^) ajaiaog araaui yg aynas aun jauuoj b sajjnB say snoj sjaAua aSsSua
ajjats asuaa jsa jaiynaijjB^ anbBqa anb aa ua ajsisuoa inb 'sjBj^ sap ayBipjom
-ijd uoijuaAuo^ By JBd juauíaynas yun 'jiByjBduii sdjo^ un(nb snyd jsa^u aumBio-^
ay 'janbuBUJ b juaiA ajauíBjaAnog y ^p ^^4o^&lt;f falns ay puBnb anb 'Jiya jsa yj

•anbijBjaouraQ no 'anbijBjaojsyjy ua
juaraaujaAnof) ay siBtujosap jaSuBqa ap ajqiy sb¿ jioja iny au yi,s auiuioa sg '10^
nBaAnou un jBaja aydna^ ay anb juaujajiBssaaau JioyyBj yi(s auiraoa íaauyj^ ajjnB
un jisioqa as ap jyoAnod ay juauíaynas sieui 'aydna^ ns SBd aujnojaj au ajauíBJdA
-nog By jaajaxa^ jyoAnod ay 'ajuEuSa-yj ayyiuiBj By ap ajaijua uoijauyjxa^ sajdB
^nb 'sun-sanbyanb juos aiuiuoa 'ajyp ap anb jaduiojj as jsa(a jb^) 'uoijEAjasnoa
ajdojd bs jnod sajiBssaaau aSnf y;,nb ajauíBjaAnog By ap sajaB say snoj 'zajnd
-aQ sas JBd no 'auiam-iny JBd no jaajaxa 'juBpuajjB ua 'suiouiuBau jnad aydna^
ay ísuaiojí^ say snoj ap ayBjauaS aayquiassyj ap suibuj say ajjua sjnoínoj jnod
siro aja jib juauíaujaAno^) ay ayyanb By JBd 'uoijBjaqiyap ap syjd ajoaua juiod b(u
uo,nb sind 'ajauíBjaAnog By juauíajdojd sBdjiB,u aydnaj ay 'auSajjajuyj juBpuad
'anb ajoaua.nb 'aJip-B-jsa,^ 'aj^^naj anbpqo p aujnojax atautpxaanop *&gt;/ ^anbupui p
iuatn ajpto^ ajjtuip^ p^ pupnb anb 'sajjnB sjnaisnyd aaAB 'jip (a) sniXOHO anb
aa ajpuajua jnBj yj suas yanb ua 'jiojBd yy 'aJip ap suouaA snou anb aa aQ

�ANÓNIMO MONTEVIDEANO
Noviembre de 1808
Nosotros concebimos que destronada la casa reynante, retrobertieron al pueblo
español todos los derechos de la Soberanía y que usando de ellos [los derechos
de la soberanía] como en el primer instante de un ser político pudo crear
nuevas autoridades, nuevas Leyes, nuevas constituciones [... ]
.. .Yo soy un hombre libre formo una sociedad a la cual me sujeté con el fin
preferente de proporcionarme todos los vienes posibles; me veo en una orfandad
política; estoy emancipado por la muerte civil del Padre de mi gran familia;
hoy puedo disponerlo todo; han vuelto a mis manos las facultades que les tenía
conferidas; por eso lo he trastornado todo; y no cesaré un punto en la reforma
hasta tanto que mis providencias o la libertad de Fernando el amado hayan res
taurado el orn. perdido. [Véase, Apéndice, documento n^ 7]

MARIANO MORENO
13 de noviembre de 1810
el cautiverio del Rey dexó acephalo el reyno, y sueltos los vínculos que lo
constituían centro y cabeza del cuerpo social. En esta dispersión no sólo cada
pueblo reasumió la autoridad, que de consuno habían conferido al Monarca,
sino que cada hombre debió considerarse en el estado anterior á el pacto social,
de que derivan las obligaciones, que ligan á el Rey con sus vasallos. No preten
do con esto reducir los individuos de la Monarquía á la vida errante, que pre
cedió la formación de las sociedades. Los vínculos que unen el pueblo á el Rey,
son distintos de los que unen á los hombres entre si mismos: un pueblo es pue
blo, antes de darse á un Rey; y de aqui es, que aunque las relaciones sociales
entre los pueblos y el Rey, quedasen disueltas ó suspensas por el cautiverio de
nuestro Monarca, los vínculos que unen á un hombre con otro en la sociedad que
daron subsistentes, porque no dependen de los primeros; y los pueblos no debieron
tratar de formarse pueblos, pues ya lo eran; sino de elegir una cabeza, que los
rigiese, ó regirse á sí mismos según las diversas formas, con que puede cons
tituirse íntegramente el cuerpo moral. Mi proposición se reduce, á que cada
individuo debió tener en la constitución del nuevo poder supremo, igual parte
á la que el derecho presume en la constitución primitiva de el que había desapa
recido. [Gazeta extraordinaria de Buenos Ayres, 13 de noviembre de 1810]

�^p axmvu pj aj&gt; fto^p 37] '$pq stv¿ sap satu[\ saauí/ioJ^ sap ajqBjsajuoam 19 ajjsnjji
ajdiuaxa^ juawajjajnjBu ajuasajd as pj * - * íajjiEj^ uapuB jnaj jBd suBpuadapui
anuuooaj ajp.p ia 'uoissassod anSaoj aun.p uiosaq jioab subs 'ajjaqi^ maj sjoj sap
juajAnoDaJ sjaln^ sas (1) 'auuojno3 bj ap ajjmodap juauíajsní aja b aauíjd un ;
[88€ "^ 'í^^ sap ^p a^nfpu pj ap poup a^] •aso^uio'^ (q) JBjq^p
aaadsa aun 'auSajjajujj juBpuad 'bj ap ajjnsaj ji,b 'sajji^ sapuBj^ ap ajquiou unp
^9 'saauíAOJ^ sajuajajjip ap 'suoijbjsj sas ja ai p sap 'ajdiuaxa JBd 'sajqEjapisuoa
saijJBd sjnaisnjd ap asoduioa jsa auinBio^ aj anb sjoj 'suiouiuBau j3aijjb jnad jj

6^LI

['PtauaSa^j ap olasuo^ p&gt; sauopto soj ap pi¿pj¡] *oumdas
opuBujaj uoq jouas jap upiaBuiuiop bj ua BUBdsq bj Bijsixa ou Biuodns as
ouioa bX opuaijsixa ou ajuatujBdpuud 'oujaiqo^) OAanu un ap uppBjBjsui bj ua
oíaiajaxa ajqij ns X sajjy souang ap ojqan^ jb BiuBjaqog bj ap soqaajap soj ap
bj X [Bpua^a^ ap oíasuo^ jap bj] pBpiuiijiSaj; ns inbB ap opuapnpap

0X81 ^p oXbui ap ^3

asof Kvaf

�MARIANO MORENO
13 de noviembre de 1810
La autoridad del Monarca retrovertió á los pueblos por el cautiverio del Rey;
pueden pues aquéllos modificarla ó sugetarla á la forma, que mas les agrade, en
el acto de encomendarla á un nuevo representante: éste no tiene derecho alguno,
porque hasta ahora no se ha celebrado con él ningún pacto social; el acto de
establecerlo, es el de fixarle las condiciones que convengan á el instituyente; y
esta obra es la que se llama constitución del estado. [Gazeta extraordinaria de
Buenos Ayres, 13 de noviembre de 1810]

MARIANO MORENO
28 de noviembre de 1810
Cada provincia se concentró en sí misma, y no aspirando á dar á su soberanía ma
yores términos de los que el tiempo y la naturaleza habían fixado á las relaciones
interiores de los comprovincianos, resultaron tantas representaciones supremas é
independientes, quantas Juntas Provinciales se habían erigido. Ninguna de ellas
solicitó dominar a las otras; ninguna creyó menguada su representación por no
haber concurrido al consentimiento de las demás; y todas pudieron haber conti
nuado legítimamente, sin unirse entre sí mismas. Es verdad que al poco tiempo
resultó la Junta Central como representativa de todas pero prescindiendo de las
graves dudas, que ofrece la legitimidad de su instalación, ella fue obra del uná
nime consentimiento de las demás Juntas; alguna de ellas continuó sin tacha de
crimen en su primitiva independencia; y las que se asociaron, cedieron á la ne
cesidad de concentrar sus fuerzas, para resistir un enemigo poderoso que instaba
con urgencia: sin embargo la necesidad no es una obligación, y sin los peligros
de la vecindad del enemigo, pudieron las Juntas sostituir por si mismas en sus
respectivas provincias, la representación soberana, que con la ausencia del Rey
había desaparecido del reyno.
.. .Ya en otra gazeta discurriendo sobre la instalación de las Juntas de España,
manifesté, que disueltos los vínculos qe. ligaban los pueblos con el Monarca,
cada provincia, era dueña de sí misma, por quanto el pacto social no establecía
relación entre ellas directamente, sino entre el Rey y los pueblos. Si considera
mos el diverso origen de la asociación de los estados, que formaban la monar
quía española, no describiremos un solo título, por donde deban continuar uni
dos, faltando el Rey, que era el centro de su anterior unidad. Las leyes de
Indias declararon, que la America era una parte ó accesión de la corona de
Castilla, de la que jamas pudiera dividirse: yo no alcanzo los principios legítimos
de esta decisión, pero la rendición de Castilla al yugo de un usurpador, dividió
nuestras provincias de aquel reyno, nuestros pueblos entraron felizmente al goce
de unos derechos, que desde la conquista habían estado sofocados; estos derechos
se derivan esencialmente de la calidad de pueblos y cada uno tiene los suyos
enteramente iguales y diferentes de los demás. No hay pues inconveniente en
que reunidas aquellas provincias, á quienes la antigüedad de intimas relaciones
ha hecho inseparables, traten por sí solas de su constitución. Nada tendría de
irregular, que todos los pueblos de América concurriesen á executar de común
acuerdo la grande obra, que nuestras provincias meditan para sí mismas; pero
esta concurrencia sería efecto de una convención, no un derecho á que precisa
mente deban sujetarse, y yo creo impolítico y pernicioso, propender, á que se
mejante convención se realizase... Pueden pues las provincias obrar por sí solas
su constitución y arreglo, deben hacerlo, porque la naturaleza misma les ha prefixado esta conducta, en las producciones y límites de sus respectivos territo
rios,. ... [Gazeta de Buenos Ayres, 6 de diciembre de 1810]

�[i 181 aP ajquiapip ap ¿ 'iCpnStrjpj jap patiPtuaqnf) pfunf pj p
aiof p Pío^^] sbidutaojcÍ SBquiB ap a^ansBjua oxnjjuí ouanbadou jauaiaqap 3'b
ouiod 'jbtodb uoiDEnjis ns apÁ MjpuBqBjsa ua O)ujp3)uoDB sajBdpuyjd sojap ^apí
Bun *S'^ ^ p ojjansaj aq oidpuudajsa jo^ — *opBjsa |b n')sunDjp sbj uBÍixa
a*b opom pp sauopBpj^ uoiaBaiuniuoa bju jBqaaj^sa ap sajajuí a BpaaiuaAuoa
Baojdiaaj bj jaaouoa ap ^jq^q *Buiaisis oiqBS ns uoa Bjp ap saJopBUJB soj sopo)
b JBjitopB A 'pBjjaqqns JBjBpap opiqBS Bq 3"b uod zajnpBín A os|nd pp -basuoo
san jod 3*b oajD o^ 'BpuiAOjd Bsa uod BjBjd bj ap oi^jjap jBjuauo BpusqBf
b ubSij sojaadsaj sopo) ua *b sb^ SBpBJB^aap ubi opuais A :sauopBjaj sns ap^
sapBpaioos SBpp sajiuiij soy saauoiua B'd op^jBuas Bq 3*b aaajBd BzajBjnjBU Biqss
By oja&lt;j -opBziuBJiiBq ojjaipp oj^aa un u*b b auuojsip odiana un sop^jsa sajou
-aui ua asjipiAip ojsiABqas 3,*ujunuioD jsy *sosajSojd sns uod pBppn^as ns J^ijid
-uod A 'sosap soqDajap sns jbajdsuod pBjjnDipp souaui uod Bpand 3*b oiBipauíui
oujaiqo^ un ua uozbj bjX Bzjanj bj jbjju3duod b 3,-uijBjaua3 uBjjdsB 'biubjijbj
oxBq OAanu ap Buins saj bSijjui buSijbui bj 3*b ap souEpepnp soj sosojauíaj
ouio^ -pBjjaqijBj ap Bpuas BsouuaqBj ap uoiDBpBj^ojjaj Bun jbiia3 B-d opBiSBUiap
aaajBd BpBU 3b 'Bjuiudo saj saiuB 3*b uoiDBjjiuinq^ a^BABjDsa ja oipo^ jojjoq
ojubj uod op^jiui Bqas 'jojja jap ojaA ja vA opijjoa 'oiJBjjiqjB japod ja j'd sop
snjujdsa soj z^a Bun opsuiiuBaj UBq SBDnijod sauoianjoAaj sbj^

TI8I
SVOIXHV 3SOÍ

[O3f$t]o¿¡ otuspaiP^] -pBpTjadsojd ns BJBd aporaoDB aj joíam anb
oujaiqo^ ap buijoj bj asjBp BJBd o 'Xaj OAanu un jinmsui o jBjquiou BJBd
pEpijojnB auai) anb oaiun ja sa ojqand ja A 'puBuia apuop ap BAijiuiud
A Bjnd ajuanj bj b aAjanA 'pjjBS apuop ap ojqand jb aAjanA pBpijojnB v\
¿OAanu ap 3jjbziub9jo apand uainb A 'pBpiJoinB bj aAjanA uainb b 'bijtoib^
ns Bpoi ap A Aaj jap ouaAijnBD o a^januí bj jod oujaiqoS ja oijansip ^

[i] IT8I

�Jq ap pp vaiqtuvsy vi ap vjay] 'oujaiqo^) JopajuB jap ujanpuoa
bj jod JBSnj op^p Bq as anb b uopBSnAqns bj sBjja ap BjainbjBna
opuBiaunuaj 'sBpiuf^ sbiduiaoj^ sbj ap o^saj ja uoa Bpu^g Bjsa ap
BAisuapp Á. BAisua^o uoiaBjapa^uo^ bj bpjiubjbS Á. Bppouoaaj
[/7/X ouv pp
sauoto^nji,isu\\ b-aoj^ BpBa ap oujaiAO^) jb JBijnaad sa ojsaj j^j *opBjs^
jap sajBjauaS soiao^au soj ua 3,ujbjos Bjapuajua ouiajdn ou'ao^) jg • • • • ¡_

ilIIX ^V Í9
'osajSuoa na SBjunf SBpiun SBiauíAOj^ sbj b uopEjapajuoa
bj jod 3)uiBsajdxa opB^ajap sa ou anb oqaajap A. uoiaaipsijní japod
opoj 'Bpuapuadapui a pBjjaqij 'BiuBaaqos ns auanaj sAoj^ Ejsa an^)-** jj jjb

[/7/X ouv
pp sauoponjfsuj] *Bas 3b BjainbjBna ojsajajd ojio nnSjB o 'o^ijbjj
'BiaBJaqos 'uoiSija^ap oaijouj jod SBjja ap buii^jb ajqos o ^Bjja aaqos
soqaaq sanbBjB o 'BpuajoiA Bpoj bjjuod sbjjo sBjap BimBpBa b/jijsisb
b asopaBStjqo 'pBppxja^ jBjauaS A Bnjnuí ns BJBd A pBjjaqij nsap p^p
^ 'unuioa Bsuapp ns BJBd sbjjo SBjap Bun BpBa uoa pBjsiraB ap
auijjj Bun ua 3,ujBpBJBdas Bjjua ajuasajd bj jod b'aoj^ Bjsa an¿ - * * qj jjb

^181
SVXSIÍ1OIX^V SOXX3X

�/
I
j
'

' l '&lt;^^ 'sztaS sap .9 aunjpu vj ap ito^p ^7]
'juauíaiuijiSay jaqaaduia ua,y juaiojnBS au sajjnB
say anb ajjos ap íuniuiuoa ua saaajaxa ajja juBAap auiuioa 'uoijBjapa/uo^ ap
ajiBJX ay suBp uoijuaui jibj juiod jsa(u yi juop 'ajauíBjaAnog By ap saijJBd say
sajnoj 'sodojd b aSní ay yi amuioa 'jaajaxa^ ajjaqiy ajaijua aun b zajapajuo^
sap unaBqa anb 'jmsua^s yi 'jip suoab snou anb aa aQ -sauíJB say ajpuajd b auuaiA

_ ua(u uo(nb jaqaadtua zg 'sjnajBipaj^ auiuioa JiuaAjajuí pjoqBp juaAiop 'zassaj
-ajuisap juos inb 'sajjnB say 'asocftuo^ fPf3,] ap sajquiaj^ suiBjjaa ajjua juajaj
í -jip anbyanb issnB juaiAjns yi( 'uij jaiu A inb 'xibj By zg íaAisuajjo.nb ';
•; jubj (f) 'ajjan^ By jnoj jns jsa ayyax 'ayBjauaS aayqtuassy aun suBp japiaap
say ap jasuadsip as jiojnss au uo 'sdJO3 ay jnoj ap unuiuioa jnyBS ay zg uaiq ay
juapjs^aj inb sayyaa jnod sibj^ () -zajapajuo^ sajjnB say jajynsuoa ap suiaj ay
SBd juauuop au inb no sajiBuipjo S3jibjjb sap pj^Sa^ b 'naiy jioab jiop asoqa
auiaui B7 -uoiunj jayqnojj ap ayqBd^a jios inb ajiBj uau au ap apjB^ auuajd
anb jnBj yi juBjjnod sayyanbsap pjBSaj b tsayqByquias sasoqa sajjnB jg
ap ajaijBui ua JioAnod ay 'suaiojp) say jns jjoja^ ap ^g ai A ap (^) Jiojp
ay 'xio^ say 'sjbjjsi8bj\[ sap uoijBaja By 'sjaiynaijjBd suiosaq sas jnod sajiBssaaau
sjoduiy sap juaiuassiyqBjaj 'aajauruio^ ap zajiBJX say 'ayduiaxa JBd 'aunnoa íaSBsn
assBj ua yi,nb ajaiuBiu anbyanb ap 'juauíajaajip suioui np 'jajajuip juiod no
nad anb juo(u siun sjbj^ sajjnB say anb 'ajnjBu ayyaj ap juos inb ajauíBjaAnog
By ap saijJBd xnB ajjoddBJ as inb a^ jnoj 'sodojd b BjaSní ay yi auiuioa 'aJiBj
ap JioAnod uiayd un aAjasaj as zajapajuo^ sjBjg sap unaBqa anb auop jnBj yy
*uoiJBjapajuo3 aydoiis aun jsd zaiy ajja,p anb 'jBjg ynas un ua Jiunaj as ap xna
jnod xnaiui jiojpnBA yi 'isuib jiOAnojj as Byaa is jg 'juauíajuasuoa unuiuioa unp
anb ajauiBJ3Ano By ap aijjBd aunanB jaajaxa(u ap 'jaiynaijjBd ua una^qa b ^g
y^jauaS ua zajapajuo^ say snoj b xnaSBjuBAB jios yi.nb 'ayquiasua zayaui jjoj
is juaAnojj as sjBjg sjaAip ap sjajajuí say anb 'j3aijjb sajanS Jnad au yi JB3
•aíautpuaanog p^ ap satfzptf sautpfjaa anb unuiuioa ua jaajaxa b jiossijja(nssB(s
au uo 'zasotftuo^ sjpf3,p suoijBjapajuo3 sao suBp 'anb 'ajsaj nB jip iB.f snoj ap
tuautafuasuoa untutuoo ai sups 'xipj tu 'auuan^ tu puaf au snou ap unany :ajjnB
jaa zg ¡ttuauu3li 9^luo ^v ^no^ 'suoupuaMf A snou snou juop ajiatuPtu pi uns
snott oaap Jtajtaqflap p ^&gt; 'auuanf) aflat aun supp sjtnooas np xauuop snoct v aSpS
-uapu al :ajiBJX aa ajjua aauajajjip By ap uaiq b A y; 'jajja ug *ajauiBjaAno By
ap saijJBd sauíBjjaa juamajuasuoa unuiwoa unp anb jaojaxau b jajja jaa jnod
juBa^B9ua,s 'ayyanjnm asuajap jnay ap zg uoijBAjasuoa jnay ap anA ua sjnofnoj
jnod juassiun(s 'sjauíjsip sjBjg(p juBjnB ajja.p Jassaa subs 'saydnag sjnaisnyd anb aa
ua ajsisuoa 'ji8b(s yi juop 'uoijBjapajuo3 By anb naiy ny *suiaj uiBjjaa un
jnod anb juos au ^ aiyyy anbBqa ap ajaiynaijjBd aiiyyjn anbyanb anb jnoq jnod
juauíajiBuipjo juou saauBiyyy sayduiis say 'sjnajyiBQ *jBjg uos jaujaAno^ ap b
yi^nb nyosqs zg uiayd Jiojp np JaqaByaj uaij iu 'uoddBj np juo suauía^BSua saa
ayyanbBy b 'uiBJ3Ano jioAnog np aijjBd By ap aaiajaxaj sajjnB sap juauíajuas
-uoa np ajpuadap 3Jibj ajsaj np ajpuajajd subs 'juauíanbojdpaj zaSBSua juos as
syi sayyanbxnB 'sasoqa sauíBjjaa b juauíaS'ní ajdojd uos JBd auiiujajap as zaiyyy
sap unaBqa 'sajaiujap say su^p 'anb jsa(a ^ayquiasua sjnoí say snoj juoj sjBjg say
anb saauBiyyy say zg 'sdJO3 ynas un ua saydnag sjnaisnyd jiunaj inb 'ayyanjadjad
uoijBjapajuo3 ajjaa ajjua b A yi.nb aauajajjip ayBdiauíjd By JB3 ajauiBjaAno
By ap aijjBd anbyanb pjoaaB unmuioa unp anb jaajaxa(u b sajjnB say sjaAua
sun say jua^BSua^ 'siun isuib sjBjg sag 'sununuoa siuiauug sjnay ynas iny jassnod
-aj jnod aajoj ap zassB SBd jiojuas as au 'xiog sajdojd sas JBd jaujaAnoS as ap
ajj^qyy y suBp jiuajuiBiu as juBynoA sjBjg saa ap unaBqa anb aa ap auiSiJO jnay
J^auíajiBuipjo juajij 'sjBjg sjnaisnyd ap aflama&gt;4uat^ (y) uotjp^apafuo^ By JBd juaui
"JOi 3S ínb xnaa 'ajip-B-jsa(a 'zaso^tuoj s)Pi3tp ajjos a H X íl V,7 7IIAX '

•9]jant3(fu9(f uott
-t&gt;¿?p9fuoj aun
as" 1nbU^íod
•tuo'^ sfPts saa

6ÍZ.I

�[uptun pni9tfJ3&lt;f &amp; uptov^apa^uoo
ap sojn^tuy] 'OsajSucr) na sojuní sopiufj sopBisg; soj b uppBjapajuo3
Bisa jod ajuauíBsajdxa op^Sapp s^ ou anb 'o^^ajap A 'uop^ipsuní 'jap
-od opoj A 'Bpuapuadapui a p^jjaqij 'BjuBJaqo^ ns auaijaj opEjs^ BpB^ *u

[uptun vnia^ji9(} iC uptov^apa^uoo ap
"B3S ^n^ Bjainb|Bna ojxajajd ojjo unS^ o o^ijbjj 'BiuBjaqo^
ap OAijoui jod sopa ap ounSjB ajqos o 'sojp ajqos soqaaq
sanbB^B o 'eidu^joia Epoj bjjuod sano soj ap oun Bpsa b jtjsisb b asop
-UB^ijqo 'pEppip^ jBjaua9 A Bnjnuí ns BJBd A 'psjaaqij ns ap p^pijnSas
bj 'unujoa Bsuapp ns BJBd sojjo soy ap oun Epso uoa pEjsiuiE ap bSij
auui^ Bun ua aiuauíBpsjBdas uejjud aiuasajd bj jod sopsis^ soqaip soq

*uy

•uoiun smadjad A uoxaBjapajuoa ap sojnaijjy

Síll
soaiMn soavxsa

�jos3.jo.kJ ja jod opBjrjpBj anj son rajijojanu ns ^
'sajiy souang 'uptap^^ vi ap puaua^ o^tqauy ja na jbuiSuo BjjBq as jj ^jsj oj
-uaiunaop jg 'ninp^ ap oatqauy opinp ja ua ajuajsixa Bidoa Bun uod 'uBqBijB^ anb
sojaaoiSsjj soj ua 'pjajdrooD as uoisjaA bAiid 'j^6j 'sajiy souang 'ffá b $z *^^
*II "IOA- '0^61 9V 'vutfuaSjy Pt¿otsff¡ ap oupnuy ua 'oapto-afuo^^^ ap Pfun[
P1 ap vsua\a(j otish ¿a SOMIHVOVK 'f oaxvj\[ ^p mdoa as 01 óM ojuaranaop
jg -ojxaj ja ua paipui as oraoa 'oMa¿ua¡¡ a^^fia^ Jtotoop iap osuna pp safun(fy soj
ap apaaojd 6 aM ojuaran^op jg *¿06l 'oapiAajuoj^ *o¿^ B 89^ '^^ 'i *&gt; 'vatupjstn
^ 'Pt¡pj,Soiq ns pup4 safun^y 'oupipisp^ zaua¿ pnupw aso[ uofaop /g
vpavo laiNva 3P opBuioj anj g j^^ ojuauínoop jg 'spaiuptstu sauota
ap otnfttsu¡ pp stujt^ouaiui ap oatqauy ja ua Bidoaojoj ua Bjjuanaua
as 9 ó^^ o^uauínaop jg "bjsia bj b sajBujSjjo soj uoa Jeuij upiaaajjoa Á. oíajoo
ja jaasq ajqísod anj ou 'Bidoa bj oziq as opuBna Buytua^jy bj ua ajuBjadun uop
-Btvjis bj jod 'anb jbjbjdb somaqap aa^q as jnbB anb upiadjjasuBJj bj ap ojaadsag
•BuijuaSjy BDijqndag 'ouiuiBSjag ap 'zapuauaw ^q paafotjqtq bj ua BpjBnS as
anb njnvs oatqauy jap uapaaojd (¿ A. ^ ly ^ 'z 'i so|q sojuauínaop sog ^

? IVXNHNflDOCI 3DIQN3dV

�ajUaiUEJEipaUIUI J3UOd ap BSTJd UOJdip 3S SdJBnb SOJ 'UOJBOJOJ 3S SOJJ3 anb SOJJO
X 'oiqtua saj sanbJEj^ p anb sajBpnB3 soy uoa osoÍEiuaA ajduiais 'opBjuosap
anbuns uij jb opijBS opuaiABq ^ 'sajquroq ap opBund un uod bzbjj bj ajuauuzíjaj
opBrooj J3ABq ap pip aj anb ajj^d pp ptvjJiA ua 'sajSuj ojjsiuij^ p sajpuoq ap
aiquia aj JBjnSaj sa anb 'ozjanpj p uoa 9 'oae^ jb sajSuj jBjaua) p oipid 3abs
as anb ojjodos p uoa uoisEquii BAanu Bun ap BpBZBuauíB pBpni^ bj asopuBjjBq
sej^ 'soujajxa sodituaua soj ap ajjBd ap jauíaj anb BiABq ou osed ajsa ua anbjod
'jBjaua) uEjidE3 A JopEUjaAO^) ap oSjed ja jaojaxa b asaiAjoA anb asjBjajoj Bip
-od sajXy souang b pJiiu ajuotuajqo anb uoa ouopuBq^ A opinasap jap oSjBqraa
uis anb 'oSuaquioa íj^ajoa ap sbub^ asBpanb saj anb JEjaaaJ asaipnd as ou ajuaui
-ajqBqojd anb sopEjuauíJEDsa uej opijBS uasaiAnq sasaj^uj soj o 'op^qBaB BJaiA
-nq BjjanS bj is 'jiaap sa :soSiuiaua soj ap uoisBqun BAanu Bun Bjaiuiaj as pu o
'ojjo jod pBpni^ bj Bjsinbuoaa^ opis jaABq ap JBsadB i 'uoiaBuixujajap Bjsa
jbuio) b saj^y souang b ozjoj anb bj an^ 'pEpisaaau bj anb ajqspnp sa o^j
•Bsajojd anb
uotSijag bj ap beusbjubj ja Bqyjjsa anb ajqos asBq :sauoiSEd sns aaaBjsijBs A SBjuaj
-uoa 'opunro ja ua ajqBjaadsa asjaa^q BjBd asan^ anb soipain soj jod Bas SBzanbtj
ap asjaaBq A ^asjaaapuBjSua e anb 'seui BJídsB ou anb 'BjqBjBd Bun ua :oisauoq
A ojpij oj uoa oujiuiui sbui oj ua Bjuanb jauaj uis 'jijn oj ap bj anb Bj^aj bjjo
anSis ou sajuasajd soj ua jBpadsa ua A 'soduiaij sopo) ua anb uoidejsj Bun ap pEpiu
-Buinuí a BuidBJ bj ap 'sajuBjiAEq soj ap SEpuapBq X 'sEpiA sbj ojjaiqna b jauod X
'jBiauasa ajuauíBums sa aj anb owang X 'p^pni^ Bun Xag jb JBjn^asB 'Baijqndag bj
jbajbs ap ja anb oiaSqo ojio ajjou jod BjBAajj ou Bjja X 'Edjnasip bj pBpisaaau bj
is 'ojsa xaj Buiajdns aBaijqndiag snjB ropEjsg jap Xa^ Buiajdn^ bj sa BDijqndag
bj ap ojuauíEAjBS ja anb ap #Ojp jap bujixbuj bj b auuojuoa anb 'sa opiABS uaig
•jBSa^ oj ua soXodB uaijBj aj
•b ju BpBuiuiEDsap ubi BjBjjBq bj ou 'odujaij ua sbjjb)ia3 Bjnaojd X 'SBpuanaasuoo
sbj aAajd anb ajuapnjd ajquioq un X 'bjoijje^ ajuauísjapEpjaA njuídsa un 'os
-opiní X 'ouij ojuaiuiiujaasip un ajuEjsqo ou '.uaAanuí X 'uBJiuanaua as Bjja ua anb
sauosaj sos ja ai p soj jod 'sauoiaBjqog sapuBJ^ sbj ua sajqmoq X^q opo) BJBd anb
-jod 'jESají a 'BsojBpuBasa 'Bjsníui 'BiJBjauíaj 'bpbíojjb ap uanpsjS bj anb snjiJídsa
ubjbijbj ou '"j^ • ap BjjnsaJ bj BjsBq sjaiui^ o8ei)ub *uq b ajuauíjBuoisiAOJd
^ ns ua Jimpsqns X 'ajuouiajqo^ ap sanbjEj^ jb JopBUJ3AO&gt; jod JpiuipB b
pu ap sajXy souang ap ojqang ja puioj anb upiOBuiuuajap bj anbuny
[9081 ®P *soBo 9P 9^]
['OUDJsqo^ p A Xa^ dj o opadsaj |a ua opoJídsu! opuo^sa 'pBa|¡
ju Dto|DpuD3ta sa ou O|qanj pp u^pouiujjatap to| 'o^ud( jod 'anb X pD^un|OA nt j¡|duin^ ap
zodo^ Das uamb d apuDui o auijjjuo^ o| D^JDuoyy p anb ojsDq apf 0J40 d asjciquiou aqap
'jDsa^ |D 'anb DAjasqo as ouiujj^^ ouii^p ug 'oBjd^ p ua josa^ aqap Xau|y\ p sauopipuos sosa
ud)|dj opuDna anb asopupjapisuoa 'oiqDg p osuo^y ap souiuuai un Bas 'pjauaQ upijdD^ opo^
d sappuasa sapDpijDn^ so| uaaajqD^sa as sjsaj o^a ap joadj ua uppoiuaujnBjD ns JD||OjjDsap
|D -'|DJauao up^dD^ X JopDUjaqoQ Jod sjaiuij 06D1^UD9 d jDuiDpojd ap opan^ pp uppDuiui
-ja^ap D| d pnip¡¡ jdBjoio d duj^duo^ anb ouupop D| DfundD as .'opanj pp o^ajuiipasoad
p D3|^¡isnl anb 'a^uouiajqo^ ap sanbjDui pp pn|¡|dau¡ D| opunuap as .'oB¡uiaua pp Dpuas
-ajd D| a|UD osuapp ap opo^a ua ozD|d D| asajsnd anb ap anj 'opupjjp pp apDBjDDua \o
'puDdsa DSJDuoui pp uppua^uj d| anb jdiou asoq 9t X ajuotuajqo^ o dzdi^ d| ap Dsuajap D|
jd¡juo3 d J8A|oa opo^jaaDsap opas anbjod sauozDj sd| uauodxa 39 *d|jduio^ d qzjoj so| anb
D| popisaaau D| anj Dpnp DiqDq ou 'opojsg pp Xa| Duiajdns D| D3||qnda^ d| ap o^uauíoAps
p opuais 'anb o^sand p6a| o| ua oXodo ap oipj ¡u 'Dpouiuiossap iu opis Diqoq ou uppn^
-osaj pi anb aua¡i$os 39 's^aiuij o6d¡jud9 jod 'a^uotuajqo^ ap sanbjoui 'Xbjjia p j¡n;^sqns
ap sajiy souang ap opan^ p owoi anb uqjsDuiuuaiap D| ajqos souijuquo sopajuio^undy] - j

�en salvo, conociendo la felicidad del Marques, que se los havia proporcionado,
no seria prudencia, ni acertado en estas circunstancias volver á confiar la de
fensa de la Plaza á un Xefe que la miró con tanta indiferencia la vez pasada.
Se save que los oficios no se han creado en España para acomodar las personas,
sino para que las personas sirvan y desempeñen los oficios (1). No es de presu
mir que el Rey haya nombrado á Sobremonte para unos cargos tan graves, y
delicados, como los de Virrey, Governador, y Capitán General, solo por honrar
su persona, ó por facilitarle volsillo para el acomodamiento de su familia. Quando el mérito y servicios del Marques fueran distintos del que ha labrado con la
entrega de Buenos Ayres, no le faltaba modo al Soberano de corresponderle y
premiarle sin desengastar de su Rl. Diadema una de las mas preciosas joyas que
la recomiendan, y hacen brillar, ni exponer á sus Vasallos á los insultos, trope
lías, y extorsiones de una Nación según se acava de descrivir, como la Inglesa.
La intención y mente de S. M. en la confianza que hizo del Marques fue, si hera
posible para que sobrepasase á Cevallos; es decir, para que luego que tuvo noti
cia de que el enemigo se acercava, pues la tuvo cierta á fines del año próximo
pasado, pusiese la Plaza en estado de defensa, alistase y adiestrase la gente sin
excepción de clases, puesto que por sus abultados informes se hallava sin tropa
arreglada, y presentando al enemigo saliese á rebatirlo á la frente de su gente,
como su Caudillo y Capitán General. El Marques de Sobre Monte nada de esto
ha echo, y antes en lugar de hacerlo, hizo cosas contrarias que haora no es me
nester traer á colación para justificar el procedimiento del Pueblo. Basta este
riesgo, y este abandono para ponerle á cubierto no solo de los tiros de los que
se muestran rigidos censores, mas por utilidad que por regularidad, sino tam
bién de la cavilaciones que puede imbentar el amor propio para vender por
compasión, prudencia y celo, lo que no es efecto sino de una declarada y pu
nible, inneptitud. Pues un Pueblo fiel, venemerito, y honrado, asi como debe
coadyubar á las disposiciones del Soberano expedidas en su veneficio, del mis
mo modo esta lexitimamente autorizado, por razón de consequencia, para resis
tir y oponerse á todo lo que sea contrario á la voluntad del Principe, y correla
tivamente para remover por tiempo aunque sea por violencia, al que en lugar
de ser su protector se combierta en destructor, quando de pronto no puede fixar
por una via su seguridad, si atender á su conserbación é indemnidad, que es el
blanco de todo Govierno vien organizado, y por el que están establecidos todos
los que se encuentran en el mundo.
Ni la necesidad, ni lo laudable, ó la justicia del fin, es lo único que favo
rece la determinación del Publico de Buenos Ayres en no censentir por mas
tiempo de Governador de su Ciudad al Marques de Sobremonte. El Derecho
también la auxilia, y nadie pudiera graduar de temeridad si alguno digera que
también la disponía. Nos extenderemos á / dar sobre esto alguna pincelada, en
gracia de los que todo lo quieren reglar por las Leyes Civiles: de suerte que
aunque sea caso de mera política, ó que solo se roce con la materia del Estado,
dan, y teman en que su resolución se ha de sacar precisamente de aquel Gozofilacio, y que lo que no derive de aquella fuente es agua turvia y cenagosa.
Recurramos, pues, á los volúmenes de la Jurisprudencia. Pero no por esto espere
ninguno que le cite texto que hable, de quando Buenos Ayres se ha visto innominiosamente entregada por la mala disposición de su Gefe nato, y gloriosa
mente Reconquistada por la de otro electivo. ¿Que es lo que se deve hacer en
este caso? Bastara que solo las reglas generales nos den la mano, pues Ariadne
solo por el hilo topó la puerta del Laverinto. No dejaremos por esto de servirnos
de aquellas disposiciones, ó doctrinas, que ó vien por su razón transcendental, o
por la afinidad de la materia que resuelven, concurren apersuadir lo mismo, que
nos proponemos provar.
Nos hallamos en el caso de no poder recurrir prontamente al Soberano,
para que provea de remedio. Este es un lance muy fuerte, porque si no quere
mos movernos á nada, el mal nos consume y devora. Dejar las cosas en el mis
mo ser y estado que antes tenian, es para perecer sin remedio. Buscarlo á distan
cia de mas de dos mil leguas, por caminos cortados, y peligrosos, es exponerse á
no conseguirlo, ó a que llegue tan tarde, que se haga ilusorio, amenazando de
próximo el peligro, y no pudiendo esperarse su llegada, sino de aqui á ocho, ó
seis meses, quando mas vreve. En este conflicto se hace indispensable tomar algún
partido. ¿Y qual otro mas oportuno, fácil, y acertado se puede tomar, que el
— 132 —

�ua iu 'oun ua iu anbjod 'ojjantu asanj is ouiod 'ByyBq as anb b 'BpuBjsip By b
ajsa ouBjaqo^ ya anb Bjjodun ojubj 'Bip yap oy sa anb oy jog -pBpjaA By b anbjaaB
as sbui anb oy Bas yiunsojaA oy anb ap oSjBquia uis 'jb8ojj3jui apand ay as ou
ouanuí yB anbjod ou is 'uozbj bjjo jcd pu ojsa A ÍBpuapnjdsunf By ua BuiSop jod
BSBd sapBjunyoA SBunjyn e ojuBnb uq 'anbjaoB as sbui anb oy Bas yyuíisojaA aDBq as
anb oy 'buijijuod p 'BAajdB 'BpuBui anb yB Bjynsuo^ By ypBj sa ou anb ua BijajBui
Bpoj uq *Bsajdxa jod ap as anb BJBd 'Buinsajd as adpuug yap pBjunyoA By anb
BjsBq sBiDuBjsunajiD sajuasajd SBy ua anbjod 'ajJEd Bjsa ua uopBDOAinba ns apuBjS
sa ojag 'oyjBjndsip b uaAajjB as ou oajD ojsa anb 'Bioijsní ua JBSny BABq Byya b
anbuns 'uoiDOtuaj ns *Bd *j^ • ap pBjunyoA By ap bjsuod pu anbiod ouis 'bsod bjjo
jod ou 'oyqang yap uopBuiuuajap By uamsuaa A 'ojubj uajou 'uopisodaj ns ua
sopBsajajuí o ísanbJBj^ yB sopBSayyB soy anb ajuauíBjapBpjaA jbubjjx3 ap sq
•adyoS oyos un ap uBpjaid as uoiSiyaj
A BpuaiDBq 'sBpiA 'sBjuoq anb p 'oduiaij un b Bozajad opoj anb b JBSny opu^p
ou 'soyjapuajap ap zBdED Bas anb 'ojjo ap BipjBnSBAyBS By ap oÍBq asjauod A 'Bp
-ubui soy anb yB 'JBÍap ap pBjjaqiy By b soyqang soy b aaayqBjsaj anb 'Jijjn^aj ua
pBjynoijip By A 'ojSiyad yap ajuauíuiui oy anj jbjjes 'isb oysouiBSip 'oziq By anb oy
opoj ajqos :asBUBjojd as oijbiuub ya A 'asaiAijasojd as uoiSiyag By anb b uoisbdo
By ojsa uod opu^p 'pBpni^ By ajuauíBpiAapui japjad opBÍap asjaABq ap ouijoj anb
ojuaiuiyjuas ya 'uoidb^ By ap BijoyS By jod ouiSBisnjua ya 'ouBjaqo ya BiDBq jouib
yB ojusnb 'oyqang yap uoiDBUiuuajap By 'uoisBd Bjsa b osynduii ns ojubj oíAap
ou SBj^ -ojjaiDB A 'zajnpsui uod JBjaqiyap japod ap opBjsa ua uozbj By b opuBÍap
ou 'sBiauajod SBy BDsnjo uaiquiBj anb ouis 'pBjunyoA By BSiBquia oyos ou 'ajuBj
-suod sbui uojB^^ IB JBaqnjij jao^q ap zBd^a '3abj^ opaiui ya sang 'oyjBDSBm BJBd
SByanuí opuaiuaj ou 'ynbB BjsBq anb 'oÍBqBJj ap sbui oood un uod 'usd ya jauíoa
b uoiDBUitujajap Bjsa BSiyqo soy anb 'sounSyB Jpap uajainb BjoqB ouiod 'oapiAaj
-uoj^ ap ouiisijuajoyj ya 'ojiua^ouiijd ns ap opBiyixnB 'pBjjaqiy ns JBjqoaaj BJBd
'oyqang ojijauíauaA ajsa opinSuijsip Bq as ojubj anb ua 'yBiDJBj^ joiub ya BJídsui
anb soyyanbB ap njaduii un opis Bq ou souaui oy y -ajuEjapE ua asaipuajap A 'asBp
-jBnS oy A 'uoisajdo ^abjS ubj ap asjBjaqiy oy anb BJBd 'sjaiuiq o3bijub *u&lt;j ua
soío soy osnd 'saySuy yap Bsajd oqaa oyopBÍap A 'ajuouiajqo ap sanbjEj^ ya opBJ
-BduiBsap oyjdABq jod ojuBnb 'opBuiuiBDsap ubj OAnpuB ou sajAy souang ap ODiyq
-ng ya anb 'jaA uaoEq ajuasajd osbd yB SBpBDiydB sBuijjDsop SBjsq *oqDajap yap SByS
-aj SBy ap uozbj uod souiBjjBdB sou saDuojua ojusnb jod 'auaij ay ou anb yB uoid
-Dipsyjní A 'japod 'opuBui ajaiyuoa 'uoiDByip ajiuipB ou 'BjaijdB anb pEpisaDau By
A 'ajuauíujuí ojSiyad ya anb j^ -sayBjnjBu soy A 'souiAip soy uaiqujBj ouis souBUinq
sojdaaajd soy oyos ou 'zaA Bun ap sbui 'Bjajyy #ouiijixay ua ajjaiAuoa oy ajuajad
-ujodui zanf yB A isa oy ou anb oy 'ojiDiy aaB^j *Bp By sajuB A 'ajiuipB By ou 'Aaq ap
aaaJBD anb 'sopBjiD uba anb soy ap oun aaip 'sajojDOQ A 'sojxaj soqanm ap Jijuas
ua anb 'uoiDBjapisuoD bjubj ap sa 'BZUBpjBj By ap ojSyyad ya A 'pBpisaaau Bq
•saAaq SBy ap BiJBuipjo uopisodsip A 'jo^ij ya BJBd ojpiy sa jopadng yB jBjynsuoa
ap pBpiyiAisoduii p 'pBjynDiyip By jod anbjod íoyjaDBq ap JBÍap 'Aag yB jBjynsuoD
b opBSiyqo Bjsa anb ya ^ -BsnBD Bidojd ns ua zanf asjaDBq jBynDijjBd ya unBq
A ^soyya ajqos euiiSjb uoiDDipsyjní sSuaj ou uainb ap 'ojBduiB ya oí^q asjauod A
'BZiyijsoq A eSijso soy anb pBqy ns b japuajd saSuop^ soy uapand 'joijadn^ yB osjno
-aj ya yiDiyip p 'opBjByip jasap uozbj buisiui By jod anbjog qBjnjBu #Ojp jod ojsa A
íajBduiB A 'Bpuaiyap By anb BJBd jouag o ouanQ ojjo b asjBSajjua o 'Bsuayap ns BJBd
BJjan^ ap ajuaS jBjuBqay A 'sauoiDBjapajuoD A 'sBSiy jaDBq pBpni^) By apand 'BZUBp
-jbj By ua A^q anb ojSiyad ya jod A 'uoisajdo By ajinb anb BJBd 'joijadng yB jyjjnDO
japod ap pBpiyiAisoduiy p 'BiDUBjsip 'uoiDByip By jod anb (z) uapuaijua oy joíauj
A 'opBipnjsa UBq oy anb soy uaaip anbjog "ajuajaduiODUi ajuauíBjnyosqB Bas anbunB
'oAns Bas ou anb 'zanf ojjo b jijjnaaj ajuauíBjiDiy apand 'oipauíaj ounjjodo jej
-adsa apand as ou 'Aag yBjijjn^aj ap pBjynDiyip Á 'BiDUBjsip BJBy By jod apuopB
'saSBjBd sojjo A 'sBipuy ua bdb ouiod 'sojouiaj Anuí sajBSny A 'sajJBd ua 'joijadns
ns ap opiuiyjdo A opBjsayoui ajuauiaABj3 asaijuis as oungyB is anb 'ajuauíajuap
-njd A 'biabs opBpjoDB UBq 'soyjBjayoj sojipqns soy b sa anb osojSiyad A ojsandxa
oy A 'soyjBjquiou ua sajuaAnjijsuoD soy jaaap^d uayans anb souB^ua soy opiDOu
-od UEq anb 'toi(J SO1 '^VUi^AO^ BJBd opinjijsuoD yap BiDuaipaqo By ap 'BjauBiu
BjjaiD ua 'asopuaABjjsqns Bas anbunB ya b / auuojuoa Anuí sajuB ouis '^ip Jod
opBAOjdaj 'ou 'ojsa sa o^^ 'oSiuiauq yap soubui SByap JBjqiy odns By anb yB pBp
-n;^ By ap uopBAjasuo^ A Biyjojsn^ By JBiyuoD 'j3aesb sq ¿oyqang ya piSiya anb

�otro caso se le puede consultar, para que responda á tiempo. En las materias de
esta clase, la voluntad, y mente que se deduce por congeturas, ó que se hace vero
símil, se tiene por voluntad ebidente y expresa. De suerte que el que alega la ve
rosimilitud, se dice que alega Texto de Ley, porque la Ley manda observar lo
que es verosímil. En tal conformidad que el que arguye con lo verosímil, arguye
con razón natural, porque la verosimilitud se tiene por parienta de la naturale
za (3). Esto és expreso en el dro.; y siéndolo, lo és igualmente, que el Publico no
procedió sin voluntad del Principe, á proclamar á Dn. Santiago Liniers, por su
Governador, y Capitán á Guerra, porque és verosímil que el Rey le nombrase
mientras, a lo menos, no pudiese embiar otro, si estuviese informado del esfuerzo,
celo é inteligencia que mostró, que és lo que en el dia mas se necesita, para de
fender y conservar la Tierra, que se halla amenazada de enemigos, y se ha echo
el obgeto de su embidia, por las proporciones que la acompañan, é informes que
les han dado de su vondad, los que para su destrucción se han recivido en su
seno; de cuyo particular no puede tampoco prescindir el Publico, mirando por
su seguridad, y que le pone igualmente en la necesidad de tomar sobre ello sus
medidas a tiempo, antes de que estos Cuervos le saquen los ojos, después de haverle comido el corazón. En esto no se hace mas, que poner patente la voluntad
del Principe, por la berosimilitud que resulta de la aptitud de D. Santiago Li
niers, y riesgo en que se halla la Plaza. Después la evidenciaremos con la inhavil idad del Marques, proviniente de su incapacidad, para los cargos que le han
confiado al primero interinamente, que és lo que mas le hace resaltar, y lo
que en diseño hamos á demostrar.
En todos los oficios se requieren qüalidades esenciales, y qüalidades acci
dentales. El que no posé las primeras, no puede respectivamente exercer ningu
no; mas el que no está adornado de las segundas vien puede huscar el que le
den, aunque lo hará mal, y caramente. Siendo de tanta gravedad, y recomenda
ción, el de Capitán Gral., no puede estar destituido de los constitutivos esen
ciales, porque nada menos se aventura en ello, que la subsistencia de un Imperio.
La dificultad esta en averiguar, y saber, quales son estos constitutivos. Aunque
las Leyes no describieran, los que forman al Gefe de un Exercito, la razón na
tural sola bastava para detallarlos. Es innumerable lo que se interesa en el buen
o mal desempeño de ese cargo, para que la racionalidad no pudiese dar con sus
dotes. Dejemos que el común de los hombres pudiese descubrirlas, o dejase de
poder. Al Legislador no podían ocultársele. El que formó las Siete partidas era
todo un Savio; y como que posehia conocimientos, y le asistía autoridad, deli
neó las de Capitán General, ó de Caudillo, que es el titulo con que lo distingue,
en estos tres precisos términos: esfuerzos, maestría, y seso (4). Estas qüalidades
de tal manera son esenciales á todo Caudillo, que el mismo Legislador advierte,
que si el Emperador, ó Rey, sale á la guerra, y no las posé, devé nombrar al que
las tenga, para que Caudille diestramente á la gente. La obligación en el Prin
cipe de buscar Caudillo á proposito, arguye la necesidad de este en serlo, qual
combiene. En especial emanando, como se explica el Texto, la obligación del
Principe de la calidad de los echos de la guerra. Pues dicen, que todos ellos
están llenos de peligros, é de aventuras: é demás el yerro que ay aviniere, non
se puede después vien emendar. E por ende non se deve traer (la guerra) si non
por seso, ó por grande acabdellamiento. De modo, que si por esta razón no pue
de el Soberano usar en esta materia de su plena potestad, y libre alvedrio me
nos podra el subdito dejarse llevar de él para aceptar el cargo, y exercerlo.
Entra haora aqui la qüestion, de si el inhavil, qe. és el que nó posé las
qüalidades, ó constituvos esenciales, pierde por el mismo echo el oficio, probán
dosele la tacha. Sea la que fuere la resolución, en orden á quanto se procede por
via de acción, ó de acusación. Lo cierto es, que quando la inhavilidad consta de
notoriedad, no se deve esperar á sentencia, sino que luego que se descubre el
defecto, deve cesar en el oficio, el que lo detenta, en atención, aqe en lo no
torio el orden de dr. es, no observar orden. Por lo que respecta á los Jueces,
asi se colige, de lo que apuntan los A. A.; y de lo mas arriesgado y peligroso
del oficio se infiere, que lo mismo deve ser en quanto al Caudillo, ó General
de un Exercito (3). Juzgo no ser necesario descender a enumerar los casos que
pruevan, no darse en el Marques esfuerzo, ni maestría. El por su desgracia, y
para nuestro daño y perjuicio, los practicó á vista de todo este gran Pueblo. Si
^ 134 —

�' M f "dD pe-d D! *ao3 (8)
D H í qI € &gt; ^1 1 €1 M I ^l ¿ J i VI '**&gt;V (L)
9
•Z S I ed BÍA3 19 ^ 09 N "8 dio € qjT PBqog i g S qn ^! 6 q! (9)
•Dipnf ap 9s; ubuij ^^x *&gt;I ! q-u'g Ul ^ PS ^A '{PO (5)
B^ MBd -Z JP í 1 (f)
•Z N 85
6l otaox #dB3 -ya -y aiaAqin^ mu^\ -u\ -z\ H '6l #snoD ó I *niox •IiaJEu8íd ()
*W)I PB "bsa '001 'o^11
•pujad 61 -dio I -wed 'aajojj ap -8|bs 'oil ^ 601 '801 N 'L\ ds^ qij npBqog (^)
d ^ *€ qn "5 jp 2 i (i)

9081
3P ^Z oiso^y
•ajuoui3jqo5 ap sanbj^j^ jap opnem X oopaajyp
B] oí^q 'jBjidB^ B^sa uojBiBqaJXB ouioo isb 'uaj^qajjB oj SEjuajotA. soubui sbuti anb
b ojsandxa nja^ yap ouXa^ o^uayndo ya iu 'oyyipnB^ uis jBisa apand ou 'oyqan^
ajsa 'jiaap sa 'oiiajax^ ajsa -biod 'sauíj sns uoa jiydmna Bdas uainbB BpuBui 9
BtujiyuoD oy -jv ' SBJjuaioi ojjo b amo) as anb ap sa Byya ^ -souBm SBy uoa Bao) A
'Bdy^d as 'b)sia By b B)sa somaua) a)uain8isuoa ap X íojuaiuiEjquiou ns b O)UBnb
na 'adiauyj^ yap p^unjOA By uaiquiB) Bsaa 'uij asa opu^saa X íouBjaqog ya Xa
*TA 3P pXtunsuoa oy a)uamyBdiau;jd anb noa uij ya sa anb 'so)iajaxa uoa asjix^q
iu 'jBpuBm iu 'sapEpni^ japuayap BjBd sa ou anb ap 'a)uouiajqo ap sanbJB^^
ya SBAanjd op^p jaABq jod 'yBiaadsa ua opunSas oy b opiAoui Bq a 'uoiaB^q By
ap BiJoy^ By b X 'Xa^ yap oíaiAjas joíam ys ouioa axuauíjEdpuud Bsoa bdo b p)im
ou 'on^i)UB yap yiAi^) awaniu jod JopBUJ3AO) OAanu yap uoiaaaya By ua o)UBnb
'pBpni^ ns ap B)sinbuoaa^ By ua o)ub) 'sajXy souang -(g)aaaJBd ay jofam anb \e
a8iya oyqan^ ya 'EUOJO3 By aoauauad *Ojp ap uainb b 'bise^ ns ap soy ap oun^uiu
opu^panb ou anb 'Xa^ yap ByaxuajBd By babob as opuBnb 'BSBd omsym o^ '(¿) aSiya
oy oyqan^ ya is 'uoppiqojd By Bsaa 'pjquiou ay anb yap JBSny ua jBj)ua aAap ou
a)sa X 'aiuaiua) ns ap uoiaaipsxjní By BJídsa (JopBujaAOf) yap asjpap aAap ouisim
oy) Jopi8ajjo^ ya ouanm EUBdsq ua *3b ap 'uaiqum a)UB)sqo o^^ (9) uoiaB)OA ara
-yuBun jod opBmByaB asany is UBSuadsip BanaBjd By X '*Ojp ya 'sop sopBSBd ou B)SBq
'jas b BAyanq oy 'apy^ayy oub un anj -3b ya anb 'Xaq By JiAiqojd ap oSJBqura ui
•opBjnSij Bq say as soyya b omoa 'BauBpad ub) sa ou 'ouXa-yj un ap BzaABa oyqan^
un ap pBpjjo)ny X uopB)uasajda^ By anb 'soyXo^ soy sopipua)ua
*uiy yB X oipam ya ua 'oidpuud soy b
odns uainb jod 'ouBjaqog yB X 'saXa^ SBy b oyos oadsaj jod 'sajouadn sns
ap so)BpuBm soy b Biauaipaqo BSaia sbui ns ap op^p s^yjaABq ap sandsap oubj
-aqog ys uoisaqpB ns ap snqanjd saiuBAayaj sbui SBy JBp ap bab^b anb 'oyqan^ un
ap jByq^q ya ua son^a sbui oSjb 'soaod soy b jaasq Bjsd 'ojadsa oy omoa 'souam
oy b uBjiAjas 'oyqan^ yap oiuaiuiipaaojd ya jbziuoubo BJBd uasaijBA ou is 'usas
soyya saysnb says) anb 'soiuaiuiB^undB souoa sojsa b opiuaa aq am 'Biauaiaijnsur
iui ap oppuaqmoa oja^ 'ossasa sbui jas apand ou yspnsa iui anb ap o^jBquia uis
'ssra oSys BJa^ip o 'oqmnj ap asspnra zaA ys) 'os^ayy o 'oijosuapQ jiAijasa ap
BjaiAnq 15 *bijbj)uo3 aja as anb b 'saXa^ sbuisiui ssy ua unsq 'oXods unSys B^uai
ou anb 'ysSayí ub) oaoduiB) iu 'BsoyspuBasa iu 'bpbíojjb sa ou 'jojnx uanq un
ap aAOJd ay ajps^ omoa *j^ 'S 3nb ssjjuaim 'sjaiuiq o^bi)ub 'nQ ap BijuayBA sy
b asjaSoaE b o)usnb ua 'oaiyqn^ yap uoiaBuimjajap By anb ap 'sapi BiaSiy sun^ys
jsp ap O)Bj) 'soqaa soy opuaiuodns *3b ouis 'yBasij ap oíaiyo oSsq ou inbB oX
anb 'yBjniBu oy b sajoyoa soy JBjyBsaj BJBq say 'soubui sns ua sbui asjauod ou BJBd
ppuny as soyya ua anb oyqan^ omsim ya 'soyjijoyoa 9 'soyjBjnSi^sap asaipua)ajd

�2 - [Escrito anónimo en el que se expone la doctrina que, según el autor, da derecho al Pueblo
de Buenos Aires para deponer al Gobernador nombrado por el Rey y para elegirse un
nuevo Jefe o Caudillo militar; se apuntan ideas sobre el origen de la autoridad Real y
se establecen los casos en que el Pueblo reasume su Soberanía, para concluir manifestándose
que la ciudad de Buenos Aires, puesto que se encuentra en el caso de estar amenazada
por el enemigo y necesita de un Caudillo militar, en quien concurran las cualidades que
se requieren para el desempeño de su cargo y en virtud de los principios y argumentos
expuestos, puede tomar con legítimo derecho aquella providencia. A modo de conclusión
agregan algunas reflexiones que corroboran esta tesis. En una advertencia final se hacen
consideraciones en torno al Congreso General que se celebró el 14 de agosto, y se presta
aprobación a lo allí resuelto de solicitar del mismo Virrey el que comisionase el mando
militar de la Plaza a Liniers; se hace notar que el Virrey accedió a la solicitud, por lo que
no fue menester que el Pueblo hiciese valer sus derechos para deponerlo. Se sostiene que
el Congreso, dadas las circunstancias, fue necesario y que el Cabildo habría sido res
ponsable de gravísimos cargos si no lo hubiese convocado; se afirma, por último, que nadie
puede dudar de la autoridad del Ayuntamiento para nombrar esas Juntas y que la mejor
defensa de este punto es el apoyo que mereció el acto de parte del Obispo, Prelados
Regulares, Ministros del Supremo Consejo de Indias, residentes en Buenos Aires, y de la
Real Audiencia que concurrieron a ella.]
[2 de setiembre de 1806]
Breve significación en obsequio de la Ciudad de / Buenos Ayres, sobre el
arreglo de sus pretensiones; / en orden a su defensa y seguridad. /
" C". natural cosa es, é muy guisada que todo home haya poder de amparar
"su persona de muerte
Ley 2 Tit. I9
Partida 7*.
Es el primero de los derechos del hombre, la defensa y conservación de la
vida. Para asegurarla de los insultos del mas fuerte, combinieron en unirse en
Sociedad formando Ciudades, y Poblaciones; (1) al paso que para mejor con
sultar este fin, tomaron el partido de elegir uno de ellos por Caveza para su
Govierno (2). Siendo este el origen de los Principes y Soberanos, (3) cuyo poder
nace, y se deriva de la causa del dr0. natural; y asi la mas estrecha obligación de
los Reyes es la defensa de los Pueblos (4).
Aunque por estos principios el hombre en sociedad abdicó de si aquel
dro. de su propia defensa, é incumbe al Rey aquien privativamente corresponde
el dr0. de la Guerra (5) con todo hay casos en que puede, y deve ocurrir á las
Armas sin esperar el mandato del Rey. Estos son aquellos en que corre un ries
go inminente su conservación, y que no dan espera al recurso de su Soberanía;
porque ademas de que en tales casos se procede conformemente con la voluntad
del Monarca explicada en sus Leyes (6) el Pueblo reasume su natural dr0. de
defenderse, y sin ofensa de su suprema Regalía obra en favor de su causa propria, y de la del Rey, que es una misma; pues que el vien é la Requeza de sus
Vasallos es como suya (7) y el Rey es el Alma, y la Caveza, y ellos los miem
bros (8).
Esta facultad, y poderío del Pueblo autorizado por el dro. natural, y las Le
yes indicadas, se extiende por necesaria Consecuencia para tomar todas las Pro
videncias conducentes á su defensa removiendo los obstáculos, que impedirla, o
comprometerla, puedan, por que se compondria mal, que el fin le fuese permi
tido, y prohivido los medios. I é aqui como llegamos insensiblemente al caso en
que se halla nra. Ciudad, ó Pueblo de Buenos Aires.
El se vé amenazado inminentemente del Orgulloso, y fiero enemigo de
Nuestra Nación. Aunque hemos dominado su altives derrotando la Tropa que
se apoderó de nuestra Plaza matándole é hiriéndole muchos, y haciendo prisio
neros á todos, incluso el mismo General; existen haun cerca de nosotros sus
Buques, y sabemos que tienen pedidos auxilios, los que prudentemente devemos
recelar lleguen sinque se pase mucho tiempo.
El insulto que pueden hacernos, deve ser más temible en las actuales cir
cunstancias; probablemente será con mayores fuerzas que las que antes trage— 136 —

�— LSl —
•buiiSjb BpuBjsip ajjaiA
-p ou o^ituaua jap sbj b SBjja ap anbjod 'soubcu sns na asjanod jpsisaj BJBd
uij na ^ 'ojJBjsajap BJBd ojjBjaaaj b BsnEa BpBjqos UBp aj (opipuajajd Bq Baunu
anb oj) sojjbSziií na asjBjazaui ap pBpisaaau uis ísojaaja sojsaunj sns opBjuatu
-jjadxa Bq X 'soío sns uoa ojsiABq soj anb ojqang jb soijojou sojja opuais ojad
''Vi *S 3P Píní ojaAas ja BJBd BuanqBjoua asaAjasag 'sojjapBsap sns jESzní
spand anb b^jbuojv PP J anb pBppojnB bjjo XBq ou is ajqos JBUojjsanb ap
oaoduiBj sojubjbjj o^q -Bpipjad ns ap apo jap BzuBijuoasap X uoisjaAB bj ojq
-ang ja na op^snBa uEq anb soqaa soj ap uauíBxa ja na jBjJua souiaAap o^q
•oiJjiAjy ouBjaq
-o ns 3P B3S '^^ I uiiujajap oppjnao oj ojx)j ap Xag ja opBiujojuí ojubj sbjj
-uaiui 'jBiaipnÍjad X ojdaui jod Biuaj anb jb opn^qaasap 'Bsuajap ns na SBuuy sbj
ap opoBui ja BJBd ap) un asjixaja *jXy ^g ap p^pni^ bj opipod Bq osbd ja na
anbuoa "ojp ouiijixaj jap sajBSjnq ou sojuauíspunj uaaajjo as BjundB as *ab oaod
oj na anb jaaouoa ap UBJBÍap ou / soidpuud soj UBuiqoíoa X 'jBsnad naqBS
anb soiab soj oSjBqnia uig -uoiDEjip uis oipaniaj ns ap asjaaAOJd BJBd onBjaqog
jap soj noa opiun ajuauíBiuijuí ojqang jap *8Oip soj X 'soaijqnd sajouiBj^ soj ap
Bpijsní bj ap asjBuuoj Bijpod anb ojp^nb ja Bjambis jBÍanbsoq b B3ajj ou anb
BpBjaauíd jBiaijjadns Bun ap ojdaanoa ja aaajauj s^uadB jad^d ajuasajd jg
•sopEiaunua sojund
soj na ojqang jap sanoisuajajd sbj ap joabj na uaaBq anb 'sbijjb^ saXag sBJjsanu
ap sajE^nj sajuajaaxa soj X 'soaijijog soiae soj ap SBSoiaajd sbuiixbui sbj íou
-taiq X 'jBjnjBU 'Ojp ap soidpnijd sauíijqns soj ojnsa ajnanboja na jbzjue^jo X
'jaSoaaj ap ouadmasap ja asBij as ajnBjjijq Binnjd Bun b anb X *8jXy *8g ap p^p
-ni^ bj ap jouoq na uauínjoA un Biaajam sBjunSajd SBjsa b uoiddbjsubs vj
¿Vi 'S aP sbijbS
-ag sbj Bjjuoa X 'SBpinjiJsnoa sapBpijojnB sbj bjjuod 'saXaj sbj Bjjuoa opBjuajB un
jod ojuajni ns asjBjnsuaa BjaAap o ^ojjaaBq BJBd pBjsajod ap oidpuud unSjB
ajasjinqiJjB Bjpod 9 'ojqang ja Bjpuax ¿sajouiBja sojsa sojsnf UBjag? "AI sojjb^
'nQ b^jbuoj,^ opBuiB ns ap a^BjjBSBA aajnp jap oíba pBpijadsojd ns jBnjadJad
X 'BpinSasuoa bijoj^ia bj ap sojnjj soj JB-mSas BJBd soasap X 'sajouiBja sns ojq
-ang ja opiSuip b anb e sojund sop soj uos sojsg 'Ojisodojd ja ua souiujsg
•Bpipjad BAanu ns
ap ojjap oiSBsajd un ouioa Bjapjsuoa oj sand íBsuajap ns ap SBpuau sbj jeuioj
b BAjanq anb jijuasuoa anb sajuB souiajjxa somijjn soj b 3sjb(ojjb b opuaiu
-odsip X 'opuBuiBja íuozej uoD Bjsajap uainbB X ajuauíBjsní Bijuoasap uainb ap
'91 p jad oj anb 9}3^y ja anb ojnaBjsqo ojjo auaij ijq *jouag ns b bj jap jad anb
'Ejjaij bj ajSuBS ns uoa jBSaj uajainb ojauíud anb 'sonppipui sns ap ouisbis
-njua osojauaS X 'Bijuajba 'jopjB ja 'ajSaj X 'sauoia^jado sns bí 1 jjp (oJ) ojqang
jap BzaqB3 bj b ojsand anb X 'o^jbd ns ap ouaduiasap ja BJBd (Q uajainbaj as anb
sajop X 'sapBpijBn^) sbj uBjjnauoa uainb ua 'jbjijiui ojjipnB^ un asJi^aja ap bj
anb 'oipaui sbui ap BJisaaau ou BJOBq jog ¿Bjja BJBd ajisaaau anb soipaui soj saj
-Bnb X 'pBpijnSas ns jajauíojdujoa 9 'jBjjnaijip uBjpod sojnaBjsqo anb? sej^
•sojnaBjsqo soj jaqoiuaj BJBd X 'BjjjnS
-asuoa \d soipaiu soj sopijirajad uos aj ajuauíajuainSisuoa anb X íuoiDEqjasuoa
X 'Bsuajap ns ua SBuuy sbj b jajjoa BJBd sos^a sajBj ua UBziJOjnB oj sajBuoia
-B^q saXa^ sbj X 'uozBg bj ap -Oip ouiajdns ja anb ojsia somaq bX ojag -ajjiuaq
-ajqos UBpand sapBpiuiBjBa sBjuBnbanb 'ajqisuas sbui Bjas aj 'jBjnj^^q Jouag ns
ap uoxaBuiuiop BpiaajadB X 'aqEns bj ap opiBJjsqns X 'Xag ns ap oSiuiaua opijjad
ja jod opB8nXqns ajuauíBAanu jas ap BZEuauíB aj anb adjoS jg -sajXy souang
ap ojqang ja BjjBq as anb ua ojSijad ja ajuapiAa Jjaap b souiaAjoA sand sg
•jouib jaij ojjsanu ap soja^qo souSip sajj
sojjanbB jod SBpiA SBJjsanu ajuauíBsoiJOjg jBaijijaBS ap bj soujBjinb Bjpod sbui
-b( anbunB 'ojunij^ jap ^jjoj^) bj soujipaduii apand 'sBiujy sbj jbuioj souiajjiod
anb soj ap jbjijiui Buijdpsip ap bjjbj bj (pij,fp¿ p^anu p A X^^ o¿tsanu p 'uotS
-i^jf PÁ^sdnu p uowy ja souiiub sojjsanu b Bp anb 'BiSjaua bj ap JBsadB) uajuaj
-ui anb sapBpijijso sBAanu sbj BJBd sbíeju^a UBuoiajodojd saj saAB^q sbj ap uojba
-jbs as anb soj Bjjaig, bj ap opEiuoj UBq anb sojuaiuipouoa soj anb 'JBjapisuoa
souiaAap X ^sojjBZBqaaj b sozjanjsa sojjsanu jbzubdjb ou ap opBpBjSsap oseo
ja ua ojsaunj Bjas son (sBsamojd SBjaSuosij sns b JBjsajd soujajanb uis opBjim
souiaq soj anb uoa uopBuiuioqB bj jod) bzub^u3a bj uoa opBjazaui jojnj ns íuoj

�El dro. que para esto tenga el Pueblo ya dejamos bastantemente indicado,
y el que quiera radicarse mejor en el concepto, podrá tomarse el trabajo de me
ditar en las leyes aplicadas, aplicando sus decisiones al caso de que se trata.
Entretanto se añadirán aqui por conclusión algunas reflexiones que corroboran
las ideas, y salvan al fidelísimo Pueblo de Buenos Ayres de qualquiera nota
conque algún Zoylo parcial intente deslucir su mérito.
(11) Sabemos que la salud de la República es la Ley Suprema: Que á ella
ceden todas las Leyes, y que estas tienen siempre por obgeto el vien de la causa
publica. Sabemos que entre el Rey y la República, hay una intima unidad, que
aqui es la caveza, y esta los miembros inseparables de ella; y que el Soberano
vela de continuo por la Salud del Pueblo guardando generosamente mas la (12)
procomunal que la suya misma. Sabemos en fin por estos mismos principios que
la piadosa voluntad de nuestro amable Monarca esta siempre dispuesta en favor
de sus Vasallos, y que nada le és mas interesante que la defensa de un Pueblo.
Vajo de estos conocimientos ¿Sera licito dudar, que tratando de defender
la Patria del odioso enemigo de nuestro Rey, y de nuestra Nación, que aspiran
do, no solo á conservar vajo de su augusta dominación, porque abominamos toda
otra que no sea la de nuestro amado Principe; y que considerando los dros.
sagrados de nuestro Soberano por unos mismos con los nuestros, y biendo qe.
la perdida de este punto interesante de sus Americas Meridionales, pone en
igual riesgo a todos estos sus dominios, por salvarlos, y amparar de muerte
nuestras personas, nuestras familias, y nuestras haciendas nos disponemos al sa
crificio de la ultima gota de nuestra sangre? ¿No seria de aprovacion del Rey
el qe. su Pueblo fiel para conseguir estos fines se elija un Gefe de su satisfac
ción, y deseche al que faltó tan escandalosamente á su R1. confianza en la mas
sagrada de sus regias obligaciones?
¿Quien se atreverá á decir que obrando el Pueblo, con el seguro apoyo de
la presunta voluntad del Monarca, atenta contra sus Leyes, y autoridades cons
tituidas; ni dejará de confesar que la Suprema Ley de la salud de la República
hace callar á todas? Ademas las Leyes que se pueden citar hablan de los casos
comunes, y no en este, que es excepción de ellas. La Ley Municipal de Indias,
que obliga á respetar la alta autoridad de los Virreyes, hasta el extremo de
obedecerles, y cumplir sus mandatos, aunque sean excesivos y contra dro.; exclu
ye sin embargo el caso de que la materia sea de calidad, que pueda sugerirle
mobimiento, ó inquietud de la Tierra.
Si en este instante pudiesen resonar en los amorosos oidos de S. M. los
clamores de este su fiel Pueblo, que acava de darle la mas luminosa prueva de
su amor y fidelidad ¿Quien dudará de que condescendería piadoso con sus votos,
quitándole al Gefe que detesta, y dándole al que aclama, ú otro de su R1. sa
tisfacción capaz de llenar los obgetos de sus fieles intenciones, de asegurarle en
su suave, y dulce dominación? Parece que apesar de la mayor distancia se deja
percivir el eco de la voz Soberana, que nos grita. — Que nada desea sino que se
salve el Pueblo, y que combiene que muera uno Civilmente pero, no perezcan
todos.
ADVERTENCIAS.
Aunque los principios y fundamentos qe. se han indicado en el papel ante
cedente combencen el lexitimo dro. y legalidad conque ha podido la Ciudad de
Buenos Ayres en las circunstancias, resistir el mando del Sr. Virrey, y nombrar
al Gral. Liniers por Gral. ó Gefe de Armas para su defensa y conservación; con
todo fue muy prudente, equitativa, y laudable su resolución en el Congreso Ge
neral que se celebró el 14 de Agosto de solicitar del mismo Sr. Virrey, que co
misionase el mando / Militar de la Plaza al Sr. Liniers.
Esto, y no otra cosa fue lo acordado en el Congreso, sin embargo, que al
guno de la pleve, y de los que no ocurrieron en todo el tiempo del acta lo en
tendieron de distinto modo. Así es, que haviendose accedido por el Sr. Virrey a
la solicitud (vien sea por considerarla justa, ó vien porque teniendo en conside
ración los R. encargos de S. M. de que en tales casos el que mas perdiese de su
dro. en materias que importan á su R1. servicio, lo hará mayor y mas agradable)
podemos decir, que no tenemos caso; porque solo en el de haverse denegado la
pretensión, habría sido menester, que el Pueblo hiciese valer sus dros.
^ 138 —

�'L 'D T 'WI ^.PUÍO 3P OJ3D!D ^j
auiuanqaBjd sosoiao as anbsaJoaBaaads 'anruatuasap uaos'aia^ sauuio aaóadaj'auiío^q (fjj
•^Z cpuJBd | opaia 6 Xa-j (z\)
'í "I '^UU 3P OJ3:)ÍD "oasa x7 Btuaadns ijndo^ sn^Bg (ll)
'Z 'Ed '01 '' 'BI '7 'sajonato X souBipam 'sajoXBtn soj ap
•ajnqBuncooa samo soj sopoi ap oauaitDBaunXB ja ojqanj • • • • ise sa ou ¿as^ -sajopBjqB{ X sa;
-Bjjsauain oiiioa isb 'Bpnuaui aauaS bj opBajBjj sa ojqan^ anb sounSjB uBpin^ (01)
T BPF"Bd ^^ P '8 "¿ "9 5 ^ ^7 (6)
•b^ BPd 6X J!X 'BS ^7 (8)
•B3 BPd 6i jjx '6 ^7 (¿)
•BJ^ B] S3 ^&gt;
bsojS X 8 bsojS zad97 oijo8aj) -jg |a X ímapiq; -tj, Xa^ í^ "spd 61 "X ' "I '^TH. I3P opBp-dbuj opnaipuajB non 'ajsanq \ei f jiuaA sopo) iiaAap sauozEj SEjsa SBpo) jo^ ' ' - ' (9)
•souBjaqog soj ap Bsnauoaui Bi]B3a^ (5)
B^ d TI X € 7 OB^
jaaBq E[ja na n^pand on anb BjauBin ap so^ituaua so] ap jBpjsnS uaAap b¡ is ojjo ' ' ' '6
•dB3 -3a-)i x raiuoni) sqij nuEui ap uinaui' uirqndod jadns uaanQ nina saSo^ (y)
•iqi 'L "i sajón
-ag 'Jd samoq so] nasBmo) soj a saXa^ nasanj ab ouiqiaoa uozbj Bisa jod a (f)
•b^ -bi 6X 'X
'i "i -sopa ap BzaqB^) asanj anb onn asaiqo anb Bzjanj sqaajap jod jaisauaui anj apua jod
3 *soj)O so{ anb ja]BA sbui najainb soun soj 'SBpuJBd ap uos sauíoq soj ap sapEjurqoA sb¡
a)naui(BJn)Eu anbjo^ ••••'•• ^j -dB^ -Ajaqoj^ -snirido^ )aaiJO^ )ndB^ )sa non ¡qo (z)
7 "S Z *dBD *I '7 "spBd aa HIa&lt;I ajní aP
snuojf) •anopBjídsnoa db 'ado ranonnoa ns ninAjES uins an 'aipuaa oa SBaaiaog (X)

\votjiqnj, pun
'9081 aP Z 'o^^^s sa^V soaang
•ujja b uojaiJjnanoa anb 'Bpo^apny ",-g
^xjsanu ap X (ojqang ajsa ap Bonjjoj jod mbe uBijsixa anb) SBipuj ap oíasuo^
omajdn^ ^ap sojjsiuipf ^sajg soj X 'saJBjnSag sopBjajg 'odsiqo "jS 'omall jap
jBjaua) Bjunf o 'ojob ja oíaajaui anb pBpijojne ajqBjadsaj bj sa ojund ajsa ap
Bsuapp joíaui bj anb 'jBsajuoa apusq sosopmí soj oSjBquia ui 'sbsod SBjsa ajqos
sauopou SBun^jB BqBasap anb 'osoijna o^iuib un -Bd Bqjasaj ap X 'jBpuapijuoa
jadBd ajsa biujoj anb BuajBiu bj aaajaui anb bj ap zBdBa sa iu 'Bsuapp Bun Bjuaj
-ui as ij^j "JBsaa jajsauaua sa 'o^q • • • sojk uaq^s o^q? ¿pBpijijn BDijqnd ap soid
-oSau ua OJndB joajajuí ap sojjo ua ouis 'BjqBq as anb ap osbo ja ua bX ou 'sbi
-unf SBjsa BJBd ojuaiuiBjunXy jap pBpjjojnB bj ap op^pnp Bq uaan^)? sbj^
•jijbs ap souiBqB^B anb ap 'oSiuiaua jap uoisajdo bj ap oduian ua
opBsnsa oujoisbj) ja jod soujBABjjBq sou anb ua BjnbjBUB ap o^auaS X 'uoisn^uoa
bj BqBZBuauíB anb sajBui soj b oipauíaj oauojd jap soíasuoa sosoiainí X soiabs
sns uoa JBpjoa^ X 'Barjqnd pBpisaaau bj ajqos JBjjnsuoa BJBd sopin^upsip
X sojjsiui^^ 'sopBjajg sajBdpuiJd soj b biubjj ouis (uozbj bj ua Eijsisqns
-uauípadxa pBpiuiBjBa bj ap oipaui ua anb opBJjsiSBp^ oaiun) opjiAB3 ja
soujisiabj8 ap ajqBsuodsaj opas BtjqBq 'Baijqn^ pBpijnSas X pnjamb bj ap ojuatu
-ora japjad uxs asjBjEjj ap bj opuai^ixa anb X 'pBpisaaau ap anj SBiauBjsunajia
sbj ua osaj8uo3 ja anb UBjBsajuoa 'sajuappaB soj 9 'ojixa ja jod sbso^ sbj ap
ojijaui jap asj^Sznl aAap ou anb 'uaABS anb soj (oAnq oj ou p^pjaA bj b anb) uap
-josap un8jB opBsnB^ asaiAnq ajuaS bj ap Bpuanjjuoa jBjuapiaaB bj opuBn)
"(€l) *uojaai3 oauíjod ubj8 jb Bdajaut aauauíajuanb
-ojja sauamb b sojjanbB b sajuBÍauías 'sajopBjaadsa sosoiao ap jadBd 'ajqasuaajdax ja
jaasq uojaisinb ou anb soj ap opBpina ja opoj JBdnao BiAap anb 'uopBqjasuoa X
'pBpijn3a ns ap ojaíqo ajuBjjoduii jap jbjbjj BJBd oaoquio^ as anb 'pBpaiao^ bj
ap BpBJjsnji a 'ajqou sbbu ajjBd bj ap jBjauaS Bjunjf bj bi^ijbui BjasojS uoa uaiq
-bubj BpBaijija sajXy souang ap p^pnx^ jBa^ X 'jjj "Bj^q ap Bjanpuoo bj jBjnsuaa
'sEJjsaBui ap uaaBq *3b ua sojjijjod sojjanbB ua 'uapuaaajd sajuBJOuSa so^iau^ soa
-od ou anb uoa sBjquros sbj uaiaajdsap sop^dnaoajd soj anb BJBd BijajBui bj ua
saanj SBunSjB opBp JaABq ja sbbu ap BjBjsa Baunu ojad íopBjSajE u^q as sotuaABS
souanq soj sopoj anb oj ap p^pisaaau Bjsa ua sand opEDOj Bq as o^q

�3 - [Escrito anónimo sobre las consecuencias que traería el establecimiento del gobierno inglés
en Buenos Aires. El autor se extiende en consideraciones sobre el derecho de conservación;
se refiere a los males que, a su juicio, arrancaron de la posesión de la plaza por los
ingleses: en el orden comercial, al implantar el comercio libre, en el judicial, en el admi
nistrativo y en el religioso, sosteniendo que el Imperio inglés sólo aspira a enriquecerse
y que no respeta derecho alguno natural y de gentes. Insta al Pueblo de Buenos Aires a
defenderse haciendo uso del derecho de conservación; observa que, aunque Sobremonte no
hubiese tenido culpa en la pérdida de la ciudad, siempre existía causa para desear otro Jefe
militar más afortunado y pedir a Santiago Liniers, quien acababa de conseguir una amplia
victoria; considera prudente y laudable la resolución del Congreso, celebrado el 14 de agosto,
de solicitar del Virrey que comisionase el mando militar de la plaza a aquel jefe; alude a
ios descontentos y a las críticas que esta conducta había motivado y, con el objeto de
desautorizarlas, hace notar que el Virrey había accedido a la solicitud del Cabildo; señala,
además, que este cuerpo fue el único órgano gubernativo que subsistió y que nadie podía
dudar de su autoridad para convocar Juntas, a fin de tratar negocios de pública utilidad.
Concluye manifestando que la Junta fue autorizada por el Obispo, Prelados Regulares, Mi
nistros del Supremo Consejo de Indias, residentes en Buenos Aires, y de la Real Audiencia.]
[setiembre de 1806]
Si solo el temor de perderse, aun antes de llegar el caso, justifica á el
I. C. en su conducta ¿Quanto mas le justificará, después de haverse perdido, el
prudente temor de volverse a perder?
Ya se ha visto quanto es, y quan bien fundado el dro. de su propia conserbacion, antes que llegue el caso de perderse, solo porque puede suceder: Ahora
veremos, quanto mayor y mas fuerte es este mismo dr0. quando después de ha
verse perdido una vez, llega á verse libre, y trata de no ponerse en riesgo de
volverse á perder.
1 vien no es conocido hasta que se pierde, ni los males, hasta que se expe
rimentan. El hombre posee friamente los mayores vienes, pareciendole que nada
tiene, y aun llega á tanto su insensatez, que algunas veces se considera desdicha
do en medio de una felicidad la mas solida y verdadera: Goza de la salud; goza
de la libertad; goza del buen clima; goza de las comodidades de la sociedad, y
ventajas del comercio; goza de los buenos y abundantes frutos de la tierra, y del
mar; goza del buen nombre y fama; goza de un suabe benigno justificado Govierno; su vida, su honra y su acienda es defendida de todo género de enemigos:
En una palabra nadie le quita lo que Dios le ha dado, y todos aspiran a conser
várselo y aumentárselo. En medio de tan rica posesión pasa los días el hombre,,
sin pensar lo que tiene, ni de donde le viene, hasta que un golpe repentino de
la adversidad le hace perder alguna de estas cosas, como la salud, la libertad, ó
todas ellas juntas: Entonces empieza á conocer el vien que poseía, despierta de
su letargo, y procura por todos medios volver á su antiguo estado: Toda dili
gencia le parece poco, y no se considera bastante seguro por mas que haga, y
pr. mas cuidado qe. ponga para no volver á perderlo.
Del mismo modo, y con igual frialdad, ó indolencia oie los males, por mu
chos y terribles que sean: ni los queridos de los enfermos, ni las miserias de los
encarcelados, ni las necesidades de los pobres, ni la ignominia, ni el desprecio,
ni otros innumerables males, que aflixen á la humanidad, le mueven á compa
sión, ni lo atemorizan ni espantan, mientras no los padece, ó experimenta, aun
que lo amenacen si los considera algo lejos. Pero caigan de una vez todos estos
males sobre sus cabezas (como al presente) ó padezcan algún dolor vehemente,,
una hambre, una peste, una ofensa, una ignominia: Entonces despierta y clama
á gritos por el remedio: los momentos se le hacen siglos por bolver á su anti
guo estado. Y si por fortuna se ve libre, ¿Quien podra calcular el ímpetu y la
vehemencia de sus deseos, conque intentará alejar de si todo riesgo de volver
á perder tantos vienes, ó padecer tantos males? Pues tan impetuosa y ardiente
diligencia, no es otra cosa, que el mismo dro. de su propia conserbacion. Esta
misma propensión, que antes era fria, ó tivia, porque no le tocava sensiblemente,,
después que le hirió la propia experiencia, después que vio lo que hera perder
vienes, y lo que era padecer males, se exalta, se electriza, y enardece, y no deja:
— 140 —

�jaasod ua 'sajSuj "^ejo jap Bapi Bjsa ap sojaap soj ajqos oaod un somasuag

p

opuajo ubj ap bjsta bj somajjBdy ¿jBjjy pp sojjsiuij^ soj anb ug? ¿osoiS
^In3 I9P BiauaaijxugBui bj jBJBd b opiuaA BJaiqnq anb ug? ¿uoisasod ns
ap sandsap sojjosou ap opis BJaiqnq an)? •ajuauíajjanj sbui soujbuots
X 'Bjnzjnp ajuajBdB sns uoa / soujBUBSua #Bd Bzajaij ns JimijdaJ ua BqBÍ
Baijijod BpBipnjsa X zbjbj ns opuBnb X 'sajSuj oiuiraop ja oppajqBjsa uaiq
BqBjsa ou opuBnb 'SBip sojatuijd soj ua anj ojsa :BqBJadsa as anb oj ap BJjsanuí
bj Á oA^sua ja anb sbui anj ou ojsa opox 'oiquiBa ua opBp u^q sou anb oj sa ojsg
•SBurjy SBjjsanu jod sopBjqtunjsoaB X 'soiq e sopiAap sajouoq soj jaaBq BjBd sbj
-sando sapBjjnaijip sbj ap siajBpjoaB so bX :bijbs sajuB anbuoa 'ojadsaj A uopBjopB
'Bdraod A ojuairapnj ja uoa pBppnasqo Bjsa pBÍajo3 'pBpaqBjg ap souuajua soj b
BqBjjsimtu as odjjbta jod anb 'BijsiJBqanjj BpBJ¿B bj ua BuiAip pBjsaS^j^ bj bijbs
ouioa jaA jb sojaaauíajua ap souaui sxajpod ou A íosoiSijaj oqaipajjua ap aiaadsa
bj sbui opsjnp Bq ou :oipaui A saui ap opBdsa ojjoo ja ua ojsia siaABq oj bj^
¿uBjjBp sou anb oj 'jpap b oqjanq sa anb? soiq ap Bjuoq jo^bui b A 'Bujaia pBpia
-ijaj BJjsanu jod oqaa UBq anb oj ap A sbSiibj sns ap oiquiBa ua jBJoduiaj oj jod
opBiiui sa ojsa is A ípBpiaijaj BJjsanu b opiSuip ojxix '(J'I) Jíra S^ 9 ^qe3 sbu
-ads anb oj 'oqaa unq soub sojuaiasajj ua anb sodij9JB3 sa^ajj sojjsanu ap sojaA
-sap A sbSijbj sbjubj ap oiquiBa ua fBjjajx bj ap sojnjj A sauopanpojd sajofatu
sbj ap sajijjaj A sanSuid ubj soijojijjax ^p 'sapBpni^ sauSisui ubj ap oiquiBD ug[
¿jBp uBppod sou anb? Bpuaaoui bj ap oi^npj A 'pEpijuBs ap sajajuBjd 'sbsoiSij
-a-^ ap souajsBuoj^ sajqBJauínuui ap A 'sajBjnSa'^ ap sbiduiaoj^ sbjubj ap 'sopBd
-siqozjy A sopBdsiqo sapuBjS A soqanuí ap 'sojduiax ap sajBjjixu ap Bjsanduioa
'BjouBds^ BDuauíy bj ap bj sa jBnb 'Bisaj^j ajjsnjj ubj ap oiquiBD ug[ ¡sBjoijjBd
-U103 sopBuiB ibjj! ¿oiquiBa ua UBiJBp sou anb? 'anbjo^ "osojuBdsa sa jBJOduiaj oj
ua opBJiui unB anb 'apuBjS ubj sa jbiu ajs^ *sbjub saÁaq sns ap ja A 'oujaiAO)
ns souJBipjad 'ze^ bj ua ^a^j ojjsanu opipja^ ¿sojaiu sojjsanu uasanj oj ou anb
jEjuSas b Bjpod uain^)? sopipiad soj uaiqiuBj soíiq sojjsanu iu 'sojjosou somas
-anj ou is A 'b^ijoje^ uoiSija-^ bj inbB Bipjad as BUBdsjj b p^pni^ Bjsa Bpinjijsaj
ZBd bj ua opuspanb ojq *osojuBdsa A ajqiuaj ja 'sajBui soj ap jBm ja sa ajs^ *os
-ozjoj ajuaingisuoa Jod A 'Bujaja ouis jBjodmaj ojos ou 'Buinj jbjoj BJjsanu BJa
'BJjajBjSuj bj BJBd omisxsoÍBjuaA Bja 'ab os^d jb 'ojaa^ojd ajsa A Bapi Bjs^
•pEjjaqij bj opBp uasaiqnq bj pBpni^ Bjsa ap soíiq sajqou soj anb sajuB opnSajj
BjaiAnq 'BABjadsa A 'cnpid anb ozjanjsa ja is 'opnaijijaA BjaiAnq as omoa A ípjoj
-sajag jBjaua^) ja BqBZBJj A BqBsuad oj omoa 'ze^ bj ap ja ua X 'BjjanS ajuasajd
bj ap ja ua 'sodmaij soj sopoj ua Aa^ ns b opuaipjad 'soiq b ajdmais BJBd Jap
-jaj ¿JBm ajsa sa jBnb ^? 'Bmsim ts ap ouis 'asjBij pu BJBd ojuamBpunj omisip
-Bjqos sajXy souang ap pBpni^ bj auaij ja / uoa X 'asjBjapisuoa apBq sajBra soj
ap jBm ja ojog 'SBijasim ap ojnuma ajsa opoj Bjuana ua ajjua anb 'ojainb oaod
-uibj sbj^ ¡oim soiq qy! ¿seseo sns ap BzuBJadsa X 'oSijqB ja 'ojansuoa p ubj^
anb 'bijiuibj ap sajpBg soqanra sojja ajjua X 'bjjbj anb 'souBpBpni^ ap ojamnu ja
ojad ÍBjsinbuoaag bj BJBd opBraBJjap Bq as anb ajSuBg bj ojad ísajqBj^dajJi nos
ou anb jod X 'uoiaBjnp bjjoo ap X soijojisubjj jod asjBjnmisrp uapand 'sapuBjS
anbunB 'jiaap b OAjanq 'sajBra sojsa sop&gt;ox "souiu X sajaSnm sbj BjsBq 'sozjBasap
X ojjEq opuBsid 'BmBa X Bjidoj ns SBjsana b opuBAag X 'aid b sajqod 6Oj 'oujaiA
-iq jap jo^ij ja ua 'sapBpipomoaui a soÍBqEjj jim opuBSBd 'sopoj isbo uojBZBjqB
joijajuj oj ap sojqang X 'odraB^ jb anb 'uoiaBjSima bj iu ísopBjjsiSBj^ soj sopoj
uojaXBa anb ua oíaajdsap X BiuimouSí bj oaodmBx ""a SBtnaijo X 'sajBunqiJx ua
sajp^g soj ap soajdma sosjaAip soj ap uBijsisqns anb seijiuibj sbj ap ojBdmBsap
p ajBjuoa oaodraBx 'sasajSuj soj ap oiajarao^ oauBjj ja uoa BZBjd bj ua Bqsj
-uamijadxa as anb BiauBpunqB bj b X 'ojqang jap nzajqod bj b ajuainSrsuoa 'soj
-aap sns ap BÍBq bj uoa jBSjaAiun Bjqainb X 'BiauapBaap bj pjuamijadxa ojund
jb anb 'oiajamoa ns ua pBpni^ bj Bpoj ap oujojsbjj jBjauaS ja ajBjuoa oaodmBx
•opBjsg jb bjjbj Bums aaBq ojauíp ajsa anb oSjBqma uis 'oqaa UBq sou anb sosad
ap oipam X uojjim ap oqoj ja (apuBjS uaiq sa anbunB) jBm Jod ajBjuoa o^^
*sajBj^ sapuBjS sns ua
X 'pBpiraBjBa BpnsBd bj ua zaA BpunSas ja^a ou jod 'Bpand ojuBnb jaa^q ap sou
-imjaj ua sajXy souang b auod anb ja X '-Ojp JoXBm ja ajsisuoa ojsa ua X 'uoioba
-jasuoa / Bidojd bj ap soasap soj ojund ap Jiqns aaBq Biauaijadxa v\ 'sapra sajBj
soíaj inm jBjuaXnqB X 'sauaiA sojubj amjyj ap jBjnSasB BJBd jaAom Jod Bjpaid

�esta Ciudad aun después de echa la Paz, por lo respectivo á nuestra subsisten
cia y sus consequencias. Aqui era necesario llamar á los vecinos de Buenos Ayres,
que oi componen lo mas lucido de esta Ciudad, y preguntarles, si la decencia y
comodidad actual la conserbarian, ó se destruiría del todo bajo un govierno y
dominación de un Tirano, que solo aspira á enriquecerse á costa de todo el
mundo, y que por lograrlo no respeta derecho alguno natural ó de gentes.
Si los hombres de vien no quieren responder por su moderación, y si los
malos (que son mui pocos) no se atreven, respondan los echos de todos los tiem
pos; y si tampoco quieren tomarse el trabajo de recorrer las Historias, respondan
los recientes echos, que han dado causa á la presente guerra; respondan los Con
sulados Españoles de acá y de alia; y con solo esto se verá, que la Inglaterra á
nadie quiere dejar vivir; que solo ella quiera vender, y que todo el mundo com
pre; que solo ella quiere tener la industria, y que todo el mundo este ocioso; que
ella quiere ser independiente, y que todo el mando dependa de ella; Señora de
los Mares á costa de todos, y á fuerzas de Robos y Piraterías, quiere también serlo
de todo el mundo.
Hijos nobles de Buenos Ayres, Españoles buenos, no lo seáis tanto con los
malos y con buestro enemigo. Vuestra Ruina es la que están / fraguando dia y
noche, y por todos los medios. En ablar mal de Dios y del Rey, ocupan todo el
tiempo. Asi, despertad: alarma, alarma: poneos en defensa, y procuradla en uso
de aquel primitivo é innegable dr0. de vuestra propia conservación.
Aunque el primer Gefe no tenga culpa alguna en la perdida de la Ciudad,
este tiene causa justa y bastante en su desgracia para desear mas afortunado Gefe
Militar, como lo há hecho y deseado.
Un particular tiene derecho para llamar al medico mas famoso, y acreditado
por sus frequentes curaciones, y tiene también justa causa y mucha razón para
huir de aquel que se sabe, y tiene el Publico por desgraciado, porque en ello le
vá la vida: otro que se quiere embarcar tiene dro. á buscar el Navio mejor, y el
Piloto mas feliz en sus viages, y tiene razón para huir del Navio y Piloto desgra
ciados, porque en ello le va la vida: En fin, un litigante tiene dr0. á valerse del
Abogado de mejor crédito, y tiene razón para no fiarse de aquel que pierde los
pleytos, aunque sea igualmente, ó mas sabio que el otro que los gana, porque en
ello le va la vida, la honra, ó la hacienda. Todos estos desgraciados se lamentarían
de su estrella, pero ninguno quexaria de agravio. Sin culpa nuestra, dirían todos,
pero no sin justa causa se valen otros mas afortunados. Sine culpa, sed non sine
causa patimur. Y quanto mayor sea la importancia de las cosas, que se abenturan,
tanto mayor será el dro. de valerse del afortunado, y la razón de huir del desgra
ciado. Compárese, pues, el valor de esas cosas juntas, ó separadas de un / parti
cular, con el valor de esas mismas de todo un Reyno, de una Ciudad, y de
qualquier comunidad ó Pueblo; y entonces se verá quanto es el dro. de Buenos
Ayres, y quanto la razón y justa causa que tiene para pedir y desear en D. San
tiago Liniers un General afortunado, que acava de conseguir la victoria mas glo
riosa y completa, que á Dios aseguró su verdadero culto, al Rey estos sus dominios,
y á Buenos Ayres toda su felicidad.
Aunque los principios, que se han indicado, combencen el lexitimo dro., con
que ha pedido la Ciudad de Buenos Ayres, en las circunstancias, nombrar al Sor.
Liniers por General, ó Gefe de Armas para su defensa y conservación; con todo
fue muy prudente, equitativa, y laudable su resolución en el Congreso que cele
bró el 14 de Agosto, de solicitar del mismo Sor. Virrey, que comisionase el man
do Militar de la Plaza á dho. Sor. Liniers; pues, á si concilio admirablemente el
respeto á las Leyes con su único remedio.
Esto, y no otra cosa, fue lo acordado en el Congreso, sin embargo de que
algunos desafectos, ó descontentos lo quieran interpretar malignamente. El mismo
Sor. Virrey ha conocido la pureza de intención del Ilustre Cavildo, accediendo á
su solicitud, de que todos los buenos Vasallos del Rey se han alegrado: Asi aun
que no havia necesidad de ilustrar esta materia por su notoriedad, nunca estará
de más haber dado algunas luces, para que los no preocupados desprecien las
sombras con que algunos pseudo-criticos pretenden en aquellos corrillos, en que
hacen de Maestros, censurar la conducta de nuestra Ilustre, y leal Ciudad de
Buenos Ayres, criticando también con grosera malicia la Junta General de la par
te mas / noble, é ilustrada de la Sociedad, que se combocó para tratar del impor— 142 —

�— tn —
¡qn mam^ snjes -f\ 'A 'i\ ^ -qjaAOJj (6j)
\v ojDBnb na nopEJEp^p ap ac^isaaan 'ajnf osdi najjnaui 9 'najainbpe as sbsod sbj anb
••ojp ia na ouojou sa anbjod bx' íXajjj^v PP osiab OAana Ejs^q 'SBDJBqo ap Bpuaipny bj
ojijjsip aisa opoi na U9p3ipuní bj Biuajqo anb jod bX 'npisasod EnSpuB ns 9 Bpuaipny
bj janodaj in tsaaopXQ oí 9 ZBjijiABq opnd on bjos is jod Bjsmbuoaaj a-j (81)
•ojos onn 9 'sajopXo sonn^jB p^pnr) v\ ap Bjanj sanre opijBS opnaiABq '
'V\ SI **P 081 ^3I EI 9 anuojuoa opBqjasuoa ^aqBq Bjaipnd as Bpuaipny b-j (Ll)
*s8nj ]bj^ ja osinb oj tsb *bjod 'saXaj SBJisann ap oppjaxa ja X osn
ja ajqij ¿ 'sapjBajy soj na ajdwais 9qjasnoa as BUBnipjo uopaipsuní bj ojos (91)
'L 'D 'Z &lt;cin '3JíJO 9O. 'J33!D ¿sijBjinrBjBD aBaujana^ jntu
•anqaBJd sosono as anbsajoiBiaads 'jnnjanjasap liaos sis} saumo amadaj annojq (SI)
'ojo 9P BIIT)SED 9raBn as oidpnpd ja apsap anb 'sajXy sonang ap ouojiwaj ajsa
oozbj joXboi Bqanm noa ojad 'bjjiisbo ap Euojcr) bj ap auBd sa Bjja Bpoj anbjod 'bjjiisbo
jbiubjj uBAap X Bpand as jBooipijajq X jBuoiJjuajdas Bauaniy bj Epoj anbuny 'bj
'nopisinbpB bdij
Bnn oqaa aq 'aj^oj anb ojsa noa ¿esij^ Bnn jjaap apand as? ¿asjBzijdnBq nBjainb anb sboijb
Xbj^? oxip 'Bisy ap bjsi Bnn ap onopuBqB jap jBjqB opnaXo anb u adija^ ojb8iq ¡saXag
sojjsann nanaij jnsnad ap sopoui sosjaAip anb íaiuajajipu; sa saj SBinap oj opoj :ojauip ja sa
nij oainn n^ 'SBUBaijanry ojSny SBiauíAOJ^ sias X zaip sbj ap aiuaipnadapni a 'oausjapaj
odjana asa na iu 'sBUMBaranjn sBsajáuj sbiuojoo sbj na BjjBq as ojsa ap Bpsf^ *inbB Xb om
-sini ja 'oaijsBisajag X jBjnaas 'ajuBjjijq X opijojj opnjsa nn X9 ijjb is :inbB Xb buisiid sbj
'sapBpiu^iQ sapuBj^ X9 ijjb js ¿bIIPsbD sqanu Bisa na ajjBq as 00 anb oíaajds ap onSip
anaij anb OJa¿? papa asa anaij joXbid anBauaq BJisann 'BUBdsg ap bjjijsbo ti (91)

•v\\9 b noj3MJTU&gt;ao3 ^nb Bpuaipny 'j'H
ap A (ofqan^ ajsa ap buiujoj jod ojansuoa ojjsanu bjbc! inbB uaisixa anb) sBipuj
ap oíasucr) ouiaxdng jap sojjsiuijv -saxs soj A 'saj^jn^a^j sopBjaj^ 'odsxqo "joS
ouiisijjsnjj ¡ap '¡Bxaua) Bjunf 9 'ow ¡a oíaajaui anb uppBzuojnB a¡qBjadsaJ b¡
sa ojund a^sa ap Bsuapp jofam bj anb 'jBsajuoa apu^q sosoiainí soj 'oSjEquia ui
"¡adBd ajsa buijoj anb ¡a BijajBui bj aaajaui anb bj ap zBd^a sa iu 'Bsua^ap Bun bj
-uajuí as o^ ¿pBpijijn Baijqnd ap soiao^au ua 'ojndB jouajuí ap sojjo ua ouis 'Bip
janbB ua BqBjsa ouioa 'Bpuaipny uts '¿a^jA oís 'BjqBq as anb ap 'osbd ja ua vA ou
'SBjunf sBjsa BjBd ojuaiuiBjunAy jap pBpijojnB bj ap op^pnp Bq uainb?
'jijbs ap souiBqBDB anb ap 'o^iiuaua jap uoisajdo bj ap odiuaij ua
oujojsbjj ja jod souiBqBjjBq sou anb ua 'BinbJBuy ap ojaua^ A 'uoisn^uoa bj Bq
-BZBuauíB anb sajsui soj b oipauíaj ojuojd jap soíasuoa sosopiní A (5¡)soiqBS sns
uoa BpBpjoDB A Batjqnd pBpisaaau bj ajqos jBjjnsuoa BJBd sopin^uijsip souiaa^
A sojjsiuijv 'sopBjaj^ sajBdpujjd soj b buibjj ouis í(8I) Bjsinbuoaaj ap osbd ja
ua uopBjijiAB Bqanu ns ap as^siAB anb BjsBq 'AajjjA 'joS pp opusq ja ua ojBjaap
as isb A '(¿j) pBpiDBdBD ns jod ajuauíjiAiD uojaijnuí sopoj anbjod 'uozbs bj ua
Bijsisqns pBpiuiBjBD bj ap oipaui ua anb (91) opBjjsxSBj^ oaiun opjiAB^ ja oSjbd
oujisiabjS jap ajqBSuodsaj opis BuqBq ÍBDijqnd pspijn^as A 'pnjainb bj ap ojuaui
-om japjad uis 'asJBjBJj ap bj opuaiSixa anb A 'pBpisaaau ap an^ SBiDUBjsunDJ^
sbj ua osaj^uo^ ja anb 'ubjbs3juod 'sojsiAa^dmi sajuappDB soj jod sbsod SBjap
ojijam jap asj^Szní axap ou anb uaABS anb soj í(o^nq oj ou p^pjaA bj b anb)
uapjosap un^jB opBsnBD Bjapnq ajuaS bj ap BiauanjjuoD ¡BjuapiDDB bj opuBn)
(^j)'uojaDQ ODijijod ubjS ja Bdajaui ajuauíajuanboja sauainb b 'sojjanbB b saiuBÍ
-amas 'sajopBjaadsa sosoido ap jadBd ajqisuaqajdaj ja jaosq uasaisinb ou anb soj ap
ja opoj jBdnoo Bixap anb 'uoidbaj3suod A pBpijnSas ns ap oja^qo ajuBj

�4 - [Escrito en el que se relatan los sucesos que dieron lugar a la formación de la Junta de
Montevideo. Se enumeran los hechos producidos desde que se conoció la proclama circular
expedida por la infanta del Brasil Carlota Joaquina de Borbón; el envió de un diputado
montevideano a la ciudad de Buenos Aires; la orden del virrey Liniers para que se poster
gase la Jura de Fernando 7^; la llegada del comisionado francés, marqués de Sassenay,
luego de su visita a Buenos Aires, y a su prisión en la Ciudadela; el arribo del brigadier del
ejército español Manuel de Goyeneche con pliegos, que de inmediato fueron remitidos a
Buenos Aires. Se refiere a las versiones que circularon de que el Cabildo de Montevideo
había solicitado se depusiese del mando al Virrey y que se formase una Junta de Gobier
no, según lo ordenado por la Junta de Sevilla; a la Proclama que promulgó Liniers y a la
contestación que le dio Elfo al Virrey; al nombramiento que Liniers hizo en la persona de
Juan Ángel Michelena para desempeñar el gobierno de Montevideo y a su llegada a
esta ciudad el 20 de setiembre; a la conmoción popular a que dio lugar la remoción de
Eli o; a la exigencia de que el Gobernador resistiese la orden de Liniers y se convocase a
Cabildo abierto, el que se realizó el día 21; a la creación de una Junta de Gobierno; a la
resolución de la Junta de enviar a José Guerra como diputado ante la Junta de Sevilla,
vista la decisión de las autoridades radicadas en Buenos Aires de suprimir la Junta estable
cida en Montevideo; al arribo el 2 de octubre de un diputado, con pliegos del Virrey y de
la Audiencia, intimando nuevamente la disolución de la Junta; a la llegada, el 23 del mismo
mes, del corsario Belén, con el fin de conducir preso al gobernador Elío y los miembros del
Cabildo, el que se hizo a la vela poco después sin haber podido cumplir su objeto. Noticia
sobre el arribo del oficial de patricios Rocha conduciendo pliegos de la Audiencia y acerca
de la agitación del Pueblo ante los rumores de que la finalidad de su misión era disolver la
Junta; detalla, de manera pormenorizada, la forma en que este emisario fue recibido en
Montevideo. Concluye manifestando que el vecindario montevideano ha procedido movido por
un sentimiento de lealtad hacia su Soberano y se ha manejado con cautela; que es necesario
que las ciudades del Río de la Plata den aviso de su lealtad a las autoridades españolas
de la Península y que a este efecto se despachó un bergantín desde Montevideo, el cual
pretendieron detener las autoridades de Buenos Aires, a cuyo fin decidieron bloquear el
puerto de Montevideo.]
[5 de octubre de 1808]
RELACIÓN DE LOS SUCESOS QUE DIERON / LUGAR A LA CREACIÓN
DÉLA JUNTA EN / MONTEVIDEO.
Con motivo de una Proclama circular expedida por la Infanta del Brasil Da.
Carlota de Borbon, para todos los Goviernos del Continente, tuvo a vien este
Cavildo, hunido con su Presidente mandar a la Capital un Diputado con un
pliego; y que este se abriese con presencia de todos los Tribunales. Del contenido
de el se habló con mucha variedad, porque por lo general se ha dicho que este
Cavildo haviendo echo una continuada reflexión de varios papeles públicos del
Govierno, &amp;a expedidos en la Capital, resultaron no solo faltos de verdad en lo
pral. de sus contenidos, sino también perjudiciales a la misma Soberanía Espa
ñola; como efectivamente se deja ver en la de 15 de Agosto y en la postergación
de la Jura de Fernando 7^ en la Capital; la orden pasada por el Virrey a este
Governador de Montevideo para que no lo difiriese hasta otra disposición &amp;a.,
de cuyas combinaciones, y la de haber dado el Virrey al Público, de que el Co
misario Francés sele havia fugado, y que para su aprensión havia dado las mas
eficaces providencias; sucediendo al contrario por quanto tiene el Governador de
Montevideo ordenes del Virrey para que se le franquen quantos auxilios necesite
pa. qe. sin demora se restituya a Francia. Como este Comisario llegó a Montevideo
el mismo dia qe. havia llegado también de Cadis el Brigadier Goyeneche con
todos los sucesos de Napoleón, el Governador puso al momento preso con el ma
yor celo al Comisario Francés el que permanece en la Ciudadela; y con los
Pliegos que trajo Goyeneche, que por extraordinario se remitieron a la Capital,
le da parte al Virrey el Gobernador, del citado arresto, y viéndose el Virrey en
este descubierto, fue quando dio al Publico de que el lo havia echo prender, sien
do todo lo contrario. Como llevo dicho, generalmente ha corrido de que este
Cavildo de Montevideo, solicitaba se depusiese a Liniers del mando, y qe. consi
guientemente se () enla Capital una Junta de Govierno, respecto a que el
— 144 —

�pijora aj sbjojsi^ sbuisiui sns uoa ijjb X bjos p bjjuo^ cijij oj anb BpBjuBtiS Bun
oSad aj ozuBqB oj anb ojdb orasira p na A ¿ajjanra bj b opaira zaA buiiSjb oqm
óijq anb • • -bd os 'j^A b oiPíP bH 9I O9Fn^? ^jopuapip BZUBqB oj asjBjjoa ap
soíaj oijq ^ojsajJB buiijut aj 'oqaad jb sbjojsij ap jBd un ajopuaiuod A opuBm p
an3ajjua aj ojuamora ouisiui pnbB ua anb a^ixa a] BpinSas ua A sjaiuiq ap opijo
p oijg b BSajjua aj íajjanq je anj as A oppAB^ pp pBpijpB^ uoa 91JBS 'opBZBJjsip
BiuaA ojuajuí ap bX Buajaqaij\[ oraoa A ojpasa Biuaj anb oj opoj ojuaraora p oíd
-raoj 'ojjnranj A opadojdrai ojubj jioq jb 'sajopBJjoq soj opuapBq BABjjEq as anb
opjiAB^ ap ajuaiApasa jq -ounSjB ou^p jBsn^a uis 'jisnj ap sojij sounSjB uojbjij
oijntum pj ap oipaui ua A 'aApaj oj is opjiAB3 ja uatquiBj Bjanuí *oapiAajuoj\[ ap
BjpjBS ou 01J^
i ap 'upppjjL íBuajaqaij\[ Bjanuí sojtjS uoa 'ajuaS ap bzbj^
bj puajj as 'uij oujstui ja BjBd oij^ BjBd oíaijo A 'Buajaqaij\[ b jopBujaAo^ jbj ua
ojuaiuipouoaaj jap bjdb ja opuaipua^xa BqEjsa as anb oduian je A 'oSatjd ja pip
saj (Jaq b opx ojjaqBq souam iu 'oSaij^ ja oijg b ajjBSajjua uis 'oip sos^d sojsa
ap otpaui ua ua) sajBjnjidB^ soj uojBjunf as Bpin^asua A uojanj 'opjiAB^ jb asBU
-BduioaB oj anb aDBq 'BiajE^ ap bsb^ b aqjanq — uaiA 'uaiA 'aaip aj ajsa íoSaijd
ns ajjsp ap sandsap 'ouisiuioj ajopuaipid opuoin^jnj^ b bsb^ 'sbuije sbj ajqos
uB^sa ou SBjaijij^ sbj anb aaip aj ajsa 'oijxxnB apid aj A oSaijd ns Bp aj (^idijij\[
ap ajuBpuBUKT)) BiDJB^) ap bsb3 b bsb^ 'ojEpuBui joijadng jb Bijaaajjaqo saauoj
-ua 'jaaouoaaj b asaip oj as 01 jq opuenb anb A ajuajadiuo^ ojDnpuoo ja Jod au
-aiA ou uapjo BjjanbB b aoip aj A pijqB oj a^sa 'oSaijd ns oSajjua aj 'uiqjBg
b anq 'ajaipid aj anb soijixnB soj sopoj ajsa b opuBjsajd 'Buajaqaip^ ap sbj
anb sauapjo sbjjo uasaiaapaqo iu uasaiaouoaaj ou 'uasaiAiaaj soj anb ojuatu
-ora ja apsap anb bjb¿ uapjo bj sojja ua A 'sodjana sojap saja^) soj sopoj
BJBd opBJBdas jod ^aJJiA PP soSaijd opuaianpuoa (ubspj un BiaajBd anb 'BinjjB
ubjS ap ojaranjd A oqaBS ojajquio 'uaknjjs un uoa BiuaA sand) Jbjijij^ ap asBja
ua anb 'opBZBj^sip uaiA seto 'sauoia^jo ap sandsap ajqraaijda ap qz P 3:&gt;s9 Sajj
íoapiAajuoj^; BJBd jopBujaAO^) ap Buajiqoíj^ BSuaq auodsip 'orasira ojsa opuaxuiA
-ajd sjaiuiq ojad íapidrai oj as opjiAB^ ja ísaj^y souang b asBd oijq anb BpuBra
'opBjndiQ un ap oipara jod jBjidB3 bj ap sopBJjsiEj\[ SBraap soj b 'opora ojjapua
'ojsai^iuBra ap uauod sbj anb ouxs 'sBapi sns b uEippuioa BpBU ua ojqang ajsa ap
sopBjjsiSBj\j soj ua A oijgj ap ajjBd jod anb opBUB^fuasap Aajj;^ j^ asopuai^
•BpBqjasaj bj jauaj
-uoa Bipod anb ouauaA ja sonara o SBra oaod UBianpap sopxuajuoa soXna tíwuig BpBq
-jasaj jBjnajia nsoiadE^ bjjb^ bj b Bjsandsaj Bjap ido^,, ojuairaBzaqBaua ja uoa
'sjaiuiq b oijq pip aj anb uoiDBjsajuo^ Bjap Bido^) Bun Bjsa ua opijjoo Bq sandsap
oaog -p^jnraojd anb BuiBjaojj bj ap soAijsadraajuí sopjanoaj A sapBpanSiqraB ap
pBpiuj^u; bj opEjjnsaj Bq sojja ua A oqoíp opora jap soSaijd soj uajqB as 'aqaou
BPP Z\ sbj b Esa BJBd BjaA bj b ajuauíEAijDap oziq a -sajBunqiJx so jap Biauasajd
b so^aijg soj asarjqB ajpBj ns anb B^eq ajopuBÍasuoaB 'opoj ap auodrai aj 'oijq
opBurejj ajopuaiABq A 'sjaiuiq ap oíiq ja Bjsa ua uozbs bj b BqBjjBq a -ojqang ns
A ja sbujbí Bijaaouoaaj ojaSuBjjxa ounSuiu ojjo b ou A ajsa b anb A íopuEujaq
b BijBjní ojaB orasira janbB ua Bjaipnd is anb oíip aj A 'osjo^ auiBjuí ja td * • #b3
un oqaa aj opBpjog uanq A jouBdsq uanq oraoa oijq 'Xajji^ ja BJBd Bianpuoa anb
so^aijd soj UBiSjjip as uij oXna b 'JBjní soraBiAap anb ja Bja ajjBdBuong Bppiraoq
jap ouBtujaq ox asof anbB ojaadsaj uoiaun^ BjjanbB Bpuadsns #b aaip aj X ajjBd b
bihejj oj íouBjaqo ojjsanu b Bjní as z\ P 9n^&gt; apuodsaj aj ajsq :sojjanbs ubj3
soAijBJBdajd anb anb oijq b Bjun^ajd aj 'ajjanq ja ua opBadB asopuaiABq X '0¿ op
-UBUjaq Xa^ 0JB3 inra •Oj^j ap uopBuojoa X Bjnf bj ejbcí soAijBJBdajd sajoíara soj
uoa o(po^aj ap ouajj babjjb as ojqang ja opoj anb ap uoisb^o ua 'saauBjq oijbs
-irao3 ja oapiAajuoj\[ b pSajj apjBj bj ap ^ sbj b ojsoSy ap jj ja o oí 13 ¿pEjia
bX Bjunf bj b oppapaqo X oppouoaaj uBq sopBjjsiSBj\[ soj sopoj X ja anb aaip
aj jisBjg jap Bsaauíjg bj b anb ap SBiDUBjsunajja ua 'auodsip BjjanbB anb oj ap oj
-uairaijdrana jb bjjbj ajuaraBpBjBjaap ubj anbjod? sa oj is ^ ¿BjjiAa^ ap ajjo^ bj sa
oj oraoa jouBdsq oiuiraop un ajsa sa o^^? ¿sapBpaiaog sbj uauodraoa ab souibj
soj sopoj ap Bisa asopuaiuodraoa 'BAijBujaAn^) Bjunf Bun Bazajq^jsa as souiaa^
jira ap uasBd anb sojqand soj ua X BUBdsg ap soiuiraop soj sopoj ua anb BjjanbB
aaip o^^? ¿Bpusra BjjanbB anb ojap "ojraijdrana jb auodo as oraoa 'BjjiAag ap
Bjunf bj b BjaSns as is? 'sand 'uaiA Bjoqy -sajBsnBD sopiABSuoa soj jod 6¿ opuBU
-jaq Xa^j 'O^M ^í^aJ japod ap bjjbj jod BjouBdsq upiDB^^ Brasira bj jod
^BjjiAa ap Braajdng bj b BjaSns as X aaouoaaj anb oaijqnd jb BjsaijiuBra

�las costillas y lo echo a enoramala. Pasage fue este para el cuitao Michelena que
el miedo de la Brabeza de Elio lo hizo temblar, y aun otra cosita peor que se
meó en los calzones; aun otro trabajo mui grande le sucedió también, que en
medio de aquel gran aprieto en que se veya, no tubo abilidad para apretar el culo
y se dejó salir por el la sustancia del corage délos Marinos.
Como el Tumulto creciese y al mismo tiempo pensase de que todavía estubiese en el Cavildo Michelena, luego que se desengañaron de que ya no estaba
alli, se agolpó el Tropel al Fuerte, le hicieron salir a Elio al Patio y allí le pre
cisaron aque prestase su palabra de no separarse del Pueblo, que el Pueblo lo
aseguraba para siempre de sus resultas. Estubo remiso, pero viendo el empeño
de querer buscar a Michelena para matarlo, no tuvo mas recursos que decirles a
mi me es forzoso obedecer; lo que si les suplico, si es que me estiman, es que se
aquieten y no hagan daño alguno a ese hombre por quanto es mandado y no tiene
la culpa. Señor no queremos tal hombre aquí, gritaban y asi mañana a las 10
queremos Cavildo pleno: Vien, eso trátenlo Vms. con el Cavildo: finalmente tanto
le interrogaron a Elio, que no tubo mas recurso que decirles que estaba bien, que
no saldría de Montevideo, hasta que Fernando 79 o la Junta Suprema de Sevilla
lo relevase. Con esto se dirigen de nuevo al Cavildo y alli piden lo mismo que
en el Fuerte: el Cavildo les concede el Cavildo abierto para la hora que señalaron;
pero no satisfechos con esto descubren q Michelena se havia refugiado en casa
del Administrador de la Aduana Oliver; alli se agolpó el Tropel, y con cajas y
todos instrumentos tocan a degüello; entran a la fuerza 12 disfrazados; le dicen
que de todos modos tiene que salir de alli y obedecer a la fuerza, pero que si
quiere salbar su vida que se entregue en un todo a ellos, que salían garantes.
Mas muerto que vivo, accedió aquanto le propusieron haviendo sucedido todo
esto a las 3V^ de la mañana del día 21, a cuyas horas lo embarcaron los disfrazados
como pudieron por el Muelle, y lo desembarcaron en la Playa de la Aguada;
pero el luego que se vio embarcado instaba a que lo llevasen a la Corbeta de
Malvinas, y 3 délos que lo acompañaban con los que bogaban, no se lo permi
tieron; y asi, tubo que hir desde la aguada hasta el paso del Molino adonde estaba
el coche, a pie por el arenal, hasta cuyo punto lo acompañaron los 3 que lo em
barcaron. El mismo dia 21 a la hora citada, hubo el Cavildo pleno y por con
siguiente desde temprano la plaza llena de gentes, y todas — aclamando unánimes
al Governador en cuyo tiempo se creó una Junta de Govierno por el mismo
orden que la Junta Suprema de Sevilla lo manda haviendose nombrado 12 indi
viduos de Cada Ramo para organizaría con la precisa condición de que esta havia
de permanecer hasta que Fernando 7^ la derogase, o la de Sevilla y a no obede
cer otra autoridad que aquella, mientras no forme otra Junta de Govierno la
Capital; en cuyo caso, y dirigiendo aquella en ^onor y defensa de Fernando 7*
seriaesta (aunque mas antigua) subdita y sugeta a la de la Capital. Esto es todo lo
que Montevideo sostiene, y todo los atentados que hizo, sinque en ellos haya pereci
do nadie, ni menos se haya lastimado ni siquiera uno, por que todos hiban a
un mismo fin. Combocado el Pueblo como ya queda dicho se le hizo salir a las
bentanas Capitulares de Cavildo a Elio y en grito dijo al Pueblo de que ya
quedaba con ellos, y asi que se retirasen. Todo fue en baño porque todos que
rían cargarlo en hombros hasta el Fuerte; de modo qe. por tres veces quiso salir
y otras tantas lo agarraron y lo traían de mano en mano como una pelota sin
dejarle pisar un palmo de tierra, viéndose precisado a meterse de nuevo en el
Cavildo, y en seguida le quitaron las muías al Coche suyo, que a la sazón se
hallava en la puerta de la Matriz (en donde estaba la Governador a oyendo Mi
sa) lo trajo la misma gente a la puerta de Cavildo, y a Elio, Balbin y al Dr.
Pérez que salieron acompañándolo a todos Tres los llevaron en el hasta el
Fuerte y de alli vinieron con el mismo coche y llebaron después que oyó Misa
la Governadora en el, tirándolo siempre las gentes, con golpes de Música, que era
una gloria.
De todo se le dio parte a Liniers y Audiencia, y Liniers dice que concede en
calidad de por aora en que todo se quede como antes estaba; pero suprimiendo
la Junta, respecto a que no hay necesidad; pero eso no lo verá por que primero
dejará de existir Montevideo antes qe. deje de permanecer esta Junta enlas cir
cunstancias presentes.
Con este motivo dispuso la Junta fletar el Bergantín Fiel Amigo y despa— 146 —

�— ¿n —
ou 'jbuijij osinb oaoduiBj Bjna yg 'BAanu ByyidB3 By b asjiq piSip X 'osinb on
boaag -Bjunf Byap uopaaya bj SBiuap soy 'sopoj ouiod uasBiuji^ 3b oras A 'oyqang
yap uasaiyBS Bjna yB A boaag b uojbuiijui ay sopBJBasBiuua ap ByyipuBd Bun anb
pipaans inbB aQ 'boaa^ opjBujag *UQ orasira oy oqaa opuaiABq 'bububuj By jod
bstui oqaip jaABqap sandsap \z ya pjynao as oijbdi^ 9-ip^ Ia an^ ^p^^ns 'SBaijsBis
-ayaxa oiuoa j^ynaas ojubj 'sBpBjoaapuoa SBuosjad s^y s^poj uasapsisB anb oipid
oyqang ya 'oAnq anb ouayd opyíAB^ ya ua 00103 'Bip ajuairüíis yB aqaou euisiui
ByyanbB ua is asou 'jbj\[ By b oziq as ajuain^isuoa jod A ojjsny as SBinap oy opoj
'Buayaqaij^ ap oujaiAOf) ya ojaa^a oaiu ou ouioa ojad fopyíAB^ ya opoj b A oiyg
JopBUJdAO^ y^ osajd jpnpuoa Bjsd biuoa ysnb ya 'apjEj By ap sop ssy ap osa b
uayag 01JBSJ03 ya oSayy oub8u3 aui ouis 3 yty 'opBapuoj yyyB SBip f o oqruuBtu
as 'BZByg By ap asEjsajuoa ay as ou ooioa A 'uouBa ap ojij un bjij odtuaij oaod
yB A 'Bapuoj 'pijiuio oy 'jBjjua BjBd Bdod na A omp ojuaiA un jauai ap JBsadB
A 'uoued ap ojij ap seui ap BiauBjsip ua ojjang yap bdoa By ap sauopsipauíui s^y
b 'nzBzuBjy ya Bsa ap oijbsjo^ ya oajaaB as 'yos ya asjauod ap sajus y z ya
•B3 oyqang yap sajp^g A oyyipnB^ ojjsanu b jbj
-OAap EqEsuad 'ByidBj ap bujtodbu aq^ omoa anbjod anj ps^d ay anb oy pssd ay is
(Buayaqaiy\[ e ojad tayjapuodsajjoa anb seui oziq as ou ojuajB A opio^u uaiA ajq
-uioq yBjB otuoa A tojadsaj A Baijiyod uoa 'op^ija uaiA ajquioq oy^j jBSayy aAap
ouioa p^ayy opBjndiQ ajsg -Binjjsui By Xajjy^ y^ ^nb oy ap 'opoj Bja ajuajayip
UEnb jaA opuapBq EpsuESuasap BqBjsajojd anb ojad íoapiAajuoj^ ap sojuaiuiiA
-ora soy sopoj ap jBynao oSijsaj un jas BJBd 'ByB By jod opBiqraa 'oubot jod
opBiqraa BiuaA ya anb Ejunf By Bpoj -3b jiaap anb souara apand ou EDisny\[ ap
adyoS un Bp ay Biparaoa By ap sandsap oyqang ya anb A pSayy anb Bip orasira
yap aqaou By ua Biparao^ ap JBynjidB^ oayBg ya ua oyopuBaoyoa 'oxaajdB JoÁEra
ya uoa aAiaaj oy Bjunf By anb 'ajdraais ap pBpiuajas By oyqang yap sajua^ ssy SEp
-oj ua Bqjasqo anb oSany ojad ÍEiuaA anb ojsandrai y^ra oy Jod adayní ajuBjsEq
uoa oajEqraasap as opBjndiQ ajsg *Bjunf By ap uopiyoqB By OAanu ap opusra
-ijuí 'opyíAB^) ya A oujaiAO) ya BJBd 'Biauaypny A AajjjA. PP so^ayyg uoa Bsa ap
sodjan3 soy ap oun ap uBjidB^ un oapiAajuop\[ b o3a\\ ajuaijjoa yap z 1^
•EunjJoy ns ap yiAora jaraijd ya anj ajsa anb sandsap 'oapiAajuop\[ b a^nqujaj
ay Biauapuodsajjoa Buang *ozyq ojsa ap BpBU sand ¿JiAijasa Bijanb ounSyB is
jod 'Biaijo^^ By oyqang ajsa b asaijjBdrai ou 'soSaiyd () ÍBsg BJBd ajqraon
ns ap oijbsjo^ ya sjaiupj opuBqaBdsap anb BJBd J3AEq Bipod uozbj an^)
•BUBdsg BJBd OUJ3IAO3
ap Bjunf Bjsa Jod pqa^dsap as anb uijusS'jag ya uajdaajajuí anb Ejsd yBjid
-E3 Bsa ap S01JBSJ03 soy usjJodB as 'sopuEqEjjuoa jauajuoa ap ojxajajduoa anb
B3A opusnb 'seui oqanra A 'ayqBuiraoqB SBra sa Eip ya ua anb oy opoj auirajaj
anb Ejsq A auodraoa as anb ap ouEdsiyq oqBjq yap saaoA sBy b sop^oq soy A sofo
soy uaiquiBj EJijqB opyiAB3 asa A íyajsBd yB Bjaydraoa Bjyanq BjBp as A Braajsis ap
uojBpnra anb uaiA inra oaja 'opoj ap pBpiy^aj By aynajp anb oSany ojad ^sajqiy
sojBynj^ A sojSa^^ soy uaiqraBj oraoa íopBjuBqay oyqang ajsa Jipuaj b jiuaA #Bd
uojBiujByB as 'opipaans oy opoj ap pBpiyBaj Byap 'sjjaiupj jod sopBraJOju; yBra
'sauByBjB3 A 'saany^puy 'souaqijjy 'sopujBg soy anb ap ojjaia inra ap oíip as
inby #o¿ opuBUjaj ^ag oraijixay ns b yaij oyqang ajsa ap Buinj By opuBZBuaraB
'uoyauo3 ya ua 91A as vA anb apsap opyiAB3 yB Buayaqayj^ ysx y^ 9SBd anb oíaiyo
yap ajaiyur as oraoa íJopBjoqap un ap soubui sej b soujB^ajjua sjaiuiq *jo ya
Bijanb sosojauíaBj b oraoa anb opBjJaqiy Eq sou anb ap oqanra oy jod SBipjoa
-;jasij\[ SBy ap "soiq ubj^ yB SBiaBjS sajuBsaaui ayopuBp 'ojuajuoa A ajSayB baia
youBdsg oyyBSBA uanq opoj anb EJEd ajuBjsBq ya sa OAijora oyos ajsa A ^BjaaaqBa
ns b 'saqaj uis A ojau youBdsg JEjiytJv uanq un sojxij b auaij anb ap opEjnS
-asB X opiauaqraoa Bjsa oapiAajuoj^ :BjaSuBjjxg[ upiaB^^ Bun^uyu b asjsSnXqns
ajuara^joraaj opBSuad Eq seuieí oapiAajuop\[ *sayEra sojnjny soy ap asjipEqa Ejsd
uajjaídsip as uaiA inra oaja sojuairaijuas soyyaA soXna :sBiauBjsunajia sBpoj Jod
osoqaadsos oujaiAO) un ap sauoiaisodsip SBysra ssy BJByaap oyos oyos X 'yBjidB3
BpBraB By b opBjira Eq X BJira ajdraais *9b orasijoijjBg ya X pBpizioja By Edysd
as opuEnb asjBporaoaui ap zBdBa Bas p^pnia Esa anb ap asjaaja ap uaiqraBj Bisa
oy SBra oqanra X íjijaSns uajainb ay 'oubjij yap soiJBpijjBd SBjsioSa X 'sosopiA
unB X soiJBuoianyoqaj snjiJídsa soy *9b sauaraija soy ua ja^o ap ajuEjsip inra
Bjsa oyqang ajsg 'apjvj^ y b ajqnjao aP óI p T3A BT 9ÍP an^ Ia 'BÍÍÍA3S aP
Bjunf By BJBd opBjndiQ ap BJjan^ asof *uq b X 'soSaiyd uoa BUBdsg bjeíí oyjBqa

�porque no conozca la razón sino porque el quiso bengarse del Governador y del
Cavildo por este medio, porque ellos fueron los que le hicieron la vez pasada
desocupar la Iglesia Vieja, porque era esta Almacén del Rey, que se cedió pro
visionalmente para Iglesia mientras la nueva no se acavaba. Lecoq también esta
ba picado con Elio porque no quiso este que aquel dirijiese la renovación del
cubo del Sur, ni la reforma délas Murallas, sino que el mismo era el Ingeniero,
el Sobrestante, el Peón &amp;a Dn. Juan Francisco García de Zuñiga, también estubo
mui remiso en firmar para la creación déla Junta en la Actaplena del 21, pero
viendo que era solo tuvo a vien combenirse, ysu fortuna ha sido que la multitud
délos que estaban enla Plaza nada supieron de su repugnancia. 1 cura ya se
hiba a embarcar para esa; pero el Governador lo contuvo, asegurándole su pa
cifica permanencia &amp;a.
Montevideo, Octubre 5 de 1808. — [Firma ilegible y rúbrica]

Montevideo, 5 de Octubre de 1808. —
El 2 de este a las 11 del dia llegó a esta el oficial de Patricios Escribano
Rocha, conduciendo un Pliego déla Rl. Audiencia, y segura^ís. devia venir con
gran recelo, pues dio fondo la Lancha enque venia frente a el Baño de los
Padres, endonde se desembarcó con el Padre de las Minas. Luego que llegó a
esta se propagó venia con pliegos a efecto de que se disolviese la Junta esta
blecida, concuya noticia se removió el Pueblo y se dejó percivir en el un susu
rro agitado de mal contento, que no pasó mas adelante: alas 7 de la noche ora
enque se preparaban todos para hir a la Comedia se citó a los Sres. de la Junta
la asistencia para abrir el Pliego y en este momento se experimentó mayor fer
mentación en los mal contentos, que para aplacarlos fue necesario hacerles en
tender que la Junta nose disolvería ínterin no lo dispusiese el mismo Soberano
Fernando 7o pues de otro modo a los Vocales de la Junta yal embiado Rocha se
les preparaba una suerte desgraciada. A las 9, todo el Populacho tranquilo y
conforme con lo que se les aseguró ser dispuesto, fueron los Sres. Vocales a la
Comedia a el Palco del Cavildo, para manifestar la tranquilidad que en ellos
reynaba y de consiguiente devia permanecer en el Pueblo: para mayor comprovarse de esto se dispuso una diputación para () a el embiado Rocha, que
se hallaba en el palco de Magariño, que les hiciese el honor de acompañarlos
en aquella rehunion y de facto accedió a ello, con lo que se tranquilizó mas y
mas el Pueblo y tubo que celebrar esta acción. Concluida la Comedia acompa
ñaron a Rocha hasta la casa de avitacion en donde lo dejaron asegurándole de
ningún cuidado que devia tener pues que su persona se respetaría sagradamente.
A la una de la mañana le dieron un golpe de Música agradable, y a las cinco
sonaron las que le tocaron salió al balcón a dar gracias y el Puevlo recibió con
mucho regocijo esta urbana demostración con lo que se retiraron mui contentos.
Desde el 21 del pasado a las 12 del día en que nombró el pueblo esta Junta,
descansa con la mayor seguridad en sus disposiciones y sobre su suerte, sin que
haya havido la menor conmoción, ni crehemos la haya Ínterin permanezca sin
innobación esta constitución de govierno. Mas si se trata de abolido o disolberlo
por otra autori- que no sea la de Fernando 7o o la Suprema de Sevilla, es de
creerse en los mayores atentados y que no parecerán esto hasta el extremo de
una catástrofe.
El día 3 handuvo Rocha acompañado de uno de los de la Junta, todo el
recinto de la ciudad, viendo mui despacio, las murallas, pistoleras, Ciudadela,
&amp;a. sin que nadie le huviese faltado al respeto y atenciones conque por medio
de su buen modo se hizo lugar antes al contrario. Todos le correspondieron
dignamente llenándolo de mil satisfacciones, como el mismo selo dirá a Vms.
quando regrese. Estamos firmisimamente persuadido (y de ello jamas hemos
dudado) que el modo de pensar de ese Vecindario y Cavildo, es conforme y sin
discrepar nada de el nuestro y que todos respiramos unos mismos sentimientos
de fortaleza para nuestra conserbación en lealtad a nuestro mui amado y Cató
lico Soberano Dn. Fernando 7o y Dios quiera que jamás nos separemos de tan
justos sentimientos.
En este correo se remiten a esa muchos papeles curiosos y útiles; y apesar
— 148 —

�jDjndod uqjspap D| DOD^sap í/#oXoj \o e|UD¡auies sa opon^|nuin| Ojqand,, un anb X ,,soj|nsu¡
tOAanu ep o^jajqna o asjauod,, DJDd ajuar d| jduijo^ 9¡A|osaj o|qan^ |a anb dujji^d .'ajuar
D| ap uqpDiujo^ D| X seuopjsodsip sosa Jod oposnDS jcjndod uqpowuo^ jo^a^a dj ¿
D| ap jopoujaqoQ DJDd Duajdipjyy ap |a6uy ap ojuaiuiDjquiou X oi|g ap Ja^o
ap uqpnjijsap dj .'Xajji^ \a jod SDpouapjo SDAijojjjsaj sopipaiu sd| -'osoipadsot Jod
djjuo^ op|¡qD3 \a jod opapip DJasue^ d| ap zidj d 'oapiAajuoyy ua sopuja^o sojuajiupajuo^D
so| Duojsj^ 'sauopDUMijo sas ap soiJojDqojd sojuaiua^op Djunlpo X ssdudjj opadui| |a uo^
Di^uaAluuoo ns X popijopjDd ns opuDJjsouiap 'Aai¡\\ oipip ap sauopDnpo sd| auiasa^ "opuap
-i^uí ap osoipadsos 'sjamp o6d¡juds X^jjia |d joqpjap DJDd u^ijsaS ns ua ojuajuiDjuaXy |ap
oXodD |e ep;d anb \a ua 'sajiy souang ap oppqD^ p 'oapiAajuoyy ap Djua(* d| ap opi^ol -ff

ou X ^bjbjj bj ap oy^ yap sajuBjiABq sosojanaS X saj
-Bay 'sajqou soy ap 'buj3jejj uoiun X pBptyinbnBjjL yjoj By uoa 'ojaiDpsní X ojaaj
'opBjjsnyy oajaiAO^) on aiypuoa soa 'sopoj jipad soAap ajnaaiBjaanis oainbB 'soiq
jod opoj Ba -jBj X 'yBj nos oapiAajnop^ ap soy Baayy Baoq b B^ip as opoEtib
Bjas saauojua 'yiSBjq oaEq^x JEjid b B^iyqo son pBpisaaan By is X íjiSijjb X jeijis
ajainb son as oí para ajsa jod anb naiquiEj aaa JBd íopE^au Bq son as 'XeiiSeje^
yap oaBqBj •) Bsa b opiwnao opnaiABq X 'jBtunj anb jauaj nis souiByyBq so^^;
•jBSny JBp naAap ou bsod bjjo b anb b X apnodsajjoa anb oía
-ajdsap ya uoa SBzaÍBq sajuEÍauías uejiuj as oapiAajuojv na anb jaq^s aAap ojad
ínpuB^ ap ojjx ^p EiDUBjsip sbih b SBpEapuoj u^ypq as sop SBy anb SBip f BJBd
Bq bX X buiijueui uopBaiunnioa Bpoj soujejjod BJBd Bzjany ap SBqauBq sop uoa
ojjanj ya soniBanboyq ap ouijEsap ouiisiaejS ya na opijjnoni Bq anb 'onjaiqo^)
asa oipo ojubj noa BpiyBS ns opBjitn Bq anb ^nijnBSjag nn opBqa^dsap Bq as
oíaaya ajsay -sayjauod opipnajajd UBXBq anb SBjmsoduir SBjSau SBy jBjn^iysap
BJBd anaij By uaiquiBj anb X 'opoBOjaj opEuiB ojisann ap uopEuiuiop By na Bzam
-jiy ap opBjsa ns ap X pnjy^ay ns ap 'sosiab sojaajip X soinojd JBp BJBd 'sBj^jaua
X japod 'soiJjiqjB uanaij 'oapiAajuo^^ ap soy anb sojsa uEdas ojad 'janodns opij
-anb nBq soijejjuod sojjsann ap BpiyBcn By ojuEnb ouaia sa anb objiq ¿oapiAaj
-noj\[ ap ouj3iao&gt; X sajuBjiAEq soy ap Bjjap bidijoo in BnnSyB bjjbd uis 'BjEy^ By
ap oyg ya ap opiy^s oajsq on jyodojjay^ By b an^ayy opuBnb 'oojaiAO^) ya onB
X sojjo X sonn uBJip anb ^? 'soijbjbuSisoo3 X sayBsnodsajjoa 'soStuiB sojjsano
B 'oE^iy son ajuauíBqaajjsa ubj anb 'sayijuBajam sanoiDEjaj SBy ap X 'souBoijaq
X sajp^d soAijaadsaj sojjsann b Bnosjad Bjjsano ap Ejoana JBp somasaipnd Byya
jod anb BJBd BOBdsg BJBd sjaioiq Bjayo^) By aqasdsap as op^siAB Bq son o^q
^soSiuiana sopBjsyaap b ouioa ejejj sou onjaiAOf) asa :oSimy Baoq By na opuBztua
BJjanS na soiabu soy usyyBq as ajuauíjEiuaB :oij yap oanboyq ya ooJEjinb son
oo soisa anb ya un^as oaja X sasaySuy soy noa oqaa opijsiuuy yap osajdnn on
•m\ b ojiuiaj ojonípy •sasaausjj ap sajqiy OBjsa naaip son EuoyaajEg X Banan^
?BAopjo^ 'BianBjj By b sapEpiytjso oqaa ob ajBd Bijjsny X Bisng Bg -BoinbBof
BjoyjB3 yysBjg yap Bsaanijg By ap sopox "odsiqo X opyíAB^ 'Bianaipny *yg By 'Bsa
ap ya BJBd onjaiAOf) ajsa ñd oSaiyd ^bjx •noiaBSaqBn ap ssip z\ uo:) ojiaoBf yap
ajnapaaojd Esay^uy eje^bj^ Bnn Bjsa na cujna bueueui By ap oí ^1 B f JaXy
•oapiAajoop^ ap soy b sopiABaajd X sosoyajnBa ap JBdyna naAap
opoin nnSoin na 'soqaaq sojsa ap pnjJiA b anbuo3 'VT^ uoiaBqayqns 'p^jyBaysap
'ajoaniBsomynainj opnBJayiaoA 'oapiAajooj^ ap soy BJjooa ooiaBsnaB BpEjnsnaui
-sap ua ojijS ya pjuEqay as 'opiuajuoa ya 91A jas Bsa na anb oSany ojad 'Eqjaaaj
Epoj ooa oínpojjuias oSaiyd ajsg "3po 'IBJ€) T3P SBzuBTynoasap X soyaaaj sop^p
-ony soy jod uoisuajajd EJjsanu ap pnjiaiyos na Bpuapipny By BJBd Bjsa ap bij
-iniaj as anb opBqjasaj ya jianpojjni EJEd oyyiJBZBy ap asaiAjis souiBjipain 'sanSnj
-jog opBiquig ya Eijiuiaj anb 'oujaiqof) *dn ya bjb¿ oSaiyg nn ap pBpinnjJodo
By 003 'oyiSis ya BJBd uopnBaajd ap sepipaui X BpuawaqpB Bpoj noa opEÍauEiu
souiaq sou sojjosoo sand fsojjaiq sauuoua sajBj opijamoa n^q as apnop sa Bsa
na anb ayjpap OAap 'ByajnBD Bood X Bzaja^iy noa opBÍaoBin sonjaqBq ap aaip
ara "va\ anb oy b ojobiid og -sojond soy uopBjipauíX npiaBjapisnoa By opoaiood
oiDBdsap OB3A soy onanq sa 'opoj ap sojsanduii JEjsa oaaip son 'suia ^nb oyap

�de mantener la Junta contra la orden dada por el Virrey de que se disolviese y señala los
graves perjuicios que se derivarían de esta última resolución de Liniers. Concluye haciendo
un llamado al patriotismo del Cabildo bonaerense, para que apoye la obra en que están
empeñadas las autoridades y Pueblo de Montevideo de defender a Fernando Vil y en la
que están decididos de continuar hasta el fin.]
[5 de octubre de 1808]
OFICIO DE LA JUNTA DE GOVIERNO / DE MONTEVIDEO AL
M.Y.C. y R. / DE LA CAPITAL DE BUENOS AYRES.
El Pueblo de Montevideo, que dio poco tiempo ha tantos asuntos a la His
toria de la America, vuelve a ser hoy toda la expectación de este gran continente.
Es el quien ha levantado el grito contra la corrupción del Gobierno... el, quien
pide la separación de un Virrey extrangero por sospechoso de infidencia... el
Mundo lo save, y nosotros estamos en el caso de combencerlo. Pero por desgra
cia Montevideo no es mas que un Pueblo pequeño y su ribal es el arvitro del
poder y la fuerza. Tenemos Justicia; pero que importa si nos falta el Vali
miento? Nosotros necesitamos de un apoyo, de un protector poderoso que nos
sostenga, y este no pude ser otro que V. E. Si, V. E. posee un valor heroico, le
sobra constancia, y ha provado vien que no le falta entereza para arrostrarlo
todo quando se trata de salbar la Patria y servir al Soberano. Suya es la causa
que defendemos, no de Montevideo. Suyo es el Pueblo que representamos y suya
la Provincia por cuya felicidad entablo este Cavildo sus primeros empeños. No
son estos títulos mas que poderosos para interesar a V. E. en nuestra defensa?
Seguramente después de los grandes sucesos de Nra. imbasion no se ha presen
tado otro lance mas digno de la protección y cuidados de ese Ilustre Ayunta
miento. A él toca cortar los abusos, remediar los males, y promover por todos
medios la felicidad Publica. Montevideo ha dicho y sobstiene que esta peligra
mientras el Govierno permanezca en manos de un Gefe nacido en el Centro de
ese Imperio Sacrilego, cuyas deprabaciones nos han cubierto de un lunar eterno.
Por eso pidió su remoción, y si V. E. gusta, entraremos ahora en algunas medi
taciones sobre la justicia de este proyecto.
Apenas el Pueblo inmortal de Buenos Ayres deseoso de labar los ultrages
de una sorpresa puso en la silla de sus Gefes a el actual Virrey, quando este em
pezó a dar las pruebas mas decididas de su afición al pérfido exterminador de
nuestra Rl. estirpe. Sabe V. E. que sin noticia de nuestra Corte y con ultrage de
la nación entera, le dio un parte exacto délos sucesos Militares, ocurridos desde
el 24 de Junio hasta el 12 de Agosto de 1806; que posteriormente bajo los mis
mos principios, le comunicó la derrota del Exercito Ingles en Buenos Ayres; el
sitio de esta Plaza y su restauración por los tratados del 7 de Julio del año
proso.pasado.
En estas pzas. (N 1 y 2 del adjunto testimonio) que no serán desconocidas
a V. E. es muy notable aquella prolija narración de que se hace estudio, como
para someter cada echo a la censura del extrangero, como asi mismo la protec
ción de haber conserbado en medio déla distancia, y el tiempo los sentimientos
de un verdadero Francés, con que concluye el Io. Y es lo solo sobre toda refe
rencia, conque termina el 2o Ayudante de Campo Mr. Perison Vandevil para los
detalles que puede apetecer el Emperador sobre estas interesantes Provincias.
Nosotros omitimos glosar estos pasages por no acreditarnos de cavilosos y
molestos, o mas vien porque es escusado buscar el crimen en las circunstancias,
quando se tiene a la vista un echo que por si mismo es el mas delinquente.
V. E. nos permitirá fundar un tanto esta producción, que parece hija del aca
loramiento. No es permitido al vasallo de una Potencia libre participarlos su
cesos de la guerra a las Cortes extrangeras sin noticia del Soberano a quien
sirbe y obedece; porque un acto de esta naturaleza indica cierta dependencia
que ultraja el decoro de la Nación y rebaja la dignidad del Trono. Si alguna
vez por lo importante y extraordinario délos acontecimientos suelen practicarlos
algunos Generales mas Politicos que Guerreros, siempre se acostumbra ceñir el
parte a un mero aviso del resultado feliz o adverso de la Vatalla, por el interés
que en ello hayan tomado las fuerzas del Principe amigo o porque las circuns— 150 —

�— isi —
•oraxg ja A 'u^ajode^ ap ouBuuaq on BUBdsg ap ouojj^ p JBdnao e BAiq Bpuaj
•oía BjipnBui sbui bj jod o¿ opuBUjag opBuoJjsap anb uBqBpunuB oínpuoa anb
soSaijd sog "saauBjg opaduij jap opBsiuig 'ABuasBg ap *jg^ jBjidB^ bj b oqijjB
sojuauíoui sojsa ug •uppBurejao.ig bj ap Bip ja ¿BjnsajdB sBZBuauíB A so^anj uoa
pjnaojd 'jouBdsg sbui sa ojuBnb opBuiui souaui anb sajAy souang ap ojqang
ja ojb^iq ¿saauBjg ap^ un ap Bp^dBjos A 'jiAap ajduiais Bjanpuoa Bsa 'uop
-uajB Esa 'ojuaiuiBjiui asa 'ajuaaoui sa 'ajq^pnBj sa ojad ÍBjjap Bas Bpuajajipui
bj anb souiajanb ojsa jod ojsj •JiAiaaj BABjadsa SJaiuig oSbijub *uq *jos -ouixg
ja anb osajduij jb sbaijbj3J 'sauapjo sbuisiui sbsb (z\ oM opuajaj jap bj ap
aaajBd un^as 'BajBg bj jod oiAuasa anb sbjjb3 sbj ua) opijauínjd oSanj apsap
asaiAnq aj jiAapuB^ u^aapg ns anb jinSasuoa oiJBjauíaj Bjas ou ¿Bjní bj apuad
-sns anbjod 'Buiuixaj o/taja bj ouis A ¿bjjiuo bj anb sa (bjod 'opijo ns BiaunuB
oj ouiod 'jBsnBD Bjsa Bumixaj p^aja ^ajJiA P ís 'souiBjunSajd sand bjobj^
•uoiauajap bj psnBD anb oaijoui ojapEpjaA
jap ajqBqaBjuí ojuauínaop un Bja ^z sbíoj 'oí N opBqjasaj otdijo ja anb asjBp
-joaB uis aiuauíBjn^as 'jisbjq jap soj ua o^jnqip as isy ^uoiaunj auuiajos BjjanbB
ap ojBjBdB A pEpisoiuduins bj oSoBsap sbui uoa jauodsip b ojos ubj opiStJip
A 'aiuaaoui Bja anb jaaja osinb as ajuujsqo ou ojsa ojad 'uopuaiui ns Bpoj ajqis
-ja jaa^q souiBjnaojd A 'os^d ajsa bjjuod souiEuiBjaap sojjoso^^ ^osaiduij oiusiui
jb saiuain^isuoo sauapjo JiAiaaj BiSBq o¿ opuBUjaj *uq joua jap Bjnf bj Japad
-sns b BzuBqB as o^puBui osajdxa joualuB jap BpBDija bj opu^piAjo anb SBapi
sns ojubj piqui^a sojsp sbui uis A 'znj b pip oj anb Bjuajdui^ bj ap ja anb
jajDBjEa ojio iu uoiaaajip ap bjjbd uis zipu^ ap opniuiaj osajduii un oiuasajd
aj as oduiai) ouisiui jb o jad 'ouiijjn ojso^y ap n ja asBjnaaxa as anb oSanj
apsap ouapjo sjaiui^ ^jo^ jg 'BajBuoj^ jBnwB jap upiaBUJBjaojd bj BJBd ajuainS
-isuod uapjo 'J^ P oujaiAO^ asa pppaj 'of sojjb^ -uq -jo ja Jod buojoo bj
BpBjqo "ajuBjapB souiasBj 'soidiauíjd sns uoa Biauanbasuoa opuBpjBn^ asBjjBj bj A
'BsnBD Bjsa ap zanf ja asanj soiuijadaj 'uoajodB^[ oiusiui ja anb í^opof) ap sojaa^
-OJd soj jBjjaauoasap BJBd osjnaaj ojjo jauaj ou ap SBpuBjsunajp ua SBpuBiuap
sajBn^í oqaa jaABq jod o¿ opuBUJag uq jbjiub^ Joua A ^ag opBury 'oj^j ap
Bjanpuoa bj jBuiujBxa A japuajdaj BJBd BipBso oaiu anb auiBjuí asa 'uoajodB^j
ouisiui ja anb souiBjaisinb ojos p^pjaA ns Bjsandns A 'z o} jap z\ N ^J-^O ^j
bjjsiuiui sou auSisui Bqanjd B/ína 'oqaa un sa ajsg ^BiauíAOjg Bjap Bsuapp bj Bd
(ouBjaqog ja ojjnsuoaui) BiauBjg bj b soijixnB Jipad ojijap un sa anb jaaja ua soui
-ajBUB^ua sou uaiquiBj ojad ÍJas apand opox ¿bij^b ubj Bjnsuaa Bun BJBd ojij
-aui ^Bq ou ¿oapiAajuoj\[ ap opjiAB^ ja BJijap ¿ojdaauoa ja opBuopuBqB sg
•jouudsg ajquiou jap oSiuiaua ajqsjaaxa jap upiai^ ns ap ojuauín^jB osojapod
un jas ajqos 'ojijap ojap^pjaq un sa sjaiuig *jos jap pBpisopijo bj 'auo^ BJjsanu
b SBijojai^v sns ap sboijou SBJaiu iu JBp sasaauBjg sajujaua^ soj opBjquinjsoaB
sbuibí opuaiABq ou A (soja^uBjjxg sanbng A SBzajBjjog sbj b asjaaBq uaAap anb
sopnjB soj ap opuBjqBq 'jBqB^^ BzuBuapjo Bjap ojnjidB^ un Baipui ouioa) saÁag
sojjsanu b UBpuu as uajiuuad sojja anb soj anb Bjjaij, Bjap sadiauug soj b
sojuaiuiBjB3B sojjo jaaBq opiAiqojd A oppajqBjsa opuEjsa anb 'soureSzní souaui
opuEnb o tajamos as opoin ajsa ap uainb aSBjjBSBA jBjnquj ap oaod Anuí Bjsip
opiní ojjsanu bjb^ ¿jopaauaA ojiajaxg un ap ajuajj bj b A 'oubui bj ua BpBdsa .
bj uoa opuBjqBq ojaSuBJjxa opBjuajod ojjo b asBjjiuinq as BUEdsg ap jBjaua^
un anb opijiuuad souiBjaiAnq ouioa im^ sojjb^ ap Baoda bj ua ouioa asBuAaj
ja ís 'bjbuibjjui sou ja 'i -jouBdsg jap ojjnSjo osojauaS ja soduiaij sojjsanu ua
opiBaap Bq ojuEnb BiSjaua uoa u^qanjd 'uoijsanb ua sajjBd soj sopBJiui opis UBq
anbuoa pBpjBijj Bg ¿sojadsaj sns JBqjasuoa souiajpod ouioa uopBf^ bj ap jouoq
jap sojaAas sajopsjaa soun somos ouis 'a^Bjjjn ja souiBjajoj i apjaid sou anb
bj ajuauíBspajd sa pBpijiaop Bjsa A 'ajqBdjnasip opoj 'ojiaij aaajBd sou opoj 'oj
-jaaouoa somajanb ou sojjosou ojad íseijojS sns ap ojuamnjjsui ja somos opuBnb
unB uBiaajdsap sou sojjg "Epi^ bj pip aj anb uoiobj^j bj b jaaauajjad ap omoa
'ouBjaqo^ ns e jaaB apand anb soiaiAjas soj ap ojubj apn^jdB as ou A 'sa oj anb
BpjanaB as ajdmais '-g -g 'oja^uBjjxa jg ^ojEja uaiA sa oaijoui ja 'pBpisaaau Bg
¿ajuaiuaqmoa jod asBjjBq oj ís 'opsijy ns b asBaiunmoa soj SBjja anb jbjiubu snm
Bja A pijpEjq ap oijo^ bj oipaiu jod BqBjsa opuBnb 'BuijBmBjjjn BjjanS Bun ap
sojuaimpaJuoaB sojap upajodB^j b ajuamBjaajip Jinjjsui ap ^jq^q pBpisaaau anb
ojad 'aSixa oj pBpisaaau bj opuBnb ojjaaB ojpij sa BjqBjBd un ug 'BUBduiBa bj
ap sBqísjaqns sauopBjado sbj JBjSajJB BJBd osBd ja ajuaiuaqmoa UBSsq sbidubj

�Sor. Virrey, lejos de indignarse, lejos de tomar medidas para armar los Pueblos
contra el usurpador, procura adormecerlos en la ignorancia de su peligro, pu
blicando una proclama tan llena de veneno como el que lo produjo. Su lectura
exaltó a este Cavildo y no pudo menos que censurar y aun se tomó la libertad
de explicarse con V. E. a fin deque procurase sufocar un papel tan escandaloso
como injuriante a la América del Sur. Pero todavía se le disculpa afirmando
que se ignoraban las ideas del Tirano, que combenia alucinar los Pueblos y que
el Virrey no hizo mas que firmarla después de concluida por sus autores vien
conocidos. Montevideo contesta a estos efugios, que el primero es una falsedad,
provada por la Carta N 13 f 33 bto. en que el Señor Liniers confiesa que tuvo
un completo detalle de los iniquos proyectos de Napoleón. El segundo que no
havia necesidad de ocultar al Pueblo una infamia que jamas hallaría partidarios.
Que Buenos Ayres y toda la Provincia ha dado muchas pruevas de su fidelidad
para que se dudase su opinión. Al tercero que si la política hacia precisa aquella
ocultación con respecto a los Pueblos, con referencia a los Goviernos, era per
judicial, pues embueltos en el herror no podían hir tomando sus medidas
para participar al Vasallo la Suerte déla Península, y sin embargo de ello la
circular reservada f 30 acredita que la Superioridad les fijó por modelo de su
conducta la misma Proclama en question.
Precindamos de todo, por un instante, combengamos q' solo se procuraba
atemperarse a las circunstancias, y precaver conmociones en lo interior, estando
el Sor. Liniers resuelto a sostener la causa del Soberano. Bien, y entonces porque
deja regresar libremente a Europa a Mr. de Sasenay? Y porque dice S. E. que
no se le detenga? Porq' manda que sele embarque con preferencia a la restante
oficialidad en el Bergantín Amigo fiel? Porque previene que se le desembarque
en el primer Puerto de su recalada? Porque se recomienda a Dn. Manuel Ortega
para q' le avilite con dineros, y libre a la vista contra S. E.? Porq' le ofrece
recomendar al Ministro de Francia su buena comportacion? (fos. 28 bto.) Será
por las circunstancias? Será por no conmover los Pueblos? Será porque faltan
medios para hacerle prisionero sin mayor extrepito? No, nada de esto; el Exmo.
Señor Dn. Santiago Liniers dice, porque no estamos autorizados para ostilizar al
Imperio Francés, fs. 12. O blasfemia sin igual! O pundonor délos Españoles!
O infelices y amado Monarca! Fernando 7o! Hay hombre que tal pronuncia entre
nosotros para proteger a tus barbaros opresores? Y en tanto que V. M. gime
entre cadenas, el vive adorado de otros Pueblos. El representa vuestra sagrada
persona; el llama Traidores a los fieles vasallos que se abochornan de respetar en
su individuo la imagen de vuestro poder y grandeza.. . Disculpe V. E. estos
transportes de nuestro justo dolor, y permita que volvamos al proposito detenien
do la consideración en el resultado délos documentos que obran de fs. 1 a llbta.
En ellos verá el Exmo. Ayuntamiento que por solo el echo de haber pro
puesto un Ministro de S. M. F. que la Provincia se pusiese bajo la protección de
Portugal, resolvió el Virrey romper la guerra, e imbadir los estados limítrofes de
aquella Potencia y volviendo de aqui la vista a lo reflexionado no podrá menos
que adivinar el contraste de esta animosidad por un leve motivo (seve en razón
de ser un mero partido déla intriga propuesto sin las armas en la mano y por
un Ministro que acaso abusaba de su carácter) y de aquella tivieza aun después de
saver que Napoleón havia subertido el Trono de España, Ala verdad que esta
implicante conducta no podrá conciliarse sin conceder que son diversas las reglas
que autorizan para ostilizar la Francia, y las que permiten desbastar el Portugal.
Mas la Metrópoli no esperó ni devió esperar otra cosa para hacer la guerra
al usurpador, que ven atentada la magestad de su Soberano. Esto mismo vehia
el Sor. Liniers en los Pliegos de Sasenay, luego es iniquo, malicioso, y despre
ciable, el efugio conque ha querido salbar, este Emisario, y proporcionarle un
pronto regreso a la Corte de su Emperador. Calculemos ahora los males que de
aqui vendrían a seguirse.
Sasenay puesto en Francia a espensas de Nro. Virrey, dará una noticia com
pleta del estado de la Provincia, de su fuerza, de las disposiciones del Gefe &amp;a.
Bonaparte que con este solo objeto le enbio al Rio de la Plata (véase la Ins
trucción fs. 14). Tendria cuanto deseaba para arreglar el plan de ostilidades con
tra Nosotros, y cuando llegase a efectuarlo, sería, precisamente bajo unos datos
los más seguros. No creamos que contase con la voluntad de un Gefe a quien
— 152 —

�— t^l —
apid soy yg ¿oíauBUJ ns ap sajopByaa soun ayjBjinb n^ XaJJjA P uaduia ^s sand
antuod 'yB8njJO¿ uoa ouaiauoa ap SEjqo anb aaip as oy^ ¿opBjidiaajd ap bijb3
-pija ay as ou A 'oujaiAO&gt; ouisiui ye ouajj ap UBUiAjas oduiaij opoj ua anb saj
-uaipnd A souanq sajquioq ap uoiaBiaosB Esa jEjayoj Bijas ojsní sbui oiuBn^
•Eapi ns na auuiyuoa ay anb ojuauíníJjB un Bjas
uoiuido Ey A ÍBiauBjg sy ap oijBpijJBd BijBuiByy ay ajuauíBujajg :bjbjiui ay anb
uoa BzuBijuoasap Ey jBjjoq ayqísodun sa bj^ -SBiauapiAOJd SBy asBAijaB anb Bp
-ipaur b oujaiAO^) ns sbui BJBipo oapiAajuoj^ 'oaijiyog odjana yap sauoisynquoa SBy
DBjna as sojuayoiA soipamaj uoa anb opiaja Bq is A^jJJA *jo -ouixg BSznf
•aAay^ By ap sajojjaj sojatuud soy ussaa anb
souam yB ojuej ua 'jojjaj yap Buiaisi^ ya auopuEqs as anb BjBd 'sojaadsaj sns
A pEpiJOjnB ns Bpoi osaans uanq uoa jEuaduia apand anb oaiun ya sa 'sosjaApB
sbui soduiap ua sapnjainbui sajoXBtu jBuiyBa opiABS Bq ouisijoiJjBd oXna ^g; -g
'•"&amp; '9 BuopuBqB sou is solo soy jaAyoA uainbB souiauaj ou sojjosoy^ *soujapjad
ap ajuEjsui ya uBpjBn^B Byya ap sandsap osb^b A 'Bapsaiuop uoisuasip Bisa ojsnS
oraoa uBqjasqo souiaaA sojjsan^^ -odjan3 ayqou ajsa ap yijnuí joyop ya A uoia
-Bujaisuoa By aaajaB zaA Bun ap oyjiaap jod opoj :BjuauinE as joroaj ya :sosaj9ojd
sopidBJ aaBq Bipjoasip vj -ajuBSi^ un sa Xoq 'ouiu un Bja 'ja^ÍB ísojuaraoui jod
aaaja o^saiJ y^ 'SBSoj^iyad ubj BiauBjsunajya ua jeiuoj anb opijJEd un souiEyyEq
sojjosou iu 'soyya iu opoui ajsa aQ -cujaiAO^) joijadng yap oíoua ya opoj bjbo
-OAOJd anb 'ojiyap un Bjas ajsa A íubijba ou SBiauBjsunajia SBy SBjjuaitu 'souiaaq
-uoa sns ap uaiA ya jod opu^yaA UEjpuajuEui as 'ajjany sbui yap Aa^ By b sand
sayiaoQ #ayqBjTqnpui o^saiJ un ajjoa yBnpiAipui pBpun^as ns ojad 'oiJBJjuoa oy
ua ouaduia uauaij ou anbjod oyjaaBq UBjaisinb soyyg 'UBazapaqo anb ua ojuaui
-oui ya ua soyjBai^jaBS aaaj^o A opipuajua Bq oy oyqanj yg *SBuad s^abjS oÍBq
ByjaAyosip ap sopBiuijuí uos oujaiAO^) ap Bjunf By ap saysaoA sopBjuoq so-j
•opBziyijsoq ajuauíBjaaj
•jad 3A as ya ^Byjaaja Bjpod aipB^^ 'oijBpuiaaA omisiyapp ajsa b soiJBqsap soAanu
ua Buadura A 'ouoaua ya Bjuauío^ isy *ojjang yB u^iSiJip as anb soy (bjsia BJjsanu
b opBjnaaxa UBq oy vA ouioa) uESisjad A UB^uajap anb Ezjany ap soauBq opBDBj
-sap Bq ÍBsa ua uBjEjjEq as anb 'BZByg By ua uopBjop By ap sopBpyos X sayBiaijo
soy opiuajap b ÍBjunf By jaAyosip ojuauíoxu yB opuBui Bidojd pBpiJojnB ^q -soy
-japjad ap ouadiua un oqaa b anb aaajBd Xajji^\ -jo -ouixg ya o^JEquia ui
¿o^aisos ya A pBpiyinbuBjj By jaaayqBjsaj aAajq ua Bijam
-OJd anb opijJBd un b japaaaB anb 'yijnuí uoiaisodo Bun jaasq joad opis BjaiAnq
N) ' * 'üoid^b ns Bsojapod sbui sa jyyB 'Biauajsisaj joXbui ByyBq apuop 'oX^g yB
ajuBÍauías sa opBnjynuinj oyqand upj ¿Byjapaauoa opis BiABq oipauíaj an^) • • *ou
-jaiAO) ap Bjunf Bun asai^ija as anb oipid sojynsui soAanu ap ojjaiqna b asjauod
Bjsd A 'youBdsg opBuisBisnjua sbui yap Buinj Ey asEuiyoa ojaSuEjjxa apf) un
anb Jijiuuad ou ojnf -upiaBjapoui SBy ua sanbip soy oiduioj A 'opBijnfui oXaja
as ÍBpuayoiA By oioouoa ísBpBDOAinba SBapi ouuoj ouisiui osa jod oyqang yg
'osojidajjsa sbui aauBy ajsa jaaBq Bjaip
-nd oju^na ap oiqurea uij ua BpBU jopBujaAO^) oAanu ya aauBJj opoj b uasaiA
-njsos anb BJBd uoiDiujEn^ ^y ap sajBjiyij^ 'sajuBpuBuio^ soy b SBpBdiaijuB sau
-apjo ojqiy SojaSBSBd opoj b ojisubjjl ya oíAiqojd as íoaiyqng yap BiauapuodsajJ
-od By ajuauíBsoyBpuBDsa oqnjaQ íyBjidB^ By uoa ojjang ajsa ap sauopBDiunuioa
SBy ojdaajajuj ÍBuayaqaij^ ya8uy UBnf yBjaua^) oiabjsj ap UBjidB[) ys oiJiyuoa ay
A opuEtu ya ooubjjb ay 'ajuauíBuijajuí BujaiAo^ uainbjod 'bdjbuoj^ yap pBjunyoA
By JBjadsaj uis ojsa BJBd :uoiDEsnaB By ap ajua^B osojapod A oaiun ya ouroa
BSzní uainb b BZByd By ap ouijajuí jopBUJ3AO) ya souopuBauBjjB ByjBsuadmoa os
-inb 'Bjuauíjoj By BpBjBdajd 91A anb #g- ns ojag 'sojuaiuiEjundE saJOiJajuB soy ap
Bjynsaj A 'ojaaja ua sa oy ouioa osoqaadsos ouis soun^yB uaaja oxuoa 'jopiBjj ou
'ayopuBuiEyy 'Xajji^ yap Bjanpuoa By ajuaiuyBiaipní jsjnsuaa ap BipBSO BSOjauaS By
opyíAB^ ajsa oqnj 'yB^njJog ap ajjo^ By b uBqEjiSB soidiauíJd souisiuj soy jod
anb 'sapx SOI 9P ^jn^a bidijou uoa A 'sauoiaBuiquioa SBjsa ap Bzjanj ug
•uoiaypjad
BJjsanu ap BsnBa By uBja sjaiuig 'jo yap sojaajypui soiyixnB soy anb 'ojsaunj sbui
ya opoui un ap opBaiyijaA BijqBq as saauojua anb buijoj ap ruoisEqui ap ossa
un ua 'Bsuayap BJjsanu yyaiyip sbui o 'Bjsmbuoa BJjsanu Bjjaia sbui Bijas anb
ajuain3isuoa jod A tuopisodns BjainbyBna ap A saiuapaaajuB soy soíij sbui UBja
opuBna 'BiauayBj By b sojsandxa souaui ubi jas soynayBa soy anb ua souaui yB souje^
-uaquoa ojad 'jopBjoydxa ns ap Bjanpuoa By oíaajdB ojubj oíaajdB ojubj oíaajam

�y quiere estén a su lado para vindicarse de la calumnia mas negra; muy al con
trario de aquellos que aun ni las Juntas mas respetadas y legítimas, las llama
ilegales, e impotentes.
Si la mediación poderosa de V. E. llega a interesarsetal vez estas desazones
no pasarían de termino. Con gusto veremos renacer la fraternidad que siempre
unió estos dos Pueblos; cesaran las iniquidades, y sera sofocado en sus principios
un fuego, cuyo progreso nadie podra calcular exactamente.
Esta es la obra grande del Pueblo de Montevideo, confia al patriotismo de
V. E. Este es el servicio importante en que se empeña con las mas sinceras pro
testas de reconocimiento. Nada deseamos que no sea justo: si en algo erramos,
puede creer V. E. que todo vendrá a ser por un esceso de lealtad y buen deseo.
Errara el entendimiento, pero la voluntad, eso no, que es muy Española para no
ser recta. Hemos jurado morir por Fernando 7o y lo cumpliremos. Donde diése
mos uno que asi no piense lo perseguiremos aun cuando sea forzoso arrostrar
mayores peligros de los que ya nos cercan. Hágalo entender el N. A. a ese fi
delísimo Pueblo, y a las Autoridades que lo goviernan, vien seguro no quedara
desairada la garantía de V. E.; y cuando nada parece doblar nos daremos por
muy satisfechos si olvidando resentimientos nos favorece con su concepto. De
corazón les pedimos pues deseamos el acierto, y en medio de la energía conque
nos disponemos a defender el Pueblo de todo ultrage, o violencia, no dudamos
acreditaran que nos sobra nobleza para conocer y enmendar los yerros.
Dios gue. a V. E. M. as. Sala Capitular de Montevideo, 5 de octubre de
1808: Exmo. C.J.I.R. de las Capitales. Buenos Ayres.

6- [Dictamen del asesor de gobierno, José Eugenio de Elias, en el que evacúa la consulta del
Gobernador de Montevideo, sobre si debía obedecer la Real Provisión que ordenaba la diso
lución de la Junta gubernativa de Montevideo. El Asesor manifiesta su opinión de que la
Real Provisión debe cumplirse siempre que no peligre la salud del Pueblo; cita la ley 36, L,
2^ A*? 15 de las municipales, por la que se establece se deje obrar a los Virreyes y Presiden
tes libremente, aun excediéndose y transgrediendo los ordenamientos, siempre que la resolu
ción tomada no provoque "movimiento o inquietud en la tierra" y que se de aviso a las
autoridades sobre el particular para que se mande remediar como convenga. Siendo el caso
de Montevideo y teniendo en cuenta la excitación que existe en el Pueblo y la decisión de
sostener la Junta por todos los medios, de los que puede, con fundamento, temerse un
movimiento, el Asesor entiende que aquélla no debe disolverse y que su constitución debe ser
tolerada, cuando menos, por la Real Audiencia, hasta que el Rey Fernando Vil o la Junta
Suprema de la Nación resuelvan al respecto definitivamente. Recomienda moderación.]
[23 de octubre de 1808]
/ Señor Gobernador.
El Asesor de Gobierno á quien V. S. pide dictamen sobre el cumplimiento
déla Real Provisión para la disolución déla Junta Gubernativa erijida en esta
Ciudad imitando el ejemplo de toda la Península, dice: que el empeño en q.e
sele pone es arduo por su objeto y peligroso por la actual constitución délas
cosas
Arduo porque debe ajustarse, ó desindarse por unas leyes, q.e no
han previsto un caso sin ejemplo en los fastos de España
La obediencia
délos Reales Prescriptos, Cédulas y Provisiones aun en los tiempos pacíficos
suele padecer sus falencias, q.e no ignoran los Tirones déla ciencia legal
El cumplimiento y ejecución se lleva hasta cierto punto, y no mas, y la Majestad
misma tiene esto encargado y ha dado á sus Ministros muchas veces las gracias.
El Asesor omite aglomerar resoluciones, porq.e deben ser yson familiares á
los sabios
Recuerda sin embargo una decretal de Alejandro tercero con
cordante con nuestro Derecho Real liberter sustintetnus, dice, si mandatum non
duxeris exeqüendumSi esto sucede porque porque [sic] solo ocurre una cir
cunstancia, q.e hace variar los casos accidentalmente, ¿que será cuando la ocurren
cia á q.e quieren aplicarse las leyes, es nueva, peregrina, y no prevista por el
Legislador?
¿Como ha de aplicarse la Ley dictada para los casos comunes
pá uno q.e ha alterado el sistema universal del Mundo?
¿Y como podrá el
— 154 —

�-1UJJ3J 'ODTUn OSBDB OJS3J \9 UOD JOS3Sy P ^yqBq "BpBS^ BJUnf Byap pBpiyiABJSa Bf
UBpBnsjad ou sayqBpuanjSuoD souacu oy b sBAispap ouis sauozBJ SBjsa opuBn&gt;
Bjanf Byap sayBDOA nos sojjsiuiui
sns ap sop 3*b ouis ojaa^ojd ya opBqojdB Bq oyos ou 'uopttmsucr) ajuasajd bj
sayqBDiydB uBja ou soyyanbB 3'b opuais A 'sosbd ap Bpuaja^ip ej piujaasip yBiJojaj^
9'b sa^aq SByap ojuaiunyduino yap Bsoyaz souara ou Bpuaipny Byyanby
uopnyosaj BDiojaq ns ap sajuaÍB sayBdpuud
soy opis uBq opBjsqyap sasajajuí soy 'BDiyojB^ aj bjub Bjjsanuap pBpiun Bq
•asjaAyosaj BJBd Bynsuiuaq Byap opBjynsaj ya jbpjbiiSb UBiqap ou 3'b 'sajuBjiqBq
soyyanbB uojBÍízní A 'jyodojjajv y uod sojuaiumuas A SBap; SBy JBiujojiun BJBd
yBisuaasa ossd un o^aJD as oujaiqo^^ap Ejunj" Eun ap uop^ajo bj 3-b 'uBjjsanuiap
Bpuaipny yBa-q By b opuiuiaj u^qas vÁ anb sojuauínaop soq
uoisiAOjq yBa^y
Byap joSij ya JBSiABns aqap anb ojuauíBpuny ojjo sa seijeue^ ap oyduiaíq yq
0j¿^p^3tts apand anb oy
aqBS aipBU A 'Eunjjoj By Euioiop opoj ua anbjod 'Bijasiui nsuoa ojjsoj ua aip^u
b sap ou roaiuouiaQ e uoiaiu auipEjo 'uoidbjo Bjauíijd By ua sajBjaog oíaiA
yap BuiSaiodB yap BpjanaB a
pBpiyiAap BUBranq By b Bzauuijns A joyBA
-ns u^Suodo 3*b sauojB^ ap opEapoJ asjaA ajainb 3*b A ajquioq sa anb :sojijaxu
A sapnjjrA sns auaij yu 'SByya 3*b auanj SBtu sa ou 3-b A 'ouBqiq yap sopBjq
-mnaua sboj sojpaa soy BUBdsq ua jaBD ojsia Bq 3*b aayp • 'A sauoiDBjado ap uEyd
un uoa jaaBq Bipod anb oy aj^uES ap soAojje uoa oqaaq Bjaiqnq ou 'sojSiyad
sojsa opiuaAajd Bjaiqnq Bynsuiua^ BJjsanu i 'BsnBa By BpBjauynA ap sandsap
soipamaj soy / jBasnq Bjnpjoa sa ou 3-b A 'oyduiaía ouBjaqo ya jbjiuh ap uoisr^
-ajd By ua JBjsa ap souiBÍap Baunu 3*b auodaj as o jad íosb^ ya ua Bjsa as ou anb
oqaip Bq a
ou^a^j yap sapBpuojjadns s^yap oipo ya asjaaajam aqap ou
uopnyosaj ns 'tunj^ui^xd -pv amjpuoo ó/^ uin^uiax pv stS^^ Bjunf Bun pBpny^&gt;
Bjsa opiíija opuaiq^q anb 'an8is as anb 3Q
ojoapad ojsanduioa un aaBq
anb 'ojjapuoa ya A biuoujjb By Bjynsaj SBapi sauuojiun ap uopBuiSBdcuoa Bjsa
aQ
ajqspuauíoaaj sbui sa 'ojasxa sbuj sa ojuBna A 'Bjanpuoa ns BOOAinba
ou ouBjaqo^ yap oydmaía yB Bjqo 3*b yq
ayq^pnBy opis Bq ajduiais bjbuui
uoisuadojd Bjsa A 'sauíiyqns sbuj sopBqaap soy auodojd as ayqBjoadsa A ayqxsiA
asjaoEq BJBd ajqtuoq yq
stqxo snftuotfiuo^ sttfot stS^j, tun^ui^xa pv :aoip
'opunuí ya oiuoa onSijuB ubj oaipjBXwq uqjaauaAuoa BjBj^oy as ou opuBna
jaAoui oyunijj ouanbad Bijas o^^
¿Biouapnjd By Bjaip anb 'oyopuais ou una
A 'sa^ay SBy b A uozbj b auuoyuoo Bjas uauíBjaip ajsa is jBn^ijaAB b Bssd josas^r
ya ojsa ap sandsaQ
ojnjj uis oyjBSBA n b jaaajad jaa^q 3*b 'ojjo Bijas
ou ojisaa ya anb 'ojjaioui ojad íosozjoy A y^jnjBu ojnqijj un sojuauíoui soun jod
jBdiatjUB anb 'esoo bjjo sbuj opuBna opipaans BijqBq ou A ajuaujBsoiJoyS1 SEip
sns opsqBDB Bijqsq josasy ya 'ouBJaqo^ ns ap soqoajap soyap oíainfjad uis sbso&gt;
SBy UBjapayqBjsaJ as BpiA ns ap bjsod b is A jas Bjaipnd isb t
oyqanq ajsa
ap BZJany By jynjjsap b asjauodo ap ZBdsa Bijas josasy yap Buinyd Byap uoubd
ya 3*b Buido as oSjBqma uis ojad 'oiJjiqjB ajsa osndojd b¿ * *a a'b \ots\ opjanaaj /
"3J 9A
sojnra soyap SBjjand SBy UBjijqs as 3"b sopBjndip soun^yB ks\ By
jauod b ub9u3a 3-b 'Baiyoqjadxq uoxaBja(Bsaa Bun BSzní as Bjsa i
BSuodo
ay as ojusno oSany A 3jSues b BjBAayy sojij^ b Bjní 3*b A 'jaiy sbui yap bjobí as
anb oyqanq un y
bdjbuoj^ ns b joujb ya jBnjanyj jaa^q UBpand 3*b 'soijj
-iqjB BjdopB ou 3-b oyqanq un y
ajSuBS ap ojuaiuiBuiBjjap ya A Bjunf Byap
BiauauBuuad By ajjua oipaui Bjjuanaua ou anb oyqanq un y
oppajnyua Bjsa
opusno uozbj Byap ojaajBip ya apuaijua ou anb 'oyqanq un b bijbjtjji osbde oj
-uauíBjaduiaj ajsa 3*b aaja josasy ya anbjod :opBjsoa Bqay 'i '-oynSa^y un ap
BzajBjjoy A BpuBjsuoa By Bpoj ap A uojb^ un ap zapiSiJ By Bpoj ap asJijsaAaj
opBjsoa Bq ay A 'opoj oqaip Bqoy uoisajdsa Bjsa uo^
o^q^nj ^ap pnjps pj
auStjatf ou anb au^fuiats asMj4uina Ptxaqap uotstaojj /^^Jf pj anb 'aaip josasy ya
'ojsa opoj ajuBjsqo O^q
ojaíqo yap uozbj jod 'josasy yB auod ay as anb ua
ouaduia ya onpjs ap 3bjj 3*b oy sa ojsa opoj ÍJopBujaqo^) jo
¿sa^aq SBy
jBaiydB BJBd uozbj ap pBpijuapi Bsa Bjsa apuop yu '^ay Byap sojjo uoa ajuasajd
osbd yap eiSojeub By sa y^na ojaq
otttso4stp snatl ttp uiappa 3-b BJBd uozbj
buisiui By ajipui 3*b JBjsBq ayans unB A 'EjsEq pnjiyiuiis 9 'eiSojeue Bjjaia SBjsa uq
yap sajuanaaj^ SBiauajayip ua apaans ouiod soidpuud ap uoxaBnuijuoa
y^ypppp
Bun jod JiSiJip
S
Bjjaqap as osBay?
¿osbd ajsa ubdoj anb SBy uBjsa apuoQ?
¿sa^aq SBy e opBjsnís uauíEjoip un jBp ojuaAa osojquiosB ubj / ua josasy

�nante y categórico para la precente duda
Tal es la Ley 36— L^ 22 A. 15
délas municipales por la q.e se ordena se deje obrar á los Virreyes y Presidentes
libremente aun exediendose y transgrediendo los ordenamt0. sin otro arbitrio en
los Srei Oidores, q.e el de hacer las diligencias, prevenciones, sitaciones y reque
rimientos q.e según la calidad del caso, ó negocio pareciere necesario: y si hechas
las diligencias, é instrucciones sobre q.e no pase adelante el Virrey perseverase
enlo hacer y mandar ejecutar, no siendo la materia de calidad, en q.e notoriamen
te se haya de seguir en ella movimiento ó inquietud déla tierra, se cumpla y
guarde lo q.e el Virrey proviene con solo la calidad de que se de aviso particular
para que / se mande remediar como convenga
Si sin embargo déla plenitud de potestad délos primeros Gefes de Indias se
ponen estas estas [sic] trabas para queno procedan cuando se teme el movimiento
déla tierra, y temiéndose en esta población q.e ocurra el caso prevenido por la Ley
si se disuelve la Junta, de q.e son documentos el publico furor contra algunos ve
cinos de q.e ya se instruyó á S. A. enlasuplica, opino, que siguiendo el espíritu
déla ley no solo no debe disolverse la Junta sino q.e en constitución debe ser
tolerada cuando menos por la Real Audiencia Pretorial, ínterin nuestro Católico
Monarca elSof D.n Fernando Séptimo, ó la Suprema delaNación resuélvalo q.e
convenga
1 Asesor cree q.e ha dicho cuanto puede enla materia, sin embargo las
angustias del tiempo; solo resta para concluir ver que dicta la prudencia, aun
cuando nohubiera ley decisiva yterminante
ElSor D.n Juan de Solorzano L. 3^ Cap2 62 dice lo siguiente: "en provin
cias tan remotas donde tan fácilmente se truecan las cosas, muchas dispensaciones
y disimulaciones pide la ocurrencia y la diferencia de los tiempos ylas personas,
yla prudencia consiste enla connivencia q.e es no lo querer apurar todo ni llevarlo
por el sumo rigor del derecho haciéndonos desentendidos de suspuntos y tole
rando semejantes transgresiones algunas veces
Si asi hablaba ese Político del
Reyno aun enlos casos / que suponía Leyes dispositivas, ¿que seria si fuera con
sultado enlas circunstancias extraordinarias del dia?La misma máxima vuel
ve á recomendar en el Lib 4. Capt. 7 encargando q.e se eviten las ocasiones de
escandalizar la República habriendo puerta á sediciones y tumultos populares lo
cual (añade), si en todas partes puede y suele ser peligroso, mucho mas enlas
Indias donde están mas expuestos á tales movimientos los ánimos délos hombres,
y se verifica mejor q.e en otras lo q.e dijo Tácito á otro proposito, q.e son mas
tardos los remedios, q.e los males y daños que los demandan
Montevideo 23 de Octubre del808
Don. José Eugenio de Elias.

7- [Proclama anónima, en respuesta a un artículo aparecido en Buenos Aires, bajo la firma de
Español Americano. Exhorta al rompimiento con la capital y ataca las actuaciones del virrey
Santiago Liniers, a quien acusa de traidor, comentando los documentos emanados de las
autoridades de Buenos Aires. Confronta las actitudes del Virrey y las de Francisco Xavier Eiío
y asume la defensa de lo actuado por el gobernador de Montevideo. Compara la gestión de
Santiago Liniers y de Elío durante las invasiones inglesas, poniendo de relieve la impericia y
cobardía de aquél y la capacidad de éste enjuiciando, además, la obra del gobierno de
Liniers. Justifica jurídicamente la creación de la Junta de Montevideo, alegando que, destro
nada la casa reinante, los derechos de la soberanía han retrovertido al Pueblo español y que
éste puede crear nuevas autoridades, nuevas leyes y nuevas Constituciones, como se ha hecho
en España; reivindica para los americanos los mismos derechos de las provincias españolas.]
[10 de noviembre de 1808]
PROCLAMA INTRODUCCIÓN A LAS / CONTESTACIONES DE MONTEVI
DEO SOBRE / EL PAPEL IMPRESO EN BUENOS AIRES / BAJO EL
TITULO OBSERVACIONES
No hay remedio compatriotas; llegó el dia desgraciado de un rompimiento
con la amada Capital: Está decretada la ruina del Pueblo reconquistador. Deve
perecer, se ha dicho; Su nombre quedará proscripto, y su gloria sepultada en las
— 156 —

�— ¿Él —
oisoSy ap ¿j jap jBjnajp bj anb uaaouoa sojja :souBtujaq sousanu ap sapnjJiA ^
uopBjjsnji bj b Bpijsní soaiBSBq 'sBjopjBdiuoa o^q ¿Bppouoa sbui ajsa apuop 'Bp
-Bdjnasip Bijas Bpuapijuí n ¿SBjsuiSauBj sop opBjjBq Bjaiqnq sa^^y souang ap
ouas ja ua saaiuiq uauíua je sojuauínuoui JiSlxa Bjan^ ou uopBdnao ns is íoi
-juijuí oj ua bjbdoj ou ojBasap ns is qBjidB;^ bj ua znj b opBp Bq as anb soj^tu^f)
soj ap ojjBd ajuapaj ja Ejouap oj oxuoa 'sosjnoaj ua Bpunaaj ubi Bjanj ou eíuosij
bj is (uopEuiEjaap ajuasaid bj ap oiaíqo ja sa ajsa) 'ouBJjuoa ja jod mj^
•ouisijoijjbj ja A pBpijapij bj 'Bpijsnf bj ajuauíBaiun
opiAocu Bq anb uoijsanb Bun ua ajjEd jouaui bj bjbuioj ou ja :ajqBjsajap oub^ubz
ajsa sojjosou ap soía^ *Bip jap sajBqap soj ap oidpupd ja ajjinqpjB BzajaSij Bun
sa ojad 'Baijqnd pBpijinbuBjj bj ap oSiuiaua unSjB 'sjaiuyq ap sbijoj^ sbj ap oj
-nuia un^jB 'auiBjut jojDEjjap un^jB sojnuí sns ap ojjuap Bpnp uis BJBSijqB oapjA
-ajuop^ "opoui unSuiu aQ ¿ojjBjisaaau aj&gt;and Bsuapp BJjsanu 'Bjn^uaA jo&lt;j ^soidia
sojjanbB ap SEjsaunj SBiauanaasuoa sbj ajjua ojajBj^d unjBjyj BjBd oqaip Bq as ou
ojsq 'sojijap sns b soiSoja jauoduioa A 'onbiut apx Dn 3P sosaoxa soj oiauajis ns
uoa jBziJojn^ b opBZJOj Btjas ou 'ouisiui sajÁy souang ^sojisiuip^ sopBAjBtu sns ap
EuipoiA Bjan^ ou Busdsg íeiuíujouSi Eidojd ns ap sojjaiqna ojajndas je UBiJBÍEq
ou sadiauíjg soj ÍBppsní bj ap znj bj uod souojx soI uBtjaaapuBjdsaj ísajauíABf)
soj ap jajDEjED ja Bijas ou uopBuiuioqB bj íuauíu^ ja soiobje^ soj ap EiJinp^
¡BJjaijL bj ap zapuopaj bj Bpoj jod opipuajxa
Bjaiqnq as ou ojjaiq ap ojjaa ns is osjaqiun jap ojaadsB ja Bijas ajuajajip an^) -el
-uosij jbuibjj ua opiuaquoa souiaq anb opunqijnj A oatjjaj onjjsuoui asa opBuim
-jajsa souiasaiA souaui ojb opuBnb 'is 'ojansuoa un Bija ¡sajBui sojjo ap joSij jb
BjaSns asaiqnjsa ou pBpiuBuinq buisiui bj anb Bpío 'oíag -sojjbjojj b uajSBq
anb sbuiij^bj ^Bq ou soSBJisa so^na janja BSBjd Bun sa Bisa 'pBpjaA U0^ 'ou^p
-Bpnia sns ap uaiA jap soSiiuaua A 'bu^íe pBpijadsojd bj ap sosoipiquia 'zaA Bun
ap ojsouiajip ísosiaAjad 'sojoasip sajquioq íeijiej ns b SBpunpjd SBpijaq uaa^q
oubui bj ua sbujjb sbj jBiuoi uis anb sajquioq :opunjq ja ua ^Bq opoi 3Q

NOIDVIXHINOD
ua sourajiug
•soiabj soj Bjjas saj
ja anbjod soaod uaaip oj ojad íuaqBS sopoi anb oj 'iui ap sojja uBJiqo
oj pBpisaaau bj anb ajduiai^ :soubju soj ap ouaa ja ouiai o^q -buie^ bj
ap A ^os ojisanA ÍSEUBq uos ou SBuajo sipq ^upiaBaijiisní ns opBijuoa b ^
sauainbB 'sopimiisod sajquioq s sauoiaanjxjjd sajqBjasiui sbj zapijos uoa a
-aj A 'pEpjaA Bjap Buioipi ja ajBjqy 'u^apoj sou anb sojqang sojap aiuBjap
BJisanA jejo ap opBpina ja ajBuioi 'oasap uanq ira anb o^odB ojio uis o^ 'opoj
ojjimiisojd ap u3aeob ou uopanpas bj A jojja ja anb ap uij b 'ojubi ajjug
'opiaajam uauaii anb
oSijsbd ja 'saaEnbas sns A ja ajqos b8ibd 'sojijap sns ap oisand Bq ojaia ja anb
Bpipaiu bj BpBjniBS osbdb A Bsuapp BJjsanu ap Bpiiznf bj uaujjoo soiqBjjxa soui
-siui sns anb BJBd 'josajdo ojjsanu ap sosaaxa soj ojubj un jjjjns A 'pBpijnSas ap
SBpipam jbujoj auaiqiuoa ojos BJoqB jod anb piuaqpB ojad ÍBjsníui uoisajSB bjj
-anbB jajadaj 'Bd soiJiíqjB BjBuopjad aso^q 'BziJajaBJBa oj anb pEpiAijDB bj uoa ap
-uaijB opoi b oujaiAo^ jBnjaB ja :opiuaAajd Bjsa opoj 'siaíoSuoDB so o^q -jos jap
Biauasajd bj b aqnu bj ouioa 'oqaasap Bjas jojjaq ns sojnuí sojjsanu ap aid jb anb
íjapuajdiua sojpBÍaQ íuoajodB^q ap oSiuiy jb bjjis bj ua jauajsos jod 'ouBtujaq
ojqang un b BJjanS bj jaoEq BJBd 'sausjd opuBuiqtuoa BiqBj ns anSojsap ouisioSa
ja anb JBÍaQ 'siajapuapp so 'ubdbjb so is íjauíaj anb ^Bq BpBU ÍBjqBjBd Bun ua
'opuBuja^ ap sojjbsba sios 'oiusBismua Bjqos so 'Edojj spuai 'jouBdsq un BpuBiu
so íosoÍBjuaA ouang un 'bzbj^ Bun Bunuoj jod 'siasog *jBdja&lt;f BJB^ijqo aj ou
ouBapiAajuo^^ jap oíojjb ja is Bjapajacu Bounu anb 'ojajjan^ ap sojipajo soj uoa
'pBpunasqo Bjap ouas jap pass ozjanjsa ojjsanu uainbB ouisiui ja ojESip fsajuaijBA
sios sojjosoy^ 'ou osa SBjoiJjBduio^) ¿.rejJi^ ¿sojjnsui ap jadojj asa JjJjn ¿sou
-jajauio ¿Bpanb sou osjnaaj anb \ * * * sajqBiaajdsap A 'sajaijuí 'sajiA 'soiJBjaiuaj
'soaijBUBj 'sajuaSjnsur euibjj sou ísojjosou bjjuoo bjijS uoiaBjnps bj anb ouisiui od
-uiaij jb sauoiaiBJj Bjuauíoj 'sapx sojjsanu Buiuiuoa 'bpbuijb Bzjanj BJjsanu bjijia
-ap 'oiajauíoa ojjsanu aAnjjsap janby •pBpjBiu Bisa JBUinsuoa BJBd sojnauíA sotis
-ijub sns opBqaajjsa uBq bíuosij bj A japod jg *BiumnjBa bsouibj Bun ap SBjquios

�ultimo y la proclama del 15, son indisculpables, apesar de quanto vocean en
contrario sus autores vien conocidos.
En ellos se ofreció a toda la Provincia el veneno de la seducción mezclado
con el accibar déla incertidumbre; se le fijó un plan de indiferencia que no
puede ser honroso a sus fieles havitantes: esperemos, seles dijo a que las armas
fijen la suerte de la Península; veamos que términos tienen los proyectos de
Napoleón para decidirnos; No tomemos parte en la disputa, como hicieron nues
tros antecesores en la Guerra de Sucesión; Juremos de voca a Fernando y de
corazón al que salga triunfante de la lucha sangrienta enque se ha empeñado
la España, si ella vence, seremos suyos; si es subyugada, entonces tomaremos
nuestro partido. De este modo se empezaba a disponer la traición mas infame:
Napoleón hiba a ser impuesto sin perdida de tiempo del estado de la Provincia,
de sus opiniones, y de las resultas déla misión de Mr. Sansni; para ello era
recomendado este Satélite al Govierno y particulares de Montevideo. De oficio
se les mandava disponerle el Bergantín Amigo Fiel y se le davan recomendacio
nes para sus Ministros. Por ultimo, el gran Xefe déla Provincia, informaba a
su Emperador que reciviria gustoso todos los auxilios que consistiesen en Tropas
y armamento Español. Buenos Ayres deveria recibirlos, y el Virrey se pondría a
su caveza olvidando que esas Tropas, aunque Españolas, quando llegasen a pisar
nuestro continente no serian mas que Exercito de Traidores, ganados por el oro
del usurpador. Liniers no era sabedor de sus maquinaciones? No le constaba la
prisión de nuestros Reyes? No savia que el Trono de los Borbones iba a ser ocu
pado por un hermano de Napoleón? Si lo savia, pues que Mr. Sansney devio im
ponerle de todo, quando se quería negar que los pliegos conducidos por el,
formaban un completo detalle de aquella singular catástrofe. Liniers pues, y sus
faccionarios nada menos se proponían que someterse en contado a José 12 Rey
de Ñapóles, y para hacer inevitable la perdición de la America, meter bajo el
nombre de Españoles, unas fuerzas cuyo objeto seria operar contra los Pueblos
que no quisieran doblar la Cerviz a un yugo tan infame. Si, compatriotas: si,
queridos hermanos, se procuraba adormecer en la ignorancia del peligro; se os
ocultaron nuestras desdichas. Se dejo en silencio el estado bacilante de la Mo
narquía: se os pintó a Napoleón como un aliado, como un admirador de vuestro
esfuerzo paraque aletargados en la confianza, fueseis esclavizados por un golpe
de sorpresa; o fueseis victimas del Tirano. Es preciso decirlo, se pidieron Tropas
Españolas para hermanar vuestra suerte con la de Madrid y Barcelona.
Suponed por un instante, que arriba a vuestros Puertos un comboy, condu
ciendo los auxilios pedidos por Liniers. Este golpe no haría impresión en vues
tros ánimos porque estaríais dispuesto a recivirlo: Los malvados pisarían vues
tras Playas entre los aplausos del Candor. Y seria este el momento de indagar
si eran Tropaz Españolas o Francesas? Y concediendo lo primero: si fieles a su
Rey, o vendidos a Napoleón? De todos modos, el Xefe no se huviera detenido
en abrirles vuestrosquarteles, puesto que sabedor délos sucesos de la Metrópoli,
nada devia esperar que no fuese consiguiente a las noticias del Embajador. Nota:
a mas de los Pliegos de oficio sabemos le trajo carta particular del mismo Na
poleón.
Si esto no es una Traición consumada; si esto no concita todo el furor, todo
el encono, todo el enojo de los havitantes de la America del Sur, desde ahora
declaramos que Montevideo no halla en ellos las relaciones de hermandad con
que los ha mirado mientras que fieles a su Rey veneradores de su Religión y
amantes de su Patria, desembainaron la espada por mantener ilesos el honor, y
la gloria de estos Tres objetos sacrosantos.
Pero creéis compatriotas que esto pasa de una ipotesis, de una suposición,
de un echo figurado? No, nosotros conocemos vuestras virtudes tenemos pruebas
nada equibocas de vuestra acendrado vasallaje; sois fieles, nadie puede dudarlo.
Abéis sufrido el mayor agravio quando se ha dicho que la circular del 17 y la
Proclama del 15 no han herido vuestro pundonor. Verdad es que callareis por
efecto de moderación, no por una torpe apatía, no por un consentimiento tácito,
no por una aprovacion verdadera de unas masimas tan detestables.
Los Gemelos os han dicho que sin embargo del estado complicado y vacilan
te de las cosas se devia desde luego proceder a la proclamación de Fernando 79
Anunciada ya en Bando de 31 de Julio; pero preguntadles, qual era este estado
— 158 —

�— 6^I —
ojBSuas ojqang jap siBjjnq so sojjosoa 'SBjijaodj ¿ojBpuBiu ajsa b Biauaijiaqosap
bj uod JBSuad ap opoui ajqisn^d ns ojJaiqnasap oijg A Bjnf bj japuadsns opusp
-ubui bjjeo bj op^^ajjua BiABq sjaiuiq bA Bq Bjsa b anb ^abs o^^ ¿61 ja BiqBH bjj
-sanu b oqujB aqaauaAof) *jo ja anb A ojsoSy ap z\ BJP Ia oapiAajuoj^ ua opEtu
-Bjaojd anj b¡_ opuBUjag -uq ^ouag A Aag ojjsanu anb uaqES ouBjajua BiauíAOjg
bj A sajAy souang ¡sajBjnaijjBd souaduia sns b UBaijija^s oj opoj 'ubujojsbjj
oj opox ¡SBÍBq ubi sbujjb an) ^osoijojai^ opijJBd ja jod 'oapiAajuoj^ ap jop
-BUjaAO^) jb uojaippap 'ijodojjaj^ bj ap opBjsa jap sajuain^isuoa sauopon A aqa
-auaAo^^ Jouag ajp oqiJJB ja anb ubuijijb opuBnb sojauia) soj opijjnaui uBq anb
na ajqBajsuiaj pspasjBj bj ap sajojaaj sojjsanu b Jinjjsui soiuajanb bjobjj
•SBpBjaauíd sbeu ojund ajsa ajqos souiaJBp ajuBjapB sbj^ -pBpnia BjjanbB ap saj^q
-bjjb soujsiui soj ua vA opEduiBa 'o^ituaua jb JiApaj BJBd asjiuaAajd ua uojBÍBqEjjL
Z jap aqaou bj apsap anb sBdojj A sajuaí 'opjiAB^ Jouag -ouix^ jap pBpijBpjBduii
bj b ojsa ajqos souiBjady "saiÁy souang ap Bsuapp bj ua opiqBJjuoa ojijaui
ns b anb ojjo b jaipBSug ap opBjS ja BAap oijg (b asjipBnsjad ojasojS jojj
-aq un sa ojsa ap Bjanj -opuBujaj ap BsnBa bj BiSjaua uoa opBZBjqB asaiAnq ou
'souBuuaq sns uoa op^iojduioa saauBJj un b sauopBjapisuoa jEpjBn^ jod is opuj
-naur BjaiAnq oSanj apsap -fbua 'ojbjSui ap uopBsnaB bj b soujpap oujsiui o^
•osbd -ojjsj jx
•'ajqBjaaxa ubj uamija ja ua jouoq ap ajquioq un b jBaijdiuoa ap oasap ja o sap
-BpuojnB sbj ap jBsuad ojsaunj ja Biuaj as anb ojubj BjndB oxaoSau ja is Biauaui
-aqaA uoa asjBdjnasip ospajd sa uns A ajqBdjnasip Anuí sa oiuaiiuEjEOE un 'pBpij
-apij bj b ajuauíEjaajip uBaoi anb sojunsB ua anbjod sajsjijij^j A sajiAia saAaj sbj b
SBjsando ouioa 'ojjbsba ojapBpjaA un ap sauoisnp sbj SBpBUJBjjap uaA as anb ua
'sauoisajdxa SBjsa ap Baijija bj bsij ap BuSip 'pBpijuand Bun uaiq sbui o 'BzaÍBq
Bun sa A uaaajBd ojuusip Anuí ap Bja ja 'BUBds^ ap sosaans soj ap ojisa ja jbj
-adsa BiAap opiu^d ns jbujoj EjEd anb Biaja oSeuub uop is anb :oapiAa^uoj^ ap
jopBujaAO^ oijg ap jaiABX 'na '^os ja ajuauíBuiAip oíip ojx&gt;j ap uozbj ug
•sajAy *sg b AausuBg
'3Vi 3P q?JJB jap sandsap JBsaa uojaiAap 'upisnjuoa bj 's^pnp sbj 'ajqranpijjaaui
bj anb oqaip souiaq bA SEuiap oj jog 'souBuuaq sojjsanA ap ajqou jajaEJEa ja A
íopBUBS ^p^i un ap BiaBpns bj íopidmojjoa j^unqijx un ap ji)bsj3a Baijijod bj
ouis sajadBd soquiB ua Bsoa bjjo jBJirapB uojaipnd soiabs soj oaoduiBx 'sajissap
sajqBjaiunuui b asjauodxa uis uoiaisodo ns b asJBjmuaqB Bipod ou 'ajqBjsBJiuoaui
Biauajadiuoaui Bun jod opiuiijdo anb A 'p^pijnpaja ns ap EuiijaiA anj anb oa
-ijisod ap souiaABS opjiAB^ *ouixg ja 1908! 3P yB I^ apsap 'ajdiuais Bjas A 'opis
nq anb oj ap 'sa anb oj ap SBqanjd s^uanq op^p Bq Biauaipny -j^ V1 :B^aJ
-bui bj ua ojoa un sa ou sjaiuig ¿Bjnsuaa BJjsanu ap ojuaui ja ojubj un JBÍEqaj
ojsa Bjpod ¿Bjjoduii anb ojad 'opjiAB3 *ouixg ja A 'Biauaipny q^g bj 'sjaiuiq •
•ug jod sopBjipaui uojanj ojsaijiuBui ja A 'jBjnajia bj anb souiaiB^au ofsj
•(BuajBui Bjsa ajqos
znj sbui Bp anb oíaijo ja uij jb opBSajS^í ba) ojBjBdB sbut uoa uoiaunj BjjanbB
jauodsip ap siajsiAnj Baunu anb oasap ja opuBjsajd ojuauíBjní auuiajos ja jap
-uadsns siajsBpuBui 'pnjiABjasa Bjjsanu uoa ojuaiuiijBA ap sopBjS soAanu jasjjuoa
ap BzuBJadsa bj uoa sopBjqmnjsap sojjosoa ojag *3jubjjsui un jBpidaJj uis 'JBp
-idajj uis asjaa^q BiAap anb oj Bja ojsa íezue^u^a janja Bun ap sojuaiuiijuas soj
SOpOJ B JIJIIUSBJJ 'OUBJTJ 3S3 BJJUO3 OipO jap SBIJIIUBJ OS B JBJldSUI A 'SBZUBqadSB
sns Bjjuoa asjiuaAajd 'uoajodB^q ap sbiuibjui sbj jBaijqnd 'opuBujag b jBiuBjaojd
?BJjan^ bj jBJBjaap 'jijoui 'jBajad ÍBqaa BqBjsa uoianjosaj bj sojsa BJBd 'ajuBj
-I3BA BJaqou sojsa BJBd 'sojjb^ b A soiq ns b opuBaoqui ojuaijB ouiijjn ja uBq^p
BpBdsg bj ap A ouiojd jap jojjoq ja ajjua oijnf ap c, ja anb sajBjjoúiui saojaq
soj bjb^ gsajAy souang ap sajjBa sbj ojso^y ap z\ Ia ^j^ubs ns uoa uoj^Saj anb
soj BJBd 'ojuaijSuBS ojjbsb un uojaijjns anb soj BJBd 'bdjbuoj^ ns b soiuiuiop
sojsa JBqjasuoa jod ojos uojaisndxa opoj anb sojqang soj BJBd 'jouBdsg uanq
ja bjbj •ajuBjiaBA A opBaijduioa opBjsa janbB b ojaaja uoa Bja 'Bunuoj BjjsanA
anb soiq ojjo siaaouoa ou anb sojjosoa BJBd 'sajq^iaajdsap sajquioq sojjosoa
BJBd Bnbiui bzbj sojjosoa y ¿oubjjx jap sojaaAojd soj aauBjj opoj b jauajsos
anb oja^qo ano uis 'Bjnsuiuag bj UBqBpunuí sajquioq g 081 opunnb ajuBjiauA
A opBaijdiuo3 ¿BUBdsg ua JBuiaj ap opBABaB BiABq uoqjog ap bsbo bj anb biabs
as opuBna ajuBjiaBA A opBaijduJO^ ¿BajBuoj^ uaAof A ajqou jap uoisijd bj ajqBp
-npui Bja opuBnb ajuBjiaBA A opBaijdiuo^ ¿SBsoa sbj ap opBaijdiuoa A ajuBjiaBA

�que os escucha: Como tenéis osadía para poner en cotejo vuestra conducta devil
y reprensible, con los pasos firmes, nobles y entusiasmantes de un Español aquien
haveis querido exterminar porque no fuese un testigo importuno de vuestros estravios? Aun tenéis frente para ridiculizar como una insoportable pedantería, los
iperboles vien usados de una alma que quiere espresar todo el fondo de sus
sentim.tos. para ser mas vivo el contraste entre su virtud y nuestra iniquidad?
Solo vosotros podéis llamar ridicula arrogancia a una frase donde el hombre im
parcial ve retratado el noble orgullo de los Sires, de los Duques de Alba, y otros
héroes de la Nación, cuya entereza en casos semejantes serbirán de eterno oprovio a los que viendo cargado de cadenas al infelize Fernando, se atrebieron a
decir, coperemos la suerte de España. De vosotros temblará ella, como de la Ser
piente que se enrosca en el regazo para derramar su veneno Enbuelto en los
alagos. Vosotros seréis los Pigmeos de esta época grande; nosotros los Gigantes
que os perseguiremos de muerte, mientras que mudéis de opiniones confesando
que sois viles y despreciables. Pero no es esto solo, sois también ignorantes en
sumo grado pues haveis dicho que es lomismo declarar la guerra a España, que
a su Soberano; y que el Rey, y España en la constitución figuran una misma
cosa, sin otra diversidad., q' las palabras. Si España se rebelara contra Fernando,
y Fernando quisiera sojuzgarla, harían la guerra al Soberano, haciéndosela a
España? Si vosotros huvieseis logrado coronar a José la, y Montevideo a Ley de
Pueblo fiel imbadiera la Capital por restablecer los derechos de Fernando, haría
también la guerra a este, inbadiendo sus Estados? Vosotros deveis decir que si,
y para lo mismo haveis pronunciado un disparate. Estos conceptos ponen fuera
de toda duda; pero la contestación del Governador de Montevideo, a la ciudad
del [... ] es una obra dignamte. suya, un argumento inbencible de su providad,
y un testimonio autentico de la energía conque detesto vuestras maldades. Quanto el mismo, de acuerdo con el M. Y. C. a dicho en sus representaciones contra
esas dignidades, aquien vuestros inciensos han acavado de atolondrar, no se fun
da en congeturas y probabilidades: Fúndase en cetros y combinaciones exactas.
NOTA, nos remitimos al oficio na 2 que ba agregado: y, puesto que se los pone
en la necesidad de contraernos a odiosas personalidades por quanto vuestras obserbaciones se detienen menudam.te en hacer la apología del Xefe que detesta
mos, nuestros compatriotas serán servidos disimularnos si husando de nuestra
natural defensa peleando con armas iguales nos atrevemos a presentarles un
quadro de Dn. Santiago Liniers, retratado con los pinceles de la verdad. No
sabemos a punto fijo la historia de su vida antes de ser conocido en Buenos
Ayres; pero desde esta época los datos son seguros, y los conocimientos exactos.
Un Capitán de navio desconceptuado en su Cuerpo, separado del servicio
activo por informes poco favorables a su idoneydad: un segundo director de
cierta fábrica de pastillas; un contrabandista consumado; un jugador de profe
sión; un Francés aturdido; un atolondrado sin igual; un hombre oscuro; un
Militar sin crédito, esto era Liniers antes del 23 de Julio de 1806. Aqui empie
zan los dias de su engrandecimiento; esto es empiezan aqui a descubrirse los
prodigios del acaso, o los milagros de una fortuna embriagada. Destinado a
defender el Puerto de la Ensenada del Rio, despés de perdido la Capital, pasó
a esta banda, como por instinto, donde alió enteramente dispuesta la expedicisón que debía reconquistar a Buenos Ayres: marchó de aqui con mil y más
hombres: NOTA (Comprendemos en esta expresión el Ejército y Armada) arribó
a la colonia dejando vien acreditado en el paso, su impericia hasta para dirijir
las marchas: allí instado délas tropas resolvió dar la vela para Buenos Ayres
aprovechando la oscuridad de una noche tempestuosa, pero como no se fijó la
derrota, como no se vio un frente de rehunión, ni se aguardaron aquellas forma
lidades que aconsejan la pruedencia, y el arte, a la mañana siguiente se vio solo
a bordo de su Buque sin saber mas de la esquadrilla que aquel que nunca la
hubiera pisado. Para no detenernos en prolijos detalles, bastará decir, que una
división de Cañoneras que amaneció fondeada frente de buena vista, la tuvo por
enemiga, y que incierto y bacilante, por mucho tiempo, abenturándolo todo, se
dirigió al Puerto de las Conchas, no por previsión y en fuerza de un plan
acordado, sino porque el tiempo no lo de java operar de otro modo. Una tropa
resuelta, un paisanage amigo y entusiasmado, en breve todo lo hacen: a este prin
cipio se deve el desembarco.
— 160 —

�— 191 —
Bqeaíuosij as 'opipjad jo&lt;J opoj ojopuBp anbua 'opjiAB;^ Jona^ -001x^ jb bjjb;^
ns epinq BSozuoSjaA ns 'bzbj¿j bj píap anb na ouopuBqB ja 'ojaaja U03
•ajqBjasiui uopipuoa ns ap saSEjj soj uoa 'sajuBjiABq jiur ejuasa^ ap
soío soj b jaA píap as A 'epijuatusap Biuaj anb oj opoj opqnasap Baoda Bjsa oa
peppp ns anbjod 'oijnf ap c, jap sosaans so^ oauejq oa jbsbcJ Bpuapnjd opis b^
•^opBSajj souiBiABq ,b b pBpijnu A Bpuajodun ap opBj^ jap souopuBass uopeu
-jmop bj uojbuijijb epuBjsuoa A opanuap ns A ísjaiuig jEjaua^) ja anj 'uopBjq
bj ap bijoj^ bj A pBppijaj bj ap 3jubjb^ ja anb,, 'oqaip JaqBq ap UBjBUJoqaoqB
as 'BjBipauíui uopuaqjajuí Bun ja ua opiuaj uBq anb sojjanbB anb pspaidojd bj
ood ojunsB ajsa ua jBjqeq uBjaipnd sojauíaf) soj i -bjjbjba bj oub^ as A ojjbab^
b uojedbs oj ojjanuí ap sandsap opuBnb jopBaduie;} pr) ja ouioa ajjed bjubj
oqnj 'jbjtjij^ osoidbjS un ap saaoA sbj inbB opuBuiox -opBDijijBa sbui []
jap bíou bj BjBSBd ojsnS uoa 'opBpjos jap ouisBismua ja b anb sajXy souang ap
Buioiaj bj oidiauíJd ojjo b aAap as jbjuibu oj ua anb ísanbBjB uojaisndsip as anb
sauapjo uojatjBS anb asaíip sojja ap ounSjB ts A ^oqaa aisa jBqojduioa BJEd p^pij
-bidijo bj b Á saiuBpn^y sns b pjady -SBUBZBq sns ap ogijsaj un anj seoi oPb ja A
BiAap anb oj ap seui oziq ajqoíoq Bp^a sojubj ap oun oiuod pBpma bj ua on
-u^ -ajBAuíOD ja ua oqnj anb auBd bj Bpoj inbB as^aq A :oSisuod opsAajj BjajAnq
aj a^uaoiBiJBsaaau oSbijub *uq ap ojjbab^) je aouij ap opBABja jBisa ou e anb
osomadiui ubj Bja a^uajjox 13 'sajjBD sbj SBpoj jod uapjosap ua asopuaypunjip
opipuaJdoia eiABq bj anb Bjaipaauoa aj as anb sajuB A 'bjjbjba bj saaoA b piprd
'ojuaijB ns ap bj anb zoa bjjo JBqanasa iu sauapjo jejadsa uis ojija^ ja ua oped
-UIB3B oji^jaxa ja (b 'buijbjb jBjnSuis ubj oínpojd 'osojquiosB adjoS ajs^ -jBjpaje^)
bj ap ajjB3 bj b opBjijua uoub3 ja uaiqwBj 3sbub3 aj 'ajqBjapisuoa BipjBnS Bun
opuaijBq anb BjjiJjan^ Bun ua SBjaAap uej aseuadoia as sauoui^j ap ozojj un anb
pipaans 'BjjijpBnas^ bj BjBd ajqBjoABj ojuaiA un BqBjadsa as anb sand ojubj u^
•Bqednao anb sojund soj sopoj ap o^imaua jb asBÍojBsap BijajuBjuj BJjsanu 's^jjb^
sbj UBABÍadsap A BzajBjjo^ bj uBUEq sojsa ojubj ajjua anb opuaiuodsip 'jbja^
jap sezjanj sbj uoa opeuiqtuoa ojuaituiAouj un jaaeq piAjosaj 'Biaouoa bj anb
oSeijuBg 'uq A pEpni^ bj jbdbjb ajqesuadsipuT eá Bja uopisod ejsa u^
•ajuBjJoduii Anuí Buanbad anbuns 'bijojdia Bun op^ueS jaq^q ap sandsap aqaou
EUISIUJ BS3 SOOIBÍOJB SOU apUOp 'OJIJ3J JB JBDBJB BJBd BJBJSUI OU dJUOUIBig 3JUBp
-nAy oiusiui ja is 'o^iuiaua jap ajuajj jb osozuo^jaA osed ajsa opep souiejajAnq
anb A uopoajoaag Bjap ojuaquio^ ja openjis Bjsa apuop a^ejBd ja BiaBq jap
-aaojjaj ap uapjo bj oip anb ajuejsuoa sa 'sauopeíaoSau ua BzuBJadsa Bjaajjo ou
osBd ajsa anb opuaiA ojad 'epEiuijuí anj Bsaj^uj uoiaiujBn^ bj ijjb apsaQ "sajAy
souang ap jBqejjB 'ajajasij^ ap sajBjjo^) soj ajqos asjauod BjsBq 'sojnaBjsqo saj
-oAbuj osBd BpBa b opuaiauaA BqajBoi ns JBnuijuoa A 'ojubj jejajoj opnd sedo
SEJjsanu ap ouisBisnjoa ja ojo rajquieq ap uot^bj Bun asJBjijiDBjf BJBd ojauíp ns
jBaijijaBS o 'oijepuiaaA ja ua eipjoauasitu bj jBjojdxui b opesiaajd oía as ajquioq
Bpea 'sodurea soj sajqejisuejjuí oziq BiAnjj bj anb oaod e 'sajaAiA ap Bidoae un
jauaj BJBd seiauapiAOjd opeuioj uBiABq as ou oraoa A 'ojpisj *u oa soraeduiBa
Bip ojjo jy -ojaijjuoa ajsa ap sojajjan^ -soj^q b jbajbs Bipjoaijasioi ns jod os
•inb soiuSisap sojje sns b auuojuoa sbui opoui jap sesoa sbj A sosaanq soj auodsip
ajqijsisajji pejunjoA eAna 'osojapog opoj ja uij jy -Bp^dsa bj o BjauoAeg bj
b ojos ojiajaxg *oj^q b opeaejE uBJaiAnq sajquioq uap is sopejjndas JEpanb jiaej
opis BjaiAnq jenb ja ua 'sobd un opoj 'uoisnjuoa Bun Bja uij ua opoj íasjBDjeq
-uiasap BJBd oiJjiqjB BqBjjBq ou anbjod 'BqauEq bj ap opjoq b sqBjsa anb ojjo
'ouBjUBd un BqBsqejjB soÍBqBjj jiur uoa anb ojjo 'ajeui un jeuioj b Bzoq^ bj b
bjjb Bqiq anb ojjo 'buijb ja BqBjBdsip anb bjjb ojjo 'Bdoj bj opusaas opepjog un
BiqaA as inby :BqBÍojuB aj as anb oj oun Bp^a jaaeq anb BjSaj bjjo BABpjBnS as
ou ojuamom janbB ua anb oqaa un sa ojad 'opiaja ajas is as ou o^ •eijBsaaau
epipaui Bun opBmoj ouisiui is jod asaiAnq ou 'uapjosap janbe ap opBzijepuBasa
ajuouieig asof u^nf 'q ajuBpnAy ja is 'ojjan^ jap BpuBjsip jBnb jbj ua opsjjodB
BJaiAnq as BipjBnS euanbad Bun iu sand oipamaj BiABq ou sojaaja uo3
•BqajBui Bjatuud bj japuajdiua ap sajuB sojjb^bjb Bjjansaj BjaiAnq BpBjSsap jod
oSiuiaua ja is asjapuajap ua JBSuad A 'ojuauíijB unSjB asjBuoiajodojd 'ajejad ja
JBajBqraasap Bjed sozBjq sns anb sosjnaaj sbui uis A 'ouisiur is b opBuopueqB eiqaA
as 'oijj jap A biiSb jap opejjauad zijajuí ja anb ojubj ua 'so^iuib sns uoa saj
-uajajipui sbsod ap jejqeq A 'oauBjq ojjo^ ns asjauodmoa ua eiuajajjua as oSbij
-ue uq anb uoa zapiABdmi bj opejiuipe uojaiAnq sajBjijiui soj oSjequia ui

�de estar destinado en los decretos déla Providencia para ser el Reconquistador
eterno de Buenos Aires. Su pavor en toda la noche del 2; el gran cuidado de
asegurarse su persona; finalmente, su impaciencia provada con tantos echos,
quantos fueron las Ordenes para recivir al enemigo en el Campo de Barracas;
estos puntos no pueden retocarse sin que el orgullo del abenturoso se humille
demasiado. Pero con todo obserbamos que sus panegiristas no dejan de darle la
mayor parte en una victoria tan señalada: Una sola vez no le hacen ablar al Pue
blo de Buenos Ayres que no se le diga vuestro libertador, el Xefe que tantas
veces os condujo a las Vatallas, el que ciño de laureles vuestros hijos &amp;a.
como si huviera uno solo de 60 mil havitantes, a quien se oculte que Liniers no
ha sido, ni puede ser otra cosa que un automato afortunado. Compatriotas, yo lo
he mirado de cerca, y he procurado obserbarle. Inútilmente me cansé en descu
brir sus virtudes: nunca pude encontrar otra cosa que un hombre sin carácter;
un hombre entregado a los encantos de su Dama; un hombre tan dispuesto para
hacer el vien, como para autorizar una maldad; un prodigio de lo ageno; un
injusto; un orgulloso y un hipócrita malvado. Mas de una vez, abismado de la
audacia conque pisaba las L.L. y echaba por tierra las primeras vases de la cons
titución, pronostique que su comedia terminaría por una Jornada Trágica. Has
ta aquí, vuestro sufrimiento me ha desmentido, pero una secreta inspiración me
anuncia que aun no es tarde.
Todo desorden tiene su termino; todo delinquente, solo puede serlo por un
tiempo aplazado:, llegará el momento de la venganza, y entonces desde el mas
pequeño hasta el mas grande desde Montevideo hasta el Pueblo mas distante del
Virreynato, dirán todos a una voz, el Govierno de Liniers solo fue bueno para
los malvados. Con efecto, hemos visto progresar otros en la duración de Tres
años?... Está vien calculado que el merecimiento, las providad, y la justicia,
jamas tuvieron su entrada en su Palacio. Apenas tomó la rienda del mando, pudo
conocer la Capital que estas virtudes hiban a ser desterradas. Un Peña y un
Padilla, Secretarios; Perison Ayudante; una Corte Compuesta délos jóvenes mas
despreciables; una oficialidad donde el Ladrón, el Presidaio, el Cocinero
las heces de la República
en una palabra, eran admitidos sin escrúpulo
ni repugnancia: la disipación del Erario; la protección del Extrangero; la tole
rancia del contrabando; los absurdos multiplicados con unarapidez increhible,
dieron vien a entender que nos esperaba una época muy desgraciada; el suceso
ya lo tiene acredido premios de dos victorias se han repartido entre aquellos
que menos lo merecieron: No hablemos del Exercito de Montevideo, ni de su
Govierno y Cavildo, en favor de los quales nada hizo el héroe de la America
para significarles su gratitud, siendo aquel quien en el 14 de Agosto le dio la
Comandancia de armas, y estos los que dóciles a sus instancias le confiaron la
expedición que havia de Reconquistar a Buenos Ayres. Hablemos si, de aquellos
veteranos que conserbo siempre. A su lado sacando deello todo el partido posi
ble, pero sin acordarse de sus nombres para recomendarlos. Hable un Biamont,
un Gómez, un Larraya, los Pinedos, un Espina, y otros que fueron Xefes subalter
nos y soldados para batir al enemigo el 12 de Agosto; y hasta ahora están espe
rando el premio de sus afanes. Pero aque nos cansamos, cada hombre délos que
han servido en la imbasion no es un agraviado? Si exceptuamos los Marinos y
algún otro ahijado de la Fudó de Buenos Aires, hay alguno que lograse de Dn.
Santiago otro premio que indecentes certificados? Los Várelas, los Pampillos,
que han merecido de se hombre ingrato? El Cavildo de Buenos Ayres no es el
asunto de sus escarnios, después que por labrarle su fortuna se ha sacrificado?
Compatriotas, vosotros lo sabéis, y apesar de vuestro disimuloestais combencidos
que jamás la Providencia tubo un Xefe más inmoral, ni mas indigno del bastón
y de la banda. Benid aqui y veréis los hijos délos inmortales defensores de Mon
tevideo, entregados a un llanto eterno porque la sangre de sus padres no vale
tanto a los ojos del Xefe, como el dicho de una extrangera, o el empeño de un
tercero infame. Venid, y veréis las reliquias de los regimientos veteranos redu
cidas a mendigar la subsistencia entre este vecindario; veréis mutilados a un
Martínez, Capitán de Dragones, un Saabedra, Capitán del Fijo, ambos condena
dos a morir en la oscuridad porque tubieron la desgracia de haver servido al
Rey con honor por muchos años. Volved después el rostro a los cobardes adu
ladores que a todas horas infestan las Salas del Palacio: Veréis los unos enrique— 162 —

�jb jipBnsjad ua ojijap joXbui jap soaj siaaBq so X 'sBnSuaj SBjjsanA
•opuEUj^j ap sojjesba sojjosoa Xos is Bjippap 'sajuaSjnsui
bujbjj sou anb ¡a anb ojsn^ sbui jBunqijj, an X 'ja ood ojjsoj ua ajBp so oX :bzb^
bj b bjpjbs so Bip un^jB zaA jbj 'BUBdsg ap soj X 'sojaSuBjjxa sajBjauaf) soj ajjua
opBuuoj uo^uBjEd ja anb 'sauíBjuí pBjquiax ¿BUBjjxa Bpuajod Bun ap soABjasa
jas X 'ouanp ap jBpnur jod opuBuiBja 'oj^is un ap sbuj usjsa sojjosoa ouioa anb
soj ouis 'BpB^nXqns jas ap ojSijad ua bijjb^ bj j3a jb ojaja jb sozBjq soj opBjUBA
-aj UEq anb soj sauain^) ¿opuBJ jouBdsa un anb 'opBiunjjad OJaSuBJjxa un sbui
UBiaajdBsojauía^) soj ouioa anb sojjanbB ouis 'BiauBJj bj ap opijjBd ja opBZBjqB
uBq anb siBsuad sauain^) -Episa ns jBjnsajdB bjbcJ 'Eip ja ua oaod ap opiAjas
Bq ou X asjBzjjBjauaS b pzadura BiauapBaap ns ap ojSig ja ua ÍBUBdsg ua BAanu sa
ou uoiuido Bjjsan^ 'BqBjuaunjB soj anb jouBdsg zjj^juí jb anb 'bijjbj ns b X soui
-sita is b asjaaapuBjgua BjBd sbui sojpjaxgj sojjsanu ua opiAjas UBq anb sauopB^q;
sbjjo ap soj b sojopuB^iajsod 'sajBjaua^") soJisanu sopo) ap oidaauoa ja JBÍBqaj ua
opBpidaJi siaABq ou 'BpuBui so anb oja^uBjjxg jb JBzjBsua BjBd anb sojjosoa ouioa
isy -opEjS ojjb ua Bpaqajadns bj X ouisijaqBinbBiu ja jaasod ap apjsjB uaaBq anb
djqiuoq soj ua ajuanaaj^ ubj Bisajaodt BjjanbB ap osnq ou 'ojBuXajjjA í^ opuBia
-unuaj uaiA o 'sajiAy b 'ojjbzi^ b opuaijauíos sjaiuiq anb 'JBAOjd bjjbj so ojad
'ajqBjsajuoaui pBpjaA sun sas '*B^*sBajBq3 ap ajuapisaj^ jb uapjo ua oqaip siaq^q
ojusnb anb sowaaJa sojjosou X 'sjaiuiq ap uoiaBjapom bj siBjapuod sojjosoa
*aijBq aj anb ojafqo un SBjnjBpa
sns ua JBjqo ajsa apand ou 'ojiuijui ajuq un jbzoS Bjsd opBiJD ajquioq ja (b bij
-ip so 'osBa ajsa ua siajBjjBq so buiujoj jod is ojad ísajBJOUi sojdaauoa soun ap bz
•jan^ bj jBjapuod ap saa^dEaui oaja so anbjod 'sojduiaxa soj uoa ojqBq so o^
'BpBjnsauísap uopiquiB ns ap sbuiijoia opis UBq X uoj
-BDjjBAajd sojja 'opoj uoa san^ • • • ¿sajXy souang ap XajjjA on ap ja anb 'ajuBjj
-ijq sbui ajuauíajqBjBduioaui jadBd un uBiaBq ojnj ¿sajinby ojjsanu anb opBAaja
sbui ojuauíBaipajd un ua UBqsjjBq as ou sajquioq sojsa 'S013W3D PPaG
•bjubSjbS bj b ojjrqana ja 3A opuBna ejb&lt;Juib aj anb oubui bj Bjadsaj
ojos ojbjSui ajquioq ja anbjod 'bjjbziabjds3 BjsBq BjjinSasjad ua uojBuadiua as
'BUEdsg ajpBj^ bj ap sopraajoABj uoian^ anb uoiajodojd b anb sojjo X sajE^i^^^^
soj *soubjo soj 'sBjajads^ soj 'sXopo^ soj 'sasjoj soj UBdjogB as is ojad ;-B3^sap
-ijsijy soj 'sauoisoo^ soj 'sojiuib^ soj Bjnjuid Bjsa ap aid jb usjuasajd as oj^j
•osjBpBa
ua
BzaqBD bj japjad oíAap 'opBuruiBaua uaiA oqaa ojos ajsa jod 'biduiaoj^
bj apun
apx
ja anb 'sojjosou uod BJip 'Bas oj ou anb janby ¿ojubj ojjo jaaja Bjpod Bjod
-sap un ojos 'sajXy souang ap sajopBjsinbuo^ soj b uoisajasip b opuaipuij 'sbui
-jb sns UBinSasuoa anb sbijojS sbj ap jouBdsg jb jBpnBjpp ja Bipod isy ¿SBpBa
-ijap ubj SEuajEui ua Biauapuaasapuoa Bjsa ap JBsn BJBd OJjiqjB osede ja Bja ojsa
ap Bjanj ¿bzzubijuod Bun ap sojajaas oj ua sopEjjndas UBiJBpanb soiuaquoa sns
anb jijjnao Bjaipnd 'o^eijues *uq ^jog 'ouixg jb ouis 'sand uainby ¿opBjndiisa
oj B auuojuoa 'SBdojj sns ap oajBquiaaj ja jipad uis sajXy souang ap asjBjijaj
B opBSajj EjaiAnq is 'oiauajis ns uoa pjojsajjag b ojjsoj ua UBUBp ou j¿ jap
pBpijBiaijo bj sbpí -BiaBaija joíaui bj uod sandsap oqaa Bq oj ouioa 'ojuaiuiijduina
ns jBuiBjaaj uoiaB^^ bj X íuopB^^ bj b jaaBjsijBS BJBd BjjBDijqnd bia ap oíaa
-uoa ua íBJjanS ap oíasuoa ua BjJBjuasajd BiAap pjojsajjag -opEqijd X jEjnaijjBd
ojdb ap jBSBd asaipnd o^iuiaua jap sauoiaBjado sbj jijqna ap ojaíqo ja uoa op^p
uoiaBjnjrdB^ Bun anb ajjnao aj aip^u b sand 'sBjaaurs uos 'is 'BuinbBUi Bun :sop
-Buiquioa jbui sajsnquia ap oSojbjbd un 'pjojsajjag ofip ouioa uos sauoiDBdjnasa
sns ';s 'opBAjEUJ ufj 'opBAjBtu un sa o 'BumbEUi Bun sa anb íj^absb 'saaaA sbjubj
opijadaj souiaq anb oj ap au^isui sbuj BAanjd bj sa 'ajjBaijijsní ap soíaj oSiraaua
jBJaua^) jb uoiaBjsajuoa ns anbjod 'asip 'opBjaauís Bq as o^^ *BjBa ua BjaaJBqaa
BJBd sopBZiJOjnB somos sojjosou *BSBq oj ou SBjjuaiui X 'Ejja apopBjaauís Bq as
seuibí sjaiuiq rsBpBpiAjo BJBd SBpunjojd Xnuí uos bSijjui Bjsa ap sauoisajduii SBq
¿sojaB sajUBÍamas ap ojuaiuiijduina joíaui ja ua sajajuí un auaij anb 'Bjajua
upiaB^^ bj ap Jouoq ja b X 'BiouiAOJd bj b oínpojd Bjja anb sopBjjnsaj sajsijj soj
X 'pjojsajag jBjauaf) jap uopBjnjidBa BsojBpuBasa bj anb opBpiAjo souiaq 'ajuaui
-jbuij 'opBiABjííB UBq ajuauíaunduii bijjb^ BXna 'jouBdsg opjjjns jap sopBjadsaj
siajaA soj -V3&amp; ^8 uii^ 'jauo 'zajBzuo^) 'uB^^ ^XBn^) oujod sajopiBjj soj BjsBq
X 'sopiqajSua sopoj 'soiqjaqos sopoj ísosnBjdB ap souajj sojjo soj ísajouoq ap
souajj sojjo soj siajaA XajjjA PP ojnuiisip ajqiund X opBpjos jap sbjsod b sopia

�Mundo que nosotros censuramos la humanidad con el enemigo. Savemos distin
guir entre lo que es dar camisa a un desgraciado prisionero, y facilitar el viage
de un espía, cuya detención devia desconcertar, las ideas del usurpador... Pero
vosotros sin duda haveis crehido que habláis con los Pueblos mas ignorantes del
universo o tenéis desenfado para escrivir puerilidades y esponeros a la censura de
los sensatos. No hay medio, haveis tocado uno de estos extremos raros; vien que
a nuestro juicio no estáis sino en el segundo, del qual solo os veremos apartados
quando un golpe de Justicia haya echo desaparecer el idolo que estáis adorando.
A sus aras ofrecéis este, y otros sacrificios aun mas bergonzoso, confiados en
que el sabrá remunerarlos; pero temed que no os haga sentir su ingratitud, como
a los defensores de Buenos Ayres: Temed que un dia no se desconozca como lo ha
echo con la respetable corporación, aquien antes rendía sus omenages: temed que
no os pague vuestros servicios como los del Montevideo: temed que no premie
vuestra mala empleada animosidad, como los del venemeritos veterano: temedlo
todo, pues son los agentes de un hermano de los grandes aliados de la infelice
España.
Estábamos en animo de no pasar adelante, pero no podemos prescindir de
informar a nuestros convecinos en la causa que justifica la creación de la Junta,
aquien se-da el epiteto de rebolucionaria.
Este proposito en gran parte resulta combencidode los precedentes detalles;
porque si el Xefe es sospechoso; si nosotros como tal lo hemos delatado; si lejos
de escucharse nuestras quejas, las desairan los Tribunales; si en vez de suspender
al Xefe, hasta que se justifique le hacen juez de la misma causa; si abusando del
poder se nos amenaza por la fuerza, y se nos pone a punto de entrar en una guerra
con nuestros propios hermanos; si el Pueblo irritado pide que se cree y perma
nezca la Junta, que recurso nos queda sino obedecer su voz respetable? Los
apologistas de la tiranía quisieran que huviesemos empleado la fuerza armada,
para contener al vecindario, porque acostumbrados a mirar los Pueblos como un
conjunto de irracionales juzgan que todas sus conmociones deven calmarse a
valazos. Pero nosotros pensamos de otro modo; veneramos en el Pueblo de Mon
tevideo la imagen de aquellos que acavan de salvar la España: el es un objeto
sacrosanto, desgraciado de aquel q'. a nuestra vista se atreva a ultrajarle! Antes
sufriremos todos los males que nos amenaza, que con sentir tamaño atentado.
Basta que la cuchilla del Francés haya acavado con una gran porción de esta
noble parte de la Monarquía: nosotros nos conserbaremos, ya que el cielo nos
ha confiado para ser un plantel de heroicos defensores de la Patria; y asi,
quando el poder, y la astucia del Tirano avise a nuestro Govierno que esta el
plan proporcionado, que es tiempo que caiga la segur sobre el Imperio
[], tenemos quien haga justicia a nuestros Reyes; quien extermine los
traidores, y sostenga las glorias de la Nación, como lo están haciendo hoy los
Pueblos de la Andalucía, los de Asturias, los de Castilla, los de Aragón, Catalu
ña, Galicia, y Viscaya. A tan justo miramiento responden los Gemelos, q' nos
otros culpamos al vecindario de un delito que no tenido la menor parte. Pero
si es asi, porque el valeroso Liniers no enbiaba sus legiones para castigar el
corto número de individuos que en vuestro juicio manejan esta gran maquina?
Porquela Rl. Audiciencia no manda Diputados que conozcan de esta causa sin
conmociones populares? Quantas veces ha dicho la Junta, garantidnos nuestra se
guridad, poned el Pueblo a salvo de una catástrofe y todo sera acavado? El nue
vo Govierno no ambicionado por el mando. Dejara de existir en el mando
quando la superioridadproceda conforme a nuestras reyteradas demandas. Si,
lo hará; apesar de que su autoridad sea la mas lexitima y vien fundada.
Nosotros concebimos que destronada la Casa reynante retrobertieron al Pue
blo Español, todos los derechos de la Soberanía, y que usando de ellos como
en el primer instante de su ser político, pudo crear nuevas autoridades, nuevas
Leyes, nuevas constituciones, no subersiba de la que veneramos, sino interina y
duradera hasta tanto que las armas reztablezcan el carácter de la Monarquía que
por esto la Península sin guardar la menor consideración a las leyes antiguas,
lebanto sobre las ruinas del gran consejo de Castilla, una Junta Suprema y esta
consintió en la elección de otras subalternas, sinqueen ello haya interbenido mas
autoridad que la del Pueblo.
Y aunque alguno a dicho que tan extraña rebolucion solo puede legitimarse
— 164 —

�— 691 ~
tnuM¿\ — ouBauaray iouBdsq y '8081 P 01 •^Aojtq 'oapiAajuoj^
is soy u o jai a anb Bpuajjoq sbuj uooibjj bj ap ojsaunj oínjjuí ja jpuas b
uojBzuamoa Bauaray bj ua anb sojarapd soj opis jaABq anb Bpuajajip bjjo uis
'opBjsa orasicu ja ua aaauBrajad opoj sojjosou BjBd A 'uaraua ajsa ua ajjBd siuaj
ou sojjosoa íanSisjad oj saauBjq uq -opipuajo Bjapisuoa as tu 'apuajo so tu anb
ouBuuaq un ap joujb ja Bjní so '¡a opoj ap oipara uq ^opinasap ojjsanA ajojj
sbjoj b anbunB 'Bpuapuoa ns ap pnjnaaj bj ajqos ojinbuBjj ajduiais BJBsodaj
'Bjjpag A 'Bjjojaj^ 'P^P^^ 3P soIfPnd soraisijapij soj b sajosajdo sojjsanq uojaip
anb sojnjp soj oppajaiu jaqBq ap osojjnSjo oappaJuoj^ -spjEjsnS anb oj pao
-Bq íBjanpuoa *Bj^q spjirai soutajanb ojsa jod ojq -saaijaj sbui sbj uppB^q bj BjBd
ÍSBjsaunj opis UBq sojja bjb^ -opidraojjoa oujatAO&gt; ja A 'ÁojJOf) un jautaj BiAap
anb sbj A 'soubjjx soj uaujaj anb SBjjanbB ouis 'sauoiDOuiuoo sbjjo opesnBD usq
ou SBjunf sbj BUBds^ uq 'BinbJBuoj^ ubjS Bjjsanu ap ojuatuipajqB^saj ja BjBd
Bstaajd sbui bj Buuopj Bun ap :Bioijsnf ap uopBJjsiuiuipB Buanq bj soduian soqa
-nui jod BjnSasB aj anb Biujopj Bun aQ :ojjbsba uanq ojx)J b bjejS jas aAap anb
Buuopj sun ap bjbjj as Aq 'Ojupsip Anva sa odoiaij ja (b jaaouoa siaAap A 'sBsn^a
sbj spABs sojjosoa 'opiAoujuoa UBq as zaA BunSjB is sojqan^ sojjanby 'opBSBd
ojap ojdwaxa ja ajjajB so iu 'jopajuí oj ap sauoianjoqaj sbj siBuiaj o^q
•Bjunf ns auaij Bjja ojad íopBjsinbuoa siBd sa :BjjsanA bj ouioa biu
-ojo^ Bun sa sbijbub^) 'soíiq sojjsanA b A 'sojjosoa b 'opBisBuiap Bsajajuí anb uoij
-sanb Bun ajqos pBjipara (A 'opiAjo ja pijqB san^ ¿souBaijaray 'siapuajua oq
*sorainjijsuoa anb p^papos bj ap *sajBj8 sauoia^uirajajap
sbj ua ajjBd jbujoj soraapod ou anb ojsand 'Bjsmbuo^ ap ^aq ajqijjaj bj sojjosou
ajqos saauojua Bsad 'opunSas oj i :apand 'ojaraijd oj ; 'ojunsip sa o 'Baijijuapi
as ajuarajiAia q ¿Bjnsuiuad bj ua unsn oraoa 'sBjja ap jBsn uaiqraBj Bjpod ojq
¿ouojx j^p soqaajap soj Bjja b opijjaqojjaj UBq ou uaiqra^x ¿BinbJBuoj^ bj
ap jBiauasa ajjBd Bun buijoj ojq pjqjj sa ou bijjb^ n ^ou^aijaray ja orasira bj
jiaap Bjpod ou anbjod ^. '^8 o^pJB3 ja 'sauoSBjy ja 'znjBpuy ja Bjqsq isy
opipjad'ujo opBjnBjsaj
UB^Bq 'opBuiB ja opuBUjaq ap pBjjaqij bj o 'SBpuapiAOjd sira anb ojuej BjsBq
Brajopj bj ua ojund un aj^saa ou A 'opoj opsujojsBjj aq oj osa jod 'sBpijajuoa
Biuaj saj anb sapBjjnoB^ sbj soubui sira b ojjanq UBq íopoj ojjauodsip opand ^oq
ÍBijiraBj ubj^ ira ap ajpB^ jap jiaid ajjanra bj jod opBdiauBraa Aojsa íBDijijod
pEpuEjJo Bun ua oaA ara ísajqísod sauaiA soj sopoj arajBuoiajodojd ap ajuajajajd
uij ja uoa ajaSns ara jBnb bj b 'pBpapos Bun orajoj 'ajqij ajqraoq un Xos o^
qouBdsa ja apuodsaj ojsa y 'SBppouoasap uos sou anb SBjunf sBun oi^BJjns ojara
ojjsanA uoa siajuBqaj ou ojad ísoupBS'zní 'soaj jod siauaj sou is 'sojjosou ap sibij
-uoasap i
oqisBd ajuaraBjara sa oaijijod oj ua jas o^na 'oqDBjndod un sios
sojjoso^ ¿BjjBqoj BjBd siauaj pBjjnasj anb 'oqoajap an^) *opipjad bdjbuojv jap
ua^Brai bj sojjosou ua jbjiui sibia3q :onSijuy o^ipo^) ja na ojijasa Bjsa anb oj
uoa ajqísod oj ua sojeujjojuod siBiAap sojjoso^' :oSiraaua ja UBJBZBqaaj A 'ajsa b
jBjjaqij BJBd 'Braajdng Bjunf BJjsanA b souopuaijaraos 'ouBjaqo^ ja ^od sopija^
-uoa soajdraa soj ua jaaauBrajad soraBipod sojjosou :Bjisaaau ou pBparajajua "Bj^q
jBnb jap 'oiparaaj un opBaijdB siaABq sojjosoa ísBra ubjiq -oainbjBuo^^ ajuara
-bsojoSij oujaiAO^) un ap sbj uoa UBaoqa sauoiasjaqijap sns anb A
sajuaS
-jnsui 'soiJBUoianjoqaj 'sojsníui uos anb sojqan^ soj b Jiaap UBjjanb Bjoqy
•opiJsiSB UBjaiAnq SBraBÍ is oraoa uojaiaaJBdBS
-ap sojjq ¿pjjnsaj ,b ^
sorasira sojjosou ajjua ap sop^a^s u^as 'sojqraaira
so^na 'sajBjnaijJBd soíasuoa soun sajuB^ojijsqos A 'ubuj3iaoS sou anb sap^ soj
bjjjs ns ap uaÍBq :oziq as A 'Bjunf Bun as^SBq íBjjiAa na oíip 'BXns bj anb zoa
bjjo JBjadsaj uis 'uopBjq Bq :ojsia siaABq oj sojjosoa ojad 'uapjo ja Bja jbx
•o8ijsb3 ajsa ap ouSip BqBjapisuoa soj is 'sojjaAoraaj
ua aisiuiA 'BsnBa ap ojuairapouoa uoa 'ouBjaqos j^ o ojnjijsos orasira ja SBJjuaira
souara jb '*B3^'sajBjaua) 'sauBjidB^ 'sajopBUjaAO&gt; soj oraoa 'sapBpiJOjnB SBraap
sbj SBsají opuBÍap 'o^iraaua ja uoa oí un as soujapjad BJBd '(a^ip as unSas) anb
janbB ap JBSnj ua 'oíasuoa un ap uopnjijsqos ajqísirajad BijBq ojos pBpisaaau
jo^bui bj ajsa unSag *OAijBjsi9aj Braajsis ojjsanu ap ojuairaiaouoa oaod Anuí aAnS
-jb Bpijss Bjsa anb soraaaja sojjosou 'ojSijad jap BiauaSjn A pBpiraixojd bj jod

�8 - [Carta del presbítero José Manuel Pérez Castellano, al Obispo de Buenos Aires, en la que
defiende la posición de la Junta de Montevideo. Sostiene que los españoles americanos son
hermanos de los españoles europeos, porque son hijos de una misma familia, están sujetos
a un mismo monarca, gobernados por idénticas leyes y usufructúan idénticos derechos; que si
los Pueblos de la Península privados del Monarca han tenido facultades para proveer
sobre su seguridad común y defensa, los mismos derechos caben a los españoles americanos;
hace notar, asimismo, que si Montevideo fue la primera ciudad de América que manifestó
el deseo de igualarse con las de la Madre Patria, ha sido por su tradición de fidelidad y
porque se vio obligada a ello por razones de imperiosa necesidad, dada su posición geográ
fica. Concluye afirmando que acata la orden del Prelado suspendiéndole en sus facultades
como sacerdote.]
[30 de noviembre de 1808]
limo. S0^.
Los Españoles Americanos somos Hermanos de los Españoles de Europa
porque somos Hijos de una misma Familia, estamos sujetos a un mismo Monarca,
nos Gobernamos por las mismas Leyes y nuestros dhos son unos mismos.
Los de allá viéndose privados de nro. muy amado Rey el Sor. Dn. Fernando
7^ han tenido facultades para proveher a su seguridad común y defender los im
prescriptibles dh, de la Corona creando Juntas de Gov, que han sido la salva
ción de la Patria y creándolas casi a un mismo tiempo y como inspiración Divina.
Lo mismo sin duda podemos hacer nosotros, pues somos igualmente libres y nos
hallamos envueltos en unos mismos peligros por que aunqe estamos muy distantes
esta rica Colonia fue ciertamente el sevo que arrastró al Infame Corso al detesta
ble Plan de sus pérfidas y violentas usurpaciones, según él mismo lo manifestó
a los Fabricantes de Burdeos poco antes de entrar a su oscura guardia de Marzac.
Debemos pues estar vigilantes quando es manifiesta su tenacidad en llevar adelante
sus proyectos y volver a la Preza como el voraz Tiburón q vuelve al segundo
anzuelo aun que el I^ le haya roto las entrañas.
Si se tiene a mal qe Montev0 haya sido la 1.a ciudad de América qe mani
festase el noble y enérgico sentina10 de igualarse con las Ciudades de su Madre
Patria, fuera de lo dho, y de hallarse por su localidad más expuesta qe ninguna
de las otras, la obligaron a eso circunstancias qc son notorias y no es un delito
ceder a la necesidad. También fue la primera Ciudad que despertó el valor dor
mido de los Americanos.
La brillante Reconquista de la Capital, la obstinada defensa de esta plaza
tomada por asalto, no se le ha premiado ni en común ni en sus individuos y aun
se le ha tirado a obscurecer aquella Acción gloriosa con mil artificios groseros e
indecentes que han sido el escándalo de la razón y de la Justicia. Sobre uno y
otro asunto ha llevado esta ciudad sus representantes a los pies del Trono, para
que S. M. se digne resolver lo que fuere de su agrado, sufriendo con paciencia y
resignación a más de los males que ha sufrido, los muchos insultos que se le hacen
de toda especie, mientras llega la Soberana resolución que espera favorable con
fiada en la Justicia de la causa.
Entre tanto yo, que respeto a V. S. I. por su alta dignidad, y como a mi
Prelado, me doy por suspenso de la facultad de celebrar, predicar y confesar a
consecuencia del oficio de V. S. I. de 26 del Corrte que se sirvió dirigirme por el
Presbístero Dn. Ángel Saúco, pues teniendo el honor de haber sido elegido por
Vocal de esta Junta, ni puedo dejar de cumplir con la sagrada obligación que
me ha impuesto la Patria y cuya salud es la suprema Ley, ni puedo por ahora
comparecer personalmente a dar cuenta de mi conducta al Tribunal de V. S. I.
Dios Gu. a V. S. I. m8a.
Montev0 Nov 30 de 1808.

— 166 —

�— ¿91 —
•oduiayj ya Bpyaap anb BjsBq
sa joíaro oy anb uoa ajdraays soraajBjsa isb ^ ouBÍfua ara anb Bjyp *pQ
•Baijaray T ^ syyodcujara By ajjua
Bsoypo sbui y 'upiDuyjsyp eon jaaayqBjsa sa opoui ojjo ap jBsuad anb 'Binajdns jod
somBazouoaaj anb Bjuní By b ojoa ojjsanu jBAayy BJBd uaiqum ouys 'oqaaq soraauaj
anb oy jaasq BJBd sopBjynaBj souiBjsa oyos on anb ajBuydo ajdraays oj^ 'oyaduia
ya jynjjsap BJBd uozbj By ap osn jaa^q yyinuy sa anb as anb jod 'ByjajBra B^sa ua
jBjqBq oa ap ojdaaajd ya opByoiA ajj #sBujajyBqns SBjuní sns jaa^q BJBd JBynayjjBd
na soyqand soy A sopyjJBd o sojayjjsip soy sopo) oraoa 'isb oyjaaBq BJBd oqaajap
un uauayj anb jod Bpnp uys 'sBiuajdns UBymi) ^s uaiquiB) BTDiyB) Á SBijnjsy ap
SBy anb 'sBiauíAOJd SBiuap SBy ap ojoa un opBSipuaiu Bq Buiajdn Bjunf By anb sa
oaA anb oy ojad tsb Bjas oyya ajuacuBjn^ag '¿ouanq Bjsa anb *pQ b aaajBd ay o^j?
•¿ajqtuou ajsa ap pnjiydniB By Buayy anb ya oyos ByyiAa fJas? ¿oyqand yap oyy
-anbB jBjBd b ba apuop b saauojua ^? ¿sbiusiui SBiuoyoa SBy BjsBq A. SBpuiAOJd s^y
SBpoj ua ouis 'ojijjsip ns ua apu^ui anb BJBd oyos ou 'sapBjynaBy ayjyjayuoa A Bjunf
Bun jbuijo^ BJBd oyos ou oqaajap un auaij ByyiAa ap oyqand ya anb souBsi^d
siui uaaja A -p^ opiaja Bq anb uo3? #ouajB8B yap jByouiB asjBÍap 'opunSas oy
is 'soiuapod anb j^ssayuoa 'ojauíud oy ys 'somos ou o somos o 'oim o^imy
*ayjBmByy BJainb *pfy omoa o ouiaj 'upp^u 'oujaiqoS asa ap ajuBjSajuí ajjsd omoa
Bayjamy By Bjas oy uayquiBj 'oujaiqoS ya ua sap^paAOu jyanpojjuí ap BjjiqjB upzBj
Bjsa jod A ouBjaqos yB SBpBsopua sapBjynaBy s^y pimnsaj ByouBdsa BjnbjBuom By
ojEja SBm o youBdsa oyqand ya ys 'oSanq '¿jns yap Bayjamy By uaiqmBj apua^dmoa
as ou ByouBdsa BjnbjBuom By aaip opusna A? ¿ByouBdsa BjnbjBuom By ap sa ou?
¿Píl ^I(tIeH uainb ap 'oyqand yB Bjqmou opu^na A? 'uopnjusuoa By ua SBppnp
-ojjui sapspaAou SBy BqBmijySay ojsa anb A bijiuje^ y^aj ns Bpoj A yy^ opuBuja^ ap
uoiaBuojjsap By jod oyqand yB sapEjynasy ap upisaaojjaj By ua BiuaAuoa anb soajjoa
sop BjEq oíip 9iu -p[\ 'soyya opBmjo^ usq as ByyB anb oujaiqoS ap SBjuní SBy
ji^aya BJBd p^jynaB^ somauaj ou anb aaip as opuBna japuajua b Bp as ojsa anb
souam Bp^u sand 'Bynsujuad By ua opp^u you^dsa yap tunftitjstp ptnb un omoa
A sopBjsinbuoa omoa Bjapisuoa sou anb 'sojjosou b opoj ua joijadns aaja as anb
ou9m&gt;2p yap oyynSjo ya opuBjuamoy UBjsa *spQ 'BUBds^y ap soyqand sojjo oqaaq
UBq anb oy ys jod jaaBq BJBd soqaaJap uauaij ou uanSzní anb Baijamy By b jouoq
oaod ubj uBSBq sojuayBj sajoíam ap souBsiBd sojjo A *p^y anb jaA yB ojyBxa A
ou^ipui ara oyjBjjuoa ya jod Anm sauoiaaB^sijBs ap ouayy am sasajajuy sim A BpiA
ym ojSyyad un uajjoa BiauíAojd By sopoj ap ya A BijjBd ym Esa ap jod oyqand ajsa
ap uaiq ya Jod 'ouBjaqos ym ap oqaajap ya jod anb osuayd opu^na A oqaaq oyjaqBq
ou ap BqBÍOJuos am 'opoj oyjauodxa Biqap aauBy ajsa ua anb yaja 'uoideu ym
BJBd BJSBisnjua joABm ya Aos soasap sym ap pnjyjaaj By ap ojnSas oaia upyanyosaj
A Bzarajij By ap ya anb ouyraBa ojjo Aoq jbuioj ap pnjyja^ ua oA Aojsa BjnjuaA
jod ojad Bsajojd ara anb ojaajB uanq ya -p[\ ap soíasuoa soy ua ojqnasap uayg
:ojauBdmoa opyjanb yj^

[¿8081]
[•Diuajdnt jod UDSzouosaj anb ojunf D| d 8juD|uasauda.i
un JDiAua DJod A oipaij Dty o| ouioa JDnpo oJDd opoqn^Dy Djsa oapiAa^uoy^ ap Ojqan^ |a anb
ap U9¡u|do o| JD^uas jod aAnpuoa A SDUjajpqns SDjunf jDuuo^ oqsajap Jod uapand sojqand
so| A sop^jDd o toju^jp so| sopoj anb D3D;sap .'oujaiqoB |a ua sapDpaAou jpnpojfuj d oq^aj
-ap aua¡j Dsu^uiy 'DpD^ndo sa|UD Duupop D| ap Dpuansasuo^ ouíos A DjouDdsa DjnbjDuoyy
D| ap a^od Dun jn^ |ap Dsuauiy jas ap pn^iA ua anb 'o6an| 'jojou a^o^ -u
D| ua soppnpoj^uí seuopDAouui sd| DqDui|q6a| anb o| 'sapoqnsD^ sns o|qanj
UDiqoq ||/\ opuoujaj ap u9pD3¡pqo D| jod anb ua opjuaAuos DiqDq 'jou^tuo d^jd^ Dun ua
'anb Dpjansaj aq 'SDpouuo^ j||o so| d sajD|iui¡s oujaiqoB ep so^unf jiBap DJDd poqnsoy
ap U333JD3 anb opuDBznl 'Duodsg ap so^an^ sojjo oqsaq uoq anb o| js jod jaaoq DJDd
oqsajap euaq ou osuaujy o| anb uauaqsos sauainb A ajse ap u^pisod D| dsdjd A souoap
-lAajuoiu so| jod DpjuinsD pnqpo o| apua^ap anb d| ua 'DjjjaAaipg o 'saqo SDsnq ap

�10-[Escrito de Mateo Magariños y Ballinas, en defensa de los sucesos que tuvieron lugar en
Montevideo, cuando se rechazó la destitución de Eli o de su cargo de Gobernador y se resis
tió su reemplazo por Juan Ángel Michelena. Se expone la doctrina que justifica el proceder
de la ciudad de Montevideo y las arbitrariedades legales cometidas al deponer al gobernador
Eli o; se señala que Elío y el Cabildo de Montevideo acusaron de infidente al virrey Liniers
ante las autoridades competentes y demandaron su remoción y éstas, sin emplazar y juzgar
al Gobernador determinaron relevarlo, nombrando, el acusado, al capitán de navio Juan
Ángel Michelena para desempeñar el gobierno de Montevideo; se destaca que no era equi
tativo se castigase sólo a algunos de los culpados por firmar y acusar de sospechosa la
persona del Virrey, haciéndose notar los peligros que arrancaban de tal procedimiento, y
que, asimismo, era indispensable, dadas las circunstancias juzgar a Liniers. Hace mención de
las causas que dieron origen a las sospechas; sostiene que el Gobernador de Montevideo
tiene en su poder los documentos que probaban la deslealtad de Liniers para con el Soberano
español. Destaca que en Montevideo se vio con sentimiento que se despidiese al enviado de
Portugal, mariscal de campo Joaquín Curado; alude a la misión del brigadier del ejército
español Manuel de Goyeneche, a la forma en que fue recibido por las autoridades monte
videanos y a su reacción ante los ultrajes de que fue objeto. Señala que el enviado de
Portugal no intentó perturbar el sosiego de los Pueblos sino sólo indagar los sentimientos de
éstos. Se refiere a los sucesos desarrollados en Montevideo el 20 y el 21 de setiembre; se
extiende en reflexiones sobre ellos y aduce los fundamentos jurídicos que justifican la Junta
creada. Al desarrollar su argumentación expresa que el primero de los derechos del hombre
es su conservación; subraya que el pacto social es la fuente originaria del poder real, deri
vándose, por tanto, su poder del derecho natural; establece los casos en que el hombre,
a pesar de haber abdicado del derecho de su propia defensa, puede ocurrir a las armas sin
mandato superior para concluir sosteniendo la tesis, a fin de defender la actitud asumida
por el Pueblo de Montevideo, que un Pueblo está legítimamente autorizado por derecho a
oponerse a todo lo que sea contrario a su voluntad y a remover a las autoridades cuando no
puede fijar por otra vía su seguridad, ni atender a su conservación; expone la jurisprudencia
admitida que otorga licitud a la determinación del Pueblo de Montevideo en el conflicto de
competencia entre la autoridad del Virrey y del Gobernador de Montevideo; destaca la acti
vidad y celo del gobernador Elío y concluye manifestando que los Tribunales imparciales de
Buenos Aires oirán las quejas y repondrán las cosas al estado que tenían antes de la llegada
de Michelena a Montevideo.]
DEFENSA DE LOS SUCESOS QUE TUVIERON LUGAR, NO ACEPTANDO
LA SEPARACIÓN DE ELÍO, Y ADMISIÓN DE D. JN. ANG. MICHELENA
Noble e Ilustre (S) vecindario Montevideo oid la voz de la razón, un
Español os habla y affé deveis prestar atencn. [testado].
Los días 20 y 21 de Sepbr. qe. creieron algunos críticos eran los de vuestra
desolación, y ([asombro]) son los simientos políticos de vra. livertad, y amor á
vro. Amavilissimo Soberano El Gn. Sor. Dn. Ferdo. el 7 y en, su calificac0". os lo
quiere demostrar.
Según el orden délas (naciones cultas) ([naturales a cada cosa qe. pide pr. si...
guardar la proporción^). . . dejar impunes los delitos es una máxima detestable
pues midiendo los principios elementales de la sociedad y comparando los medios
proporcionados alos fines del Govn0. conocen, qela correcion de ellos es el peservativo délos desordenes de un Estado. Las leyes penales son las columnas de la
monarquía, y ellas fueron spre. las qe. ocuparon toda la atención de los savios
Legisladores, pr. qe. ala verdad son el dique, qe. se opone al torrente de los vicios;
estos alteran el buen orden, y ofuscado este, viene a tierra todo el edificio políti
co / ([y por consequencia es]) (De suerte qe.) la impunición de los delitos es
un fanatismo tirano contra la savia politica del Govno. y por iguales sentimientos
lo sera arrancar del seno de sus formulas [?] las devidas á calificar y organisar
el proseso pr. el q. según la frase del jurista deve recaer el fallo, o absolución de
la pena: Principios tan savidos de todos como encargados desde el primer delito
de nr0. P*. Adán, pues quebrantado el precepto dice la Sagrada Historia, qe. se
interrogo pr. el señor Ubi es Adán, y no pudiendo pensarse qe. lo ignorase con
vienen los Sagrados Espositores en qe. fue citación p*. ser juzgado de su culpa;
¿luego si nro.... digno Xefe y Capitulares han acusado de infidente y sospechoso
al Exmo. S. Dn. Santiago Liniers pr. qe. no se les emplasa, citan y oien p. qe.
— 168 —

�— 691 —
— 'BJJayx BI B
-ux o oauaxtuxAOtu asjxnSas Bpand anb 'pBpxyBa ysa ap Bas BijaaBui By anb ap osb^
ya a^nyaxa / sBiJBUxpjo SBasaaojd s^yap sandsap 'oip bjjuod A soAisaoxa Bas *abunB
soiBpuBiu sns jiydxiina A jaaapaqo b sopBSxyqo souiEqBjsa -ab opuBuapjo ojuBnb ua
bujsiui Byya ap sauopajdsa saauBuxxujaa sbj ap aanpap as issb sand 'opBnadaaxa Bisa
japód ns ap saaiuixy soy aquasaid -ab sBipuy ap p4fotunux ^a-y buisxui By ap sauop
-daaxa sBy 'id is o 'ajsa ouioa yBuopipspní oaydtua ap as^ya Bun umaiAiy *pB J3aoui
-aj • • 'AajJiA un ap p^asaaod By ua ou o Bjsa • • •]) is ap ([axatfuoo 'ab 'pppafoj
ppowiuuio•'• • sppp]) bjob opuxsaj^ :sBpBjnduii ••• SBqaadsos SByap ajqxy BpBU
A opBDsnjo • • "ojuajBj un ap jaaBU opnd oyos *ab A 'oasiA Bq as #ab oaxaoxa sbui
ya 'ojtuipaaojd 'oyjBAayaj -j\[ • b BiuaAuoa / ya 'id Bp^p otuoa 'ab A 'uopimoa 'id
BXAjas oxy^ jaiABX 'up *joAO) #j0S Ia '^ soyya ua opuaiS'ui^ 'BDzouoaaj ay as *ab
*'d ([^/ v^xvoua a-¡ '&amp;]) pzpjj ppa ap SBupxjo aP ^ sajBjiyxui sapx SOIB 'opSiSptu
osocjoa^sos pp soiax^o opuBdpuuB aqaouvi ap ojuptu oso^qauat pp asopuatpn
BuidBJ ap 3ab ya ouxoa 'otoaja oqanu a^a Bjjua 'Vdd Biauapuodsajjoa By BiaxyBuj
uoa opuaxuaxaj A 'Buayiqoxj^[ 'i^^y u^nf *up oiab^j ap "udB^) yB *ao) *nd opBsnaB
ya 'id Bjquxou as o}uaxuiiujaasxp osoxsxní ajsa *ab 'BiDBtunjuoD sbxu uis A 'sBqaad
-sos sns b uBqBsyndxux ay *ab soaijoui * * -soy jauodxa A [¿] jvsatua^ &lt;e ojuojd Bjsa
'ib A (pppaxo Pfun[ pp ppajuoa) ([afttasaM^ aopq ai as]) ouBjaqo ya 'id -0jUiBjq
-uxou ns opBuijjjuoa A BpBjní bzb^j Bun ap oyaz yB BiauajsxsB ns ap pBpxsaaau By
A -ojxuxpaao^d y^Sayí ajsap opipuaqajdjos ojad 'uoxaBnpBjS sbui ap yBpxjo yB op
-ubxu ya anSaiiua ayopuBuapjo -joqo^) *jos yB uBZBydma A -^ "j *' • ya uauoduioa *ab
soy ap / uapuauuasap as 'uBqtynioj By yB) *jd xs BiuuxnyBD By bpbzubijb BqBjsa SB3
-uij A soayduxa • • • sns uoa sand 'sopBjapody "^od o xs -a0d sopuajBduioa A sa)UBA
-ojduiOD sns ap uoiaxxuaj By sayjBuapjo A '' -sayouBds^ '^uibijoou saM&gt;imt4P0 A
^px un ap SBiaunuap ssy jpxiupB ya p^paABiS biue) ap exi^ibui ua -ojUiEpunuojd
jauípd ns jas opuaxAap A aqaaua^O^ ap yanuEj^ 'up jaipB^xjg ya pjun[ Piuau&lt;fns
ppp opBiqmg A ooa ó\ yap -ayy 'odsxqo "••oS &lt;OUIIII Ia ooa 'Bpny -^ Byap -JOdns
ys ([ptajpíftuf a pup^sa otalns ua opuviu pp uotootua^ A '"'A spqoa^sos sns ap
uaaouoa 'B&lt;t]) yBunqyjx ap opuaxSxya -^d^) ByB uoiaxjjnao sbuiixbxu sayqBpuauxoaaj
ub) ap asjBjsdas uis sand 'sajuBJOuSx o sojBSuas sounSyB ap uopBdnaoajd / By
japaa aAap upxanjusuoa *BjU ap SEuiajaop sbiabs SBjsa ap Epuaasiuiuiaj By y
'SOUIAXp
A souBcunq soidaaaid soy sauoxsBao SBqanxn ua Bjajys A 'ouipiSay zanf ua auaiA
-uod oy ajuajaduioaux yB A sa oy ou *ab oy o)pxy aoBq :^p By sajuB A 'ajxrapB By ou
'"I xs aaajED -ab p^paABjS B)ub) ap ([sa ppptsaoau pi A]) BSUBpjB) By ap oj^xyad
ya Á pBpxsaaau By uauax) -q -q soy *ab 'Boj) sayB) ua (y) "y "j SBy ap sauopxsodsxp
A joSij ya jBSBd oaxaxy sa oxpauxaj oauojd yap pBpiyiqxsoduix By -jd 'ab 'jd oyjaaBq
ap jBÍap Aayj yB jB)ynsuoa b opBSxyqo Basa -ab ya A 'esn^a Bidojd ns ua zaní asjaa
-Bq JBynapiEd y^ unE A 'soyya ajqos Bun^yB uoxaaxpsxjní BSuaa ou 'ub ap ojBduiB
/ ya oxBq ayaauod A 'p^qy ns b japuaqajd saáuoy\[ soy uapand -jdns ya b osjna
-aj ya ypxjxp o opE)Byxp (opuats 'ab ouiajfxa pt ua ([¿as ap uozpj puisíuí pi ¿o&lt;f
pxntpu -ojp jod oasa A 'ajBduiB A Bpuapap By anb BjBd ouanQ ojao b asjBSaj)
-ua A BJjanS ap aauaS JBauBAay 'sauoiDBjapa^uoa A SB^xy jaABq pBpni^ By une])
apan^ 'io(fns ouitftSai p M^^noo ap ppptitqtso^^tut a pzuppxvt pi ua Apq 'ab 0x8
-tp4 p 'j4 'ab 'i4]) ^A 'aauaaadxuoaui 'a,uiBanyosqB Bas #abunB 'zanf ojao B jijjiid
-aj •a)uiEaiaxy aAap oxpaxuaj ounuodo A oauojd JBjadsa apand ou ^a^ yB jyjjnaaj
ap pBaynapip A BiauBasip BSjBy By *jd *ab A 'sBipuy ua xnbs ouioa soaouiaj Anua
sajB^ny A saaJBd ua -jodns ns ap opxmxjdo ([opbiabj^b]) asaxauxs as ounSyB xs -ab
•^ujbiabs opBpjODE uEq soyjBjayo) soaaxpqns soyB sa -ab oasandxa oy A souBSua soy
oppouoa uBq *ab ojp so-y / 'opBsnaB • • • yap Japaaojd A Baanpuoa By BjBsxauaaBd
as ouioa opBSodaj A oauayoxA ubi 'oiuixpaaojd un sa 'sBapuaan^ seui SByjaaBq *Bd
jopxSa^y un opuaxSxjxp 'sbuijij SBijdojd sns ap oxBq oaxaasa 'jd uoxppupuiap SBy
"3 "I ? orasxtn ya sandsap opaa(iox4 oxa4 íopuajBduxoa ap opBaxa jas -Bd ou xs apx
•01U uinaiqiy pB opiAoraaj jas BJBd ou Aaxxt^ ns ap o '^dB^ Byap 'ojxuxpaaojd ya
asxtxopa zaA yBj Bjpod SBaajaas 'sbu^bSbpux 'o4 sojuatuitoouoo sns [¿] asopuatxtnbax
?sorasiiu soyya ap soy uasanj ou -ab soaanpuoa sojao 'id 'jdB^ By ap sayBunqpx soyap
sopxo b opBSayy A opBiouayia uajaiAna SBy so4xan^ sopa sPiopup8v4ox4 SBqaadsos
SBy x ¿ayasjBuapuoa Biqap ouxxayn ^d 'ab b • • "o//p/ p BaxydB ayas oxaxní osojnS
-tj ns uxs A BZBy^ Basa ap Buosjad BiJBsaaau ns ap uopouxaj By UBpuBiuap'ubB bui
-siui ya *jd Buapjo as otuoa / ¿'sBiuumyBa sns ap pBpxaojaB • * • ByB SBpBuopjodoJd
([p uppxo4ox4 ua]) • • SBuad ssy uanbxydB say as sopxauaA 'Ojp A ojanj 'id opuaxs

�¿Y donde está la igualdad de los Dros. y la reciproca combinación de ellos:
^Como puede suceder, que siendo muchos los culpados se los exonere a unos y se
castigue a otros? Si en la precisión de las LL. perpetradores, actores, consentido
res &amp;a. merecen la misma pena siendo de paralela suerte su delito ¿como se arran
ca el honor de uno, quedando impugnes los demás? El eruditísimo Dn. Pablo
Matías Doria de la ilustre familia de este nombre, combence con la mayor evi
dencia que la luz natural de la Razón inspiró al hombre la vida social para ocu
rrir a sus necesidades de un modo el más cómodo, que solo podía tener lugar
en la de este estado de la naturaleza perfeccionada: Si en algún caso pudieran
delinquir mancomunados, y uno ser castigados y otros libres, apesar de que to
dos ofendiesen la reputación, fama y honor, vajo un salvo conducto de su ex
cepción y libertad de toda corrección, quedaría privado el ofendido de toda se
guridad, cuyo deseo le hizo sacrificar parte de su natural libertad; y el ofensor
satisfecho en la indiferencia y tolerancia del Govierno repitiria sin medida la
especie de sus delitos impugnes. Nuestra legislación en el concepto de los mejo
res politicos es la mas arreglada de todas las Naciones: por ella se deducen las
penas de los mismos extraños de los delitos y estos con toda la análisis de que es
capaz la insondable malicia de los hombres, se precaven y castigan como males
opuestos a la Sociedad: En la deducción particular délas pena, se halla diferencia
por la varia naturaleza de los crímenez; pero — ninguna absolutamente en la
Razón general de castigarlos siendo unos mismos ycon las mismas circunstan
cias perpetrados. Si los capitulares estuvieran autorizados para difamar, y ex
ceptuados para ser corregidos, claudicaría la parte mas noble de nuestra Juris
prudencia, se introduciría el despotismo, y admitido un Rasgo déla independen
cia incurriríamos en el delirio de que censuramos a otras Naciones; luego no
pudo tomarse por el Sor. Jn. Santiago Liniers providencia alguna contra el Sor.
Jn. Xavier Elio, sin ser igual para los Sres. Capitulares que firmaron, y acusaron
de sospechosa su persona.
¿Pero es acaso este el solo error legal cometido por su procedimiento?
¿Quien duda que estando recusado y calumniado por el mismo Sor. Governador é
Y. C. no pudo ni devió tomar otro partido que el de su defensa, y satisfacción a
los motivos que movían a los acusados? O el Tribunal que conoce es legitimo,
y como tal ordenó; o si provee por si el acusado es atentarlo y no respetar su
autoridad, que como necesaria deve juzgarlo en unas circunstancias enque la
menor sospecha deve ser descubierta, y evitada pa., no incurrir en el labyrinto, qe. con dolor observamos en nros. Herm". ¿Y serán... de poco vulto
las qe. notoriedad, y sin entrar en lo interior se han deseado translucir?
A la verdad qe. no han sido tan. . . patéticas las de los Xefes de algunos
Pueblos de España,... y sin embargo han sufrido su deposición, y muchos de
ellos la correcion de sus excesos, cosa qe. ni se ha apetecido ni solicitado, pues
una la severidad... y animo de estos respetables Magistrados qe. se guian pr. la
verdadera senda del honor, amor y lealtad. . . al próximo, y nr0. amabilísimo. . .
Soberano el 7' Ferdo. y de ello se le han dado al Sr. Dn. Santiago pruebas nada
equivocas de esta verdad, pues llegado a este Puerto el Infame Comisario francés
qe. dirigió el monstruo Napoleón tubo el Sr. Dn^ Xavier de Elio la / bondad y
política (qe. jamas recompensada) de ilustrar a su Hijo, el Comte. déla Zumaca
Belén pa. qe. partiendo sin demora impusiere a su Pte. de el estado de cosas po
lítico de Europa, y qe. previéndose de toda sos.. . sospecha observase la conduc
ta de su indiferencia; consejo qe. al tP. qe. le precavió [entre lín.] de todo in
sulto, le reconcilio el... concepto qe. este manejo le ha acarreado, y qe. frustrado
([en un genio propriamente francés.. . y en proyectos]) sin este aviso, en un ge
nio como el qe. es notorio le caracterisa, y de ello deducirá todo sensato el tierno
amor del próximo; restando solo provar el del amabilísimo Soberano el 79 Ferndo.
qe. se deduce de haversele jurado y proclamado no solo sin ordenes del Supor.
Govno. sino / executado primero qe. atropellando óbices y obstáculos qe. se obje
taban pr. el mismo, y suplica infernal pa. suspenderlo del... Comisario Franses
con pliegos de nros. mismos. .. Ministros, y abdicación. .". de nros. Inocente
([ST. natural Fernd. 79 y digno]) y legitimo Soberano pr. qe. el inflamado
amor de nro. Xefe solo lucía apeteciendo lucha pa. desagraviarlo déla opreción
délos Tiranos, y en su alma puramte. Española conocía qe. el homenaje de su
verda. lealtad... era rendirle quanto antes este dulse vasallaje.
Pero no deviendo el ppco. espectador dexar de tener algunas nosiones de
— 170 —

�— Ul —
-UPO^J UOtOPU PJP J999U9ÍUP&lt;f 9p PÍJHS90 9J '3b 'jtPptUPU PJ OtUOO 'PJOUP^s-g UOtOPU
pjp oqooq pq 'b 'sototaogs soj ojupf potpnpjtjp gj spuipí onQ ' • • opot 1*9 S9S9S
-UPJ^ OpU9tíl '9SMtt8ÚttStp A SPUUP SPJ UPUtOt P SOO91UtMf SOJ OptS UPq • • 'PtP^J
VJ9p Of^¡ J9 U9 UPqPJJPq 9S '3b S9S9SUPOJ SOJ'tb OPtOUOJtO 9&lt;l9p OU 9ttb ' ' ' OO9%U9
opunyi jgp soj uotq svtu o 'pefoon^j Pj9p sout%sgp soj m&gt;j89jup U9 jptog^uij pp$
-S9fpy\¡ ns ppp^noo #ab 'aaip aj 'awBdBuog ap ajuaidjas Ep^asojua eje / Bjuanb op-uÉp -sb ua ojsapiuEin ouipjn ja ua sBsopipaa sauoisajdxa (sns gp sg%upuosgj soog
SOJ UPÍ9%OO) ([UOSPOOO US 9p SPqOo^soS S91U9pt(l9 SPOiO A S0fS9 9ff49j]) 'BISBjSsap
ns -jd 'ojad 'saoda zxjaj sbui • • • BjSBq opuajp jb ububp soj sauopBd sns opuaiia
-pdaj BijSajB BjuEnb noa A \\\Q ¿souBapiAajuoj^ sajopBjsinbuoaa^ A sajEaj • • -saj
-aij • • -sojap sosojouib sopixanb soj so jos sojsa uos BjnjuaA 'jd • * "oja^? 'btjojS
ns ap ojixa ja osiuiojduioa na jauod uapand -ab 'sojnaBjsqo soj opunuí jap zb^,
eje Ejsai^iuBui ou 'eijjb^ ej *jd asjEDijiJ3BS ap ojuaujoui osiaajd ja ESajj opuBnb
js ajjsnji ajSuES jauaj ap BJExap 'jas apand oj^ ¿uopBAaja nsap osojaz A 'orjEpij
-jEd ap ojdaauoa ja uoa asJBUBÍ? A joptEjj un ap euojo^ ej jBjjBuisa -8d a^jjsqns
soj sosnEjdE A 'sbijojdia sns ap uajsos ja jas opuaiAap -ab 'sasuEj^ un BsaqBO / ns.
e JEjsa *jd 'uooeu ns ap ajjans ajsijj ej ajuauíEj ou *ab ojEsuas BjqBj^ ¿'n^Ejnd
-aj ns ap gfsg otuoo sojjo A ojuajoiA oíodsap un uoa ajiJJj as ou 'ab jouBds^
EjqEq A'í :'EpEuopaajjad EzajEjnjEu Ejap soj *jd ouis 'ouisijodsap jap tu 'oijbjj
-iqjB japod jap sosjnaaj soj *jd ou jouoq A oupaja jap Bsuajap Ejua uBpuEtuap
a'b 'pmpDBxa ej Bptjduina opuaiA oaijijod *oip jap soidpuud SEuiap soj sopoj uoo
A \^2 uapjo A sosn 'sojiqBq 'jetdos ojBjjuoa jap sauoiaipuoa sej uoa 'ssidojd
uos aj-b 'uoiaajjad ap opBjS A Epipaui ej ejeoo} BsajEjnjBu bj A 'jjAia EpiA Ejap
sojnjj soj joíaui asopuaiApjad 'oadd uaiq je asjiSuip sauoisEd sej uEjpod isse
sand '*ajU uanq A uppBjndaj Ejanpuoa ns UEpuaipp sajEjnaijjEd souisiui soj ouis
ajsa ojos ou '-ab ua opBjsq jap Eiauaasajajuí a pEpijijn ej bijojou opsisEtuap s^
•jouoq A ojipaja ja sajinb o 'sajjníui aj-ab 'd ou A 'ojpuEÍajv ^n / uoa saajad
•ob #Bd ojuajsns A 'oSibjj aj oA 'adjo^ jap JBd b ajopuapip 'EjaapjEui ajab 'op^p
-jos un ap oqaad ja ua ezubj ns osaAEJjE 'ojpuBÍajy EJjuoa oijbq ap *iwq uoa
-uaj^ :ajjanui bj uEqEasap aj*ab 'soSiuiau^ souisiui sojap unE Eijníui ej BpEipo
A 'pEpanSijuE joAeui ns apsap sopBjsq sojua Eppouoa sa -aJu uanq jap uoiaEmijs
bj uaiq is ifupjnquip nssp&lt;J í¿p4 puip^ t9 Pita 'sBAijBÍtojjajd sns ap sojanj soj uap
-uaipp as jE^aj euioixe un -jd *ab 'uoiaEu Ejap souiuui ubi sojnqiJjB uos Bjjuoq
Ejap jouie ja A 'uoiaBjndaj Euanq bj ap oíaajdE j^ ¿opiJinbpB UEq as •auiB^
-sní -ab 'upiaBjndaj A oiipaja jap UBpnusap A • • • 'eijojS1 ns Bjquinjsap saj sosox
-aua^ A sajaij sojqan^ soun ap osnBjdE ja opuaiaajam *ab 'ojjipn^a un ap Ejanp
-uoa ej jEisaiap A Eijníui 'bjU BpBspuajBd aaA 'Bd / sbui asjiaap apand? 'sasuBjj
oxapEpjaA un ap soiuaiuipuas soj EqEAxasuoa Buiorpí jap oiJEip osn ns *abunn
*ab asJEsajdxa ap saiuEjiA ej opuaiua) uBin^as aj*ab soje aj^sajxax 'esjan^ ns A
jjapjojv ojijodjH "na B euijeui ns opuainqijjB soins sgsg^upjf soj ap oiuaur jaEpuaiuioaaj *ab A jouBds^ ojos un Ejquiou ou *ab siajEJiuoaua A ojsapiuEui oqp
xaaj :sasaauEJ^ soj *Bd bujbj ns ap sauusja soj jejuba^j sojsa ap SEsiuaa sbj ajqos
ajqEp asan^ aj is opuaijanb A optajo jg ug o'puptjn^gs A 'sajquiou sns jBSiuiaia
uojaisajaui sajEpn^a A SEpiA sns opuaiuodxa *ab 'sajouEds^ sojap^pjaA A sotu
-iliSaj soj uoa bsbui ua uojajjjnauoa *b uoidbu ns ap ^ eeijojS ns ap ajjBd 'pud
bj • • opuainqijjB opiaajam Bq SEaoda SBpoj ua #ab #Oadd ojdaauoa ja SBUBjjua
sns ua EqE^uqB A opu^ui ja ua Bin^uijsip aj*ab 'uoiasu eje odubjjb sajBjpiui
sauoiaisodsip sns b EpiAap BiJOjaiA ej opuaiuodns A 'uoajodE^q ojjoz opijja^ je
ouBjaqog ouiiiiSaj ns Ejanj is ouioa ajjBd JEp sxaiui^ oSeiiue "uq / #jS "ouixj ja
B SBuaA sns jod ajjoa *ab EsaauEJj aiSuES bj oijySns aj 908T 3P *3Jqda u^
•pBjunjOA joáeui bj uoa sapBpuojnB SEuiiiiSaj sns b A 'uaaapaqo A uaaouoaaj
ojos -ab A ó¿ -opuxag jbjiubu 'optug^ ¿¿ outfttkgj jg 'uq -j^ A Aa^j ns b uoiaaqpB í
• • 'jgqos outtttSgj ns gp BiuEjaqoq eje ajoBjsuoa A 'jap ojqan^ un ap oiABjSBsap
ua ouaiaB sbui unSjE uoa sauopEjipaui sns jEAaja ([pj jt^oouo^ uotsgqpp A pvpu
-gomo pj ¿Ptfjn^stp]) sootttjo¿ {\Monpgp sojfttj^]) soj UBpand pBpjaA pj gp ota
'9ftag jg sojja ap asopuaianpap -ab 'Bd soqaaq sounSjE ap pEpaijojou bj ^jd (soja
-po ap 'soiunaouoa ua Epunjojd EpEU A) jeSjiia • • • *abunB ([o ppvu sptougnbgs
-uoo ugonpgp pqog^fsos pj p ottagtu pp ojos ossg ts m3b 'ptougptag uoo pagsugauoo
gs ostogx^ ofuguinSap jg spssttuaatf gs ojos ojjg gp ts sptsg ug opugtonpgp sgntf
'sgsgfpg A spt^gcfjn^ s9S9^po 'sptjmjtgt '¿j gjuoo ('jtf '3b) A 'gaps gs "3,tuptaoiou
' • • • 3b ojgp outs '• • • 'S9iuppupui9(j soj 00119% uppgn^ '3b o 1000os 'A 'ototfo gp ojgp
ou]) EpEjaauíd Eun BjBp as s^qaados sbj e opmjjuí UBq -ab / SEsnEa SEjsní SEf

�cesa... Que su primer Edecán Mr. Perichon criollo déla Isla de Francia sera el
qe.le entregue los despachos y el qe.le referirá los detalles qe. S. M. I. puede decear sobre estas interesantes comarcas... ¿Españoles montevideanos, para distin
guiros délos qe. no lo son, pues según la frase del político se distingue el hombre
del mismo hombre podéis dudar de la lealtad de este Xefe? Creeriais / vosotros
pr. un momento, qe. un hombre distinguido pr. la piedad de nr0. Soberano, se jac
tase en un lengua [je] tan impropio de un alma fiel y leal á su confiansa? Pues
ya lo veis; no dudéis de su verdad, pues es fingida son sacadas sus expresiones de
los partes, qe. tubo la facilidad de enseñar haciendo mérito déla locución. ¿Y qe.
detalles os parece qe. le habrá dado ael subcesor de Atila su primer Edecán Mr.
Perichon de Vandevil criollo de la Isla de Francia de una Familia distingui
da; . . . ? Como lo ha acreditado su Me. en la ilustre Capital? ya lo resuenan los
clarines de su noble entuciasmo sepultado en un Castillo pr. los guerreros y no
bles. .. Cuerpos Españoles, qe. pudieron contener su.. . y debiéndose suponer
qe. un valer (?) militar habrá sido el distinguido premio de sus primeros ensailos, y dado su Espíritu al Tutelar de nra. suerte, qe. habrá recompensado... se
gún el moral arrepentim10. de sus diabólicas intención, [es] / Muchas refleciones
analisaria sobre el terminante contexto. . . délas palabras subvrayadas, pero seria
difuso, y hacer fastidioso este papel, y pr.lo mismo desciendo á deciros qe. apesar
délas prevenciones juiciosas qe.le hiso nro. digno Govr. á el Hijo de su [?] Dn.
Santiago Liniers pa. q. se precaviese de las astucias de Mr. de Sassenais emisario
franses, no pudo su espiritu suprimir la tendencia acia su persona y dando al
ppco. leal celador déla Cap1, en 19 de Agosto una proclama (cuios vicios y nuli
dades deslindo este I. C. haciendo conocer al déla Ca en oficio qe. paso a el
Exmo Ayuntamto.) lo dexo lleno de mas confusión, cuio echo criminal pr. todos
aspectos {[criminal como los más, como lo conocen aun sus más allegados y acé
rrimos partidarios, con lo qe.]) y decir enla del 26 de Agto. qe. se resolvió a
arrestar inmediatam.te. al dho Emisario con toda la Tripulación del Bergantín,
quando sus providencias lo desmienten es dar pavulo pa. detextar y no dar cré
dito ni a lo ppco. ni secreto de sus deliberaciones, y. . . qc. cuando recordemos
sintamos el caos de sus presuntivas y sospechosas intenciones. Aun no havia lle
gado a esta novilissima Ciudad el Emisario Franses quando ya su amado paysano
impartió sus mas estrictas ord. al Sr. Govor. pa. qe. con preferencia a toda otra
atención del servicio le comprase embarcación ylo dirigiese á Europa, y encargando
al mismo tP. aun joven Herm. nro. qe.le facilitase el din[ero] numerario, qe. pidie
se; pero estas dos.. . almas dignas de estar sus nombres esculpidos en marmoles
óbronses, no cumplen el uno desentendiéndose y el otro detextando una amistad,
qe. es parricida de su misma defensa natural. Esta es la rígida precion y el mandamto. de Captura qe. con tanta desverguensa se imprime lo contrario de su or
den y pa. alucinar unos Pueblos leales constantes y generosos como / este y la
Madre Capital: No lo dudéis, constan en poder de nr0. digno Xefe documentos
auténticos de estos asertos, y qe. la posteridad no podra jamas olvidar pr. mas
q.la maledicencia. . . aporte sus tiros contra la ignocencia, y desahogue sus gol
pes contra el oprimido; {{pero al fin no ha de poder oprimir^) pues el triunfo
ha de ser déla sinceridad y fée y... lealtad ala Soberanía déla... ilustre y R1.
Casa délos Borbones.
Dispierta Me. Capital, oir los Clamores de un Hijo qe. os ha dado tantas
pruebas de Amor filial, no incurras pr. tu ciega confianza en el destino, qe. esperimenta la parte más noble de nroa. Pea. amigos y Herm08. Acordaos de aquellos
preciosos momentos en qe. cond. nro. rostro con el polvo, humo y sangre de
vro. enemigos... visteis renacer y enarbolar en vras. fortalesas y corazones los
Leones de Castilla, abatido el orguio y desterrada la tiranía. Este primogénito;
(á qn. pr. tal haveis caracterisado en vuestros... manifiestos) no es una vez sola
la qe. ha sufrido {infinitos ultrajes el vilipendio é... indignación de vros. arre
batos) pero. . . esta. . . ni esto ni quanta clase de ultrajes. .. invente la perfidia
de algunos envidiosos seductores le harán desmerecer el elevado concepto de
Hijo fiel, amoroso y obediente alos preceptos justos, y qe. en nada desdigan a
los rudimentos qe. en su infancia adquirió de su savia Me. La integridad de ^u
alma posee una tranquilidad inaudita y como tiene su aciento en I*. •• en el
piadoso discernimto. de sus... asertos se consuela de qualesqer. cautiverio a qe.
quiera condenársele con... la segura esperanza de qe. sufrirá... contento toda
— 172 —

�pjsnSnP pjap 0Pjuasaj4aJ ua 'jouBdsa opBjuoq opoj ziAjaa bj opBXBq Bq jbj oiuoa
([sotutpuaj sajuauiaqan so fon sns 'id]) 'nob 8 X 'pBpiaijaj X ajjans Bujaia 'ud
ap oXod^ auuij X 'jBjnSue Bjpaid) BjjiAag ap Bjunf Biuajdng bj opuBn^) , ,
•pBpni^) BjopBjsmbuoaag X jat^ buiissijiaou Bjsa ap 'ojunpaaojd
ojsní ja pqtxjiP spui axtp ouioo 'saupSjnn sauotoou sanaj spj uoo A ajqísod ojua
jasuaquoa *Bd '' • 'pqtjjp spui axtp otuoa 'sajpSjna sauotoou saaaj spj uoo eabjj
-snji soa • * • ^ojaijaqBj jap Bwang bj uoa oip ja 'id ojosab aupBi jy 3P ^wans bj
ou opuBnb
'uousanb Bjap ojijj
ja opuainSis
'ab X 'souBpBpniauoa siuj
pjp
jjj j
pp
ap Bjnsuaa bj jouaui Bas ojadsa ([upjpuopja4 atu\) soinqujB soma 'id
([upj
d 'ab
b ([
-psuatfstp pjja -j4 X]) 'ouBjaqog jb opBaijiJaBS aq ([jtnap ja psíj^jopupo]) \&gt;b '(¿)
jj)q
(aSvjjvspn)
SX'p
X jouoq jap opBAajj 'opsiSBinap opBjqaJJB
opBjBqaJJB aq ara oja^
•saspnbas sns sopof A upajo^fp^^ pjantu '0^a^ *^&lt;* ojoj oj,fo p oun ap
soaa safuvuosaj, X saajnp • • • sojap ajXb ja b opaBiajBdsa '' • bzub8u3A Bjap ojijS ja
uojBjuBAaj ojjuaa ns ap Bjanj ouioa ([sofotpqns snsap pppanp¿8 pj Mfvqp opn^
ojos'ab 'sopBijB sns ap joXbui jap ouBta Bnbiui bj ja ojaSns ojab b SBuapsa spj,np
sbj opuapouoa ojja ja ua oJtfuao ns uvjtatn ouioo \3ub sojjpspí^ ['^p^a/i snsap ofpuut
jtotup jap / uoiopjtauntuajt ua otsa]) ajq'os (¿) Bqatud Bun3jB ouiiub -^ ns asaip
SBipuj a sBUBds^ SBjap otjos j^ 'opja^ ouiisjjiqBuiB 'Oiu opinjusaj is sojiajaxa sojap
soiq jap ajuajodiumo oubuj bj souiBppapuaA ojiAní ojuBnb uoa jqy 'soobjij^
sojap japod jap Bsají bj JBAJasuoa mid ojans 'OiU ap sajpuotonu sajiMB^j soj A 'auSuns
ap • • -ap auipjuap ofupf uoo uojaipuapp uoiSijaj Bina ojaia ja ojpodap sojja
ua 'ab '33j bj uoa BJjap ua jBp X ojjBJOAap b BJídsE ojos *ub #uoa '• • 'OJjaa ns
BWBdaj X • • • sauap sns aaBjua sauoqjog sojap bijsbujq ajjsnjt bj '8b SBjiuuad
¡u 'ojaSuBJjsq jap bjoaia Bjopaoj bj ajjuaiA opunaaj nj ua saija ou ojad A u^s
-ua4stp 'af3b sototiuas soj ppptpun^oj,4 ns pjuatoua A ojans jiuaj nj BpunqB '8b ua
sojn^j sojap 'SBAipBp uoa aaapBjSB 'ojíjaui ja Biiuaid 'sap pBprjBjaAjj X pBpuoq nj
ap sojbjSui soj sopo b ([snt p sofsa ouioo •••sofp¿8ut soun]) 'sBUBjjua sbiusiui
snj ap jap ajadsa 'soíij^ smap jouara '•'jap sojuaujBj soj ajo! '¡bij}b^ / ajpBj^
'¡Busdsg! 'pnjimSui a 'ojxjauíap nj JopaajaB X Bsn^a sa 'ab ap X 'so^daauoa sajsijj
snj ap uojjoq ja Bjpnjaj p¿aoa¿p4 spuaosppif sosaans soj ap a^ans bj Bpipjad X
•sojnjnj sojSis soj uBjBSaj^ ¿ojuajBj jfAap nj ap sojJBd sojnaipij soj uoa ejjBjSru
-ap ap SBq Biauapuodsajjoaui put^a^ionj X ajqBjsajap sbui Bjap opussn *ab 'id sand
¿auaijsos aj *3b bjb SBSuadsip *ab soiaiAjas ojap'ab sbui Jas sejdbí a) *8b ap X SBuiBja
•ub'id uoiaBU Bssa sajueíauías snjB jBJOAap. Op]) BqBjBjj -ab uoa ^ojjaj X 'Bipipad
Bjap ojjaAij a) o^^ ¿Bijadsa so eijjb^ *9j^ tu *opb soinj sojbX sajouBds^ soj ajjua
oíSoaaj a^ o^^ ¿ojjaaajaui uis sauodojd sajab sojb JBiurajd ap jouoq opinSuijsip ja
aaBq a) ou ¿Biauajsisqns nj saAap aj O^sj? ¿saJOABj ap Buajj a) ou purifs^ ap Xaj^
ja í#ioS ^^^ja? '^3ííjod ap bjjbj X Biaijaduii (asjauaj aqap jbj 'id'ab) 'pBpinaBj ns
BjaSuEjjxa Epuaio^ Bun b / • • 'buijij ns uoa JBsijoinB ajqBuimoqB pnjiJBjSur Bun
sg •sptuojtqpg xafuao uivnb 'tunjSatut tunjtq^oz tupun tuajjpy^ sojuiÚjjl sns ap
oipaui ua uoiaajdxa BjjanbB oijbq ap oqaad jap oauBjjB ptuiJEj^ Bjap japod jg
•pBpuajsod Bjap uoiaBuSipui bj Biauapuodsajjoaui ns 'id oijiauoa as ouojx IB opBj
-nEjsaj EiABq "odJ ojjo 'ob b oiuoa oasnq aj 'BijBsaqjL ^í D9 JBsa^) 'id opEjojjap op
-UBnb ^oXaduiog b auanuí opuBp ojdi^g ap Xa^ oauíojojg X 'Bsouajaip 'a,uiBUJaja
Bijouiaui Bun b oinjijsojd es JopBwaqij ns ó ouijajjin^) ap awañui bj osn^a anb
ojjBqsa jap pnjBS bj -jd opuBpuijq sajpuog ap oqaEjndog jg -uoiajnqijx OAoaBf
UBnf jbosubj^ jb ojejj vb uoa pnjimSui bj 'id '8jU ns opoj ouoq BiauBjg ap Xa-g
ól 'oaUBjg 'uojaiaajjoqB sjab soj sopEjsajap usjas X uojanj ^sapBpa SBpoj ua '8b
'sajquioq sojap BpBuiijsa ubj pnwiA sa Biauapuodsajjoa Buanq X pmijBj^ vj
•' 'psaoupjj pjp jaoauafjad ap Pfjnsaj aj3b 'ppptupn
pj ouioo 'Pjoup4s^ uoiopu pjp oqoaq pq3b 'sototmas soj OfUPf PJtpnpj4p aj spui
-pf anQ • • • pBpijiqisuas • • 'nn ap soiuaiumuas soj ubuibjj atu ojbu • "jouBdsg
ouioa sand opBXBjqns ojnjidBa janbB oíaúajp ua jBxap jBjnSaj sa ou oja¿
•oupaptnatuoui ojqan^ ja OfsnS uoo ajanut
ja -i4 san4 op'ja^ Pato, opuatotp pBpipunaaj ns ap sojjTjnAjBd soj UBjinb aj -nb b
Bjaij ap ouioa jojba un uoa • • X BJBjídsaj ojos bjSubs' ajqou ns ap sbjoS SBtuujn
• • •spuitfjn sbj uoa opBSaj Bsid '8b ojans ja BSuaj bX opuBnb X opupnb A sauti sns
ap SBpBanboA sptjauitjfso4 sputtfjn SBjua o^ad 'orasijodsap ja X Japod ja opjatu ja
ajjjaoaunosqo ap pípjj aj 'ub p ofjH aiuaaou^í un ap iidoíd Bjnujaj bj beubjj aj^
• * 'SBzuBjadsa sns snpoj ap ui^ X ojjuaa -opiag
6¿ ja ouBjaq / os opBjBjajjB ns ap awans ajsijj bj jin^as 'id sojjnsuj ap ojaua

�y R!. Persona de n. Sober. Per1". 79 tiene pr. objeto el agrado... y unión de
todas las naciones (hasta q. abatido y reducido a la nada el... reprobo de Dios
y de los Hombres sensatos... Napoleón, pueda pensar en las verdaderas bases
de su sistema político y nra organización) ha visto esta ciudad con no poco
sentimto. qe. el Embiado de Portug1. Mariscal de Campo Dn. Juaqn. Curado ha
sido despedido, y vilipendiado nada menos qe. conla investidura de un Prínci
pe Soberano, casado conla R1. Persona déla Sra. ([Infanta Princesa //.]) herma
na mayor de W. Rey y Sr. Natural Da. Carlota Juaquina de Borbon; y qe. no
contento con su notoriedad, se imprimen manifiestos atribuyendo su despedida
al pa. satisfacción del ppc. ocultando / [En un ángulo y entre paréntesis, dice:
"Goyeneche"] qe. los recelos de otro Embiado no proceden de otra causa, qe.la
de ser Franses el Xefe de esta Provincia, y qe. como tal ha sido su manejo y le
sera ([según el mismo se expresa digno de sospecharse]) spre. sospechoso á S. A.
el Principe Regente, espresando pa. mas calificación, qe. haviendose presentado
en esta el 19 de Agt0. el Brigadier ... Dn. Manuel de Goyeneche, y oidas sus
razones adm... adhirió en todas sus partes alas pretensiones de Com. qe. deceaba el Mariscal Curado, y aún á qe. seria removido del mando el exmo. S.r dn.
Santiago Liniers creándose una Junta Superior pa. la Provincia, con lo qe. dando
aviso á su Corte se tranquiliso en tales troa., qe. trataba de / partir solamte. la...
autorisacion pr. escrito de esta estipulación, qe. quedo dho Brigadier en ... re
mesarle en el primer correo, pero aunqe. sele aseguro lo mismo pT. oficio ni sele
contesto alas credenciales qe. havia dirigido ultimamte. ni menos se efectuó la
creación de dha Junta, sino antes se afianso afianso en el exercicio de su auto
ridad en tales términos qe. repetidos los ultrajes sufrió nuevos ultrajes, hasta qe.
desengañado ([de la ninguna confianza y]) pr. el cilencio qe.se le guardaba sin
contestar/e ala alta representacon. cosa alguna apesar de su elevada representacn.
se salió de este Pueblo, y desde Pando le intimo la entrega déla Banda Oriental
del / Rio déla Plata pr. sospechar de otro modo sin estos reenes, délas convinaciones, y manifiestos qe. le havia hecho, y quando la reforma de estos abusos
una novedad de tanto vulto exigiría mas qe. nunca las conferencias de estado su
reforma, lo repulsa con la negativa de pasar ala Cap1.... y qe. se negaba á no
querer prevenirle la continuación desu viague, y no quererse entender con el
sino con S. A. R. directamte. ocon otros desús subdictos menos preocupados de
ideas falsas, e injuriosas a un xefe, cuio acrisolado honor y providad no necesi
tan mas apoloxia q'sus proprios echos. ¿Y podria el mas estupido persuadirse,
qe. este lenguaje es el hábil usual y corrte. de estas pa. de un xefe qe. ama sus
Pueblos y aprecia su transqui / lidad y sosiego? Se creerá alguno q. el Soberano
Principe Regente de mas crédito alos rasiosinios del Exmo Sr. Dn. Santiago Li
niers q. á su mismo confidente y Embiado? Se persuadirá el mayor Zoylo, qe.
podran colorirse los informes, qe.... suministre el Sr. Mariscal Curado con quantos exóticos argumentos inventen la perspicacia del Supor. Govno. y qe. deve de
ser bastante dexe de hacerle tomar pavulo los Mro. desu Corte, pa.. .. ensender
la llama devoradora déla cedicion, y discordia? No creo qe. la dif. .. se trepide,
y se edifiquen edificando Torres de qe. quando no sea otra cosa no precenten
ala vista con el epicteto de sospechosos en nros. manejos sobre el baile continen
tal de Europa. Los monumentos de nro. políticos / y toda la ilustración de n.
siglo abren suficiente campo p". medir la exactitud con exactitud las contesta
ciones, qe. demandan el empleo y el carácter. Los Tropos déla retorica, y los
énfasis de la política abren prestan abundamte. nociones pa. revatir con elegancia
la pretencion mas inaudita, y el santuario de nuestras L. L. y sus savios expocitores nos instruien déla alta representac. de un Embiado, y los fueros y prerro
gativas que demandan. El estado de y cituacion de n^. suelo y el verdadero ar
gumento pa. rebatir... toda extraña pretencion, las veraces reflexiones juiciosas
que exigue el empleo, y carácter de cada qual no pueden influir en nra. turba
ción, y qdo. el poder el o el Despotismo ultrajen los fueros / déla Soberanía, y
quisiesen q. el qe. debe obedecer se subrog^re [-ue] el-n Legislador (estableciendo
pactos) adoptando pactos ([qe solo qe. no estaban]) diametralmte. opuestos alos
recividos (y adoptados) y sancionados pr. nro. vasallaje, los invencibles Guerre
ros déla America del S. cu ios nombres y ya relucen eníos 4 ángulos del Emisferio
sabrán disputar con su vida su su devoradora diestra, qe. jamas se insulto una
colonia fiel sin arrepentirse, y qe. (qn....) después de tentar todos los arbitrios
— 174 —

�ajsa ap sajuEjiqBj^ sojap jaj&gt;aaojd ojsní ja jbajbs oís o//a *.,d X 'sauoisaj9sip se)
-sa oa o^^'/ opvtsvtuap opts aq sivqvutSvutt '3b oí ap ojt&gt;i svtu opts aq ojag
•uope epeapeyed Bjsa ap
eAisjndun • • 'Bsn^a X uaSyjo ja jepoyjsap *Bd * * '\a vjhuoo ('3b afax un 9V oÍílv^&lt;i
•vsap ^ v) sepipatu • •-p^pzuoi ojos ojayaijsní '''adiauíjg ja A 'sajouBdsg sojap
pepijiqedjnaui ej jyjqna ap eq uoiaim ns • • *r^/ sns ap exanb euuo^ 'opejtr)
jeasjjej^ 'jS I3 ís soueapiAajooj^ i íuoqjog ^p I ap ojiatií jap ejap ojuauínjj
-soy zyjaj seui ja Bja / BZUBSpjg ap eijiiuej 'fjj ej "3b ua sojuauíoui sosopajci sojj
-anbe ueqjanA soqaa sns *jd ojxajap ojxatap A uoyaeu ej3b 'oSajyjaes 'wK auie^uj
on ap sajapaaojd soj *jd opeiABjSBsap \b *sd 'sauoyauajuy sajeaj sns JEuopuES
A Jipaui aAap (svtuap svi a^qos ¿tptaap atiap ' '"3b vi sa) edojng ap auans ej
uoo ab 'pnjiuSEtu Euanbad oo ap oíoaiue un uoo ejiui eiaeaydsjad ns sand 'aseja
Ejsa ap Ei pipad eun ajSues ap sojnauíA sojubj uoa opeqaaj^sa A 'ze^ ej ap ai
-ueuib ouBijsija adiauyj^ un ap uosbjod oujiueuSeui ja anSuqB ajqysod sa ojs^ svi
svpot svppufsn¿f uptua^ ¿uoqiog ap esbo ^^ ^jap otuomiJied ojsní X opiAap ja
' * 't^fvef p soujepjoaaj *Bd opiSyjip eq sou *3b 'sojsai^iuBui soodd soj uasaijuiui
-sap sojuaiuiEsuad soij^ sns '3b asjEjnajea apand oujod j? *eiuejaqo ns ap ojaajip
oiuiuiop ja jena epea e jexap ap uejbjj o^iuiaua ouisitu un ejjuo^ unuioa esnea
opuaiaeq A sojpjaxa sns *bojU soj uoa uesEjua as eX 'Xojx&gt;) opEAij^ jap jopeq
-jnjjad / oujaiAoS ja opBjuauío^ eiAeq *3b 'ojaaa^ janbe * • opuaiuodap ojja *jd X
'soíeqEjj soj ua sajEnS; *suijajj -so^U uo '' * ocff pa 'o^aisog 'ojA JEqjnjj^d *Bd *3b
sojqan^ • • • / sojsa ap sojuaiiuijuas soj • • • JE^Epu; #Bd anj seui opeiquig ja X 'sjsau
•ouie X Ejpui so sojja ua ajjed opuBuioi X 'ejaue *3b ja sa oijojujaj *OjA ap uoya
-EAjasuoa bj vjp 'sojXo^; soun^je opsuido u^q *3)uijiqap ouioa 'jejidiaajd aiaynb so
ou 'soiunwo^uí • • • #sojU ap ajanpuoa as *3b ja ejas X 'opys eq ouEiaqo oyna '*o&lt;D
•OjU ap eayjyjod X ejjna uoyaBU • • • je^njso¿ ^osají ojjauaieui • • • Bd a^jed auioj eypo)
-sna ns sojfosoa v opuvSuvoua ([opuvSajtua atuot]) ejjyjse^) ap oijog ja ua ojia
-odap oj -3b 'sezuB^uaA sejap soiq jap ejue oueuj ej '3b oís ajejynb ojos un asje)
-se^sap / ejpod ou *3b X 'sojanqy X •6uijajj (¿) sopnqy A -aa¿ ojU ap sojaAsap X
sauopns 'seuiij^ej sbj 'jd (• • •) saiuaypuaase siui uojayjinbpe sb^ijej sejuej uoa *3b
'BuiapeiQ 'i"^ yur ap eXoí essa soueaijacuy sap&gt;ai sopvtuv jauajsos aayp so 'satv^ipn
svsuajo sns ap -3b seui sojjosoa ap asopuayjopuoa ajpe^ ouaaij ouioa X 'uosejoa
ap ejqeq so ja "opjaj e JBjjndas uaaaynb ajjedBuog ap svpto^j^ci A soutsasv sol
*3b ua pj,nj4vo ejSau seui bj apsaQ 'jB^idyaajd usjuajuí *3b 'souisiui sojap Bipiquia
ej si^as '3b 'uoyaenjia ua sojauod ua BjEpjB) ou Bjoany bj -3b (vimpiuvh staj
•anb p&gt;t ts) BiauaSipu; 'vits uoyun uoa JBAajjajqos vi uvjuvnSv 'sojnjj "bojA (asanf
otjtvssaoau ts) jBjjndas • jap Baijaury Bjap sosojauaS X sajqou sajouBdsg 'o^^
¿•op-iag •spouSj -ojU sb3jbuoj^ sojap jofatu jap aiuajj
•• ^bj ua v^p ajuajEds X aojop un ap uois^ao bj opusqaaAOJdB 'Biauapuadapuj ap
oSsbj o 'uopuad un soiueqB^uBAaj -3b A opuaXaaa Aoq '3b A ¿Bdo^ng ap sajauíAEf)
/ sojap • • -v^p ajanStií X oijqipnj ja souiBijas sojjosou ouioa ja ojubj *3b 'BAia
-jad X pBpaABj^ ns asad aj ou3b 'ojja uoa EJEjaíqo ajas ojssuas *3b b? ísBpEj *BBjU
ua sojuauíoui \id UBJadsa as • • -as auaijsos sou -3b 3abu ajuBjojj Bjap vxu ap oj
-nSas uouiif ja jas ap usq *3b sbj is ojad 'asBjua ns 'o/u *jd UBjauB ojubj "3b sv^aS
-uvujxa svpuajoj sbj uoa Baojdiaaj 'ajjans -BJu ap seyjdojd sauoianjosaj sbj sajnn
•• • uBijas sou sBiauBjsunajya sejjo ug ¿pBpanSas Bjap soyjdojd sojjEd X 'saivjinb
soi M'tu9iv ^ p&gt;3ai uapjto iap soqysjnAa soqtsp^a uassan^ • • • ou -3b ojjadsa sbui ja
jBuiAuoa • • *Bipod Bijpod sauoiaBuiuiJajap sauotatso(fstp *3b i^j ¿Bjja ap apx ^
jojdaaajg ja opu^piAjo Bjanasg Bjap soaiuiouoaa sopoqjaui soj ojidng un uoa
/ •••JBuiAuoa b jEjjua soidiauyjd \id opBinS Bja ¿sojdaaajd sns ouisijoSij uoa
•* 'jauajsos ap Bjua -3b uoyayaap bjjo vpua aqanj as ou sajquinjsoa X sosn sojanj
sns 'opjag \id jijoui opuBaaap *3b 'jaaja •••&lt;^ oyjyjap un sa ou? 'japod ouBjaqog
X ojnjosqB jap ajuBjuasajdaj ouioa 'Bjja uoa soaojdiaaj sop^jBjj X 'sauoyaEjndijsa
sns pBpijBtvjaB bj ua ubSij sopEjuajog sBuiap soj '3b snsap sauoiovpi^tt^a svi '^)
A 'ajuauíjuo^) opiaajadB ajsa b jijuEajaiu X 'oayayj osotaajtf a^sa v 'Oiu v ojuaiuiiA
-oui Bp 3'b bj sa ([vfsa • • -vzaqvo vi sa]) Bjjyqa^) ap Bjunf euiajdns Bj3b 'vfsuoa ai
A 3abs ojajua opunj^ ja y 'Buiuiop *3b ojans otxa^ftut ojssq ja ua jBJado *Bd ajqij
X ajuaipuadapuy BinbjBuoj^[ ns ap oíaijipa • • • ja auaijsos -3b 'Buapea aajnp bjb
sbui uoqBjsa ajsa ^SasS^ A (vun sa A '3b A) 'osodaj ns ap sajopBiainbuy soj sbz
-iuaa sns uoa JBjjndas 'td [¿] BajBd bj oniav ojuai 'ojuayuíiujaasip opypaui ns ap

�Pub... Pueblo en las aciones del 20 y 21 del del corrte. qe. es el pral. obje
to de... mi question, y por lo mismo haré algunas reflexiones délas qe. se
apoyan acercan mas a n™. legislación y. .. principios del dro. natural, pa. qe. los
juiciosos y amantes de n™. suelo conoscan, qe.... qe. no son tan descabelladas
como critico la maledicen-[cid\. de algunos, y determinava la preocupación de
otros, persuadidos que era la época de nuestra desolación, sin hacer reminiscen
cia de aquel legal axioma de que pendiente el juicio entre dos competidores
nada se debe alterar; y que en consecuencia a tentaba los respetos déla Junta
creada para conocer, el Exmo. Sor. D. Santiago Liniers, quando sin aguardar el
fallo, o absolución déla acusación, provehe a esta Plaza de Governador, des
pojando violentamente al que guiado de su celo por el vien de la Nación, com
pareció como actor.
El primero de los derechos del hombre, es su conserbación y por ello es
licito en propia defensa matar al agresor; y para evitar esto, y la Ley del mas
fuerte, combinieron unirse en Sociedad, formando partidos y Ciudades, ydirigiendo al fin caudillos, que los Governasen, de donde procede el origen délos
Reyes y Potentados, deribandose todo su poder por estas causas del Dro. natu
ral; y por lo mismo es estrecha obligación de los Soberanos la defensa de los
Pueblos, y aunque por estas máximas abdico de si el hombre aquel Dro. de su
propia defensa, remitiéndolo a su Rey y Señor, natural, hay casos en que puede
y deve ocurrir a las armas sin esperar mandato Superior; como son: Quando
corre riesgo su conserbación; Se teme traición a la Patria; o se presume emoción
Popular, porque en tales circunstancias se procede conforme a la voluntad del
Monarca, deslindada en sus Leyes, resumiendo el Pueblo su natural defensa, sin
agravio de la Suprema regalía, por obrar en favor de su causa, propia remo
viendo los obstáculos que puedan comprometer su soberanía; y por cuyos mo
tivos aprovó S. M. a la Capital de Buenos Ayres la deposición del Exmo. Mar
ques de Sobremonte, Virrey en propiedad de esta Provincia.
En toda materia enque es difícil la consulta el Soberano aprueva y confir
ma la que se acerca mas a su voluntad, y lo que es mas verosimil, se tiene por
expreso. Desuerte que, el que alega verosimilitud se dice, que usa del texto de
la Ley, porque esta manda guardar lo que es mas verosimil; ental conformidad,
que el que arguye con ella lo executa con razón natural, porque se tiene por
consanguinia de la naturaleza. Y siendo esto expreso en el Dro. lo es igualmente,
que el Pueblo procedió conforme con la presunta voluntad de S. M. mirando por
su seguridad conserbación, quietud y tranquilidad.
Se save por la Ley Rl. de Castilla, que los oficios no los dá el Rey para
acomodar las personas, sino para que estas lo sirban y desempeñen con con
cepto a los cargos que ellos tienen; y el inhavil que no posé las cualidades, o
constitutivo esenciales, debe perderlo por el mismo echo, y quando la inhavilidad consta de notoriedad, no se deve esperar a sentencia, máxime en casos ur
gentes y de difícil haver riesgo enla tardansa, pr. qe. el orden de dro. es no
observarlo quebrantando con notoriedad sus fueros y preceptos.
Un Pueblo fiel, benemérito y honrrado, assi como debe coadyuvar alas R1.
intenciones del Soberano expedidas en su beneficio, por iguales principios esta
legitimamte. autorisado pa. oponerse a todo lo qe. sea opuesto a su voluntad y
correlativamte. pa. remover pr. tP. aunque. sea con violencia al qe. en lugar de
ser su Protector, puede ser su destructor quando de pronto no puede fixar pr.
otra via su seguridad ni atender a su conservación e indemnidad, q.e es el objeto
de todo govierno bien organizado. En todo apuro y conflicto se hace indispensa
ble tomar algún partido. Y ¿qual otro mas oportuno, ni pudo excogitar / y
elegir el Pueblo de Montevideo, qe. conservar, y no fiar en custodia y defensa a
otro que al mismo qe. ya tenia conocido y experimentado? (Que paralelo puede
formarse entre los. ..) No es esto, no, reprovado pr. dr0., sino antes muy conforme
a el, aunqe. sea substrayéndose en cierta manera déla obediencia al constituido
pa. governar. Sin estar pocecionado del oficio, ya imperiosamte. ultrajaba y quan
do el seso, es el uno de los tres presiosos términos qe. distingue saviamte. la ley.. .
5 de Partida pa. todo caudillo es el qe. le.. . faltaba ([pa. empezar á claudicar])
y pr. consiguinte empezaba a claudicar. El qe. formo las 7 partidas era todo un
savio, y como qe. poseía conocimientos nada vulgares, y le asistía poder y autori
dad delineo estos tres atributos asaver esfuerzo, maestría y sesso; qualidades.. . /
— 176 —

�— LL\ —
OU3ÍÍB 8 OpBSdJJua Z3A BJJO J3S *b S3JU8 JIJOUI ap Oyqanq nS UOD SBip SOJS3 U3
^ ojsajd p3b ojuauíBjní yanbu sanq ¿"opjaq *udp ajjanq A oqn^) yap Bjqo BpBAaya
By pBd sojuatuBj^ sojauíiJd soy uojaisnd ^/^^ ouStp 'OiU p uod Bun b o^tpnput
otfpnvut otusptsnjua A otustjotajp4 tin uoa A 'jbjiubu osodaj ns Á J3)Dbjbd ns 'jas ns
jp^nfpu ns ap ap sopot oso4a¿ p opuBpiAyo otM&gt;niUP$ pp sajop^aap^ sotusttu soj A
otajtosuoo ns ua 'sopBJjsiSBj^ sa¿Pitft^i sotusttu • • 'sttu soy a fax í9 ^ 'sayiAap soy
'soubidub soy uotapanpa a^qou ap sauaaoí soy p3b na • * pBip osojnjuaA yanbB bij
•ouiaui By b 9bjj opuBnb PuappSPi^ pj otuoa sptupSpj ua pSaup A asauíajua as ou
'uab A? SBUiap so|B oyduiaxa opusp jBuosjad oÍEqBjj ns opBsaduia Bq 'pspisaD / -au
ajuSm A BSpajd sbui By ap SBjqo opinjjsuo^ Bq Ptaupjsuoo A onadma ayqBSUBDUi
a A 'jBjiyiui njijídsa ns ouis) soujiqjB uis sbui sa 'ab oy A 'sojjo^os uis 'soiyixnB
uis 'opBjsa osojiujbjbd SBUi ya ua SBsayBUoy snsA pBpni^ Bisa opuaiApaj opuBui
yap uoisa^od otuof 'Op4'o4 oup pp ajtq4^$ ap ^ u^ puBJB3iyiyB3 oy sou sauoiDDB
íí A soototf soqoan A pBpiyBpjBdun sy íyBuiSiJO oijdojd un ap ouiod uasainy^
ou sosonjsaSBui sajBuiumy sojsa ap sounSyB is A 'Bjnsuas • • • Bpoj ap ouaiqno b
uauod sou oiyjj jaiABX "na -&gt;"S T3P saj^iuisap A oyaz 'pBpiAijDB vj -Píjota^ A soj
psuaqax4tua ppof ap Ptjiototn, A ouapB yap oxij o^ijsouojd saaaA sbui SBy jas ayans A
'soj^ipqns sns b joyBA Bp 'BpuBui -9b apx í9 U9 9V 'ab 3?^ Bl 'S^i^uBisun^jiD sb^ij
-U3 ubi sBun ua yBnjDB yap asjapuaqajdsap A Buayiq^ipj ya^uy UBnf *up b JijiuipB
uoa japjad b sqi *ab oy opuapouo^ oiy^ A 'uoi^b^j / Byap bijojS • • -A 'Aa^y yap op
-lAjas joíaui yB *3b bsod bjjo b ojiui ou *jOao) ns ap *u3BAjasuo3 Byua oappajuopj
ap oyqan^ yq 'a^ajBd ay3b ya an^iya oyqan^ ya sand Buiíji^ay uoisa^ns opuaiuaj ou
Aa^f p oiJtantu *Opb apa^ns ouisiui oy x '3^W3. I oyqand ya is uopoipspní Buayd
uoa uainiTjsuoo as A 'uopiqiqojd By Esao oíSiya soy *3b yap JB^ny ua JBJjua tu
'pBpiJojnB sbui ja^jaxa uaAap ou A aisa ap saJojnfpBoo soy ap uoi^^ipsijní By Bjídsa
•joAO) o JopiSauo^ ya ouanuí BUBdsq • • • ua *3b aiusisqo o^^ -u3bjoa auiiuBun
•jd opBuiByoB asan^ is uBsuadsip oy BDij^BJd By A -ojp ya 'sop sopBSBd BjSBq jas b
BqyanA oy ou "3yv ^B un 3nj( '^ ^ '^&gt; "I By Jiqiqojd ap JBsadB sand 'opBjnSij uBq
as sounSyB oujod ayqBpaídsap ubi sa ou ojqanj un / ap uoiDBjuasajdaj Bq
•pBpn;3 Bisa ap sijjbj\[ Bisay^y Byua *aiJJO3 ap
3 ya JopaoBpy ouiajdn^ yB aÍBuauíoq opiAap ya uoa uojBjnquj oyqan^ yB opuEj
-sauouiB -3b uod seisejS s^y JBSiuoSajd uapand oy 'opsiquiq yap Buosja^ sy BpBjnS
-asB A BpBjadsaj A 'sojoa sns sopiunaj uojBAjasqo *Opb p^pijoiny ua sopmjijsuoD
sodjan^ soy sopo) uojapuis so4-ta^^ sojsa uoupjuo4^-* b oíiso^aj A ozoS yq
'sopBiaadsaj jas
•Fd BuasBjjuoD ns oiyq J3iabx 'a 3PX PP BiDuauBUijad By A (¿o)ub) (¿) ojajoa^
ya uBja sauoiDBuiByDB sbiiid 'opjaq ouiniíay ns ap BiuBjaqo By (¿) ap p soptPUfsns
A 'patftjo4 Ptauapu^4^put • • mns ap ui^ ouiod vqpjttiu oj ts ap pxanf A oanauajj *3b
oyqanj un ap jomj yap ^sbajbs ay as BuayiqDiy^ 'jSuy UBnf "UQ ap Buosjad By /
EpBjnSasE -3b EjsBq soujaijBqns soqBD SBUiap soy uod jspuoj ap BpuBuiap * * "JBiiy
-ira apx ns A "^ #y ya opuBuioj (ODiyijaA as ouiod) ou ^b A ojynsui jouaui ya jaA
-BDajd *Bd soijjiqjB opuaiunasip • ' * uDBjDadsa A bijiSia BnupuoD ua uojaisnd soj
•ab 'pBpjaA By b soqaa ó¿ "opjaq bata ap SByuoD 'b • • -^jab ota4sa¿ A ¿apoif pp pA
sop^saaajt '3b oj uoa A) 'BiDuauBuuad ns -Bd saaoA sns UBiDJBdsa UBqBuiB *3b ^^x
yap • • #'uoiDBjnui By opuBipo *3b A 'Fadd BiauapuodsajJOD ns ap sopBAijd í*OaAO)
odn yap opBiquiq un b ubi púa j *3b 'Biauaipaqo By opuBAjasqo 'sauoisnjuoD ap jbui
un ua uBqEnjDny^ • * * SBapi sBuanq sns UBiaajD *3b osBd yB *3b sayouBdsq soun ap
sajapaDOJd soy *' * jBSiABns A jauajuoD ua *3b 'sopBJisiSsj^ sayqBiaadsaj soisa bsod
bjjo ua asJBdnao uis 'bdjbuoj^ ns ap ajuBuiB A 'osojaua^ yaiy oyqand un ap buiij
-día • • *opis asaiqnq uoisajdxa jouaui ByB *3b '3b A 'opBuijB ajquioq un b / uoid
-asod opusp uojaiyduinD A uojaiDapaqo *8Ojp sns ap oiDinfjad uis *3b ua 'aÍBjjBSEA
A pBjyBay ns ap ODijuajnB sbui oiuouiijsaj ya uBjas A 'sopjanDB sns • • 'sns oyu^S
-iq ¿jBjiyim apx ^ PIÍAED ouiisijuaipaqo ya buiixbui biabs Bisa ap 010 osbdb oj
-aq? BqEqjnjjad oyas #3b ¿oppq^nua4 p b Bi^iaua uod (v*atp spiopupjup^qanb 'ab
p p) asyndaj uoiDnjijsuoD ns ap sbuiixbui SBjap opinjjsui a o^aisos ns ap aju^uiB
oyqanq un *3b ap axanb as ou 'Bjnoaxa oy is A A 'oyjaajaxa Á 'oyjBidaaB pBd oyynSJO ns
ap jBAayy asjBxap ojipqns ya aqap souaui 'oyjjiqjB ajqty A 'pBjsajod Buayd ns ap
sosBD sayB) ua jBsn ouBjaqo^ un apand ou uozbj Bjsa pjd is3b opoui 9(j íajua^
ByB p3jUiBJjsaip Bxijip A ayyipnBDB *3b *Bd BSuaj SBy3b JE^ny ns ua ojio jBSojq
-ns dAap aasod SBy ouA 'EJjanS ByB ayBS Aay[ o 'JopBjaduiq ya is *3b 'ajjaiAp^ jop
-BysiSaq ouiajdn^ obusiuj ya *3b 'oyyipnB^ o apx opo) b sayBiauasa Bjausui yBj ua

�Dominio, debe disolverse y relaxarse pr. el solo poder arbitrario de un xefe
cuias sospechas inducen su nulidad ¿No, Montev.. . No lo creáis penséis, Isleños
y si hubiese qn. pues hasta qe. magnánimo Ferdo. disipe / la tenebrosa nube, qe.
nos cubre sin ver y veamos sobre el Solio de España los rayos de su luminosa
Antorcha no se no podra (desenc.. . desenrroscarse las desatar las pesadas cadenas
con qe. un numeroso y honrrado vecindario [vecindario (?)] lo proclama y) nin
gún Potentado juicioso exponer (ala pca.) a el oprobio y venganza de un co
dicioso a un Pueblo benemérito y honrado pr. todas circunstancias. Si Mon
tevideanos, assi lo jusga jusgan los Tribunales imparciales, y llenos de providad
déla Ilustre Capital, y ellos oirán vraa. quexas con el pleno de autoridad, qe. la
savia providencia pa. estos conflictos depocito en tan ellos, y qe. haveis ya (senti
dos) complacido tranquilisado participado en el mad con la resolución de su ma
duro acuerdo del 24 de Sepbre pr. el qe. reponiendo las cosas al / ser y carácter
qe. tenían antes os difrutais déla tranquilidad, qe. pr. momentos solamte. perturbo
el embiado Dn. Juan Ang1. Michilena: Pero no fuera del caso analizar aunqe.
en compendio los victoriosos Triunfos del Exmo. Sr. dn. Santiago Liniers yprlos
quales ha premiado su mérito la piedad de un Rey qe. con su mal ministro bri
llaba la iniquidad, y se encontraba la España en el .. .estado qe. saviamte. dibuxa
la oda nunca bien aplaudida de un español y qe.. . . exigue pa. su eterna duración
y memoria... de nro. llanto qe. la incertemos aqui.
(sigue la oda)
Que cuadro tan tierno pa. annonadar a el espíritu I la meditación de un
Español! ¿Pero puede creerse qe. esa pinselal... pinsela de su innato entusiasmo
retratando á la invencible Madre Patria en el año de 1804, podría tener su temer
mayor catástrofe?, y decaer, la demencia de un Traidor en tan superlativo grado,
qe. gustase verla desaparecer del Mapa? Si comp^triotas] Compatriotas amados
hasta este iniquo extremo la precipito el qe. premio a Dn. Sant[iago] a él Exmo.
Sor. Dn. Santiago Liniers, el Pérfido Privado Godoy, Mro. infame, y cu ios delitos
no hay castigo proporcionado pa. ellos.
En la última pág. qe. correspondería al folio 30 vta., tiene un título qe.
dice:
20 á 24 Set. 1808
Defenza de los sucesos que tubieron lugar, no aceptando la separación de
Elio, y admicion de D. Jn. Ang1. Michelena.
(1) Bobadilla libro'2^ Cap.^ 17 nos. 108, 109, 110 Salya. . . de Regia protectione pan.
1* Cap.^ 1 preludio 3.

11 - [Proyecto de Constitución Nacional Provisoria seguida de advertencias aclaratorias.]
[1811?]

/ Constitución Provisoria, y advertencias álos Comisarios Diputados y Su
plentes, p.a el Congreso.
El estado es una persona moral compuesta de muchos pueblos cuia vida
consiste en la unión de sus miembros. Su mas importante cuidado es el de su
propia conservac," y p.a ella necesita de una fuerza compulsiva q.e disponga
cada parte del mejor modo q.e convenga al todo. Y asi como la naturalesa da
acada homb.e un poder absoluto sobre todos sus miembros, asi el Cuerpo moral
y político deve tenerlo, sobre todos los suíos. Este poder délos Pueblos dirigido
p.r la Voluntad gral es la q.e sellama propiam.16 soberanía.
Si es propio de la Soberanía el dictar Leyes, y estareside en los Pueblos.
Si álos Pueblos pertenece p.r naturalesa él Cuidado de su conservac." ordenando
cada parte al todo, y esto no puede verificarse sino p.r medio de las Leyes. Si las
leyes propiam.te son las Condición.8 de la ([sociedad]) asociación civil, y solo
— 178 —

�— 6¿I —
UBjBjsa uainbB Ou'ao8 joijadn j^ j'd 3j'uijBSaj sopiAOtuaj jas UBjpod Baijqnd
BZUBI^U03 bj ap uasBsnqB 3'b sajBiauíAOJj SBjunf sej ap sajEao^ sog "Bj&gt;
•soj^Bj^ns sojBipaui ui j'd uoiaaaja bj ua jiuaAjajuí ajang 3"b
Biaipoa X uoiaiqiuB eje ouajj u-8jb Bjpuod as A 'sojo^ ^p Bjdtuóa bj ajjÉd ubj8 ua
EJEjiAa as sajjang sbj ap ojjjiqjB oiqBg ajsa U0^ '(auo^^tuoa as 3'bap sapvpm-^ spj
o otaaefsau uoa) -sajEao^ sns ap uoiaaaja ej ua BiauíAOjg Bpsa BjBAjasqo Bjañpmr)
Buisiuj Bg -ojqang ja opojap bjsj^ ej e Baijqnd uoiaaaja bj / EJBq as sajjans jd
A 'OJBJUB^ ua uBjBqaaq as on*qo&gt; ja asjEpnuí ap ajaiqnq opuEnb o 'soub sajx
soj ap ujj je sojsg -opoui ouisjuí jap ojjEnb o sop EJEjquiou s'/iy 8*g A 0u#ao)
joijadn jap Jao^\ B'd uajarnbaj as a-b 8*pEpijEnb sauíijqns sbj SEpoj u^^uaj 3-b soj
-a^ns sop 9 oun Ejj^ija sojo^ ap pBpijBjnjdB EiauíAoj^j EpB3 ojsa asjEiuaaja EJEd
•sajBtaujAOJ^ SBjunf sej ap sajBDo^v soj uoa BjEq as otusiuioj X 'soub sajj ua sajjap
UEjEpnuí as soiJEjajaa A 'OAijnaax^ jojjadn^ ou^ao^ jap sajEao^ so^ "B^
•SEtauíAOJ^ sej sspoj ap ajquiouE 3,-uijEnSi ejjajd
-aj oj u'b ojqan^ OAijaadsaj ns ajuE sodjan^ SEuiap X saaanf 'sajEiauíAOJj SEjunf
sej j-d oj'tu^-inf ouisxui ja ^Jq ^s BpuiAOJ^ Bpsa ug -SBiaujAOJtj sej sspoj ap
ajquiouB X is j#d oruiBjní ajsa EjjAiaaj 8-Xy 8-g ap ojqangja X í8jeiijiui sodjan^ X
'saaanf soj sau'aEJodJO^) soj sBpoj ^'uiEAi^aadsaj uEjEqouisiur -07 'soqaajap sopjjajaj
soje ojJEjjuoa opuais '3Sejejj as 3*b oj ua oiajaas JEpjEnS tu ap X 'uaa^axa saaaA
SEina 6¿ opuBUjag U'Q Xag jap soAijnaaxa soj X 'soqaajap sns sosají jEAjasuoa ap
'sBpujAOjg sbj SEpoj ap ojsand ojqang ouEjaqoq je sajaij sns ap ot'uiBjnf auuiajos
un 8'Xy 8g ap ojqang ja ajuB uEjEjsajd OApnaaxa Oa*AO) jap sajouag S07 "B^
•BjEjg bj ap oig jap SBiauíAOjg sbj
ap EAijBujaAnf^ joijadn^ Ejunf eje oxjaAjjnE^ ns aju^jnp X 'o¿ opuBUjag n*a ^oS
ja EaJEuoui je aaauauad (jej3 pEjunjo^ j'd opiaajqEjsa uajatAnq sojqang soj 3*b
saXaj sej ap n'anaaxa sej 'sa ojsa 'oAijnaaxa Japog jg *aipEu ¿*d op^djnsA iu 'opjpa^)
jas apand ou a*b oj j*d 'ajqudijasajduii a 'ajqEuaijEui opoui ouisjiu jap sg :sojq
-ang souisim soj j'd ouis ojio j-d opEjuasajdaJ jas apand ou ise X 'ajqEaiunuioaui
(sa) EzajEJtuEu j-d ajsg :sojqang soj ua apisaj OAiiEjsi^aj ouBjaqo Jaj&gt;og jg "Bj
gBuopB^q u*anjijsuo3 EiJosiAOjg ap EZJan^ bj Epoj uEjpuaj SEiauíAOjg
sej ap 7BJ^ pEjunjo^ ej j'd SEpijiuipB X 'SEpsjoq opuais #b sej sa^Sjs 8"uojanjjj
-sui sbj sjUiBijosiAOJd jaaajqEjsa 'oiJEjjiqjB oa'Aog unB 3,-8isuo^ sa 3*b bj X sojsa
ap eiuejjx ^ ouisi^odsap ja ojuojd oj j-d Jipadun Bd 'jaAap ns ap ojdojd aaJ3
'sopEjndiQ sojap n"anjusuoa EaiuBjjx Baijodsap ej o'aiBjj ejjb bj 'uoiadnjjoa ubj8
ej ejob opuEAjasqo 'opBaxjijaaj Bq oj 'opiduiojjoa ojopuaiA X 'OAijnaaxa ^aoj)
ja opsaja Bq sEiauíAOjg SEUiap soj ap ajquiou e 3*b 8*Xy 8-g ap ojqang jg/
'Ouojx J3 U^ UEaojoa as 'sojqang soj opuaij
-amos EjqEjEd Bun ua X 'Bzajjy uajnqijjB as 'sojqang souisiui soj j-d unE X ou'AO^)
jojjadn^ ja jd sopE8zn( jas ap sasEdEaui UEjEjaap as 'sojja e 8*joijadns uaasq as
'sojqang soj ap OAjjBjsiSaj japod ouEjaqo J^ arureSajiJaE^ (["opDuBdjnsA 'sajapod
sns 3j#uiEpBjBasap X EjjaiqE uapaaxa 'Baijqnd BzuEijuoa bj ap opussnqB X 'ouij
-sap ns opuEpiqjo 3*b ua EjJosiAOjg u'anjijauo^ Bun sBiauíAOjg sEjap sopBjndiQ
soj osaj^uo^ jap sajuE opsuijoj uBq pBpisaaau ajua^jn Ejap sopE^ijqo X 'pspjaq
Bjsa ap sopiasog 'saiuaiaaj Xnuí sojduiaxa souiauaj sojja ap X 'sodj sopoj ua Eiauaij
-adxa bj J3A oqaaq Eq oj otuoa 'oubjij X oaijodsap Bjas aqajq 'oiJBjjiqjE opuais
8*b i'd 'OAijnaaxg d'ao8 ja JEjSaj sa 'jjai^ n'amijsuo^ Eun ap u-auajE B-uiiJd Eg
'sojqang "sojjo X soun optpaauo^) uEq aj
(atuatuaiutupun) ([3,-uiBaiui]) 3-b OAijnaaxg ou'ao^) je opuEujaj Xag jap soqaajap
soj sosají soqiuB opuExap 'Eins ej uetujoj uaiquiEj 'oqaajap osnauoaui jen^í uoa
uaaja as 3^b 'Baxjauíy ap soj íu'anjijsuoa ns opuEuuo^ UEjsa OAijBjsi^aj oqaajap
ouEJaqos ajsa ap opuBsn EUEdsa ap sojqang soj sand \ 'opuEUJag Xag jap uoisud
bj j'd *Baijauiyap ouioa BUEdsg ap sojqang sojb ojubj ojjanqap Eq ajsa :ajqn
-dijasajduii a 'ajqBuaijBui ajqEaiunuioaui EsajBjnjBU j'd OAijBjsiSaj ousjaqos oqaaj
-ap ja uojEdjnsn as uoiaBU bj opip^aauo^ BiAEq saj 3*b OAijnaaxa oujaiAo^ ja uoa
•-juajuoa ou EUEdsa ap saXag sog 'BajBuoui ja ua ([BiAEq saj 3#b]) OAijnaaxa ja ojos
X 'sojqang soj uos 3'b 'uoiaB^ Ejua api saj oqijEjsi^aj ouBjaqo Japog ja EpEuapjo
U3ÍA ^inbjBuoro bjxjj ua 3'b id íoubjjx X 'oaijodsap opuais ou 'oainbJBuoj\[ Eas
a'b uab' ou'AOf) ap aiaadsa Bpoj ua p^pjaq Eujaja ap s'uoiaisodojd uos SEjsg
•soja8n uajsa 'b b saXag sej ap JojnB jas uaqap sojqang soj ojos 3'b 'ojsa^iuEui
X ojEja sa 'pEpaiao^ Ejap 8-uoiaipuo3 sej JBjn8aj aaauajjad ubisosb as 3*b sojb

�Sugetos p. conservar la unidad; y siendo hechuras de las Provincias, como deben
serlo, podrán ser removidos p.r ella misma, no en aclamac." p.a evitar desordenes
sino apluralidad de Votos.
5a,, Previendo el Pueblo de B. Ay^9 enla instalac. déla ([prím.9]) Junta
Provisoria q.e los Vocales del Superior gov.no pudieran corromperse y qs las
Provincias p.r la gran distancia no podrían poner el urgente opurtuno remedio,
se reservó la facultad de poder removerlos con justa Causap,r si y a nombre de
las demás Provincias antequienes justificaría su hecho. Esto fue recívído y aprovado p las Provincias todas, y quiere q en lo sucesivo tenga su devido, y muy
importante efecto; ps lo q implora, y pide nuebam.te el Poder de las Provincias,
6a,, Para conservar ilesos los sagrados derechos, y libertad de los Pueblos
contra las usurpaciones délos Gobiernos establecieron el Tribunado las Repúbli
cas bien ordenadas. ([Nosotros lo instituimos ahora con el mismo fin. Y p.r lo
mucho q.e interesa su pronta instituc." queremos a nombre de todas las Provin
cias q.e lo compong." provísoríam.te las beneméritas personas del Coronel Lic.d&lt;&gt;
d.n Man.1 Belgrano, Dsi Da José Julián Pérez, Diputado de Tarija d.n Juan
Hipólito Vieytes, D.n Juan Larrea y Da Gervacio ant. Posadas]) en lo sucesíbo
se tendrá especial Cuidado q.e no excedan de Cinco los Tribunos pa q.e no se
enerbe su actividad. Los Tribunos no tendrán alg.n poder executívo ni mucho
menos legislativo. Su obligac." será unicam.** proteger la libertad, seguridad, y
Sagrados derechos de los Pueblos contra la usurpac." del Gov.no de alg.a Corporac," ó individuo Particular, perodando, y haciéndoselas Ver en sus Comicios y
Juntas; p.a cuío efecto conla previa licencia del Gov.n0 podrán convocar el Pue
blo. Pero como el Gov.no puede negar esta licencia, p.r q.e ninguno quiere q.e
sus usurpación.9 sean conocidas, y contradhas p.r los Pueblos, se establece; q.e de
tres en / tres meses se junte el Pueblo en la Plaza el Primer dia del mes q.e le
Corresponda p.a deliberar p.r sufragios lo q. aél pertenesca seg.nla consituc," y
entonces podrán exponer los Tribunos lo q.e jusgaren necesario y conveniente en
razonde su oficio, ano ser q.e la Cosa sea tan urgente q.e precise antes de dho
tpo la convocación del Pueblo, q.e entonces pedida la licencia, y no Conseguida
podrán hacerlo. Y p.r quanto el Continuado exercícío del Tribunado está expues
to alos inconvenientes q.e descrive el Celebre Rosseau, queremos q.e regular y
comunm.te se exercite el Tribunado p.r unas mismas personas un mes si, y otro
no, p.r el espacio de tres años, concluidos los quales, deverán elegirse nuebos
tribunos La elección se hará del mismo modo q.e lade los Vocales del Superior
Gov.no Cada Provincia nombrará p.r sufragios un Sugeto el mas incorrupto, el
mas patriota, el mas impuesto en los derechos délos Pueblos, y B.9 Ay.9 dos; se
pondrán en rifa, y aquienes le caiesela suerte esos serán los Tribunos, á Cuío
Cargo esté la protección de la libertad, seguridad y sagrados derechos de los
Pueblos, ([y comoq.e
q.e se diera
de B.9 Ay9
el Tribunado, debe
su oficio y se]) (Vn) Tribunado Provincial se esta
blecerá en cada Provincia p.a protejer su libertad, Seguridad y derechos contra
qualquiera usurpación,; y de tres en tres meses se celebrarán igualm.te en Cada
Provincia Comisión, ó Juntas de todo elPueblo p.a deliberar p.r Votac.n loque
fuere otorgado p.r la Constítuc.n
7o,, El Sup.r Gov.no proveherá todos los Empleos así maiores, como menores
de su Provincia á excecpcion délos Conjueces q. serán elegid.9 en numero com
petente p.r el Pueblo á pluralidad de Votos, y después de Elegidos, se darán
ala Suerte, al modo q se ha dho debe hacerse la elección de los Vocales; y
durará su ministerio solotres años.
8a,, Cada Junta Provincial eligirá todos los Empleos maiores, y menores de
su Provincia exeptuando el Tribuna([do])(7) de Justicia compuesto de dos, ó
tres letrados elegidos p.r su Pueblo del modo q.e hemos dho hablando el Tribunal
de Justicia de B.9 Ay.9 y durarán solo tres años. En Cada Provincia se terminarán
las Causas ante el dho Tribunal de Justicia p.a evitar los graves inconvenientes
q.e traen Consigo los recursos fuera de la Provincia.
9a,, El Superior gov.no no podrá conceder p.r ahora mas grados en lo Mili
tar.9 q.e hta el Coronelato, cuidará el Superior Gov.no Elejir Gefes y Coroneles
délos cuerpos á satisfacción, y gusto de l([os]) Pueblo([s]) Lo mismo harán las
— 180 —

�— 181 —
ja I ounjjn i'^ ajain) -ajuaiuaAuoD sbui anSsní oduiaij ja ood anb sbj JJPub
ap pEjjnasj bj asopuBAjasaj íosajíhio^) ja BJBd 'sajuajdng A sopBjndjQ soijbsiuio3
sojb sajapod A 'uopnjjsui ap bajis pBjunjo^. ns sa A ajamb 'ojDaja opBasap ja
asaiqnj ou 'sojqang soj ap BiDBj3sap j'd Bisa opuBnb un^ sBj^ 'BjjjjiuipB jBjaua^)
pBjunjo^v -&gt;'d uau^ipas pBppijaj unuur) bj ap sajuBure sbiduiaoj,^ sbjb BSanj ^
o'i opuBujaj n*p Aa^ ja bdjbuoj^ opBJopB ojju ap soAijnaaxaA 'sojqang sopp
sojp sopsjSBg sojap Bsuajap A uojDDaiojd ua 'souBpBpni^) sojap pBpijnSas A 'pBj
-jaqij Botjqnd bj ap ([**]) ojdina 8*Ay 8g ^p ojqang ja ouiujodo 99j^ pBpisaaau
ajuaSjn unuiOD ajuasajd bjb jiuaAqns s'd a'b bijosiaoj^ U-Dnjijsuo;) bj sa Bjsg
•BsoiSijag; bj sbui soqanuí A 'sojjtr) ap JJajd BiDUBjajoj bj BpinjD
•xa sand Bpan) sotuBsajojd anb bdijojb^ bj sa B}sa A BJapBpja^ ^j sa bjos buii
ABq 3*b SBqantu sej ajjua a'Sija^Ej uoa aDBjua ouiijuj un auaij opEjsa j^ "v¿\
^ ou*ao) j'dng je souBpEpnp sBiuap
soj oraoa sojaSns uajsa A 'sojqan^ ([soj]) (sus) ap ps^unjo^ bj ap 3,*uiBja)ua
A bsosjoj uBpuadap -b soijbsíuio^ ubjbujbjj as ojos A 'sopBjndjQ soj ^-uibuba
uBjooapuoa as sbjiui SBsojaiqujE j-d a"b ja uod 'sojqan^ soj ap sajuBjuasajda^j
ap ajqujou oidojdun a oujapoui ja opinSuiixa sand Bpan) *oipaui ABq ou inb
b :sojqan^ soj ap bj sa ou bA ojopuais A 'EuaSB o 'Bidojd sa o 3#b j*d 'bujsiui
is j-d ouis BpBjuasajdaj jas apand ou 3*b bj 'sojqan^ soj ap jbj3 pBjunjo^ Bjua aj
-sisuoa J3 u'OBjuasajdaj ap 3)*uijEjnjBu aaajBa A ajqBaiunuioaui sa (9fs9) oAijEjsi^aj
japod jap iu oAijnaaxa ouadun jap BdiaijJBd Bp^u 3-b Baijqnda^j bj ap oiJBuip
-JOBjjxa oajduia un sa a'anjnsuo^) Jaasq A saAaq jBuuojap oijajsiuij^ j^ "B9J
•Aa^ ap Bsjanj A jo^ia opoui ojjo ap ou A saauojua Bjpuaj 'sojqan^ soj ap jbi9
pEjunjo^v bj j-d opuiuipB A opBjo^ 'oSjfKJ3 ja opinjauo^ ([-souEpBpni^ soj ap
pEpjjnSas A 'pBjjaqxj bjb auuojuo^ sbuibj jaaajBd j-d 'BsajSuj u'aBjsi8aj bj sopEJj
-91 soqp aiuasajd UBjpuaj jeuiuiij^ oj ug]) "o^jpo^ ojjpuas A 'aqajq un uauuoj
A 'saAag sbj uajaBpaj as 3*b sajua^ ap A 'jBjnjBu oqaajaQ ja ua sojsanduii sbuj
soj sopEjja-j ojjEnb q sajj UBjEjquiou as 'oAijEjsiSaj odjan^) aqajq un oijBsaaau
sa ojuBnb j-d oja^ 'soubuio^ ap oqaaiap A 'Bjnjpsuj bj ap souiiaap 3-b opoui jb
'sajua^ SBjap A 'jBjnjBu oqaajap jb sauuojuoa usas oju^nbua jBSnj uEjpuaj ojos
A 'SBpijoqB opoj jap uBpanb 'OAijBjsi^aj japod ouBjaqo^ j^ OAijBAjjd sa uamb
ap 'uopBj^ bj b saAa^ soj uojaiziq 3b 'uoiaBdjnsn bj ap SEpEUBuia otuoa bjjijsb^)
ap sbj A / 'sBjsg •souBaijaray sojqan^ soj uoiaipuoa ap opBpnuí jaABq j-d 'ojaaja uis
UBpanb 'uBja oj 3'b odj ua sbiuojo^ sbjb SBpBp ([•]) SBipuj ap saAa^ sBg "B^j
'BiauíAoj^ BpB3 ua BjBDjjaBJd as u'quiBj 3*b oj 'sojoa
ap BiJOiBui bj ap n'DEUjEdxa ns opusjjnsaj A ojqan^ ja (ojja D'(f) opuEDOAuoo oub
un j'd opBijjBdxa Bas 'eijje^ bj jB^zníos A 'opjuBd ubjS jeujjoj Bpand 3*b uod
8-uopBjaj SBqanuí ua 9 '8dap uojjiui un ap sbui ua bj3a ouiod sajBpnB3 sajuaSur
ua asaijEsajqos 3*b ouEpBpni^) opoj 3*bB Bpianpaj 'ouisi^bjjso jap Aag ajqaja^ bj
aDajqsisa as soubjji A 'sejodsaQ bjjuod jBjnuí aiuB A ^oAiiBAjasajd 0U103 "B^j
n'^BjadB ap oseo ua jiAjas ap uEisq 3-b
soj Bd ojajDaQ j^dng ja auaiAajd 3*b ojwui ouisjui jap auans j*d uanbBS as 3*b
ouis 'ojaiaap ja apid 3b sajosuaa aqanu soj uBÍija sojja ap 3*b saaanf sounSUiu
UBJBq ou 3*b A 'ojqan^ jap u^e^sijbs b u^as opjiAB^ ja jBjquiou ap EiBq 3*b sojaSns
soj 3*b souiajanb ojaduig íouao) j'dng ja aaajqBisa bj EuajEtu bj ajqos ojajaap
ouijijn ns ua 3'b souiuuaj ([souisiui]) soj ua ^^qig Ejuajduij bj EjBp ag "B^j
•ajqudijasajduii a ajqBuaijBui 'ajqBDiunuioaui (^jejismt'put) oing ap sa 3*b 'BjuBJaqog
bj jBuaSBua A 'jEDiunuioa 'jipjAip Bijas osg 'BjaSusjjxa buti^jb Bpuajod b 'opng
ojju ap ajJBd o ojjand Japa3 Bjpod iu o'^jb ojjo iu Ou'ao) ^'dng jg "Bi
-sBja^uBjjxa sBpuajog sbj uoa ou'AO^) i'dng ja 3,-uiejos Bjapuajua as
SEUiap ojug 'sbiduiaoj^ sbj sbjxjj ap uoisiuio^) bj Bjpuaj aausj opEjajdB ajsa B*d
3*b 8'Ay 8g ap BiauanuBBj uod Ou*ao{~) j'dng ja BJEjajDap ej Bpua^m ajaiAnq is
ojag "BjBq as pBpijBjnjj bj ap ajEjjnsaj 3*b oj A 'sojqang soj j*d bjbjoa as JBSnj
ajaip osbd ja ig 'SEpuiAOjg sbj ap n'uiijuasuoD ja uis Bja^uBJjxa Biauajog uod zb^
bj JazBq A 'BJjan&gt; bj JBJBjDap ojos is jod oa'AoS jouadns ja Ejpod o^^ "bjj
•sojqang souisiui soj ap opmf b ([pBpisa^au bj]) p^pisaDau bj ajnp ojuEnb
ojuej o^duii ja BJBjnp A 'sojqang soj ap jbj^ pBjunjoA j*d opijiuips A 'opsjoA
'opBuiuiExa Bas 3#b uis 'sojqang sojb ojnqpx u'3jb asjauodmi Bjpod o^^ "B()I
'sojjob soun ap oub ua oub ap asop
-uBpnuí (JPJ&amp;U92 mouvputnuoo A) uoiDDadsuj bj bjbjoj oujnx ns j'd sajauojo^ A
sojsa ajjug 'Sbiduiaoj^ sns ap uoidiujbii^ bjb OAijDadsaj sajBiDuiAOjg SBjunf

�Pueblo de B.9 Ay.9, que esta ínstrucíon y advertencia seden ala Prensa para que
sabiéndolas todos, conozcan los exesos que hagan de sus Poderes en los Comisa
rios, y Suplentes y amas del gravísimo castigo que merecieren p.r ello, sean
argüidos y reprehendidos por la opinión publica.
Nota 1
_
Aunque esta Constitución es reglada p.r el dro. natural y el de los Pueblos;
empero p.a q.esu observancia no les sea nosiva sino saludable, es preciso escardar
los Pueblos, y apartar la Zizaña, y maleza q.ehay en ellos. Todos los adictos ala
R^g,a Y Cortes Españolas, los Carlotinos, y Sectarios délos Tiranos Goyoneche, y
Saavedra deben ser excluidos de voto activo, y pasivo en los Comisios, y Juntas
Populares. Ellos no han entrado en el nuevo pacto social deñra. causa, ó si han
entrado voluntariamente sehan separado, y son en el sentir contra ella: deben
por tanto ser tratados al menos como extrangeros hasta q.e den p.Tlargo tiempo
pruebas reales ypositivas desutotal firme adhesión alsistema de ñra. causa, ó si
han entrado voluntariamente sehan separado, yson en el sentir contra ella: deben
por tanto ser tratados al menos como extrangeros hasta q.e den p.dargo tiempo
pruebas reales ypositivas desutotal firme adhesión alsistema de ñra entera libertad.
Nota 2
Seha dho. q.ela constitución sevote porlos Pueblos p.r q.c sisólo sepublica
p.r Carteles ó Vandos a vsansa de Tiranos, es dar á entender practicam.te q.eya
tiene su fuerza antes déla aceptación popular, y qs no le resta otra cosa p.a q.
obligue q.e llegar anoticia detodos: siendo asi q.e no recive lasancion sino déla
voluntad gral. délos Pueblos; la q.e no puede ser conocida sin equivoco sino me
diante la votación.
Nota 3
Se establece la amobilidad délos Vocales detrienio en tirenio, y no por mu
cho menos tpo. por no hacer la forzosa alas Prov. deser regidas unicam.te p.r
los deB.a Ay.9; pues aningun electo délas Prov.9 interiores les hace cuenta el
costearse devenida y buelta entan largas distancias p.a governar tan poco tiempo.
Nota 4
Seprefiere la votación p.rlos Pueblos aldeliberam.to de una Asamblea estable
cida por ellos, p.r q.e si es p.alo legislativo, en este poder consiste formalm.10
lasoverania délos Pueblos, y siendo esta p.r naturaleza incomunicable, no puede
transferirse aninguna Asambl.a; Si p.alo executivo, las Prov.9 q.e p.r su pobreza
apenas pueden costear sus Diputados; ^como podrian mantener enla Asamb.a
deB. Ay.9 los Indiv.09 q.epor dro les pertenece? Severian precisadas a nomb.
sugetos deB.9 Ay9 quedando asi p.r esto como los anteced.9 perjudicada la Igual
dad délos Pueblos.
Nota 5
Esta constitución provisoria fue formada p.r un Patriota desterrado p.r el
Tirano Saavedra y entregada álos diez q.e hacían las veces del Pueblo deB.9 Ay.9
enlasaron q.e sobre la constitución se hallaban en competencia los Diputados con
el Sup.or Gov.no cinco la aprovaron; tres se mostraron indiferentes, ysolo dos
aquienes p.rser Abogados no hacia cuenta q.e no hubiesen recursos a esta aud."
dixeron q.e tenían q.e decir sobre ella, aunque requeridos, nada dixeron, yse
reservaron p.a desp.9 conocida la intención de estos q.e era entrampar la cosa
setomo el arbitrio de darla ala prensa mudando lapersoneria p.a q.e conociendo
al golpe los Pueblos el bien q.e de ella le resultaba la aclamasen, y pidiesen.
Aunnoseha impreso, ni savemos si se imprimera
Nota 6*
Para q.e los Pueblos se hallen en aptitud de regirse por esta ü otra semejante
constitución, convendrá mucho se baian ilustrando en sus derechos y obligaciones
por medio de una Academia Patriótica q. podrán eregir los Pueblos en cada
Ciudad tomando a su cargo los sabios la enseñanza délos indoctos bien inten
cionados, ya explicándoles lo sustancial del contrato social de Rosseau para q.
sepan por principios, ya formando memorias q.e los instruían en la Soberanía
délos Pueblos, libertad, seguridad, igualdad, y de mas derechos, y obligaciones de
— 182 —

�Í8I

•Xaj ap ezjanj ^ joSia uopnjijsuo3 bj
BJiApaj uopBqojdB bXio ap X 'opmí oumjn ja apisaj uamb ua oueJaqoq ja
ajuauíjBuuoj uos 'ouojj jap opBad b ut^q ou 'sajapod sns sopBp sojqan^ soj anbjod
ÍBjJBZBqaaj o BjJijiiupB Bjed sojqan^ soj pBjjaqij ua uBpanb un^ 'osaj^uoa ja j*d
uopnjijsuo;^^ bj BpBuuo^ 3*b 'sa mbB 3Q 'BpiA ns Bpoj ajuaraajqBjasira jbjisbjjb
apuBq anb SBuapBa Á sojjijS sop^sad soj Ji^aja jod 'sojqan^ soj uednao anb ouojx
ja jeuopueqB 'sa seui 3*boj A. 'soqanuí ua jejjua BJBd ouiy un ap jijes Bijas os^
•sojqanj sojap ajjans bj ap oiJjiqjB ns b UBpiaap a*b SBjodsap A sojnjosqB ubj
japeq sojjajanb souaui oqanuí iu 'oAijnaaxa o 'OAijEjsiSaj japod unSuiu osajSuo^
jb jijajsuBJj sa ou ojsa 9-b 'sa ojbjd uaxq X 'auojsj jap sopiufji 'sopejs^ soj ap^j
a*b joíauj o euanq uej uasBuuoj bj X 'ojaapp janbe asaijdns as saanj sejsa sepoj
SBpiunaj a"b Bd 'opejjaj un uasBjquiou sbjji^^ ^ sap^pni^ sbj sepoj 3-bap oujiApB
ja puioj as 'souBapauíy sasajSuj sojap uoianjijsuo^ bj ojos ja osiq 3-b uijdubj^ J0*p
ja oujod oiqes uej ajquioq un sojjou ajjua JBjjeq jioej ubj asan^ ou 01^03
epunSas Bjsa b eeuejj 3*b Bjjajjsa BjauíiJd ^ bj b aaauajjad anSis anb ojs^
•uaSiJO
ns ap pBpijnaso X ojuajoiijBqe ja ua jijoui X JEja^aA Ejed opi^eu ueq ou sou
-BDijauíy soj 3b ueasouoa sopoj X 'saanj X sojuaiunaouoa sns sojjo b soun eipod b
uanbiunuroa as X 'sojja ua uoiaBjnuia bj ajjua 'uopnjjsui a p^jjaqij ns ua ojqan^
BpBD Euiojab sajajuj ja B3SOUO3 as 3*b BJBd 'sBqaaq uos apuop JBSnj o pBpni^
bj opuBaijiaadsa 'sejazEf) ap jojipa ja e asjijiuiaj uBjpod oqaaAOJd unSjB ap uaj
-aijBS 3b SBijouiam sb^ ^uoiSija-^ bj ap sojdaaajd sojb opiqap ojadsaj ja X 'bijojS
bj b oÍBqejj jb 'pBptjaoijpaui bj Eajqiaapuj jouib un X 'sopBjs^ soj ap SBJopBjosap
sajsad Biaipoa X uojaiquiB bj b oijm) ajqeuBjjua un sajopuaipunjuí 'BinbJBuy
bj uod pBpjBn^í a Biauapuadapuj bj 'pnjiABjasa bj uoa uoiaBuipjoqns bj 'Biauaajj
bj uoa p^jjaqij bj Jip(un)([- -])juod([-]) ou b sajopuBuasua 'souBpBpnia soj

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="2">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="31">
                  <text>Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="49">
              <name>Subject</name>
              <description>The topic of the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="138">
                  <text>Repositorio de ensayos en las Humanidades publicados originalmente en el Uruguay</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="41">
              <name>Description</name>
              <description>An account of the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="139">
                  <text>&lt;p&gt;&lt;span&gt;La Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación se ha propuesto contribuir a rescatar y poner a disposición de los lectores la escritura ensayística del Uruguay a lo largo de su historia. Esta Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay pretende reunir en un solo lugar más de dos siglos de textos de reflexión y pensamiento, dentro del amplio campo de las humanidades, producidos en conexión con la universidad. La mayor parte de esos textos han sido originalmente publicados en revistas universitarias o periódicos hoy difícilmente accesibles. A menudo nunca recogidos luego en libro—o recogidos con sustanciales modificaciones—, son textos que pueden contribuir a recuperar y mostrar las dinámicas de pensamiento y representación en el país, tal como se realizaron en tiempos de centralidad de la escritura.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;La a veces fina y sinuosa línea entre Humanidades y Ciencias Sociales hace que textos de historia económica, de estudios sociales, de ciencia aplicada a la antropología, puedan tener cabida en esta colección, aunque el foco está en el núcleo tradicional de las humanidades. El Derecho (con la excepción de Filosofía del Derecho) queda, por su especificidad técnica y profesional, por el momento fuera de este grupo. &lt;/p&gt;
&lt;p&gt;La colección será un trabajo acumulativo, con entregas bimensuales. En el tiempo, los textos se irán organizando de acuerdo a posibles lecturas de la historia de las ideas en la región y el continente. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aldo Mazzucchelli&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;span&gt;15 de octubre de 2017&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="37">
              <name>Contributor</name>
              <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="3695">
                  <text>Pablo Darriulat&#13;
Gonzalo Marín</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="47">
              <name>Rights</name>
              <description>Information about rights held in and over the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="3696">
                  <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="3465">
                <text>Las ideas políticas en el Río de la Plata a comienzos del siglo XIX : contribución al conocimiento de su filiación y desarrollo iniciales</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="3466">
                <text>NARANCIO, Edmundo M. </text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="48">
            <name>Source</name>
            <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="3467">
                <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias /Universidad de la República. Montevideo : FHC, UR ,Diciembre 1955, Nº 14 : p. 97-183</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="3468">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="3469">
                <text>1955</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="3470">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="3471">
                <text>Español</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="3472">
                <text>Publicación periódica</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
    <tagContainer>
      <tag tagId="57">
        <name>Historia</name>
      </tag>
      <tag tagId="374">
        <name>RIO DE LA PLATA</name>
      </tag>
    </tagContainer>
  </item>
  <item itemId="61" public="1" featured="1">
    <fileContainer>
      <file fileId="105">
        <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/dc865a057af8f34a70530f72b7379d79.pdf</src>
        <authentication>9e6853633d113f87e219f4329722cc3f</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="5">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="52">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="509">
                    <text>M. BLANCA P ARIS
QUERANDY CABRERA PIÑON

Las relaciones entre Montevideo y Buenos
Aires en 1811. - El Virreinato de Elío
NOTA LIMINAR
Consideramos ·que hay razones históricas que justifican el análisis independiente de las relaciones que
durante el Virreinato de Elío mantuvieron Montevideo
y Buenos Aires.
Sin lugar a dudas ellas tuvieron un signo característico y especial que las diferencian nítidamente de
los demás elementos que intervienen en ese mismo proceso; y hasta podría agregarse, en aventurada tesis, que
exclu'sivamente de esa vinculación - mantenida con
mayor o menor intensidad, según las circunstancias, en
el decurso del año 1811- nació el Armisticio del 20 de
Octubre.

I

LLEGADA DE ELÍO
El 12 de enero de 1811 Gaspar Vigodet notificaba al Cabildo de
Montevideo que había llegado Don Francisco Xavier de Elío con los
títulos de "Virrey y Capitán General del Virreinato del Río de la
Plata" (1) .
Joven aún -había nacido en el año 1767- volvía al Plata luego
de haber actuado en los difíciles acontecimientos anteriores. Sabedor
el Marqués de Casa lrujo de los muchos conocimientos que tenía Elío
de la situación fué uno de los que más ahogó para que se le encomendara la grave tarea de lograr que Buenos Aires reconociera a
las autoridades hispanas. Todo ello si nos atenemos a las palabras
del Ministro español en Río de Janeiro en su oficio del 16 de febrero:
(1) Oficio de Vigodet al Cabildo de Montevideo. Montevideo, enero 12 de 1811. Archivo General de la Nación. Montevideo. - Archivo General Administrativo. Libro 568.
"Correspondencia de Vigodet con el Cabildo ele Montevideo, 1811", fol. 12.
-

�"Doy á VE. mi mas cordial enhorabuena por su regreso y nombramiento
á ese Virreynato: por el mismo suceso debo darmela á mi mismo pues
desde que se manifestaron los desordenes que agitan esas Provincias, por
un efecto de la alta opinión que tengo de su firmeza y talentos militares no
he cesado de escrivir á n.tro Gobierno se enviase á V. E. al Rio de la Plata
como la persona mas adecuada para el restablecimiento del orden en esas
Provincias. Elio, dos mil hombres y fusiles, ha sido el tema constante de:
mis cartas ála Superioridad: por lo . mismo quedará VE. convencido del
gusto que meha causado un nombramiento que satisfaciendo mis deseos hace
tanta j usticia al merito distinguido de VE.". (2)

Posteriormente y en oportunidad de haber recibido Casa lrujo la
comunicación oficial del arribo de Elío a Montevideo, .reiteró su
asentimiento y su
"más cordial enhorabuena por esta nueva prueva dela alta confianza que
ha merecido al Rey y á la Nacion, y espero que sus acreditados talentos, su
pericia militar, y su prudencía se emplearan con el zelo que le caracteriza
en el restablecimiento delorllen tan importante á esas provincias y ála Monarquía en general". ( 3)

El nuevo Virrey seguro, al menos a su llegada, de que la solución
del conflicto platense no sería tarea ardua dadas sus firmes resoluciones contestó:
"deseo de corresponder como Virrey a la distinguida confianza ([ ...... ])
que S.M. ha hecho .......................... .. . ......... primero me sepultaré con mis ruinas y las de todos los buenos españoles q. e, me acom·
pañan q. e permitir se irogen en lo mas, mínimo los derechos del Rey y de
la Patría". (4)

El reconocimiento por las autoridades de Montevideo de los
títulos que traía Xavier Elío no fué problema difícil. E1 día 13 se
había dirigido directamente al Ayuntamiento comunicándole su nombramiento, que certificaba con el Real Despacho adjunto:
"para que tomados los testimonios y razones necesarias --decía- se
sirva rebolbermelo con la posible brevedad". (5)

El Cabildo trató dado lo delicado de la situación, que el Virrey asumiese prontamente el mando. El 19, reunidos en la Sala capitular
(2) Carta del Marqués de Casa lrujo a F. X L 1. o. Río de Janeiro, 16 de, febrero
de 1811. - Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional
"Ban da Oriental 1811-1812" Sala X, C 1, A 5 N .0 11. Carpeta 732.
Ordenación N. 0 5 en el Archivo Foto-Copias de la Facultad de Humanidades y Ciencias
de Montevideo.
(3) Carta N. 0 6 del Marqués de Casa lrujo a F. X Elío. Río de Janeiro, 22 de marzo
de 1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional "Banda
Oriental 1811-1812". S X, C 1 A 5 N. 0 11, Cpta. 736.
.
Ordenación N. 0 16 en el Archivo Foto-Copias de la Facultad de Humanidades y Ciencias
de Montevideo.
(4) F. X. Elío al Marqués de Casa lrujo. Montevideo 7 de marzo de 1811. Archivo
General de la Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional "Banda Oriental" 1811·
1812" S X, C 1, A 5, N. 0 11. Cpta. 732 Borrador.
Ordenación 3/4 en el Archivo Foto-Copias de la Facultad de Humanidades y Ciencias
de Montevideo.
(5) Oficio de Elío al Cabildo de Montevideo_. Montevideo, enero 13 de 1811. Archivo
General de la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo, Libro 570: "Oficios de
Vigodet, Elío y Znfriategui al Cabildo'', fol. 24.

-

40 -

�todos los Cabildantes conjuntamente con Elío y Vigodet, el Alcalde
de Primer V oto resumió los motivos por los cuales había convocado
a la reunión, diciendo que el objeto de ella
"era para los fines que contenia un Oficio que en el acto puso De manifiesto y havia recivido Del señor Governador De esta Plaza en la noche
De ayer con fha. Del mismo dia manifestando que mediante haver llegado
ya á ella el Ex.mo Sor. Don Xav ier Elio electo virrey Governador y capitán
general de estas Provincias y mandarse por R-1 orden de treinta y uno
De Agosto ultimo que obra en este Cavildo sele ponga en posesion De sus
empleos luego que se presente, y en el exercicio y mando de todos sus
ramos, havia resuelto su Señoría en cumplimiento de dicha soverana prebencion, y en atencion al estado actual de incomunicacion en que se halla
la capital de B.s Ayres con esta cimlctd pasar en este dia a estas casas Capitulctres alas diez de su mañana con S.E. á resivirle el consiguiente juramento
respecto á no haber mas autoridad legitimci en esta vancla que pueda verificarlo". (6)

Con el juramento de Elío ante Vigodet de que se desempeñaría
bien y fielmente en el ejercicio del cargo de Virrey Gobernador y
Capitán General concluyó el acto y quedó' Elío en posesión de tan
alta investidura.
Con anterioridad Elfo había proclamado ya a los "Fieles Españoles Americanos de Montevideo" participándoles la satisfacción que
tenía por su retorno .
"¡Como podré pintaros - les dijo- las emociones de mi corazón al
bolber a veros tan fieles, tan constantes, y balientes como os dejé! Y o estaba
muy seguro de vuestros sentimientos, así como de todo lo que ha sucedido,
despues de mi ausencia, y en Gobierno de España es buen testigo de esta
verdad; el me ha encargado el grave peso del mando de estas Provincias,
y a pesar del terrible aspecto, que manifiesta el Estado de ellas, yo confio,
que con vuestro auxilio, y el de tantos buenos Españoles que contienen,
se vea en breve restablecidci la paz, concordia y orden, de que tanto tiempo
hace carecen".

Y les recordaba primordialmente que deberían buscar la unión
para poder hacer frente a la difícil situación creada:
"Mirad que la desunion es el arma ,más fuerte , que esgrimen vuestros
enemigos" . (7)

Inmediatamente de su llegada, el 15 de enero Elío inició desde
Montevideo una nueva política frente a Buenos Aires, política de
amistad t{lndiente a obtener el reconocimiento de sus títulos por las
autoridades bonaerenses que en el fondo impli~aba el reconocimiento
a las entonces actuales autoridades de España.
Don José Acevedo y Salazar, portador de los oficios dirigidos a
( 6) Acta del Cabildo de Montevideo de Enero 19 de 1911 en " REVISTA DEL ARCHIVO
GEN ERAL ADMINISTRATIVO" . " Actas del Cabildo de Mont evideo" . Vol. Noveno; Ed. 1919,
Montevideo, pá gs. 4 75-6.
( 7) "Proclamt1 d el Ex.mo S.r Virrey de llls Pro vincias del Río de fo Plat.a á los Fieles
Españoles Am ericanos de Montevideo" . Montevid eo, 18 d e En ero de 1811. Archivo y Bibliotec a " Pablo Blan co Acevedo'', Montevi deo. Sector B, Anaquel 6, N.0 30.

41 -

�la Junta, Real Audiencia y Cabildo de Buenos Aires, a su llegada a
la Capital, el 20 de enero, escribió a la primera:
"Como verdadero español, como Ministro del Rey, y como natural de
América tendré particular satisfaccion en contribuir por mi parte al logro
y objeto tan importante y así espero se servirá VE. concederme la necesaria.
licencia para bajar á tierra á cumplir con mi comision, o resolver aquello
que sea de su superior agrado, teniendo VE. la bondad de comunicarme
su resolución á la mayor brevedad para mi gobierno".

De las dos proposiciones que hacía Salazar, entregar
"varios pliegos de importancia, y conferenciar verbalmente sobre los medios
de restituir la tranquilidad á estas provincias" (8)

solo accediól la Junta a la primera. Penetrado de esa resolución el
emisario de Montevideo escri.l&gt;ió el 21, diciendo que enviaba
por mano del Sargento mayor de esa Plaza D. Ramon Balcarcel los Pliegos
que me entregó para VE. el Virrey D. Javier De Elio y quedo esperando su
superior resolucion sobre mi baxada á tierra para cumplir con el otro objeto
de mi comicion". (9)

En el oficio dirigido al Cabildo el Virrey, luego de hacer una
serie de consideraciones sobre los hechos pasados que habían llevado
a la escisión del momento y de ofrecer una solución amistosa,
prometía:
"mandaré se abra el puerto, para que recupere el comercio la circllacion
perdida, y. . . no se trate de mas que de vivir con sujecion á las leyes de Dios
y del estado, de amarnos fraternalmente y de hacernos espectables al mundo;
y para que nada falte' a tan solemne concierto, juro á nombre del Rey la
conservacion de los .honores, vidas, y sagradas propiedades de todos los ha·
bitantes de estas vastas provincias, teniéndose esta declaracion como otra ley
amnestía". (10) .

A la Real Audiencia al incluirle el pliego que el Consejo de
Regencia le enviaba por su intermedio en el cual se notificaba su
nombramiento le decía que esperaba haría
"por su parte quantos esfuerzos sean posibles, para que se logren las bené·
ficas ideas de SM., y vuelva á reynar la paz". (11)
(8) Oficio de losé Acevedo y Salazar a la Junta de Buerios Aires. A bordo del Buque
de S. M. "S.n Carlos". 20 de Enero de 1811. Archivo General de la Nación Argentina.
Buenos Aires. Gobierno Nacional "Banda Oriental 1810-1814", S X, C l , A 5, N. 0 10.
(9) Oficio de José: Acevedo y Salazar a la Juma Provicio11al Gubernat.a de Bu~no~
Ayres. A bordo del buque de S. M. "S.n Carlos" en Balizas á 21 de Enero de 1811. Archivo
General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional "Banda Oriental" 1810·
1814", S X, C l, A 5, N. 0 10.
(10) Oficio de Elío al Cabildo de Buenos Aires. Montevideo, 15 de Enero de 1811. En
Gazeta de Buenos Aires del Jueves 24 de Enero de 1811. Reimpresión facsimilar ed. 1910.
Buenos Aires. Tomo 11, pá. 68/ 67.
(11) Oficio de Elío al Regente y Real Audiencia de Brruenos Aires. Montevideo, 15 de
Enero de 1811. En Gazeta de Buenos Aires del Jueves 24 de Enero de 1811. O. cit.
Tomo 11, pág. 66.

-

42 -

�•

Jo....
b/
,1.-,. .r.Orn,,,,,.,.
,,
. ., ,,,,,_ //',
-- ·'
~....

/

¿., // -9--- ~r A"-1'....-_;. µ
; ..tN.~,, ª""'~~.
/Le :zAooi&gt;_.;,...,,

A"""

~~

/·-~ (~- ,f~ . .. .-

.

_,..,,...,..~ ~-;t-- /~·

.,
¡f-&gt;•

Oficio original de Xavier Elio al S.or Presd.te, y Ayuritam.to dela M. N. Reconquistadora
Ciudad de Mont.o. en el Archivo General de la Nación, Montevideo

-

43 -

�o

";.,.;~,, ;'""' _,....,. "'''~f"'r/.;11_..,,,,.,. /N ,,;,,,¿,.',,,,~•"' ..?'"'

7'""...,........,,

;

¡Y!-,,.,.·,,,,,...,,,;//~,.,,

¿,,,,f,.

í'

,,, . .,,,:. /,. ,4

¿ . . r//,,.. ~,..,,_,~ Y'''
,

.

¿'!?41 !l,_,.,.
r'

,;:;/,;.¿, ,-/,,·/.-,;,.,..,./ ,.,,, 4 ......-~ ;:J.,,r~w·'

/

/;-,..:. ¡:."6,,.,,,.
0

/¿e

fi,,..,,,,..

_,.,.,n, .,,.../, • PE/" .. / j

~~.d./.'/&gt;~/-,/,...._

u-.,,.., #/~ü,,,.&lt;-,".._ ,,fiA,._ r / _,..,.,/,,./¿,,;.._.,M¿

ffe/,.r~- .,.,, JV_, ,-f;',,~,.,,,,.,._,. 14'~ '~.,,,/~¿!!!' ~

¿.,,,&amp;., /,;, ...~), .,.., /;..;,,,,,,. e1,,,,,,:.,,.,¿

/

./, ,,,,,,,,

¡'.].,,,.,!., ,.:/_..

Oficio original del Marqués de Casa lrujo al Ex.mo. S.or D.n Francisco Xav.r Elío,
en el Archivo Genral de la Nacion, Argentina. Buenos Aires

-44-

�Al mismo tiempo ofició a la Junta y al proponerle un completo
olvido de lo pasado ofrecía hacerle
"la justicia de creer, que sus intenciones fueron las mas sanas y sus deseos.
los mas laudables ... -que- no se pensó mas, que en conservar estos dominios para nuestro amado y desgraciado Soberano Fernando VII; y tal fué
el motivo del establecimiento de esa ]unta Provisoria". (12)

esperando que por su parte Buenos Aires cediera en su pos1c1on y
nombrara diputados ante las Cortes Generales de la Monarquía.
En esos oficios dejaba constancia que el portador, Don José
Acevedo y Salazar, estaba plenamente autorizado para allanar las
dificultades que pudieran presentarse.
Pero estas tentativas reconciliatorias de Elío merecieron la repulsa de las instituciones bonaerenses, que sostenían que el reconocimiento debía diferirse a la espera de la resolución del Congreso
General de las Provincias, próximo a reumrse.
Y así decía el Cabildo porteño:
"Si los de América son libres; si son una parte integrante de la nacion;
si por consiguiente gozan de las mismas prerogativas, que los de la peninsula; nadie podrá disputarles la facultad, que como aquellos tienen de
constituirse un gobierno supremo, que á nombre del Sr. D. Fernando VII
sostengan la integridad de estos dominios, y evite su ruina en el aciago caso
de que la España sucumba al poder del tirano. De aquí es, que el Cabildo
de Buenos Ayres, pendiente la resolución del congreso, ni debe, ni puede
prestarse al reconocimiento . ... " (13)

También ponía el Ayuntamiento en tela de juicio el valor de
aquél nombramiento por emanar de una autoridad a la que no se
reconocía por
"ignorarse hasta hoy los principios legítimos, baxo los quales haya sido
confirmado ese Consejo de Regencia sin la menor intervencion de las
Américas, por unas cortes en que tampoco han tenido parte, y cuya celebracion no se ha comunicado por otro conducto que por el de V.S." (14)

De ahí que todas las autoridades de la Capital no diesen en
sus oficios a Elío el título de Virrey .porque ello significaría reconacerle validez a la actuación del Consejo de Regencia. Solo con
el Mai-iscal de Campo D. Feo. Xavier de Elfo mantuvieron correspondencia.
La doctrina sustentada por la Junta de Buenos Aires coincidía
con la posición del Cabildo, en cuanto dehía oirse la voluntad de los
pueblos que se reunirían en Congreso; pero los términos empleados
en la contestación tenían un evidente espíritu de altivez:
(12)
de 1811.
pág. 62 y
(13)
Gazeta de
( H)

r:

Oficio de Elío a la ]unta Provisoria de Buenos Aires. Montevideo, 15 de Enero
Gazeta de Buenos Aires del Jueves 24 de Enero de 1811, O. cit. Tomo 11, /~---.
sigts.
. .i.'.}°MANto
Oficio del Cabildo de Buenos Aires a E lío. Buenos Aires, 22 de Enero de 18 . !e,\'
~ I!! ll.('
Buenos Aires del Jueves 24 de Enero de 1811. O. cit. Tomo 11, pág. 70 / 71.
S'
Id. íd.
,t...

$

~
_,

-

45 -

~

...,

~\
~..

liL.101'i-~

,§J
~

�"La sola denominación del título con que VS. se representa á la pre,
sencía de un gobierno establecido para sostener los derechos de los pueblos
libres contra el caracter dominante y opresor de los mandones constituidos
por el despotismo del poder arbitraria, ofende la razon y el buen
sentido". (15)

En su proclama del 1. 0 de febrero el Cabildo de Buenos Aires,
dando los fundamentos sustanciales -ya mencionados- en que estribaba la contestación a Elío, predisponía los ánimos para un posible
conflicto armado si el "Mariscal de Campo" persistiera en sus pretenciones de reconocimiento.
En resumen: las tentativas de Elío se dirigieron a obtener una
reconciliación con Buenos Aires, basada en un olvido total de lo pasado. Pero ya en el oficio dirigido a la ]unta, presentaba una interpretación de los sucesos de 1810 que no podía ser aceptada por los
hombre de Mayo. Les decía que creería en las sanas intenciones que
llevaron al establecimiento de• la ] unta al pensarse que estaba disuelto
el gobierno central de la Monarquía; y a renglón seguido agregaba:
pero como tal creencia resultó falsa, Buenos Aires debía deshacer su
gobierno, acatar al nuevo Virrey y enviar diputados a las Cortes.
Pero Buenos Aires, acorde con sus principios, debía refutar -so
pena de caer en contradicción o en un renunciamiento- tales consideraciones. El 22 de mayo, Castelli desarrolló aquella doctrina en
el Cabildo Abierto afirmando que el gobierno Soberano de España
caducó al salir el Infante D. Antonio de Madrid; la soberanía había
retrovertido en el pueblo, que en ejercicio de la misma debía constituir un gobierno. Por eso Buenos Aires no correspondía en declarar
ahora, como lo pedía Elío, que su creencia fué falsa; los "hombres
libres de América" se podían considerar con los mismos derechos que
los de España; es más, este principio de igualdad entre los pueblos
de la Metrópoli y los del Nuevo Mundo, había sido proclamado recientemente por el propio gobierno español; los pueblos americanos
en consecuencia, de acuerdo con sus ideas y con las prerrogativas del
gobierno central
"han podido y debido
Metrópoli". (16)

constituirs~

por sí mismos a ejemplo de los de la

Pero, a pesar de que el gobierno Central había proclamado tales
principios, en la práctica los desconocía y el viejo sistema seguía en
pie: prueba de ello era el reciente envío de un Virrey al Plata.
En esta contradicción, Buenos Aires tenía un argumento serio
para no reconocer a una autoridad que se le imponía. Pero había
más; en su proclema del 1. 0 de febrero el Cabildo (17) sostuvo que
(15) Oficio de la ]unta de Buenos Aires al "Mariscal de Campo" F. X. Elío. Buenos
Aires, 21 de Enero de 1811. En Gazeta de Buenos Aires del Jueves 24 de Enero de 1811.
O. cit. Tomo II, pág. 64/ 5.
(16) Proclama del Cabildo de Buenos Aires al Pueblo de la misma Capital". Buenos
Aires, l. 0 de Febrero de 18ll. En Gazeta de Buenos Aires del Jueves 7 de Febrero de 18ll.
O. cit. Tomo II, pág. 95/ 6.
(17) Id. íd.

-46-

�pasaría por alto tal desacuerdo; que se elevaría por sobre toda la
animadversión que la persona de Elío podía inspirarle por su actuación anterior en estas regiones, pero que aún así debía rechazar
al Virrey, porque su autoridad emanaba de un organismo ilegalmente erigido; como los fundamentos , de tal ilegalidad -sostenidos
y demostrados en mayo de 1810- subsistían, sería absurdo&lt;aceptar,
con el reconocimiento de Elío, una medida del Consejo de Regencia
al que habían desconocido.
El Congreso de las Provincias, que reuniría las voluntades de
todos los pueblos, discutiría el problema y resolvería, a la vez que
erigiría una Constitución
a que debe estar vinculada la conservación del orden civil en estas regiones". (18)

El mismo 21 de enero, día en que la Junta respondía a Elío,
contestaba al enviado José Acevedo y Salazar con palabras muy similares pero agregando que el título con que se había presentado ofendía al Gobierno; de ahí que le pidiera se abstuviera de atentar contra
"la dignidad y decoro de estos países" reafirmando lo ya dicho de
que en el Congreso de las Provincias habrían de discutirse los derechos y deberes del pueblo y del poder legítimo que debía mandarlos,
sin que antes se pudiera prevenir el juicio. Mientras tanto consideraba la Junta que atendiendo un deber de razón y de política, era
necesario prescindir de los altercados (19).
Penetrado de esa resolución el enviado del Virrey se retiró a
Montevideo.
A pesar de las convicc.i ones que tenía Elío acerca de la forma
como debería solucionarse el conflicto del Plata, cifraba algunas esperanzas en la tentativa amistosa que había iniciado. De ahí que el
fracaso lo sorprendiera en cierto punto; así lo manifestó:
"Desde el momento de mi arribo a esta Ciudad, he dedicado todos mis
conatos, en cumplimiento de la justa obligación que por el carácter de
Virrey me imponen las Leyes, de mantener en paz y quietud las Provincias
de mi mando, entablando con tan recomendable objeto una correspondencia
con la Junta de Buenos Ayres.
'
Pero el ningun fruto que de este afan he conseguido, me fuerza amanifestarlo a todos los buenos Españoles, que como interesados en la justa
causa, entraran en parte del sentimiento de que me ha llenado la contes·
tación que ha dado la Junta de Buenos Ayres a mis sinceras expreciones:
y al ver que por sus designios permaneceran obstruidas las negociaciones,
agitados los unimos, y en visible atraso los i.ntereses comunes". (20)

(18) Id. íd.
(19) Oficio de la lw•ta de Buenos Aires a. José Acevedo y Salazar. Buenos Aires, 21 de
Enero de 1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional
"Banda Oriental 1810-1811. S. X, C 1, A 5, N. 0 10. Pieza 5.
(20) "El Virrey de las Provincias del Río de la Plata manifiesta a todos los Leales
Españoles la correspo1tdencia que entabló por medio de un Parlamento con la ]unta de
Buenos Aires". Archivo y Biblioteca "Pablo Blanco Acevedo". S. B, A 6, N.0 11).

-47-

�La Junta por su parte, como ya lo hiciera el Cabildo el l.º de febrero, dictó una proclama atacando directamente a la persona del
Virrey:
"muerte, y desolacion - decía en ella- los sentimientos que abriga su
pecho; no aventuramos nuestros juicios, ya nos dió testimonios de esta
verdad qzumdo dixo "cortar la cabeza y ahorcar á todos los hijos del país
este es un hecho . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..
Siguiendo los intpetus de su fogosidad indiscreta creemos que tendrá el
atrevimiento -agregaba- de intentar atacarnos: él no pudo aceptar este
destino sino es con el animo resuelto de tomar posesion á viva fuerza, para
vengar como virey la justa repulsa que sufrió como subinspector". (21)

Y concluía incitando a los porteños que se dispusieran a esca:i;mentar el "infausto orgullo" del pretendido Virrey, para que aprendiera a su costa a temerlos y a respetarlos.
El Redactor de la Gazeta' de Buenos Aires, al insertar esta proclama, la precedió de un manifiesto dirigido al pueblo en el que
dejaba traslucir el ánimo con que en la Capital se recibía al ,nuevo
Virrey. Después de informar largamente sobre su actuación pasada,
consideraba que el Gobierno de España -destinado a perderlo todocon ese nombramiento, había elegido el peor camino, porque sabía
que Buenos Aires no admitiría a Elfo "ni como el último de sus ciudadanos" ( 22) .
En medio de este clima de tirantez fué que Acevedo y Salazar,
el 5 de febrero reinició desde Montevideo sus gestiones ante la
Junta de Buenos Aires. Lo hacía preguntándole si se había verificado
ya la reunión del Congreso encargado de decidir sobre el reconocimiento de Elfo, de acuerdo a lo que se le dijera verbalmente en la
conferencia del 21 de enero; o en su defecto, se le indicase cuando
se realizaría y la conveniencia o no de su nuevo traslado a aquella
Capital para informar personalmente al Congreso.
"Puedo de nuevo asegurar á VE. - concluía Acevedo- que las intenciones del Virey D. Xavier de Elío no son otras, que asegurar la felicidad
de estos paises, mantener el honor y decoro nacional, y dar un dia de gloria
y alegria á todo buen español; estando resuelto á hacer por su parte quantos
sacrificios sean imaginables para el logro de objetos tan importantes". (23)

A pesar de las aparentes buenas intenciones y tono amable con
que se presentaba el Oidor de Chile, la contestación, que por medio
de su Secretario Vieytes le dió la Junta, era terminante en cuanto
a que no debía intentar una nueva instancia para lograr sus propósitos:
(21) Proclama de la ]unta de Buenos Aires a los Porteños. Buenos Aires, Febrero
de 1811. - En Gazeta de Bu enos Aires del Jueves 7 de Febrero de 1811. Reimpresión
facsimilar. Edic. 1910, Buenos Aires. Tomo II, pá gs . 93/ 4.
(22) Manifiesto del Redactor de la Gazeta de Buenos Aires. En Gazeta de Buenos
Aires del Jueves 7 de Febrero de 1811. o. c. Tomo II, pág. 89.
(23) Oficio de ]osé Acevedo y Salazar a la ]unta de Buenos Aires. Montevideo, 5
de Febrero ele 1811. En Suplemento de la Gazeta de Buenos Aires del Jueves 7 de Febrero
de 1811. o. c. pág. 101 / 2.
Manuscrito original: en Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional. "Banda Oriental 1810-14". S X, C 1, A 5, N. 0 11.

48 -

�"La Excma. Junta ha estrañado, el que V. sin caracter público que lo
autorize á entrar en contestacion con ella, le haya dirigido el oficio de 5
del corriente; y me ha ordenado prevenir á V. que en lo sucesivo se abstenga
de igual insulto". (24)

En Montevideo llamaría la atención el fundamento que ahora
esgrimía la Junta.
"Nadie podrá figurarse - se escribía por aquellos días · en La Plaza- que
una insinuacion tan inocente se mirase como insulto de la autoridad de la
Junta y que para colorir lo extraño de la ocurrencia hubiese dado con el'
arvitrio de negar al mismo embiado de SE. el caracter publico con que
poco antes fue recivido en Buenos Ayres". (25)

El Virrey había pensado, ateniéndonos a una publicación montevideana, en la siguiente forma:
"quando Elío se ve que la Junta por ultrajar su decoro, no respeta el de ella
misma, y por afectar fortaleza comete una groseria buelbe la mira al congreso,
cree sencillamente que esta Corporacion proxima a instalarse sea bastante
sabia para calcular los verdaderos intereses del Virreynato, y prudente para
evitarle males que no conducen a su prosperidad.
¿No es esta dijo, lá respetable Asamblea en cuias manos ban a poner
su destino los pueblos de la Banda Occidental? No es ella la que (en medio
de una contradiccion visible) mira la Junta como Juez pribatibo de mi
causa . .. no de la mia, ... de la causa de la Nacion, de la causa del Soberano? Sea pues ella quien lo decida, y abstengamonos de irritar la herida
con remedios infructuosos".

Pero, ante la respuesta pensaban los partidarios del Virrey:
"¿Qué derecho tenía para contestar con insultos a quien habla con moderacion, para consitar el odio publico, contra quien viene buscando quietud
y amistad?
Si Elío hubera pedido el reconocimiento de su autoridad a todo trance
enhorabuena (dirán ellos) que empeñados en sostener la nuestra le hubierais
reprendido su indiscrecion; pero quando el solo exige el sometimiento a las
Cortes generales del Reyno, y esto bajo unos partidos · llenos de dulzura,
vosotros no podíais dar la señal del rompimiento sin posponer vuestra sangre
a vuestros intereses". (26)

Con respecto a las acusaciones hechas en la Gazeta de la Capital,
se decía:
"¿Temiaís que Elío hiciera servir su poder para vengar antiguos resentimientos? T emiaís que su admición al V irreynato fuese el primer paso hacia
vuestro suplicio? Con prestaros a reconocer las Cortes representar un motibo
de tantos como alegaís para poneros al cumplimiento de sus ordenes, el decoro
quedaba cubierto, la fidelidad bien puesta, Montevideo precisada a una
( 24) Oficio de H. Vi eytes (Secretario de la ]unta de Buenos Aires} a losé A cevedo
y Salazar. Buenos Aires, 7 de Febrero de 1811. En Suplemento de la Gazeta de Buenos

Aires d el Jueves 7 de Febrero de 1811. o. c. pág. 103.
Ori ginal en Archivo Gene ral de la Nación Argentina. - Buenos Aires. Gobi erno Nacional "Banda Oriental 1810-14. S X, C 1, A 5, N. 0 10, p. 6.
( 25) "Resultado del Segundo Parlamento enviado por el Exctmo. Señor Virrey de
.las Provincias del Río de la Plata a la ]unta de Buenos Ayres". Imprenta d e la ciudad
de Montevideo 1811. Folleto en Archivo y Biblioteca " Pablo Blanco Acevedo". Monte·
video, S B, A 6.
( 26) Id., íd.

-

49 -

�espectatiba o admisticio de muchos meses; y nosotros libres del dolor con
que lloramos ... La ]unta sabe que Elío, lejos de pretender el Virreynato
ha prometido renunciarlo, volver a "la Peninsu"la, entregar el Baston que em·
puña y tomar otro que no ponga en duda el mérito de sri persona, ni haga
sospechosa la pureza de sus servicios". (27)

En cuanto a las respuestas de las autoridades de Buenos Aires,
se consideraba además en la Plaza de Montevideo, que ellas involucraban una contradicción.
" ... Que le queda pues al Congreso por deliberar? -se preguntabanla ]unta, y el Cabildo ya no han dicho quanto hay que decir en sus contex·
taciones en sus Proclamas, en su conducta? Luego la ]unta se ha usurpado
esas propias facultades que afectaba respetar quando dixo: "en en esa respetable Asamblea (hab"la del Congreso) se discutira y deliberara con toda
la plenitud de las luces y con 'odo al arvitrio de las voluntades . . . Luego, es
reo de un gran delito ... Grande! Sí: No puede ser mayor. Ha prevenido
la voluntad general de los Pueblos, ha encadenado su voto en el punto más
interesante . . .
Que Elío no tenga para nosotros más representacion que la de un Mariscal
de campo; que nunca debe unirse a nosotros, bien está, pero la ]unta lo
ha dicho, este negocio no es suyo es del Congreso ...
Nosotros entendemos que para decir, Elío no debe tocar la Silla que
oy ocupa la ]unta, nos tiene agraviados, hasta exaltar los animos. . . no era
preciso explicarse con una actitud que desacredita la imparcialidad del
escrito, y mucho menos digno nos parece el lenguage del Cabildo, ya por
lo rastrero de la exprecion, como por lo intempestibo de sus insectivos.
Si la question estaba pendiente todavía, o si se había di/ erido para el
Congreso, todas las cosas debían hacer pausa hasta tanto que declarada
la voluntad de todos como uniforme, y sabido que Elío aun insistía en sus
pretensiones, se pudiese declamar. . . prevenir al pueblo. . . excitar su ira
y considerarlo á derramar la sangre pacifica de sus hermanos . ..
Ya la guerra se enciende .. . Nuestro Xefe la contempla precisa ... " (28)

Estas actuaciones del Virrey, merecieron los plácemes de Carlos
Martínez de Irujo, quien el 22 de marzo escribió que había visto
"los pasos de conciliacion que V.E. dio inmediatam.te despues de su arribo,
en las cartas que dirigio á la ]unta que se llama Gubernativa provisoria
de Buenos Ayres, á la Aud.cia y al Cabildo de la misma Ciudad, y aunque
tenía bastantes antecedentes p.a no sorprenderme dela injusta repulsa que
V .E. ha encontrado en todos estos cuerpos, no ha dejado de serme muí
sensible". (29)

Paralelamente con las tratativas que Elfo inició ante las autoridades de Buenos Aires, se dirigió a la Príncesa Carlota y al Ministro
Inglés en Río de J aneiro, para tratar de obtener su intervención.
El 19 de febrero, en contestación, le prometía la Infanta que:
"El príncipe Regente" atendiendo su propio interés, estaba dispuesto a
socorrer a los gobernadores de Montevideo y del Paraguay, a cuyo efecto
Id., íd.
(28) Id. íd.
(29) Oficio del Marqué• de Casa lrujo a Elío. (N.0 7). Río de Janeiro , 22 de Marzo
de 1811. Archivo General de Ja Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional. "Banda
Oriental 1811-12". S X, C 1, A 5, N. 0 11, Cpta. 737.
Ordenación N. 0 18 en el Archivo Foto·copias de la Facultad de Humanidades y Ciencias
de Montevideo.
(2 7)

-

50 -

�repetiría las órdenes al capitan general de Rio Grande, para que diese todo
auxilio de tropas pedido por los. expresados gobernadores o el virrey
Elío". (30)

Sin embargo en este caso, a diferencia del anterior, Casa Irujo
reprochó a Elfo esta correspondencia, porque consideraba que
ella no encuadraba en lo que disponían las Reales Ordenes al
decir que los asuntos públicos no podían tratarse sino con el
Ministro; además consideraba también que el mantener relación
directa con Strangford era peligroso, por el uso que el Ministro inglés pudiera darle a algunas de sus expresiones, sin perjuicio de que
con ello también se destruía la alternativa que él le había planteado
en la siguiente forma:
1

"O V .E. considera aquel Pueblo y los que sellaman miembros de su
gob~i

f

o como verdaderam.te anexos y dependientes de la Metropoly ó nó:
en el primer caso, ni ellas tienen derecho para entenderse con V.E. en
derech.a sobre asuntos públicos ni V.E. con ellas, que nosea por mi inter•
vención y conducto ... Si por el contrario V.E. los considera como lndepend.tes dela Metropoly, es claro compromete el honor y buena fé desu
Nacion" (31)

Estas expresiones provocaron en Elfo una actitud de desagrado
porque
"nadie diria --contestaba- que V.E. la dirigia al Virrey delas Provincias
del Rio dela Plata ... " (32)

Afortunadamente para la causa de Montevideo, estas pequeñas
diferencias serían cerradas por Casa Irujo, en homenaje a la armonía
que debía reinar entre los representantes del gobierno Español, en
su oficio del 17 de abril ( 33) .

(30) Carta de la Princesa Carlota a Elío. 19 de febrero de 1811. EMILIO LozA "La
Campaña de la Banda Oriental", Cap. XV de HISTORIA DE LA NACIÓN ARGENTINA. Academia
Nacional de la Historia. Edic. "El Ateneo", 1941. 'Buenos Aires. Vol. V. Sec. 2.ª, pág. 574.
(31) Carta n. 0 2 reservada del Marqués de Casa lmjo a Elío. Rio de Janeiro, 16 de
febrero de 1811. Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional.
"Banda Oriental 1811-12". SX, C 1, A 5, n. 0 11. Cpta. 769.
Ordenación 186-88 en Archivo Foto-Copias de la Facultad de Humanidades y Ciencias
de Montevideo.
(32) Oficio de Elío al Marqués de Casa lrujo. Montevideo, 7 de febrero de 1811. Ar·
chivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional "Banda Oriental
1811-12". S X, C 1, A 5, n. 0 11. Cpta. 735.
Ordenación 12/ 14 en Archivo Foto-Copias de la Facultad de Humanidades y Ciencias
de Montevideo.
(33) Oficio de Casa lmjo a Elío. Río de Janeiro, 17 de abril de 1811. Archivo Ge·
neral de la Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional. "Banda Oriental 1811-12".
S X, C 1, A 5, n.0 11, Cpta. 740.
En Archivo Foto-Copias de la Facultad de Humanidades y Ciencias de Montevideo.

51 -

�II

FRACASO DE LAS NEGOCIACIONES
Las gestiones de acercamiento del Virrey no dieron el resultado
apetecido. ¿Estaban basadas en una posición síncera de Elfo? Creemos
que no, porque Elfo tenía un concepto formado, desde su retorno al
Plata, de la única actitud que llevaría a una solución. Si había transigido usando la mesura era porque en el momento las fuerzas de que
disponía las consideraba insuficientes. Bien claro se lo decía al Ministro
español en Río, el 7 de febrero:
"V.E. parece que desaprueba el que yo haya tentado el medio de suavidad en mis primeras correspondencias con la ]unta de Buenos Ayres, y
en este asunto por grandes que sean los talentos de V.E. no es posible que
pueda fundarse voto, porque para decidirlo era preciso tener a la vista, y estar
muy embevido en antecedentes, causas actuales, partidos, fuerzas contrarias,
fuerzas propias, recursos, y ultimamente instrucciones reservadas del govierno,
que todos juntos han obrado en mi conducta, y de todos los quales carece
V.E., de consiguiente no es del caso aunq.e seria facilisimo convencer a V.E.
delo ligeramente que ha discurrido en el particular.
Este es un negocio SJ Marqués en q.e es menester hablar poco, y obrar
mucho, la opinion ya esta formada, y no puede variar, es menester cortar el
miembro podrido, y por ello es preciso que corra sangre; desde que llegué
de Virrey lo he creido preciso, pero paraque amagar para no poder dar!
porque no cargarse de razón antes que tentar los últimos medios de la
fuerza!". (1)

Y a en los primeros días de febrero, en vista del cariz que iban
tomando las negociaciones, empezó el gobierno de Montevideo a dictar
medidas de previsión haciendo reunir en la Colonia las fuerzas al
mando de Michelena (2). El 12, ante lo insostenible de la situación,
Elfo decretaba oficialmente que, teniendo en ·c uenta las actitudes
hostiles de las autoridades bonaerenses que llegaban hasta el insulto
al Consejo de Regencia y
"en uso de las facultades, que el Rey me concede, y me autoriza la ley
como virey y capitan general del reyno, declaro en nombre de nuestro au·
gusto Soberano el Sr. D. Fernando VII, y la nacion, por rebelde y revolucionario el expresado actual tiránico gobierno de Buenos Aires". (3)

Esta declaración no comprendía a los :
"buenos españoles, que componen la leal y benemérita capital de Buenos
Ayres, y todo el Vireynato, porque me consta no han tenido parte directa en
la sediciqn formada por quatro facciosos enemigos del órden y de la tran·
quilidad". ( 4)
(1 ) Carta de Elío al Marqués de Casa lrujo. Montevideo, 7 de F ebrero de 1811. - Ar·
chivo General de la Nación Argentina . Bnenos Aires, Gobi erno Nacional " Banda Oriental
1811-1812". S X, C 1, A 5, n.0 11, Cpta. 735, n.0 2.
Ordenación N. 0 12/ 14 del Archivo Foto-Copias de la Facultad de Humal&amp;idades y
Ciencias de Mo,.tevid eo.
(2) Oficio de Vicente M. Muesas al Virre y Elío . Colonia 10 de Febrero de 1811. Archivo General de la Nación, Montevid eo; Arch ivo General Administrativo. Caja 735.

Carpeta: "1811, Documentos Diversos".

(3) Bando del Virrey Xavier Elío. Montevideo, 12 de Febrero de 1811. En Gazeta de
Buenos Aires del jueves 21 de m•rzo de 1811. O. cit., pág. 214.
(4) Id., íd.

-

52 -

�Inmediatamente, de acuerdo a las instrucciones de -Elío, se publicaba su proclama en los pueblos de la campaña ( 5) .
El mismo día comunicaba el Comandante de las fuerzas Británicas
de Estación en el Plata, Elliot, a los comerciantes ingleses en Buenos
Aires, que habiéndose negado a los pedidos de Elío, de hacer retirar
los buques británicos al puerto de Montevideo o Maldonado para
poder realizar mejor el bloqueo que pondría a Buenos Aires, era necesario, si querían contar con el apoyo de su escuadra, tomar una posición de neutralidad (6 ) .
La Junta de Buenos Aires reaccionó ante las medidas de Montevideo; el 14 dió una orden en que como represalia al cierre de los
puertos de la Banda Oriental a los buques procedentes de Buenos
Aires especificaba que:
"No se admitirá á entrada en nuestros puertos cargamento alguno que
venga de Montevideo sea qual fuere su procedencia hasta aquel puerto.
Ningzm buque nacional, ó extrangero con carga ó en lastre, viniendo de
Montevideo, será admitido, á excepcion de los de la nacion y comercio de
S.M.B.". (7 J

La lucha ya estaba radicalmente planteada ante estas resoluciones,
cuando el 15 de febrero Artigas salía para Buenos Aires.
El proceso ·de reacción que se venía gestando, culminaría el 28
de febrero con el levantamiento de Asensio. Los éxitos militares de
las fuerzas insurrectas -protegidas por el gobierno de Buenos Airescontinuarían acrecentándose y restando posibilidades en la campaña
al gobierno de Montevideo.
Por eso Elío, ante la escasez de material humano para enfrentar
la situación, ordenaba a los españoles difundidos en la Banda Oriental
que se alistasen en sus filas. Aquellas dificultades eran tantas, que
llegaba a conceder amnistía a los que habiendo "desertado de los
Bageles o cuerpos" eran reclamados por la ley. Solo permitiría eximirse de esta obligación por medio de un rescate pecuniario a los que
"p.r la avanzada edad, ó ciertas obligaciones"

imperiosas no pudieran cumplirla. Pero
"El q.e faltare á tan sagrada obligacion, sera perseguido, y tratado como
un verdadero desertor con todo el rigo'í- de la Ley, y sera indigno del nombre
de Español" (8)

(5) Oficio de D. Bonifacio García a Elío. Febrero, 17 de 1811. Archivo General de
la Nación, Montevideo; Archivo General Administrativo. Caja 735; Carpeta: "1811, Documentos Diversos".
(6) Comunicado del Capitán Elliot a los Comerciantes Británicos residentes en Buenos
Aires. A bordo de la Fragata de S.M. B. "Puercoespin" (Montevideo) 12 de Febrero de 1811.
En Gazeta de Buenos Aires del Jueves 21 de febrero de 1811. O cit., pág. 141.
(7) Orden de la ]unta de Buenos Aires. Buenos Aires, 14 de Febrero de 1811. En Gazeta
de Buenos Aires Extraordinaria del 18 de febrero de 1811. O. cit., pág. 12J.
(8) Proclama de Elio a los "Españoles que os hallais difundidos en la campaña . .. "
Montevideo, 4 de Marzo de 1811. - Archivo General de la Nación , Montevideo. Archivo
General Administrativo m/ o. Caja 732.

-

53 -

�El órgano oficial del gobierno de Montevideo, en su número del
12 de marzo, comentando los ataques en las publicaciones de la Junta
de Buenos Aires a la persona- del Virrey, asumiendo su defensa, hacía
un llamado a las armas, anticipándose a augurar el triunfo final de
su causa (9).
También las autoridades porteñas, dada la forma en que se hallaba
planteado el problema y teniendo necesidad de contar con todos los
hombres útiles para el manejo de las armas, ordenaba un alistamiento
general. Justificaba su resolución recordándoles que un pueblo que
tenía en su haber una sucesión de triunfos desde las orillas del Plata
hasta el Desaguadero, no podía permitir que sus provincias fueran
arrasadas por el espíritu tiránico de un Elfo.
"La necesidad exige -les 'decía- que los pueblos en masa empuñen
vigorosamente las armas". (10)

porque
"Puede ser, y acaso no está lejos que mendígue Elío el socorro de tropas
extrangeras". (11)

Al recrudecer el antagonismo con Buenos Aires, las preVIs1ones
de defensa del gobierno de Montevideo fueron multiplicándose para
buscar el sometimiento de la Campaña oriental. En una última alternativa, el 20 de marzo les ordenó a sus habitantes se retirasen a sus
casas para evitar que se les persiguiera, diciéndoles que
"La ]unta de Buenos Ayres, ni quiere, ni puede daros los auxilios de
soldados, y armas que os promete, porque ni los tiene, ni puede pasar ex·
pedicion alguna por el rio, que no sea desbaratada por los muchos barcos
armados con que le tengo inundado". (12)

y llegando hasta la amenaza les decía:
"mirad que á mi sola orden entrarán quatro mil portugueses". (13)

Persistiendo en su posición ordenaba que:
"Toda embarcacion del trafico del rio, q1ie navegue con patente de la
]unta de Buenos-Ayres, para donde quiera que fuese, será buena presa, con·
tando desde el dia de la publicacion de la guerra, al gobierno revolucionario
de Buenos Ayres". (14)

También prevenía a los buques extranjeros que hubiesen entrado
antes del 15 de marzo a los puertos insurgentes que, a su salida, de( 9) Gazeta de Montevideo del 12 de marzo de 1811 N. 0 11. - Biblioteca Nacional,
Buenos Aires, Reservado Dirección N. 0 28.260.
(10) Proclama de la ]unta de Buenos Aires. Buenos Aires, 20 de marzo de 1811. En
Gazeta de Buenos Aires del jueves 21 de marzo de 1811. O. cit., pág. 219.
(11) Id., íd.
(12) Proclama de Elío. Montevideo, 20 de marzo de 1811. Gazeta de Buenos Aires.
O. cit., T. II, pág. 253.
(13) Id., íd.
(14) Decreto de Elío. Montevideo, 23 de Marzo de 1811. En Gazeta de Buenos Aires
Extraordinaria del Lunes 18 de abril de 1811. O. cit., pág. 262.

-

54-

�..·

,.... ·:/r

"

..

\.._.,./ /t 111/.
' 11~.l'--~"'t

l'K ,;,,,, .Íu·.fJ'A-"'-',.•V-J,'

,

;'

~ ';;:&gt;

/i~· 4'.Va-• &amp;;xp.- h.Mkllfa'~ ..-1&lt;.J Lº' d-, ..;,.,,¡, ~

1$ ,q. ./F.Noo~~,..,._.,.,PI.--{•, /ur.'ú J/-'~~ ,

t.:'-c: /o~ 4f'ál,11r

~.·,~.,,.....;--e:...
·~" , ....;-.~ .~-"'/ } ' ~?h-V "'í,'h ¿M,~/- Ji-,
//t1N4Nlll ... .,..,

~/"'""'...¡....,,,... ~

d.-., ~~,,her-":

~'7

-

i'

l"Y'l'•

.llf

1

~

_i-;:0 ~

.n;&amp;,fi,

~---· ,ft*~ ~.'JllM_,.,. ,~;v~ ,..~~

t'.f.'llV

.

~;&gt;.t.J-/;N4'.,• ,. ,rt?JVe · ~¡, P~"'" ~.;,,

ifhN'~

"'1'? ..... • /ht#'dái&gt;

,¿,. 4°W4"h.r

tpw~.Jv

'

·~ ,,,;.~~)

,;, ~,-/,vn-1 -

"44 k&gt;

·-;,¡;~..,.., t'1r¿,,•.,:., 471-r-l.•r/,.,/# """'"~ •"'-' 11&lt;- 1

... ,,,,...:ir "'~'* ~- » #ANn~

..

&amp;..-

~,Á)

¿,,. ,;v-,....,- .·y,;, ac.ij-.:-, ,!,,;,,¿,:, ¿., JI¿,~.
~
.r·;-

.,,;y ,1L• ~ ·P~. ..~,,.;. ~ ;f\.*9&gt; ,.~ M-~&gt; .

'

•

,//~

• ,

·'

¡U, """'•:,y ~:

·-=-'"""" . "'·

---L..

/",

~/·

'

/.

lllN' .r~ •

--... 1

!?~''

'

"':;, ~,,~ ~~ ,......,,;...,-.., ,,.,,,.,. Aw·...,,, ' '

~n~.

I

,-;&amp;#..W
I

t"h

"*° ,¿,,,.._,
,--·

_:,H'°e'.-,..

~.?.~·V( ~, /~ 41' ~

bb

.u:...._....,

a-v.2

,

Jl"M'
. ,,,,, ,,,,,, .-...,...-.........~~-~ ...... "'/ ~

.,..,. ,,.. '1!&lt;;~91'~ .,~.~

-------

Primera y última pagina del Oficio, borrador de (Elio) al Marqués de Casa lrujo ,
exi•tente en el Archivo General de la Nación, Argentina, Bueno• Aire•

-

55 -

�.

.

¿:1.x••..,.

71~11a"

.

h~..,.,

~~ """",,,.~._,,,, ,.,..

¿_:,,..,,~

. ..,..-.: • .'/ ..
'
.~! ".'""',,....,.... _, . ~'4".~ª" ' . ~ :'-•...
/

/

''7r"#""" ; ,~..u~ _...,;,.,,~

,°{"';;:"' ~""' ../1Ñl6~ ,~.,,..,,., ,~~&lt;e.r....
..

fl.

,:r-

, ,·· . r ..;,.l,.,.

~
,,_/,-., . · .. ;,~ ,,..,.,,., ..·,,a~"e~.,

~"""''

'

.....
-

4,; ..

~1 ~.,J

/

~,...;.1,,¡-g#.,-~l 1 .iw._~, ._ ,-, , r ' _.,,.,. ~, ":de-

, .1A"....
/
/.~;WP

•

""

~'á'.,

· '°

~

;

~;l"I' ~ NA,,/h'.,,.'é'"'

.,?,.-,.n-..

&lt;..

,,,.. /.' ¿,,.,,.,,,...,,,...,
..
,..
~&gt;. ,.,,.,,.,.,...,.; • l"vfr• /'&gt;r..-,

!!'-'&lt;' ,,1;.1 ;1,,_,,,,_,.,
'

,

/

F

,;vM ...~-,._,e¿• • Á

/

,.,

..,, tMra ' ~......'"'?""'''..A_....:,~.,,.,..~

•, !l!.'2".- ~. ' A'&gt;u,..;..,. ~.-"c../.y'\,.. ,.._,-,,

.

al&gt;-'~"

"'

?n.N.,,,ñ?

o ú.k11&lt;¿Íc

.

'

"'"' úY,¿, M*f'n-,,· ,é"..-# .,~ . .~¡"; .4111¿y,,J~ /.., Ar ~

,

...

,:-1',:t,r ~et·}.- ~...í ,Ar,,-ti"

""

/

.,l#Hlaa.l.

·

•

" ".. '""' .._,

"""'°'.Is#! /~ 4• ~, """'~ ...., ....., ·º' ..... (/•
•

,,.·~,

J:c

,

""

,,,,,,,_,/ 4-~~-........

Ú'N' ,...;,. M
;

~

""'#~ 1'w1&gt;-•'1'/a-~ .' "'r~,

#

• ..1Wá"-•

~- .,_,~...._, ~")

.....~-.........,.

..,,..,~.. ,...,,,,,.,..

~_,;,

~·

..:*f'4

,W.- ..b,.,

,,t;,l?',;;;J l
,t.:.--'!' ~')l

.

á/',.I';• . J,~fN..#
~ ~A 'h.1~,._,,,,,_., •"--•-~ ~
,

.,1~,r;,~ . .k..- - - -

&amp;.

A - #Ñ"/h.H,._..'-'.

,,,~

/7dc,-~,,,. .""Or~~ 1a:;,..-""'"'-'h' A.v.e.-" ~i!V,,,~,,. ¿"~""'

.

-.f.~.,......,..,~,,"'P';,, :"_., r.' 4•~" l!'I.. ~. "''" .,t#'lf'""«'::1
.~,,,. .. /flrl'I · tfl kh• a-,t...,_.,. ~
,

.. '.,!'.~~.a~~

,¡r_,. ,,,,.,

"'·'t

.. Í..~'7a-..a~.-.

~..,

,;:,¿.._.,

/¿..._,_.¿.._,

• 'Y.4 ~hG" ,....,. . ~ .11"A-{;,

~

~

...:.::,./,J-"':~ "#,~/;,...;

[_

~

,/ (_ !r

.

.,~r

,

r

,~" .,;.;..~,--: ;~,,J,.,,., ·"'~'¿l')t
;

H/H"r _)~~,,_,..?, /&gt;N"

h/r/,7'e_,,.b ·, r

.. '-r1 /.V ,,..7J'f~
,

H'°NN.:_'&gt;

/.-:_--.~., ~. c i~IYI'•"'

..,,)..tÍ ~

.

• .tVJN'-~..- . ".~. ~: _,,-"¡'./.-

~·.. ,._ ; !' ~,

/"?¿..,_ """'"~ .,,_..._. ~,

.. /'_,.-

,....,....,,,_,,,~~.::;-

?'~-:--

-

56 -

1

�herían pasar por Montevideo para pagar los derechos correspondientes;
de lo contrario tendrían que atenerse a las consecuencias ( 15) .
Pero los que hubiesen llegado
"Después del dia 15 de este mes, dia en que se intimo á los
mercantes ingleses saliesen de ellos" (16)

buque~

serían considerados "buena presa".
Comprendiendo las repercusiones que esta disposición podría tener
en los que negociaban con Buenos Aires, la Junta, para evitar posibles
daños, la publicó inmediatamente en un número extraordinario de la
Gazeta, ofreciendo al mismo tiempo su auxilio a los que quisieran
armar "corsos" (17).
Si bien todas estas medidas de Elfo incidían en Buenos Aires,
sus palabras no dieron el resultado apetecido entre las autoridades
de aquella ciudad, porque ellas ponían en duda la posibilidad de que
Montevideo contara con la ayuda portuguesa (18 ) .
Entre tanto, la insurrección se expandía e intensificaba en el territorio oriental. El Virrey.sintiendo la necesidad de asegurarse algunos
de los puntos neul'álgicos, despachó a Vigodet para hacerse cargo de
la Colonia (19). En su reemplazo nombraba, como encargado del gobierno político de Montevideo, a Joaquín de Chopitea, reservándose
para sí el mando militar.
"Esta providencia ha sido inspirada - le decíu a! comunicarle su nombramiento al Alcalde del primero voto, el Virrey- por el riesgo de un movimiento que esperaba afligir los ánimos de todos". (20)

Sin embargo, las múltiples ocupaciones que debía desempeñar
Elfo en aquellas circunstancias le impedían atender el cargo que
ejercía e~ reemplazo de Vigodet, de gobernador militar; de ahí que lo
difiriera en manos del Brigadier Muesas. Así lo puso en conocimiento
de los Ministros de la Real Hacienda (21 ) y de los Cabildantes para
que tomaran las providencias del caso ( 22 ) . El mismo día de recibida
Id., íd.
Id., íd.
(17) Comentario sobre el Decreto de Elío de 23 de Marzo ele 1811. En Gazeta de Buenos
Aires Extraordinaria del Lunes 8 de abril de 1811. O. cit. , pág. 261.
(18) Id., id.
La Junta de Buenos Aires se respaldaba en la carta que el día 30 de enero de 18ll
(15)

(16)

le enviara Linhares, asegurándole, en nombre de S~ A. R. el Principe Regente, una posición
de neutralidad.
(19) Oficio de Vigoclet al Cabildo de Montevideo. Montevideo, 23 de Marzo de l8ll.Archivo General de la Nación , Montevideo. · Archivo General Administrativo. L:bro
568, f. 23.
A partir del 23 de marzo en cumplimiento de órdenes recibidas Vigodet oficiaba al
Cabildo poniéndose a su disposición.
(20) Oficio de Elío a Joaquín de Chopitea. Montevideo, 23 d e marzo de 1811. - Archivo General de la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo, Caja 735.
BAUZÁ en "Historia de la dominación Española" . (Documento de prueba N. 0 5, tomo III,
pág. 417), publica este documento fechado el día 24.
(21) Oficio del Virrey Elío al Mi11istro de Real Hacienda. Montevideo, 29 de marzo
de 18ll. - Archivo General de la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo.
Caja 735.
(22) Oficio de Elío al Cabildo de Montevideo. Montevideo, 29 de Marzo de 1811. Archivo General de la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo, Libro 570, fol. 35.

-

57 -

�la notificación, el 29 de marzo, el Cabildo, sin hacer objeciones, se dió
por enterado de aquella resolución (23).
Teniendo presente el incremento que tomaba la rebelión en la
Banda Oriental, la Junta, con el propósito de favorecer y organizar su
desenvolvimiento, aumentaba el envío de tropas hacia aquel territorio;
y para conseguir una mayor cohesión de todos los grupos dispersos, encabezados por pequeños caudillos, mandó a José Artigas y Rondeau. En
cumplimiento de su misión, el 11 de abril, Artigas, desde el Cuartel
General de Mercedes, proclamaba a "sus leales y esforzados compatriotas de la Banda Oriental del Río de la Plata" asegurándoles que
su problema ocupaba el
"primer lugar en las
Ayres"

elevada~

atencionese de la Excma. ]unta de Buenos

y como desmentido a "las fabulosas expresiones" del Virrey en su
proclama del 20 de marzo (24) les presentaba el hecho concreto de los
hombres, municiones y dinero que acababan de llegar a Mercedes enviados por el gobierno de la Capital.
"Union, caros compatriotas -concluía- y estad seguros de la vic·
toria" (25)

¿Era exacto que Buenos Aires había logrado burlar el bloqueo?
Michelena da la respuesta en carta que desde Colonia dirigió a Salazar
el 23 de abril, al decirle que de acuerdo a datos precisos del comandante de la Aranzazú habían pasado de 700 a 800 hombres el Paraná.
"por desgracia -escribía- los principales punto que debían hace mucho
tiempo estar bloqueados no lo están . .. "

y terminaba agregando que si no se le enviaban buques de refuerzo
esas tropas pasarían inevitablemente a sitiar Montevideo (26).
Reconociendo Elío que el punto fundamental para la consecución
del triunfo estaba en la campaña oriental, buscó con eguirla, cuando
ya no había logrado retenerla. Trató de limitar claramente los bandos
a fin de facilitar sus medidas; así el 23 de abril dió una licencia a
los que quisieran pasar a Buenos Aires,
(23) Oficio del Cabildo al Virrey Elío. Montevideo, 29 de Marzo de 1811. Archivo
General de la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo. Caja 735
Llama la atención que una disposiciós de esta importancia, sobre todo en aquellas circunstancias no baya sido certificada en las Actas del Cabildo.
(24) Comentario de la Proclama de Elío del 20 de Marzo de 1811. En Gazeta de Buenos
Aires del Jueves 4 de abril de 18ll. O. cit., pág. 352.
(25) Proclama de José Artigas a "Leales y es/orzados compatriotas de la Banda
Oriental del Río de la Plata ... " Cuartel General de Mercedes ll de Abril de 1811. En
Gazeta de Buenos Aires del Jueves 9 de mayo de 18ll, o cit., pág. 363.
(26) Carta de Angel de Michelena a Salazar. Colonia 23 de abril de 1811. En Gazeta
de Buenos Aires, o cit., pág. 406/ 8.
(27) El 22 de abril Elío proclamó al Pueblo de Canelones ordenándole que repusiera
las autoridades constitucion1les leales a Fernando VII bajo pen1 de ejemplar castigo. Ello
es nna prueba más de las intenciones de Elío.
Proclama de Elío al Pueblo de Canelories. Montevideo, 22 de abril de 1811. Archivo
General de la
ación. Montevideo. Archivo General Admini•trativo. Caja 735, Carpeta:
"1811, Documentos Diversos" Borrador.

-

58 -

�"y ninguno será tan osado, que se atreva á perturbar su marcha el que guste
irá, Y o se lo prometo, haganme saber su intencion". (28)

Pero esta aparente benevolencia -que escondía el interés ya roen·
cionado- tenía un límite de ocho días:
"quanáo hubiesen concluido. Desgraciado del que intente unirse á los insurgentes. Un dogal reemplazara irremisiblemente a aquella generosidad". (29)

¿A qué respondían estas disposiciones del Virrey? La respuesta
ya está dada: un último intento desesperado de someter a su gobierno
la campaña, fuente vital de sus posibilidades.
En efecto, ella ya no le pertenecía; palabras de hombres del gobierno de Montevideo lo testimonian:
" ... los insurgentes - Michelena le decía a Salazar- que componen todos los
hombres habitantes de ella -la campaíuz .. . - su adhesion hácia nosotros que
es ninguna ¿quién es un solo hombre, ó persona, pues ni mugeres que todo
lo hablan, nos vienen a dar noticia alguna? ni hay quien se atreva á salir
para investigarlas". (30)

Buenos Aires, también había reconocido la importancia de la campaña al nombrar a Artigas y Rondeau jefes de los insurgentes, intentando así dar la consistencia necesaria a la efervescencia campesina.
En una nueva alternativa para conseguir esa supremacía, buscaba
más tarde minar las fuerzas de Monievideo --en conocimiento tal vez
de sus diferencias intestinas- tratando de obtener la deserción de
dos de sus principale hombres: Vigodet y Michelena (31). Ese es el
origen de los oficios que Belgrano les dirigiera a ambos el 27 de abril.
Al primero proponiéndole que se pasase a sus filas le decía:
"que si abandona el partido inicuo de la guerra civil en que tan infelizmente lo ha envuelto un hombre sin autoridad, sin representación legítima . ..
sus honores, sus distinciones, sus sueldos les serán satisfechos y el nombre
de buen español, amante á su rey Fernando VII y legítimos sucesores no
lo perderá . .. " (32)

Vigodet desde la Colonia, donde había llegado a fines de marzo,
( 33) le respondió dignamente y uperponiendo a las diferencias per·
sonales su obediencia de funcionario español se negó rotundamente
a oír la proposición para concluir volviendo la oración por pasiva. (34)
(28) "El Virrey y Capitá11 Ge11eral de las Provincias del Río de la Plata a los habi·
tantes de Montevideo y de la Banda Oriental" (XIÍvier Elío). Montevideo, 23 de Abril de
1811. Gazeta de Buenos Aires o/ cit. Tomo II, pág. 357.
(29) Id., íd.
(30) Carta de Micheleria a Salazar. Colon ia, 23 de Abril de 1811. En Gazeto de Buenos
Aires. O. cit., pág. 406/ 8.
(31) Carta de B elgrano a Michelena. Mercedes, 27 de Abril de 1811. MusEO MtTRE:
"Documentos del Archivo de Belgrano". Tomo III, pág. 351. Edic. 1914, Bu enos Aires.
(32) Carta de Belgrano a Vigodet. Mercedes, 27 de abril de 1811. MusEo MITRE: "Do·
comentos del Archivo de Belgrano". Tomo III, pág. 351. O. cit.
Este y el anterior documento fueron publicados en el .0 20 de la Gozeto de Monte·
video del 14 de marzo de 1811.
(33) Oficio de ]. Primo de Rivera al Virrey Elío. Corveta Mercurio á lo vi sto de lo
Colonia del 29 de Marzo de 1811. Archivo General de lo ación. Montevideo. Archivo Ge·
neral Administrativo, Caja 735.
('34) Carta de Vigodet a Belgra1w. Colonia 3 de Mayo de 1811. Mu SEO MtTRE: "Do·
comentos del Archivo de Belgrano". O. cit. T . IU, pág. 352.

-

59

�111

PERÍODO DE MAYO
Temiendo las graves repercusiones que en el comercio inglés
pudiera tener la conmoción en el Plata, Lord Strangford ofreció el 20
de abril su mediación a las partes en lucha.
A Elío le escribía:
... me doy prisa a ofrecer á VE., del modo mas afectuoso, sincero, y en
nombre de mi Corte, la asistencia y buenos oficios del Gobierno Britanico,
para el objeto de obtener una amistosa composición, de las disputas que se
han movido entre la Espaiía 'f el Gobierno de Buenos Ayres".

Si se convenía con sus proposiciones el primer paso a darse sería
el de un armisticio con Buenos Aires en el que se estipularía el regreso
de las expediciones enviadas por la Junta y el cese del bloqueo; el
acuerdo podría ser afianzado por el Comandante Británico en el Plata
y su duración se limitaría hasta la conclusión del ajuste de todas las
diferencias pendientes entre España y sus colonias. Si el gobierno de
Buenos Aires rechazara estas cláusulas, la aceptación por parte de Elfo
no le aportaría desventajas, porque en aquel gobierno recaería toda
la responsabilidad futura (1).
Ldénticas palabras empleaba para con la Junta - pero, diplomáticamente a fin de evitar complicaciones para más adelante, dejaba
especial constancia que sus pretenciones no involucraban una intervención de su gobierno en los asuntos internos de la monarquía española, sino que las planteaba a solo título personal; y señalaba las
ventajas que para el desarrollo del comercio de Buenos Aires tendría
la paz y la
"remocion de toda disposición á intervenir en los negocios de la América
española, que puede haberse tenido por otro estado, baxo la influencia de
los recelos excitados por los movimientos militares, y procedimientos políticos de sus vecinos". (2)

Días después la Junta, aún reconociendo la buena fe del Embajador inglés para solucionar el conflicto, rechazó la mediación. Contestando sus aseveraciones le decía:
"que el bloqueo puesto por el general Elío, mas es en perjuicio de los inte·
réses de la Gran Bretaña y de la España misma, que de los nuestros . .. "

y que no podía aceptar el armisticio que se le proponía porque:
"entre tanto le daba curso á la negoci.acion debería quedar el general Elío
•( á lo menos en la parte que ocupa) con toda la investidura de virey que le

dió la ]unta de Cadiz. Pero ya debe conocer V.E. que esto envuelve una con(l) Oficio de Lord Strangford a Elio. Río de Janeiro 20 de abril de 1811. En Gazeta
de Montevideo Extraordinaria del 8 de Mayo de 1811 N. 0 16, pág. 101/ 4. Biblioteca Nacional.
Buenos Aires. Reservado Dirección . 28.260.
(2) Oficio de Lord Stranford a la ]unta de Buerios Aires. Rio de Janeiro 20 de abril
de 1811. En Gazeta de Buenos Aires Extraordinaria del 15 de Junio de 1811. O. cit., pág. 478.

-

60-

�trariedad de principios. Elío y el tribunal ilegitimo de donde deriva su au·
toridad, vendrían á quedar triunfantes sobre nuestros derechos antes de
terminarse la disputa".

Además, continuando firme en sus convicciones de igualdad
frente a la Metrópoli que provocaron la dilación al reconocimiento
del Consejo de Regencia,
"La ]unta ---{lgregaba- no encuentra razones que califiquen por ahora
la oportunidad de esta medida. La península no es mas que una parte de
la monarquía española, y esta tan estropeada que sería una concesion bien
gratuita ponerla en igualdad con la América. Por consecuencia de este prin·
cipio, ni la península tiene derechos al gobierno de América, ni esta al de
aquella".

Y hábilmente terminaba poniendo a Strangford en una alterna- .
ti va de difícil solución cuando le decía:
"Para que el gabinete ingles pudiese hacer los oficios de un mediador
imparcial era preciso reconociese la reciproca independencia de estos es·
tados. De otros modo poseído el gabinete britanico con la idea de nuestras
degradacion, no sería extraño que fuese el fruto de esta negociacion darsenos por favor mucho menos de lo que se nos debía por justicia. Resulta
de aquí, que hasta tanto no nos sea notorio el juicio de la nacion britanica
debe suspenderse todo ulterior procedimiento". (3)

Paralelamente a esa correspondencia la insurrección seguía. Era
necesario que Montevideo buscara una solución; de ahí que percatándose Elío de la trascendencia que dentro de las fuerzas insurrectas tenía Artigas, intentó por medio de un comisionado obtener
su adhesión.
"El insulto que se le hace á mi persona -recibió como respuesta el mediador Pereyra- y á los honrosos sentimientos que respiro con la comision
que ha tenido vmd. la avilantéz de conferir a D. Manuel Villagran, es indigna
del carácter suyo, como de mi contestacion". (4)

Y Artigas -en actitud opuesta a la que pocos días antes había
tomado Vigodet con el emisario de Belgrano ( 5 ) - remitió para Buenos
Aires a Villagrán con las " seguridades" correspondientes para que
fuera juzgado por la Junta.
Desestimada la proposición del Jefe hispano, Artigas continuó su
marcha hasta Canelones y el 18 de mayo en Las Piedras derrotaba
al Brigadier Posadas.
El Virrey, percibiendo el carácter decisivo que para la definición
de la lucha tenía esa batalla, cambió su tono agresivo - buscando ganar
tiempo, en la espera de posibles refuerzos que le facilitasen la detención del avance de los insurgentes más acá de Las Piedras- y
con la esperanza del giro favorable que podría tener la mediación
(3) Junta de Buenos Aires al Sr. Embaxador Lord. Strangford. Buenos Aires 18 de
Mayo de 1811. En Gazeta de Buenos Aires Extraordinaria del 15 de Junio de 1811. O. cit.,
pág. 481.
(4) Oficio de Artigas a Antonio Pereyra. Campamento de Sta. Lucia, 10 de mayo
de 1811. En Gazeta de Buenos Aires Extraordinaria del 29 de Mayo de 1811. O. cit., pág. 437.
(5) Oficio de Vigodet a Belgrano. Colonia 3 de Mayo de 1811. MUSEO MITRE: " Do·
comentos del Archivo de Belgrano". O. cit. Tomo III, pág. 352.

-

61 -

�inglesa -en desconocimiento tal vez de la respuesta categórica que
diera la Junta a Lord Strangford- parlamentaba a Artigas para notificarle que como tenía
"entabladas negociaciones con la Junta de Buenos Ayres por el conducto
del capitan de navío ingles Heivvod'' (6)

correspondía una suspensión de hostilidades interín se arreglaba la
actual situación.
Pero sus esperanzas se vieron frustradas inmediatamente. Artigas,
oído el parecer de los señores oficiales, le respondió que como dirigía
sus tropas por orden del superior gobierno no podía por propia decisión detener su avance; por otra parte, estaba seguro ello no sería
del agrado del gobierno de Buenos Aires. Pero concluía, que si sus
protestas humanitarias fuesen sinceras
"entre V.E. en negociaciones conmigo, que bien penetrado de los deseos de
la Excma. Junta daré á V.S., y á ese pueblo una nueva prueba de sus miras
generosas y pacificas . .. "

eso sí, sobre la condición necesaria de:
"que sea reconocida la autoridad de la Excma. Junta Provisoria de estas provincias por ese pueblo, y que lleve á élla, sus votos por medio de un r~
presentante .. . ". (7)

Su rechazo implicaría la continuación del ataque a la Plaza de
Montevideo.
Lnstalado ya en el Campamento del Cerrito, al día siguiente José
Artigas se dirigió por un parlamento a Elío, e insistiendo en sus conceptos de entablar una negociación para la rendición de la Plaza lo
hacía responsable por las consecuencias funestas que pudieran resultar
si no se se aceptaban sus condiciones (8).
Conjuntamente Artigas ofició al Cabildo de Montevideo. Tiene
interés subrayar en esta actitud, porque posteriormente será inclinación particular del Jefe de los orientales, _el respeto y confianza que
demuestra hacia esa institución.
Solicitaba su intervención en mérito al concepto que tenía de que
"Entre quantas autoridades ha creado la politica no hay alguna ni mas
honrosa, ni mas sagrada que la de los cabildos. . . pero tampoco hay alguna
que denigre mas los nombres de los que abusan de ella, ó abandonan los
deberes que les imponen".

Y concretaba su pensamiento diciendo:
"gloria eterna, ó eterno oprobio".

( 6) Oficio de Elío a ]osé Artigas. Montevid eo 20 de mayo de 1811. En Gazeta de
Buenos Aires Extraordinaria del martes 18 de Junio de 1811, o. cit., pág. 497.
(7) Oficio de ]osé Artigas a Elío. Campamento del Cerrito de Montevideo, 20 de Mayo
de 1811. En Gazeta de Buenos Aires Extraordinaria del 18 de Junio de 1811. o. cit., pág. 498.
(8) Oficio de ]osé Artigas a Elío. Campamento del Cerrito de Montevideo, 21 de Mayo
de 1811. En Gazeta de Buenos Aires Extraordinaria del 18 de Junio de 1811. o. cit., pág. 499.

-62 -

�He ahí el dilema de su actividad.
Por ello creía que el Cabildo si cumplía con su deber, orr1a las
proposiciones que como jefe de las tropas le dirigía para evitar que
todo el peso de las desgracias cayera sobre el pueblo de Montevideo.
"Dichosos desaciertos los que dexan tiempo y experiencia, aunque triste,
para evitar otros mayores! ... ".
"Pero si sórdo á las voces de la humanidad, quiere aun V .E. aumentar
los males que afligen á esos habitantes, cuyos sagrados derechos representa,
protesto que V.E. será particularmente responsable de los daños que resulten,
y que experimentará todo el rigor de la justicia ... ". (9)

El resultado de estas actividades del Jefe sitiador fué negativo

a

"ambos sordos
las voces de la humanidad, justicia, y sobre todo de la
necesidad, despreciaron" (10)

sus avisos. Elfo contestó verbalmente que no se rendiría, y ordenó al
oficial parlamentario que se retirase inmediatamente.

Planteadas así las cosas, el Virrey buscó una vez más, y por otros
caminos, detener el avance insurgente. En espera del resultado que
tendría la misión confiada a su secretario Esteller a Río Grande para
obtener el refuerzo portgués, aceptaba la mediación de Strangford en
cuanto era un recurso para ganar tiempo; por eso aseguraba al Capitán Heywood que estaba pronto a entrar en cualquier n egociación
que no comprometiera el honor de la Nación española, protestándole
que si su persona fuese un ob stáculo p~ra llegar a una solución estaha
dispuesto a abandonar el cargo (11).
( 9) Oficio de José Artigas al Ca bildo de Montevideo. Cuartel Gen eral del Cerrito
de Montevideo, 21 de Mayo de 1811. En Gaze ta de Buenos Aires d el Ju ev es 20 de Junio
de 1811. o. cit., pág. 504 . .
(10 ) Oficio de José Artiga• a la Junta Gubernativa de las Provincias del Río de la
Plata. Campamento del Cerrito de Montevideo, 3 de Mayo de 1811. Gazeta de Buenos
Aires. O. cit. T. II, pág. 496.
( 11 ) Oficio de F. X. Elio &lt;J Lord Stran gford . M" ntevideo 26 d e Mayo de 1811. E. Rmz
Gu tÑAZU : "Lord Strangford y la Revolución d e Ma yo''. Buenos Aires 1937, pág. 191. ¿Había
entrado Elío por la senda de la paz como sostiene Ru.iz Guiñazú? Parecería que no. - La
demostración está en la misión Esteller, que en esos mismos días era enviada a Río
Grande. Es el propio Elío, por otra parte, quien se lo confiesa al Mini stro de Estado es-

-

63 -

�A fines de mayo, partía desde Montevideo el Capitán de Fragata
D. José Obregón para tratar con la Junta y obtener que ella manifestase
"de un modo autentico, que medios creía necesarios para conseguir la paz
y tranquilidad tan perturbada". (12)

Iba también autorizado para hacerle saber al gobierno de Buenos
Aires, que el Virrey estaba dispuesto a hacer !'.!llantos sacrificios personales fuesen necesarios para conseguir el bien común, siempre y
cuando quedase a salvo el honor de la Nación.
Los últimos acontecimientos militares, tan decisivos para la causa
de Montevideo, habían motivado que Elfo volviera a ser el hombre
sereno y con el espíritu pronto. a la conciliación del 15 de enero. En
sus instrucciones decía a Obregón que podía asegurar a la Junta
"Que mi buena fée no encontra~ia obstáculo para proceder con candor
é imparcialidad á la terminacion de estos negocios, porque en los papeles
publicos se la haya zaherido é insultado tan cruelmente; pues que yo savia
señorear mis pasiones quanto la salud publica y bien del estado lo
exigían". (13)

Pero la altiva arrogancia e intransigencia del militar hispano no
se acallaban totalmente, ni aún en estas circunstancias. Así ordenó a
Obregón, que hiciese ver a la Junta que:
"los desgraciados sucesos ocurridos ultimamente en estas Campañas nada
influían contra la seguridad de esta Plaza, impenetrable á mucho mayores
fuerzas que las que amenazaban su asedio, y que mientras ella se sostubiese
como tiene y tendrá libre la navegacion, tenia yo arbitrios suficientes para
hacer interminable la guerra de la devastación y de la muerte".

Previno también al Capitán de Fragata que propusiese
"en obsequio del artículo princi¡&gt;al el establecimiento de un armisticio en
tanto se discutían y terminaban las proposiciones que el Gobierno de Buenos
Ayres determinase abrir, en cuyo armisticio por una y otra parte debía pro·
ceder; con la liberalidad y franqueza que eran consiguientes á una suspension
de Armas entre hermanos que conservan en su sangre los vínculos mas
estrechos del amor". (14)

Para facilitar el logro de sus afanes el 21 de mayo (15) presentaba al Capitán Heywood a Obregón, para que juntos pasasen a la
vecina Capital; con ello buscaba favorecer sus intentos, por la influencia que podía ejercer sobre la Junta el capitán inglés.
pañol: ''como ttnico arbittrio para salvar la Pla:=a" había enviado a su Secretario para tratar
con Souza y concertar con este jefe todo lo relativo al plan de ataque.
(12) Oficio de Elío al Ministro de Estado. Montevideo 28 de Julio de 1811. G. GALLINAL: "Correspondencia del Virrey Feo. Xavier Elío". REVISTA DEL INSTITUTO HISTORICO
Y GEOGRAFICO DEL URUGUAY. Tomo II, N. 0 2, pág. 937.
(13) Id., íd.
(14) Id., íd., pág. 938.
.
(15) Oficio de Elío al Capitán Heywood. Montevideo 21 de Mayo de 1811. - Archivo
General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional "Banda Oriental 18101814". S X, C 1, A 5, N. 0 10, N. 0 46: Misión Obregón.

-

64 -

�Primera y última pagina del Oficio, borrador, del Cabildo de Montevideo al Co11sejo
de Regencia, existente en el Archivo General de la Nación, Montevideo

-

65 -

�¡1

1

,,.., ,,h,,_

r.l" h

t

/

, rfr':

•

~ I ':'-'"'
¡;¡:~,,..

,__,r./,,._
'/U

¡,

7 &lt;Zl·=v .,,,,
tfT/q,. .,...,

f'? &lt;

... ,

'""'~.,

//~·

(

-- 66 -

/'
r'/ ,.,,,,¡;.

�En conclusión: el propósito de Elío, dada la situación apremiante
por que atravesaba Montevideo, era el de hacer un compás de espera
mientras se hiciera efectivo el prometido apoyo de De Souza. Esta
persuación la 'ratifican esas instrucciones a Obregón tendientes a obtener una suspensión de hostilidades; la misma proposición que hiciera días antes a Artigas y la aparente aceptación de la intervención
de Strangford.
El 25 de mayo, desde la Fragata Nereus surta en el Puerto de
Buenos Aires, notificaba Obregón a la Junta su llegada, insertando en
su oficio los poderes dados por Elío que lo autorizaban para tratar
de disminuir
"ó poner fin, á las presentes calamidades que afligen á los beneméritos
habitantes de este suelo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . nada que degrade á
nadie; --agregaba- ni soy capaz de proponerlo, ni de someterme á ello:
pero todo se puede conciliar acorde con la dignidad y decoro de esa Excma.
]unta, y con el honor y sentimientos generosos del gobiemo que me dirige
á ella; convencidos de esos principios sagrados, V.V. E.E. deberán oírme". (16)

Buenos Aires además de tener conciencia cierta de la situación privilegiada en que se hallaba frente al enemigo dados los últimos
triunfos militares en la Banda Oriental y los recientes acontecimientos
favorables a su causa en A unción y Corrientes (17), no creía en las

amistosas proposiciones del Virrey. Así surge del oficio que el 5 de
junio enviara al Conde de Linhares:
"A formar juicio de sus expresiones Solo lo movía el Amor de la humanidad, y el deseo de que terminasen las calamidades dfi una guerra devastadora entre miembros de una misma familia. A VE. como a todos deberán
serle sosprechosas estas protestas de sensibilidad, reflexionando que quien
las hace es el author de tantos males en el momento mismo que advierte su
impotencia. En efecto el General Elío esperó a mostrarse compasivo dos
días despues que mil hombres de sus mejores tropas fueron muertos, dis·
persos y vencidos a discreción en el lugar de las Piedras por otros tantos
de nuestros Soldados, que aunq.e mal armados y en situación menos ventajosa tenían desu parte la buena causa y la superioridad de su valor. Hacía
algunos meses que este despota fogoso nos trataba con tanto rigor como
desprecio . . . . . . . . . • . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . De un instante a otro
baxa de tono y proclama su amor y su fraternidad en obsequio de aquellos
mismos que se complacía en insultar". (18)

Y en especial consideraba Buenos Aires que esa mudanza en el
proceder de Elío no podía ser sino la consecuencia del estado del pueblo
de Montevideo, "precipitado en mil desdichas".
(16) Oficio de losé Obregón a la ]unta de Buenos Aires. Fragata Nereus surta fuera
del banco de la ciudad de Buenos Aires. 25 de Mayo de 1811. En Gazeta de Buenos Aires
del jueves 30 de Mayo de 1811. O. cit., pág. 441. Original en Archivo General de la Nación
Argentina, Buenos Aires. Gobi erno Nacional "Banda Oriental 1810-1814". S X, C l, A 5,
0
•
10; N. 0 46 Misión Obregón.
(17) Comentarios sobre el Parlamento de José Obregón en Gazeta de Buenos Aires
del 30 de Mayo de 1811. Oc. cit. T. 11, pág. 443. En dicho comentario se establece que en
su contestación a Obregón ln Junta tuvo en cuenta , de manera especial, los últimos acontecimientos ocurridos en Asunción y Corrientes.
(18) Oficio de la ]unta al Conde de Linhares. Buenos Aires 5 de junio de 1811. Ar·
chivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. "Portugal y Brasil 1810-1818" . S X,
C 1, A 6, N.0 9. Original trunco, completado con Borrador existente en: Biblioteca Na·
cional, Buenos Aires; manu scrito N. 0 375.

-67-

�Por eso su respuesta a Obregón fué categonca: la única base que
ella consideraba aceptable para restituir la tranquilidad y unión de
los pueblos, era que Montevideo reconociera
"el gobierno superior de la capital y provincias unidas, elf. cuyo caso será
restituido al pleno goce de su antigua union, comercio y demas relaciones
de que antes gozaba, en los propios terminos con que se reconocen hoy las
dichas provincias unidas".

Sus concesiones sólo alcanzaban a ofrecer un indulto general de
personas y propiedades y a la aceptación del canje de oficiales pro·
puesto por Obregón. Pero exigía que e tratase a los prisioneros con
la "humanidad debida a su condición" y que el Capitán W arnes, parlamentario ante Velazco, fuese, puesto de inmediato en libertad y
remitido a Buenos Aires (19).
En el ya mencionado oficio a Linhares la Junta explicaba la razón
de su respuesta a Obregón; por qué, aunque con ventajas sobre su
enemigo como para imponerle la ley, se contentaba
"con que el General Elio se retirase a España según prometió su parlamentario y que la ciudad de Montevideo destinase dos sujetos de su con•
fianza con quienes trataríamos de un amigable convenio.
Esta era en Sumario la contextacion que había preparado esta Junta,
---{lgregaba- quando un accidente inexperado le hizo ver que convenía otra
mas peremptoria.
Por una posta de Corrientes supo de cierto que aquella Ciudad se hallaba
libre de sus opresores europeos, y que despreciando toda la Provincia del
Paraguay sus clamores interesados para adherirse a los principios de la
justicia y del honor, hacía esfuerzos decisivos a fin de abatir su preponde·
rancia, y seguir el curso que el destino abría a las demás. La Junta creyó
que esta unanimidad de sentimientos dirigidos a consolidar el acto de nuestra
asociación política no le dexaba otro recurso a un pequeño Pueblo como
Montevideo aislado en el recinto de sus murallas que el de unirse a esta
gran familia de quien es miembro.
En esta virtud concibio la Junta en tales terminos su respuesta que
exigiendo su reconocimiento ([a este govierno le]) ( dexaba todo entero el
capital de) sus derechos y prerrogativas". (20)

La misión había fracasado. Elío informándole al Ministro de
Estado al respecto, le decía:
"El Gobierno de Buenos Ayres ha sido y és absolutamente incapaz de
adoptar partidos justos, liberales, y generosos. . . una continua serie de insultos á la autoridad Soberana y á su persona, es el vnico fruto que se há
sacado de esta Comision". (21)
(19) Oficio de la Junta de Buenos Aires a José Obregón. Buenos Aires, 27 de mayo
de 1811. En Gazeta de Buenos Aires del Jueves 30 de Mayo de 1811. o. cit. T. II, pág. 445.
Original en: Archivo General de Ja Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional
"Banda Oriental 1810-1814" S X, C 1, A 5, N. 0 10, N. 0 46, Misión Obregón.
(20) Oficio de la Junta al Conde de Linhares, Buenos Aires 5 de junio de 1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. "Portugal y Brasil 1810-1818" S X,
C 1, A 6, N. 0 9; original trunco, completado con borrador existente en: Biblioteca\ Nacional, Buenos Aires, manuscrito N. 0 375.
(21) Oficio de Elw al Ministro de Estado. Montevideo 28 de Julio de 1811. G. GA·
LLINAL: "Correspondencia del Virrey . .. ". REVISTA DEL lNSTIT TO H1STORICO Y GEOCRAFICO
DEL URUGUAY. Cit. Tomo II,
.0 2, pág. 939.

68

.J

�El resultado negativo del intentado canje de pns10neros echaba
por tierra una de las ventajas que había pretendido obtener Elfo con
su misión: gastar sus exhaustas provisiones de víveres sólo en la alimentación de hombres útiles para su causa.
Por eso días después el gobierno resolvía que saliese
"un Buque con mas de 200 para echarlos en las costas de Bs. Ays. y livertarse del gov.no de este cuidado ... " . (22)

¿El Cabildo de Montevideo no se dió por satisfecho con el fracaso
de la misión de Obregón e intentó por su parte reanudar las tratativas? La respuesta afirmativa parecería ser posible si nos atenemos
a lo que relata Mateo Magariños; hablando de la materia dice:
"El Cavildo me ha llamado, y pedido dictamen, y le he contextado, q.e
ínterin la ]unta no reconosca las Cortes no se le puede prestar obediencia
y q.e aunq.e spre.esto traerá males pero q.e se evitan otros, y se esperan
ordenes de essa, -de España- pero no entran los de Bs. Ay.s p.r ello y será
forsoso conservarnos, y, morir antes q.e perder la dignidad de un Pueblo
Español y leal á su soberano". (23)

El 1. 0 de junio, Rondeau en el Campamento del Miguelete proclamaba a sus soldados incitándolos a doblegar a "la orgullosa Montevideo" al mismo tiempo que intimaba al Sr. Mariscal de Campo
D. Xavier Elfo (24) "por última vez" que si no prohibía la piratería,
trataba con mayor consideración a los prisioneros y ponía en libertad
al que fué parlamentario por Santa Fe, Capitán Stuar frente al comandante de la Aranzazú, usaría de una conducta recíproca; consciente de las ventajas que le aportaban los recientes acontecimientos
del Paraguay y Corrientes le daba el perentorio plazo de 3 horas para
que le respondiera (25).
Elfo lo hizo verbalmente por intermedio de un oficial, diciendo
que no entraría en negociaciones mientras no se le diese el tratamiento
de Virrey que le había acordado la Nación (26).

(22) Carta con anotaciones diarias. (Montevideo), mayo-junio de 1811. (Mateo Magariños). - Archivo General de la Nación, Montevideo. Fondo Ex-Archivo y Museo Histórico Nacional, Caja 8.
(23) Id., íd.
(24) Proclama de José Rondeau a los soldados. Cuartel General del Miguelete l.º de
Junio de 1811. En Gazeta de ·Buenos Aires Extraordinaria del 13 de Junio de 1811. O. cit.,
pág. 470.
(25) Oficio de Rondeau al Mariscal de Campo Elío. Cuartel General del Miguelete,
1.0 de Junio de 1811. En Gazeta de Buenos Aires Extraordinaria del 15 de junio de 1811.
O. cit., pág. 486.
(26) Oficio de ]osé Rondeau a la ]unta de Buenos Aires. Cuartel General del Miguelete, 3 de junio de 1811. En Gazeta Extraordinaria de Buenos Aires del 15 de Jnnio
de 1811. O. cit., pág. 485.

-

69 -

�IV

LA SITUACIÓN DE MONTEVIDEO
¿Cuáles eran las posibilidades de Montevideo para afrontar la
Insurrección?
Los documentos de la época son lo suficientemente explícitos y
numerosos como para llegar, sin duda, a una r espuesta: en la Plaza
había grandes dificultades.
El problema de las subsistencias tenía carácter grave. Por ejemplo,
en su sesión del 28 de abril el Cabildo

..

"considerando las ventajas que van tomando los insurgentes sobre esta vanda
que por la escases de tropas Y' gente en que se halla esta Plaza, se han
apoderado De la mayor parte de la Campaña y De los Pueblos De esta
]urisdiccion, y que se abanzaran á estrechamos al Corto recinto De la Plaza,
cortandonos todos los vastimentos precisos para la subsistencia'', ( 1)

acordó que debería hacerse presente al Virrey la necesidad de
tomarse medidas al respecto, para conseguir subsanar en algo los inconvenientes.
Elfo comprendió el problema; el mismo día respondió a la misión
Chopitea ordenando al Cabildo que para precaverse de las faltas que
pudiera sufrir la Plaza de renglones de primera necesidad como carne
y pan, se debería embargar la existente en los saladeros y el trigo de
las chacras. Como quería tener conocimiento de las medidas adoptadas
pedía que de lo actuado se le diera cuenta (2).
Encontrando acertadas estas disposiciones, el Cabildo estableció
que se llevasen a la práctica por medio del Alcalde de primer Voto (3).
Don Mateo Magariños, caracterizado vecino de Montevideo, en
una circunstanciada carta a persona residente en España da elocuentes
detalles de la angustiosa situación de la Plaza.
En este día - escribía el 20 de mayo- amanecimos citiados p.r los [n.
surgentes, de forma q.e ya no tubimos verduras, ni pan de afuera sino alguno,
q.e pudo escapar, y carne fresca los animales, q.e se tenían en corral''. ( 4)

Apreciaciones acordes con las anteriores fueron hechas en carta
de una persona que había pasado a las filas insurgentes el 2 de mayo:
" ... El comercio disgustado con la pérdida de su campaña, y mucho mas
con la escasez de carne, y mil otras privaciones que ahora experimentará,
sus habitantes ya antes de mi salida disimulaban con trabajo sus deseos de
la unión á nuestra causa". (5)
(1) REVISTA DEL Allcmvo GENERAL ADMINISTRATIVO. " Actas del Cabildo de Montevideo".
O. cit. - Acta del 28 de abril de 1811. Tomo Noveno, pág. 492.
(2) Oficio de Elfo, a Cabildo de Montevideo. - Archivo General de la Nación. Mon·
tevideo. - Archivo Gen eral Administrativo. Libro 570, N.º 52 .
(3) REVI STA DEJ, ARCHIVO GENERAL ADMINISTRATIVO. "Actas del Cabildo de Montevideo" .
O. cit. Acta del 28 de abril de 1811. Tomo Noveno, pág. 493.
( 4) Carta con anotaciones diarias desde el 10 de mayo al 10 de junio de 1811. (Mateo
Magariños). En Archivo General de la Nación. Montevideo. - Fondo Ex Archivo y Museo
Histórico. Caja 8.
(5) Carta de una persona que salió de Montevideo el 2 de mayo. San José 8 de mayo
de 1811. En Gazeta de Buenos Aires. O. cit. Tomo 11, pág. 430/ 2.

-70 -

.;,

�Previendo estas dificultades Elfo había ordenado al Comandante
del resguardo que no saliera de la Bahía
(

"en lo sucesivo ninguna embarcacion ya sea Nacional ya extranjera, con
cargamento de carne tasajo, interin esta superioridad no disponga lo
contrario". (6)

El 24 de mayo Vigodet ordenó al Cabildo que nombrara dos su·
jetos para que inspeccionaran las casas de quienes habían salido de
la ciudad, tomaran los víveres que en ellas estaban depositados y los
remitieran a los almacenes del gobierno (7).
El Cabildo, por su parte, abocado al estudio del problema de las
subsistencias, en su reunión del 13 de mayo trató un inventario que
se había hecho de
"los trigos, carnes tasajos q.e hay existentes en la ciudad extramuros y Bahía
a saber
Tasajo en el Pueblo .................... . ..... . 2330
ldem en el partido del manga ............ .... .. . 1786
ldem en los saladeros . ........ . ... .. . . ...... .. . 1875
ldem en la Bahia en 3 embarcaciones Americanas
qq. 40991
y 4 españolas · ................................ 3500,0
Trigo entre el Portan y Miguel.te Pantanoso y pueblo . . . . fanegs. 6000
Se puede suponer por un calculo mui aproximado que cada dia se consumen
dentro del pueblo y extramuros 100 faneg.s de trigo q.e a cada mes corresponden 3 0 fanegas y que en ese caso no hay mas trigo q.e p.a dos a 3
meses". (8)
(6) Oficio de Elío al Cabildo de Montevideo. - Montevideo 5 de mayo de 1811. Archivo General de la Nación. Montevideo. Archivo General Administrativo. Libro 570.
(7) Oficio de Vigodet al Cabildo de Montevideo. Montevideo 24 de mayo de 18ll. Archivo General de la Nación. Montevideo. Archivo General Administrativo. Libro 568.
Pieza 27.
(8) Inventario de los trigos, carnes y... Sala Capitular 'del Cabildo de Montevideo.
Montevideo 13 de mayo de 18ll. Archivo General de la Nación. Montevideo. Archivo Ge·
neral Administrativo. Libro 570.
Es presumible que la ración de pan oscilara entre 12 y 16 onzas. En el Archivo General
de la Nación, Montevideo, hay diversos documentos que repiten esas cantidades. Entre ellos
destacamos:
"A los Indibiduos Imbalidos de Montevideo
Cargo que deben sufrir dbos. Individuos p.a las raciones que tomaran en julio
ultimo.
Por ll29 L. de Pan que hacen las 716 raciones de Pan a 12 onzas y ll84 a 80
q.s q.l ......................... .' .. 1037
31 de Julio de 18ll.
(Archivo General de la Nación. Montevideo. Archivo General Administrativo.
Caja 732).
Borador de un pliego de cargo por raciones percibidas por el cuerpo de Pardos y
Moreno. Julio 31 de 1811.
"Por 2067 1Ai libras de Pan que hacen las 1520 raciones de 12 onzas ... .. ... . . . .. .
Montevideo 31 de julio de 1811.
(Archivo General de la Nación. Montevideo. Archivo General Administrativo.
Caja 732).
"José Batlle y Carreó: Asentista¡ de Víveres.
Ha suministrado para la manutención de las tropas del Cpto. de las Piedras p.r
-0rden del Gobierno.
5490 raciones de Pan Blanco de a 16 onzas a ll4 he.
el quintal . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6286
20 de mayo de 1811.
(Archivo General de la Nación. ·Caja 734).

-

Montevideo. Archivo General Administrativo.

71-

�Resultando de la experiencia que los abastecedores no podían por
sí solos llenar las necesidades de la ciudad, a pesar del alivio que
tenían en las condiciones, el Cabildo previa anulación del contrato
existente con ellos, pidió al Virrey aprobación para que se permitiera
"dentro de 19 dias la venta libre dela carne á todos q.e quieran especular
en este Ramo, como en un negocio de libre comercio". (9)

Las medidas para tratar de hacer más viables las dificultades eran
continuas. Días después el Gobernador de Montevideo indicaba al Cabildo la manern como debían distribuirse las reses destinadas para el
abasto público:
,
"Para el pueblo, que recibira en el Muelle el comisionado que destine
al efecto el Exmo. Cabildo, y • conduciendose a la carnicería se vendera la
carne segun las reglas que se adopten, reses ... 10
Para el Hospital r.l que recibirá.. . 1/i.
Para las dotaciones de Marina que esten aquarteladas, lanchas, cañoneras y plana mayor... 3.
Para las guarniciones de la plaza con concepto a media libra por hombre
empleado, sin incluir enfermos ni inserviles . . . . . . . . 614
Para el Hosp. de Caridad . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . 14 (10)

El 26 de mayo, habiendo recrudecido las privaciones provocadas
por el sitio, se hizo una salida, bajo la protección de los fuegos de la
Plaza, para conseguir trigo; su resultado fué que se lograran
"meter dentro de la plaza ochocientas faneg.s de trigo de las Panaderías de
á fuera, q.e no fue mal socorro, y se estava levantando dos thaonas masi
p.a molerlo pues onse thaonas solam.te hay dentro de Murallas". (11)

Este sistema de aisladas escaramuzas fué un medio de frecuente
utilización por parte del gobierno de Montevideo. El 28 de mayo salía
"Vigodet con trop&lt;t y negros y algunas carretillas, y se metieron dentro
como mil faneg.s de trigo". (12)

A mediados de junio, con el propósito de repetir la operac10n,
solicitó Vigodet al Cabildo reuniese cuantas carretillas y esclavos tuviese para facilitarla. ( 13)
Este método proporcionaba un cierto alivio a los habitantes de
la Plaza. A él se unía el sistema, primero espontáneo y más tarde organizado, de fletar barcos que, valiéndose del dominio marítimo y fluvial
de la escuadra de Montevideo en el Plata, podían llegar hasta las
costas del Brasil para proveerse de cargamentos alimenticios destinados a la ciudad sitiada.
( 9) Oficio del Cabildo de Montevideo al Virrey Elío. Sala Cap[tular de Montevideo.
16 de Mayo de 1811. (Borrador). En Archivo General de la Nación. Montevideo. Archivo
General Administrativo. Libro 570.
(10 ) Oficio de Vigodet al Cabildo de Montevideo. Montevideo 3 de jnnio de 1811.
Archivo Gen eral de la Nación. Montevideo. Archivo General Administrativo. Libro 568.
( ll ) Carta con anotacione• diarias ..... ( Mateo Magariños). Cit. Archivo General d e
la Naci ón. Montevideo . Fondo: Ex Archivo y Museo Histórico. Caja 8.
(12 ) Id., íd.
(1 3) Oficio de Vigodet al Cabildo de Montevideo. Montevideo 12 de junio de 1811.
Archivo General de la Nación. Montevideo. Archivo General Administrativo. Libro 568, pá g. 32.

-

72 -

�Son vanos los comerciantes que pidieron en el mes de julio (14)
autorización al Virrey para pasar a aquellos puntos "en procura de
los frutos de abasto".
"ni por último puede ocultarse a VE . ni á nadie -decía ElíO. al Cabildo
el 9 de julio- los muchos permisos que he concedido auxiliados de recomendaciones especiales áquantos han solicitado pasar al ]aneyro, Río Grande,
Sta. Catalina y otras partes con el designio atraer toda clase de víveres aboca
para el abasto y consumo del vecindario, exigiendo fianzas correspondientes
para que los expresados permisos no se hiciesen nugatorios, y el dinero
extrahido de este Puerto volviese precisamente empleado en los objetos
referidos".

Y concluía el Virrey en su oficio señalándole al Cabildo que
"Si las antedichas disposiciones, y otras mas q.e he dado al intento
no han correspondido hasta hoy a mis intenciones y deseos; no es culpa
mia, con todo no ceso ni dejaré de tomar las medidas y recursos q.e crea
indispensables ... " (15)

En los primeros días . de agosto vió Elío cumplidos en gran parte
"sus intenciones y deseos" porque hasta autorizó la salida de tasajo
de la Plaza.
"Variadas las circunstancias considerablemente con la llegada de víveres
mucho mas preferibles en el aprecio comun q.e la carne tasajoJ y con la
seguridad de la mayor abundancia de ellos q.e espero de un día a otro
de Santa Catalina, Rio Grande, ]aneyro y de otras partes á virtud de mis
oportunas liberales disposiciones; creí ya necesario mitigar, y hacer paulatinamente menos gravosa al comercio la orden de 19 de mayo último, comensando por el permiso, q.e concedí antes, de ayer p.a q.e diese a vela
la Fragata Fina cargada de carne tasajo con destino a la Habana".

Así le decía al Ayuntamiento el 9 de agosto, al mismo tiempo que
le hablaba del proyecto
"en que p.r propio impulso me hallo entendido p.a q.e del Rio Grande.
vengan mensualmente las (carnes) que se necesiten con cuyo arbitrio lograre
así mismo - q.e el Publico no experimente en su salud las fatales resultas
q.e deben fundamentalm.te recelarse de un alimento de tasajo añejo desustanciado y acaso podrido". (16)

Simultáneamente Presas, en Río de J aneiro, respondía a los pe·
didos de Elío al conseguir que el Ptíncipe Regente diese una Real
Orden por la cual mandaba

(14) Solicitud q.e hace al Gobernador D. Antonio Rivera para pasar a Río Gra1'de en
procura de /rntos y abasto para la• Plaza. Montevideo 17 de julio de 1811. Archivo General
de la Nación. Montevideo. Ex Fondo Archivo y Museo Histórico. Caja 8.
Solicitud que hace D. losé Falson con el mismo objeto. Montevideo 20 de julio de 1811.
Archivo General de la Nación. Montevideo. Ex Fondo Archivo y Museo Histórico. Caja 8.
(15) Oficio de Elío al Cabildo de Montevideo. Montevideo 9 de julio de 1811. Archivo
General de la Nación. Montevideo. Archivo General Administrativo. Libro 570.
(16) Oficio de Elío al Cabildo de Montevideo. Montevideo 9 de agosto de 1811. Archivo General de la Nación. Montevideo. Archivo General Administrativo. Libro 570.

-

73 -

�"a todos los Governadores, y servicios de la Puerta de la Costa; para que
no solo consientan, sino también q.e auxilien a todo buque que quiera cargar
víveres para la plaza de Montevideo". (17)

Mientras tanto, Casa !rujo, conocedor de
"la grande escasez de comestibles que reinaba en esa Ciudad, por cartas
particulares". (18)

trató de conseguir que los comerciantes de Río enviaran expediciones
con socorros alimenticios. En oficio sobre el particular le relataba a
Elío la apatía de aquellos al respecto, y que sus esfuerzos solo habían
logrado que unos americanos despacharan un buque con aquel efecto
en los primeros días de setiembre.
La falta de trigo, mientrae tanto, había determinado el racionamiento del pan en Montevideo; pero agravada la escasez el Cabildo
solicitó al Gobernador la aprobación de disposiciones para reducir la
ración. Era en realidad la única alternativa a seguir; por eso habiéndola acordado Vigodet, debía
"tener principio desde el día 15 de este mes, en cuyo intermedio si nos
llegasen socorros de aquel art.o no deberan hacerse novedades". (19)

Las necesidades de Montevideo iban en aumento:
"el sitio sigue y ya hay 4 dias q.e se acavo la Carne fresca, y p.r el pan
q .e es de toda arina el poco q.e se hace hay puñaladas" (20)

Debían ser tantas las privaciones cuando Magariños, refiriéndose
a su nombramiento para el cargo de Capitán del Cuerpo de Comercio,
decía que ello significaba
"subir de pregonero á verdugo" (21)

de ahí que tratara de eludir la responsabilidad del ejercicio del puesto.
La aseveración lo mismo se prueba por la actitud del gobierno al
expulsar a varios de sus prisioneros. Fracasado el intentado canje por
medio de Obregón, en los primeros días dé junio, en Montevideo se
planteó la necesidad de que saliese
"un Buque con mas de 200 para echarlos en las costas de Bs. Ays. y livertarse
del Gov. no de este cuidado". (22)
(17) Carta de losé Presas a Vigodet. Río de Janeiro 9 de setiembre de 1811. Archivo
General de la Nación Argentina. Buenos Aires. - Gobierno Nacional. "Banda Oriental
1811-12". S X, C 1, A 5, N. 0 11. Carp. 806.
Ordenación N.0 399/ 401 en el Archivo foto-copias de Faculad de Humanidades y Ciencias
de Montevideo.
(18) Oficio del Marqués de Casa lrujo a Elío. Río de Janeiro 6 de setiembre 1811.
Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires. Legajo cit. Carpt. 779.
Ordenación N. 0 225 en Archivo foto-copias de la Facultad de Humanidades y Ciencias
de Montevideo.
(19) Oficio de Vigodet al Cabildo de Montevideo. Montevideo 11 de julio de 1811.
Archivo General de la Nación. Montevideo. Archivo General Administrativo. Libro 568.
(20) Carta con anotaciones diarias... Cit. (Mateo Magariños). Archivo General de
la Nación. Montevideo. Fondo Ex Archivo y Mnseo Histórico. Caja 8.
(21) Id., íd.
(22) Id. íd.

-74-

�Esta medida ya había sido llevada a la práctica -aunque no por
estas exclusivas razones- con la tan mentada expulsión de los Padres
Franciscanos en el mes de mayo.
Si se suman a estos hechos la sensible falta de numerario, se
tendrá el cuadro real de la situación económica de Montevideo. Los
refuerzos exteriores, aunque a veces de consideración, eran esporádicos
como para solucionar el problema; por ello sus autoridades debieron
recurrir frecuentemente a los empréstitos patrióticos mensuales y a
los préstamos de comerciantes.
"En el cuadro lamentable - decía Elío- de este fallido erario influye sobre
manera la escasez de ingresos de derechos reales por hallarse rotas las relaciones mas importantes. No hay pues por ahora mas recurso sino apelar a
las franquezas del patriotismo al honor y fidelidad sin consonante de los
Montevideanos, que no es posible dexen de conocer, que la falta de caudales
aventuró siempre en la grra., los más concertados proyectos de defensa. De
otra suerte incurririan en un crimen de estado imperdonable, si aniquilado
como se halla el Tesoro R.1 no proporcionasen contribuciones que lo rem·
plazen para subvenir a todas las urgencias". (23)

Junto a lo expuesto es necesario tener presente que el gobierno
de Montevideo debía tratar de solucionar, dentro de sus posibilidades,
las dificultades financieras del Gobernador del Paraguay, Velazco, y

del Ministro español en Río de Janeiro, Marqués de Casa Irujo; a!
recibirse el refuerzo de los 300. 000 P .fts. de Lima a ambos se les remitieron sumas considerables.
El Cabildo, en una exposición que hiciera al Consejo de Regencia,
ya firmado el Armisticio de octubre, resumió las calamidades padecidas durante los meses que duró el asedio diciendo que:
en esta America tambien tiene el Soberano Zaragozas y Geronas
habiendo estado Montevid.o quasi proxima á exalar su ultimo aliento p.r
la absoluta privac.n De los articulas De primera necesidad, es indubitable
q.e su merito debe igualarse al De los Zaragozanos y gerondinos. Los q.e
sepan que los naturales de estos Payses creados, y nutridos en el abundante
y diario alimento. De sus carnes no tuvieron en Cinco meses un equivalente
q.e supla su carensia deben inferir q.e privados absolutamen.te De ellas estaban proximos a tocar el punto de la desesperacion. Faltandole al hombre
el alim.to natural y a q.e lo acostumbran desde su lactancia, pronto desfallece y no solo es Soldado incorregible, sino ciudadano inutil. El recurso
a los casuales acopios de Carnes salada eran un lenitivo aparente, y no
avituados a esta clase de alim.tos, ya empesaban las fiebres e intumesencias
á hacer un sordo extrago". (24)

Cabe preguntarse ahora: ¿pero para Montevideo había afortunadamente una perfecta armonía entre sus autoridades dirigentes
como para formar un bloque unido frente a la insurrección?
(23) Oficia de Elío a Vigodet. Montevideo 8 de agosto de 1811. Archivo General
de la Nación. Montevideo. Fondo Ex Archivo y Museo Histórico. Caja 8.
Son numerosísimos los recibos de "Empréstitos Patrióticos Mensuales" pertenecientes
al año 1811 que hay en el Archivo General de la Nación. Montevideo.
(24) Representación del Cabildo de Montevideo al Consejo de Regencia. Montevideo
11 de diciembre de 1811. Borrador. Archivo General de la Nación. Montevideo. Archivo
General Admin istrativo. Caja 735.

-

75 -

�"¡Que error tan grande! Montevideo no necesita mas balas que la dis·
cordia, que abrigan sus habitantes". (25)

Es necesario tener presente que dentro de la ciudadela había una
lucha sórdida pero sostenida entre sus gobernantes. Dos tendencias
opuestas aparecían claramente delimitadas: la de la Marina y la que
seguía las decisiones del Virrey.
Su antagonismo se da patente en varios hechos y se trasluce - como
veremos- en más de un documento de la época.
El grupo que encabezaba Salazar no era una creac10n del momento; ya en el año 10 su influencia se sintió en ocasión de la venida
de Passo como enviado de la Junta de Buenos Aires.
Para Salazar el Virrey no era la persona indicada para estar al
frente del gobierno de la Plaza porque consideraba que sus decisiones
no estaban acorde con las exigencias de las circunstancias. Al planear
Elfo que Posadas saliese con hombres de la Marina al pueblo de Canelones para facilitar el abasto de Montevideo, Salazar considerando el
"proyecto tan ridículo y despreciable como todos los anteriores" pidió
la formación de una Junta de Guerra,
"pues me hallaba penetrado -escribía- de los mayores sentimientos, al ver
que cuanto se hacía era precipitar nuestra propia ruina, y que íbamos a
perder la marina, principal apoyo de la plaza". (26)

En la Junta de Guerra celebrada el 26 de abril, aunque Salazar
no consiguió disuadir al Virrey de las líneas fundamentales de su plan
-tan contrario, en su concepto, a los intereses de Montevideo, porque
estaba trazado con un "total desprecio" de las fuerzas insurgenteslogró empero, introducirle modificaciones que en su criterio lo me·
joraban.
¿Exageraba Salazar al hablar así, solo movido por resentimientos
personales, como se pretende? Que había malquerencias no hay duda;
algunas ya se han marcado y otras se anotarán luego. Pero, ¿ese "querer
creer buenamente que la insurrección se hallaba poco menos que vencida" (27) no sería exacto como lo dice Salazar? La razón podría
estar en que
"Elío está engañado con muchos, que seguramente son ocultos partidarios
de la ]unta, y le hacen pensar lo contrario que debiera". (28)

Que Elfo despreciaba las fuerzas insurgentes es cosa cierta; él
mismo expresamente se lo dijo al Cabildo:
"Un enemigo, que con una artillería despreciable, lo mas que puede
reunir son dos mil fusiles malos". (29)
( 25) Carta de Michelena a Salazar. Colonia 23 de abril de 1811. En Gazeta de Buenos
Aires. O. cit. Tomo II , pág. 406/ 8.
(26) Oficio de Salazar al Ministro de Estado en Madrid. Montevideo 19 de noviembre
de l8ll. En SETE•1BRINO PEREDA: "Artigas". Edic. 1930. Montevideo. Tomo I, pág. 195.
(27) Véase PEREDA: "Artigas" . O. cit. Tomo I, pág. 196.
(28) Carta de Michelena a Salazar. Colonia 23 de abril de l8ll. Gazela de Buenos
Aires. O. cit., pág. 406/ 8.
(29) Oficio de Elío a Vigodet. (Montevideo, 5 julio l8ll). REVISTA DEL ARCHIVO GE·
NERAL ADMINISTRATIVO. "Actas del Cabildo de Montevideo". Obra cit. Tomo Noveno, pág. 501.

-

76 -

�Con el nombramiento de Salazar, por el Consejo de Regencia,
para el cargo de Gobernador Político y Militar de Montevideo y Subinspector General de las tropas del Río de la Plata, nuevamente se
pusieron en evidencia de manera clara aquellas diferencias.
El Comandante General de la Marina, pretextando:
"q.e era mucha reunían de cargos p.a el tpo. presente" (30)

no quiso aceptar los títulos que le habían llegado en la Fragata el
Marqués de la Romana a fines de mayo.
La explicación de esta actitud de Salazar la da, aunque algo confusamente, Mateo Magariños, cuando dice:
"A Salasar se le canto, de q.e se trataba representar p.r el Cavildo p.a
q.e no se reciviese del Gov.no pero se ha jugado el lance muy bien". (3 1)

Convencido Salazar de la resistencia que iba a encontrar si trataba de ocupar el cargo de Gobernador, eludió momentáneamente el
problema en espera del apoyo que pudiera representar
." la llegada del Duque del Parque p.a ver si se toma el temperamento de
echar fuera a Ponse, y organisar esto con el orden que corresponde". (32)

¿Quién era ese Ponce, que tanto preocupaba a Magariños y a
Salazar?
Diego Ponce de León era Sargento mayor interino de la Plaza de
Montevideo. Su presencia en la ciudad originó tiempo después un pequeño conflicto cuando Vigodet se resistió a cumplir la orden de restitución que el Consejo de Regencia trasmitiera a Salazar. (33)
Al decir de Nicolás de Herrera, Elfo estaba dominado por "este
demonio y no hombre" como lo calificara Magariños. En carta que
aquél escribió a M. Obes luego de ser expulsado de Montevideo, le
decía de la debilidad con que Elfo
"somete sus resoluciones al capricho de los empezinados, á cuya cabeza se
halla el mayor interino de plaza D. Diego de Ponce que puede asegurarse que es el mayor pícaro en propiedad de todos los hombres, que pro·
duxo el siglo 18". (34)

De todos modos la conclusión a que puede llegarse es que su influencia ya era lo suficientemente considerable como para que las au,
(30) Carta con anotaciones diarias ... (Mateo Magariños). Archivo General de la
Nación. Fondo Ex Archivo y Museo Histórico . Caja 8.
(31) Id., íd.
(32)

Id., ·íd.

El Duque del Parque, "mesías" al decir de Magariños, posiblemente fuera un personaje
que había estado en la Corte de Madrid bajo la égida de los Borbones destronados, el
mismo al que se refiere Zabala y Lera en "España bajo los Borbon es". (Ed. Labor. Ter,
cera, pág. 215 y 190).
(33) Oficio de Vigodet a Salazar. Montevideo, 12 de noviembre de I8ll, en Gazeta
de Buenos Aires. O. cit. T. III, pág. 27.
Borrador/ ro. en Archivo General de la Nación. Montevideo. Archivo General Admi·
nistrativo. Caja 346 Doc, 121.
(34) Carta de Nicolás Herrera a M. Obes. Partido del Miguelete, 4 de junio de l8ll .
En Gazeta de Buenos Aires extraordinaria del 18 de junio de 1811. O. cit. Tomo JI, pág. 492.

-

77 -

�toridades de Montevideo tuvieran un interés particular respecto a su
permanencia en el Río de la Plata.
Desde luego que la renuncia de Salazar fué del agrado del Virrey
que fácilmente se dió por convencido
"de las juiciosas reflexiones y fuerte s razones del Brigadier". (35)

Comunicándole Elío su actuación sobre el particular al Ministro
de Guerra, decía que también había tenido presente al aceptarla
"la voluntad general del Pueblo -que- se interesaba con eficacia en que
no se hiciese novedad alguna en el gobierno". (36 )

La noche del 4 de junio se reunió una Junta de Guerra, compuesta
"de los generales y demás jefes militares que hay en esta ciudad y del
Ex.mo Cabildo"

convocada por Elfo para tratar la renuncia de Salazar.
Previa lectura de los oficios del Comandante de Marina
"no huvo individuo alguno de ella --decía Elío- que no clamase con eJtergia
por la execucion de mis disposiciones en este punto". (37)

¿Había en el pueblo una voluntad general opuesta a que se subrogase el cargo de Gobernador en Salazar? Según Elío, ella existía.
Pero Magariños discrepa con el Virrey arguyendo que se llamó
a la citada Junta de Guerra,
"Despues q.e el bribon de Elio de acuerdo con Ponse ya tenian tramado no poner en posecion a Salasar, y q.e el Pueblo que ellos llaman,
q.e son varios tunantes, que protexen, gritasen p.r Vigodet". (38)

Que el pueblo de Montevideo estaba conforme con Vigodet en el
desempeño de sus funciones no hay mayores dudas; Mateo Magariños
partidario del grupo de Salazar se encarga de reconocerlo.
"Vigodet es popular, y por eso se ha grangeado el concepto". (39 )

Pero, de cualquier manera, hay un matiz distinto entre ser popular
y contar con el apoyo del pueblo hasta el punto de no permitir ser
suplantado por otro . .
El choque con los elementos de la marina, en ciertas ocasione
llegó a hechos delictuosos de alguna gravedad. En la noch e del 3
de junio

(35) Oficio de Elío al Ministro de Guerra. Montevideo, 6 de junio de 1811. "REVISTA
DEL INSTIT UTO H1sToa1 co y GEOGRAFI CO DEL Uau cuAY" . o. c. Tomo II, N. 0 2, pá g. 929.
M/ o. en Archivo General de Indias. Sevilla. - Estado; Bu enos Aires; Legajo 3. Libro
Copiador de la correspondencia d e Elío a los Ministerios.
(36) Oficio de Elío al Min istro de Gtterra , íd., íd.
(37) Oficio de Elío al Ministro de Guerra, íd., íd.
(38) Carta con anotaciones diarias . .. ( Mateo Magariños). Archivo General de la
Nación. Montevideo. Fondo Ex Archivo y Mu seo Histórico. Caja 8.
( 39) Id., íd.

-

78 -

�"á esso de las 9 de la noche se metieron tres picaros armados en la casa
del Ministro de Marina D.n Juan Ferrer á registrarle la casa p.a ver los
víveres q.e tenia p.a la Marina; este insulto lo incomodo represento, y la
satisfaccion, q.e le dio Vigodet fue de q.e no lo executarían mas, pero Ferrer
reclama, o q.e han de salir fuera de la ciudad estos insultantes, q.e han
atentado el sagrado de su casa, o que el y su Hermano q.e actualm.te· es
Regidor lo han de verificar". ( 40)

Es interesante destacar que, además de esta franca rivalidad que
hemos venido analizando entre los dos sectores mencionados, existían
entre los componentes de uno de ellos, el del Virrey, una serie de
rozamientos que si bien no llevaron a una situación de, hostilidad,
dan la pauta de ese estado de intranquilidad y de pasiones enconadas
en que se debatían las autoridades de Montevideo.
Vigodet aun cuando "vive con Elfo y este no lo dexa" (41) en
varias oportunidades había sentado sus discrepancias con las resoluciones del Virrey:
"Si aquél me hubiese creído - le decía el Gobernador de Montevideo
al del Paraguay refiriéndose a las medidas de Elío- desde los principios,
y no se hubiera pegado tanto á su propio dictamen, seguramente no nos
veríamos en la triste situación en que nos hallamos". (42)

En la citada Junta de Guerra hubo ocasión de que esas discrepancias se pusieran nuevamente de relieve. Vigodet no quería reasumir
el mando de Gobernador -ya que había sido nombrado para Chileporqué Elfo, habiendo despreciado desde que llegó sus medidas, debía
ser el único responsable de la situación angustiosa de la Plaza. En la
crónica que de la reunión hace Magariños refiriéndose al problema
expone:
"En la ]unta de Guerra, q.e se celebró aora tres dias Vigodet le dixo
Elio las verdades del Balquero, pues oponiendose á recivirse del mando de
la Plaza y dichole el Virrey q.e p.r q.e le dixo, q.e p.r q.e el la havia per·
dido por oponerse, y despreciar luego q.e llego sus medidas, y así q.e ya
q.e la había arruinado y á su vecindario, q.e la defendiese el". (43)

El conflicto se solucionó al ceder Vigodet ante la mediación de]
Cabildo y Salazar.
Aun cuando la escisión entre Gobernador y Virrey quedara latente, a raíz de disposiciones tomadas en común ella fué desapareciendo. El 12 de junio, limadas ya asperezas, Vigodet en una proclama incitaba a los Soldados, en su nombre y en el del Virrey, a prestar
toda la colaboración posible para que el plan de defensa de la Plaza
pudiera dar los mejores resultados. (44)
El espíritu levantisco de Elfo originaría también un conflicto
con el Cabildo que, aunque solucionado en el momento, se replantearía
Id., íd.
(41) Id., íd.
(42) Oficio de Vigodet a Velazco. Colonia 20 de mayo de 1811. MUSEO MITRE: "Do,
cumentos del Archivo de Belgrano". Tomo III, pág. 264.
(43) Carta con anotaciories ... ( Mateo Magariños). Archivo General de la Nación.
Montevideo. Fondo Ex Archivo y Museo Histórico. Caja 8.
(44) Proclama de Vigodet. Montevideo, 12 de junio de 1811. Archiv~ y Biblioteca
"Pablo Blanco Acevedo". Montevideo. Bibliorato 2, Carpeta 7, Impreso.
(40)

-

79 -

�más tarde con caracteres más definidos en ocas1on de la venida, en
el mes de agosto, de Funes, Pérez y Passo. Ahora lo mantuvo porque
el Ayuntamiento intentaba que no se realizase el proyectado bombardeo a Buenos Aires. En su sesión del 5 de julio considerando que
la expedición solo podría traer perjuicios, el Cabildo acordaba enviar
un oficio al Gobernador Vigodet haciéndole presentes los inconve·
nientes que podría surgir, dado que _los "temporales de la estación"
fácilmente destruirían los buques, disminuyendo así el poderío de
Montevideo; en razón de eso le pedía que solicitase al Virrey la suspensión del "bombeo" hasta que hubiera noticias exactas de los refuerzos que podrían llegar de la Peninsula. ( 45) . A las 11 del día
siguiente, en vista de que no se había recibido contestación y la expedición -según "noticias estu judiciales"- estaba por partir, el
Ayuntamiento ofició nuevamente al Gobernador haciéndole presente
que la escuadra no debía hacerse a la vela sin que se reuniene antes un
Consejo de Guerra encargado de dictaminar sobre el punto; remarcaba una vez má la situación apremiante de la Plaza sometida a un
constante bombardeo por parte del ejército sitiador. (46)
Vigodet contestó al Cabildo que aún no había recibido respuesta
de Elfo y que en cuanto la tuviera la remitiría. (47) Así lo hizo el
mismo día. En ella el Virrey se negó terminantemente a suspender la
expedición porque no encontraba
"un motibo p.a detener una operacion, q.e pueda acarrear tantos beneficios
aun á esos mismos que la reprueban". ( 48)

Refutando los inconvenientes presentados por los Cabildantes
sostenía que la Plaza no quedaba indefensa porque el enemigo
"con una artillería despreciable, lo mas que puede reunir son dos mil fusiles
malos"

y además:
"La expedicion esta pronta, y se ha gastado mucho en aprontarle; seria
una verguenza el dejarla de realizar". (49)

Conjuntamente con estas explicaciones, le hacía a Vigodet una
serie de observaciones que representan un ataque directo a los Cabildantes:

(45) Oficio del Cabildo a Vigodet. Montevideo, 5 de julio de 1811. REVISTA DEL AR·
CHIVO GENERAL ADMINISTRATIVO. "Actas del Cabildo de Montevideo". Tomo Noveno, pág. 502.
Borrador. Archivo General de la
ación. Montevideo. Archivo General Administrativo.
Caja 735, Carp. 1811. "Documentos diversos".
(46) Acta del Cabildo de Montevideo del 5 de julio de 1811. REVISTA DEL ARCHIVO
GENERAL ADMINISTRATIVO. "Actas del Cabildo de Montevideo". O. cit. Tomo Noveno,
pág. 498/ 9.
(47) Oficio de Vigodet al Cabildo de Montevideo. Montevideo, 6 de julio de 1811. Archivo General de la Nación. Montevideo. Archivo General Administrativo. Libro 568,
pieza 41.
(48) Oficio de Elío a Vi.godet. Montevideo, julio 5 de 1811. REVISTA DEL ARCHIVO
GENERAL ADMINISTRATIVO: "Actas del Cabildo de Montevideo''. O. cit. Tomo Noveno, pág. 502.
(49) Oficio de Elío a Vigodet. Id., íd.

-

80

�t,,,,v.t ..
/

h ... .tl~ ...-.

P"" "'..

.e a
Jumo, de
2 ;¡~~"{ªa/fS"~ª
p.

..

d

1

Carta, borrad~:· con anotaciones diarias desde el Mayo
(Mateo Magarmos) a Fran.co: ... existente en el Archivo
General de la Nación, Montevideo

-

81-

�"Ojala que los clamores de esos q.e llaman pueblo no fueran efecto del
egoismo de algunos q.e temiendo el ataque de sus posesiones en la Capital,
quieren que sufra Montevideo insultos, y daños de . la chusma, ó de otros
de quienes la envidia y la inaccion son su verdadero caracter ----y terminaba- ¿Hay algun riesgo? No puede dejarlo de haver en las acciones mili·
tares, lo que si es extraño, que los que lo han de pasar, se hallen gustosos,
y los que se quedan en sus casas murmuren, y charlen sin más objeto q.e
impedirnos la gloria de los que quieren sacrificarse por la patria".

También sentaba como fundamental:
"Que nada es mas contrario al feliz exito de las operaciones militares
que el que quieran dirigirlas ó determinarlas muchas personas, que aunq.e
con sana intencion carecen de los conocimientos necesarios en la materia".

E insistiendo en sus conc'i)ptos se mostraba sorprendido por la
propuesta del Cabildo, tendiente a reunir una Junta de Guerra, porque
"en las acciones militares es la primera vez que oigo deba consultarse á
la multitud". (50)

Y Elfo, firme en sus propósitos, días después, hacía que Michelena
realizase su proyecto. El 15 de julio Buenos Aires fué bombardeada
sin previo aviso y al día siguiente Michelena parlamentaba a la Junta
intimándole su rendición:
"Con la mecha en la mano, y en el preciso término de dos horas" esperaba la decisión de la Junta respecto a la siguiente propuesta:
"Buenos Ayres no será hostilizado, ni bloqueados sus puertos, si la
Junta hace retirar las tropas que ha enviado á la banda oriental, y que todo
vecinó se vuelva á sus hogares". (51)

Nadie sería perseguido ni arrestado por sus ideas anteriores y se
establecería la libertad dei movimiento para los que quisieran pasar
de un bando a otro. Por su parte ofrecía
"no proceder hostilmente contra la Junta de Buenos-Ayres, hasta tener una
decision absoluta del gobierno de España sobre los acaecimientos de este
vireynato, siempre que los pactos estipulados se observen religiosamente.
La negativa de esas proposiciones tan justas, y tan lisonjeras. . . . . . ó
la tardanza en contestarlas categoricamente, serán la señal de fuego". (52)

Digna y enérgicamente respondió la Junta al enviado de Elfo:
"Ni el tono valenton con que vmd. insulta, ni el amago de su ferocidad,
por unos medios solamente capaces de exercitar su encono sobre imbeciles
é impotentes, serán bastantes a desviar el gobierno y pueblo de Buenos
Ayres de las justas medidas con que resiste las osadas tentativas del que
le ataca". (53)

Montevideo había ido al ataque porque -así lo decía Elfo al
Cabildo(50) Oficio de Elío a Vigodet. Id., íd.
(51) Ofício de Michelena a la Junta de Buenos Aires. Bergantín Ligero sobre el sur•
gidero de Baliza. 15 de julio de 1811. Gazeta de Buenos Aires. O. cit. T. II, pág. 598.
(52)

Id., íd.

.
(53) Oficio de la Junta de Buenos Aires a Michelena. Buenos Aires, 16 de julio de
1811. Gazeta de Buenos Aires. O. cit. Tomo II, pág. 600.

-82 -

i

l

�"El modo de imponer al enemigo, no es el de sufrir pasivamente su~
incomodidades, pues hasta aora nada otra cosa se há hecho, sino el de
ofenderle; y hacerle experimentar los efectos de nuestras fuerzas". (54)

En efecto, la situación de Montevideo era en extremo difícil: reducida al recinto de la Plaza y la Campaña entera en manos de las
fuerzas de Buenos Aires que la dominaban no solo por imposición de
su fuerza militar, sino también, porque el espíritu de rebelión había
cundido y triunfado en ella totalmente; para recuperarla los únicos
medios eficientes eran las armas.
"me dices en tu apreciable - escribía muy acertadamente Michelena a Sa.
lazar el 23 de abril- que de la campaña se ha de hacer mas con la intriga,
que con las armas: te engañas de medio á medio, la campaña la sujetarán
las bayonetas, bien las tropas portuguesas que pidamos, ó de las que de
España vengan: y despues de destruidos los insurgentes, que componen todos
los hombres habitantes de élla, costará algunos años el desarraigar el fornes
de la insurreccion". (55)

Perdida la Colonia, cercada Montevideo por los insurgentes, Elfo
envió a su secretario Esteller a concertar con Souza el apoyo de éste;
pero hasta los primeros días de julio nada se sabía positivamente del
resultado de la misión. La vía fluvial era el único recurso que tenía
Montevideo para hacer sentir su fuerza; debía emplearla y lo hacía
bombardeando a la propia Capital. Mientras no contase con el apoyo
portugués, no podía usar de sus fuerzas terrestres más que para la
defensa; ellas eran escasas; lo están testimoniando los insistentes y
continuos pedidos de tropas a la Península.
El Cabildo solicitó repetidas veces auxilios de hombres al Consejo de Regencia (56) el Virrey por su parte lo hizo al Ministro de
Estado; el 28 de junio le decía:
"En mi oficio de 13 del expresado mes de Mayo signifique a VE. y ahora
la repito con mas vehemencia quan sensible y doloroso me era el entorpe·
cimiento del embio de las Tropas de esa Peninsula. Estoy seguro de que
si hubieran siquiera llegado oportunamente las que yo debí haver traído
conmigo, habría conseguido la seguridad de la posesion Española en estas
Provincias, pero hoy es imposible hacer nada con menos de dos mil hombres
armados y esto si llegan con la presteza que los hé solicitado'•. ( 57)

Días después, al iniciarse agosto, Cabildo y Virrey hacían un nuevo
llamado a España. (58)
Elfo, luego de exponer el panorama sombrío que ofrecía el par-

,

(54) Oficio de Elío al Cabildo de Mont evideo. Montevideo, 6 de julio de 1811. REVISTA
DEL ÁRCHIVO GENERAL ADMINISTRATIVO. "Actas del Cabildo de Montevideo". O. cit. T. IX,
pág. 501.
(55) Carta de Michelena a Salazar. Colonia, 23 de abril de 1811. En Gazeta de Buenos
Aires. O. cit. T. 11, pág. 406/8.
(56) Oficio del Cabildo de Montevideo a la Regencia de España. Montevideo, 13 de
mayo de 1811. Borrador. - Archivo General de la Nación. Montevideo. Archivo General
Administrativo. Caja 735. Carpeta "1811 • Documentos diversos".
(57) Oficio de Elío al Mini•tro de Estado. Montevideo, 28 de junio de 1811. GUSTAVO
GALLINAL: "Correspondencia del Virrey Feo. Xavier Elfo" en REVISTA DEL INSTITUTO H1s·
TORICO Y GEOGRAFICO DEL URUGUAY. 0./cit., pág. 940.
(58) Oficio del Cabildo de Montevideo a la Regencia. Montevideo, 4 de agosto de 1811.
(Borrador). Archivo General de la Nación. - Montevideo. Archivo General Administrativo.
Caja 735.

-

83-

�tido de la Regencia en el Plata, presentaba al Ministro de Estado la necesidad apremiante de un inminente envío de
"auxilio de Tropa que a nombre de SM. y persuadido de que tendrían pron·
tamerite lugar mis instancias sobre este punto, ofrecí a este Pueblo desde
que tomé posesion del mando con el fin de que no desmayasen en el valor
y constancia con que han sostenido y sostienen la defensa desta Plaza". (59)

Mateo Magariños, en su ya citada carta, también trasluce esta
imperiosa necesidad de tropas para
"reemplazar la falta de aquí". (60)

El 20 de mayo Montevideo había amanecido sitiado; pasado el
desorden de los primeros momentos, el 23 se ponían todos los cuerpos
sobre las armas (61). La escasez de tropa obligaba aún más a que, sin
pérdida de tiempo, se fuese a la elaboración de un plan de defensa y
a la movlización inmediata de todos los recursos disponibles. El 6
de junio el plan estuvo estructurado y la gente ya alistada destinada
a los puestos que debía ocupar; pero necesitando
"el gobierno una razón individual del vecindario q.e no lo está, p.a contar
con él en los casos de necesidad"

solicitó Vigodet del Cabildo que ordenara a los Alcaldes de barrio
hicieran en su distrito
"una lista o padrón de todo Individuo no alistado, capaz de servir a la
defensa y tomarlas Armas ... Estas listas se remitiran a manos de VE. luego
q.e se haya concluido y sirviendose despues pasarmela tomare de las no·
ticias que ellas me ministren los demas conocimientos y providencias con·
ducentes para rectificar mi expresado plan"; (62)

Como si las dificultades fueran pocas para el gobierno de Montevideo, que debía defenderse de las asechanzas y ataques del enemigo
de afuera, tenía que cuidarse y luchar contra los enemigos de adentro.
Eran muchos los partidarios de la Junta en· la Plaza. El 13 de mayo
Elfo escribía al Ministro de Estado en España que estaba
"obrando la intriga de tal modo, que se me ha asegurado hay dentro de la
plaza un partido infiel poderoso". (63)

Y a anteriormente se habían tomado medidas estrictas para precaver la acción solapada de esos elementos; se habían inst:ruído su(59) Oficio de Elío al Ministro de Esrado. Montevideo, 7 de agosto de 1811. - GUSTAVO
GALLINAL: "Correspondencia del Virrey Feo. Xavier Elío", en REVISTA DEL INSTITUTO HIS·
TORICO Y GEOCRAFICO DEL URUGUAY. 0./ cit., pág. 949.
(60) Carla con anotaciones diarias... (Mateo Magariños ). Archivo General de la
Nación . Montevideo. Fondo Ex Archivo y Museo Histórico. Caja 8.
(61) Id., íd.
(62) Oficit&gt; de Vigodet al Cabildo de Monlevideo. Montevideo , 6 de junio de 1811. Archivo General de la Nación. Montevideo. Archivo General Administrativo. Libro 568, p. 28.
(63) Oficio de Elio al /11inistro del Despacho de Estado en España. Montevideo, 13 de
mayo de 1811. Cit. PEREDA: "Artigas". O/ cit. T. 1, pág. 255.

-84-

�marios contra quienes intentaban seducir a soldados para que se pasasen a Buenos Aires. ( 64)
En su oficio del 21 de abril Elfo dijo al Cabildo que estando en
conocimiento de que diariamente se comunicaban ciertos sujetos de
la ciudad con Manuel Artigas,
"y otros delos principales; estoy tomando providencias para alejar y desvaratar esa Canalla; pero esto convencido que sin adaptar el sistema de
rigosos militar cada ves nos hallaremos mas incomodos.
Al/in pues de usar rapidam.te del castigo merecido precederá VE a
hacer colocar a la mayor brevedad la horca en la Plaza que a mi pesar
deberia servir paraq.e en ella espien con prontitud su crimen todos los Tray·
dores asu Rey y a su Patria". (65)

Al día siguiente el Cabildo acusando recibo del oficio, comtmicó
al Virrey que
"([ha meditado]) ha dado todas las disposiciones convenientes ( p.a que se
verifique) a efecto se verifique su plantación ([sin dilacion alguna]) con
toda la prontitud que Ve. encarga y ([exige]) es tan de necesidad p.a hacer
exemplares castigos con toda persona ([ .....•.. ]) q.e se descubra y apre·
henda por traidor". ( 66)

Con esta medida se trataba de intimidar a los enemigos de adentro.
Pero pronto la horca fué sacada de su emplazamiento. En carta que
desde el Campamento de San José el 8 de mayo escribió un patriota
prófugo de Montevideo, y publicada después en la Gazeta de Buenos
Ayres, expresaba hablando de Elfo
"Puso una horca, pero la quitó, y creo no tendrá valor para quitar la
vida á ningun criollo, aunque si para mandar algunos á España, como
hizo ultimamente. . . . . . . . sin causa alguna". ( 67)

Un recurso más eficaz, porque al menos fué puesto en práctica
repetidas veces, era el de expulsar a los sospechosos de la ciudad; ya
hemos visto como el 21 de mayo se dió a los franciscanos y a 40 familias por su calidad de "sospechosos" el plazo perentorio de 4 horas
para que saliesen de la ciudad. (68)
Y el 9 de junio escribió Magariños:
(64) Oficio de ]. de Chopitea al Gobernador Militar de la Plaza. Montevideo, 19 de
abril de 1811. Archivo General de la Nación. M¡mtevideo. Archivo General Administrativo.
Libro 570.
(65) Oficio de Elío al Cabildo de Montevideo. Montevideo, 21 de abril ele 1811. Ar·
chivo General de la Nación. Montevideo. Archivo General Administrativo. Libro 570.
(66) Oficio del Cabildo de Montevideo al Virrey Elío. Montevideo, 22 de abril de
1811. (Borrador). Archivo General de la Nación. Montevideo. Archivo General Adminis·
trativo. Libro 569, p. 31.
('67) "Carta de una persona que salió de Montevideo el 2 de mayo". San José, 8 de
mayo de 1811, en Gazeta de Buenos Aires. O./ cit. T. II, pág. 431.
(68) Carta de Nicolás Herrera a M. Obes. Partido del Miguelete, 4 de junio de 1811.
En Gazeta de Buenos Aires. O/ cit. T. II, pág. 492.
El Cabildo, el 27 de mayo, "conmovido como padre", ·intercedió en favor de los ex·
pulsos, solicitándole a Elío les permitiera retirar sus equipajes.
(Oficio del Cabildo de Montevideo a Elío. Montevideo, 27 de mayo de 1811. Archivo
General de la Nación. Montevideo. Archivo General Administrativo. Libro 569, p. 48. (Bo·
rrador).

-

85 -

�oy se han mandado salir varios sujetos y entre ellos d.n ]osef Maria Roo
oficial 1.0 de la Aduana hijo! de B.s Ays. p.r q.e te aseguro q.e cada dia
tenemos de q.n sospechar". (69)

Junto a este trabajo que socahadamente realizaban los agentes
de Buenos Aires dentro de las murallas cabe añadir otro factor de conflicto: la presencia de los marineros y tripulantes de los buques americanos e ingleses surtos en la Bahía. Según relata Magariños la noche
del 5 de junio cuando pasaban algunos americanos en sus botes a
"llevar noticias, y prevenciones a los Insurgentes del otro lado de Miguelete
p.r la costa y el mismo Arroyo, los han preso, y no savemos q.e resultará" (70)

Días después fué el mismo Magariños quien propuso al Virrey
que se le diese a los 27 buques Ainericanos surtos en el puerto la orden
de partir porque
"son los mas apacionados a los insurgentes. . . -y es preciso- tener estas
menos bocas y enemigos". (71)

Tal es, a grandes rasgos, la difícil situación de la Plaza de Montevideo. Sola, cercada por los insurgentes que la sometían día y noche
al bombardeo y con una única salida: el río. Con una fuerte defensa,
sus inexpugnables murallas y sus buques, pero frente a dos enemigos
poderosísimos: afuera, el ejército sitiador; adentro, el hambre, la miseria, las privaciones de toda clase. El comercio sofocado sin posibilidad de movimiento y
"sumamente disgustado por la pérdida de su campaña". (72)

Escasez de tropas y de numerario; graves disidencias instestinas.
Todos estos factores tenían forzosamente que minar la moral de los
habitantes.

.,

"desengañados - por otra parte- de mil vanos prometimientos". (73)

Estado de espíritu que Elío se encarga de confirmar cuando
escribía el 7 de agosto al Ministro en España, acentuando, tal vez, el
carácter dramático del momento para impresionar a los hombres de
la Península. Decía al solicitar urgentes auxilios de tropa que, con
"promesas y entretenimientos, hé conseguido lo que no es creible, sin em·
burgo de que no han faltado ni faltan muchos que las han considerado
vanas, y aereas, y producido de consiguiente con ellos desconfianza y des·
engaño que temí trascienda a todos, si los remedios se retardan mucho
más tiempo". (74)
(69) Carta wn anotaciones diarias... (Mateo Magariños) . Archivo General de la
Nación. Montevideo. Fondo Ex Archivo y Museo Histórico. Caja 8.
(70) Id., íd.
(71) Id., íd.
(72) "Carta de una persona que salió de Montevideo el 2 de mayo". San José, 8 de mayo
de 18ll. Gazeta de Buenos Aires. O/ cit. T. II, pág. 431.
(73) Id., íd.
(74) Oficio de Elío al Ministro de Estado. Montevideo, 7 de agosto de 1811. GusTAVO
GALLINAL: "Correspondencia del Virrey Feo. Xavier Elfo", en REVISTA DEL INSTITUTO H1s·
TORICO Y GEOGRAFICO DEL URUGUAY. Ü/ cit., pág. 954.

-86-

'

�La indolencia de la Península, preocupada con sus graves problemas del momento, tenía que influir también poderosamente en
quienes, ante sus propias dificultades, podían pensar que ellas eran
las más importantes y que debían merecer por lo menos una cierta
atención. En la carta citada del 8 de mayo, leemos:
"sus habitantes ya antesi de mi salida disimulaban con trabajo sus deseos
de la union á nuestra causa, y solo los empecinados y emigrados gritaban
en los cafés todas las mentiras que puede sugerir una imaginación afligida,
pero que ya hacían poco efecto". (75)

'"

Estas palabras pueden encerrar la exageración a que lleva el apasionamiento por una causa; la necesidad quizá, que pudiera sentir
una persona prófuga de demostrar su sincero patriotismo; tal vez
también algunas razones más; pero ellas son testimonio palpitante
de un estado psicológico: trasuntan el cansancio por las muchas privaciones de la generalidad de los habitantes de Montevideo. Solo un
grupo vivía cómodo, el de los empecinados, los partidarios de Ponce,
según informa Nicolás Herrera en su carta a M. Obes (76);
"gente soes y vaja - dice de ellos Magariños- son una porción de Andaluces q.e no tienen sobre q.e caer, pero q.e Ponse los autorisa para hacer
d.as, Rondas"

que se aprovechaban de las circunstancias para cometer toda clase de
"tropelías y robos" (77). Y los emigrados que defendían un interés
personal: su libertad o su propia vida.
Posiblemente hubiera 'un freno considerable que detenía aquél
"deseo de unión" -de que habláramos- , d.e l pueblo de Montevideo
a la causa de los insurgentes: las noticias, ciertas una veces, otras probablem~nte falsas hechas circular con un fin exclusivamente proselitista, de la conducta de los sitiadores para con los enemigos que caían
en sus manos. El decreto, cierto, del 23 de junio, dado por el Jefe de
los insurgentes al instalar el sitio, estableciendo un plazo hasta las 4
de la tarde de ese día para que todo europeo se refugiase en la ciudad,
o de lo contrario sería "pasado a cuchillo".
El tan mentado incendio y saqueo de las propiedades privadas
en extramuros; el hecho de ofrecer la libertad a los esclavos que combatiesen en sus filas. Del tenor de los datos circulantes nos da la pauta
Magariños cuando escribe:
"Oy se escapó un Pobre Marinero, q.e havia tomado partido con ellos
y servia en calidad de ranchero, el q.e da terror el oirlo p.r q.e asegura q.e
el Español Europeo q.e toman descuidado lo deguellan y roban ... q.e p.r
sanjas, y cercos ha contado unos 18 y es tal su freneci, q.e lo cmsifican á
puñaladas, pues en uno conto sobre 50 taxos". (78)
(7 5) " Carta de una persona que salió de Montevideo ... ". San José, 8 de mayo
de 1811, en Gazeta de Buenos Aires. O/ cit. T. 11, pág. 431.
( 76) Carta de Nicolás Herrera a M. O bes. Partido del Miguelete, 4 de junio de 1811.
Gazeta de Buenos Aires. O. cit. T. II, pág. 492.
(77) Carta con anotaciones diarias. (Mateo Magariños). Archivo General de la Nación.
Montevideo. Fondo Ex Archivo y Museo Histórico. Caja 8.
(78) Id., íd.

-

87 -

�Todo ese conjunto de temores, pasiones encontradas, dificultades,
privaciones, desórdenes, luchas intestinas era lo que encerraban los
muros de Montevideo por los días en que duró el asedio del año ll.

V

INVASIÓN PORTUGUESA
Las miras portuguesas sobre las posesiones españolas en el Río
de la Plata se remontan a las primeras épocas de la Conquista; la diplomacia lusitana no renunció nunca a las pretensiones de dominación
en la Banda Oriental. En el añó 1808, cuando el avance de Napoleón
en la Península, no sólo la Corte Portuguesa sino que también entonces
la Princesa Carlota, arreciaron en sus intentos para sojuzgar aquél
territorio. La Infanta en el año 1810 para congraciarse con las autoridades de Montevideo realizó diversas gestiones que no merecieron el
beneplácito del gobierno de España. Enterada la Regencia de ellas,
el 30 de enero de 1811 diplomáticamente hizo sentir su disconformidad,
diciéndole a la Princesa que no se tomase
"la molestia de trasladarse a Montevideo, ni crea que la conducta del Conde
de Linhares haya de perjudicar los intereses y derechos de Fernando VII". (1)

Pero la Carlota, si bien no efectuó su anunciado viaje, continuó
en ininterrumpido contacto con la Plaza; ya fuera por medio de su
edecán Presas, ya mediante la intervención de Contucci, o a veces
por correspondencia directa con las autoridades de Montevideo.
Según lo relatado por Presas en las "Memorias de la Princesa
Carlota",
"Las escaseces que experimentaba la tropa de la Guarnición y el ve·
cindario, obligaron al Gobernador Vigodet a pedir a la Princesa que se
dignase detener á la situación aflictiva en que se hallaban los fieles espa·
ñoles en aquel punto, y que lo socorriese con algztnos víveres". (2)

El Ministro español en Río de J aneiro advirtió con tiempo al
Virrey del Río de la Plata que había riesgo en aceptar el ofrecido
apoyo. De manera particular decía:
"Habría visto que la Serma. Sra. Princesa Da. Carlota aunqzu~ mzty res·
petable por ser quien es, no tiene influencia para ma.ndar, ni disponer ni
de ztn tambor, ni de un fusil, si no es quanto pztdiese esto favorecer otros
planes é ideas muy dij erentes de los suyos, que por medios qzte tengo ya
indicados y qzte no puedo ni debo repetir por esta ocasión, se ha sor·
J,.

O) Carta del Consejo de Rege11cia a la Princesa Carlota. Isla de León, enero 20 de
1811. En Archivo Histórico Nacional. Estado. Legajo 5837. Cit. RUBIO: "La Infanta Car lotas
]oaqui,.a". Madrid, 1920, pág. 241. - Cit. en C. L. FREGEIRO: "Estndios Históricos sobre la
Revolución de Mayo". Edic. Biblioteca de Historia Argentina y Americana. - Buenos Aires,
pág. 79/ 80.
(2) PRESAS: "Memorias de la Pri1lcesa Carlota". Copia en la Biblioteca Nacional.
Montevideo. - Bibl:ote ' a Lamas, p. 65.

-

88 -

�prehendido la buena fé de esta dignisima Princesa, empezando por enga·
ñarla, y pretendiendo por su medio, bien que muy contra sus intenciones, en·
gañar también á VE".

Además, consideraba que la confianza que en Montevideo se le
tenía a Presas no era justificada; así lo escribía:
"No hace todavía tres meses que el Dr. Presas, que se llama su Secret.o ...
tuvo el atrevimiento de abusar del nombre de la Princesa, hasta el punto
de escrivir en su R.l nombre á ese Caball.o Gobernador que aunque yo
declarase que este Gobierno no estaba dispuesto á dar los auxilios de armas
y dinero que yo habia solicitado que se enviaran uno y otro inmediatam.te
apenas lo supe, reconocí la intriga, su origen, y objeto, y repetí al Sor.
Bigodet que á pesar de las pomposas promesas no conseguiría ni un quarto
ni un fusil. Así se ha verificado ... " (3)

Sin embargo, y a pesar de estos avisos, Montevideo continuó solicitando auxilios a la Corte, ya directamente, ora con intervención de
la Princesa. Como resultado de estas tratativas, la Infanta, contestando
el oficio que Elío le enviara el l. 0 de mayo, prometió al Virn'y que
estaba dispuesta a acudir ante su esposo en demanda de los auxilios
solicitados y que ya había obtenido que el Príncipe Regente enviase
a Souza una Real Orden para que pusiera en movimiento las tropas
y penetrase en el territorio español a fin de pacificarlo; todo ello,
previo aviso a la Junta de la necesidad imperiosa de aceptar la mediación portuguesa. Luego, y continuando estas gestiones logró un
permiso para el envío de armas y municiones a Montevideo. ( 4)
Pero Casa !rujo tampoco desmayaba en sus pretensiones; siguió
llamando la atención al Virrey sobre el peligro a que se exponía en
sus relaciones con Carlota.
"Se me ha asegurado --escribía el 8 de junio- que en Junta de Cabildo,
y Guerra, celebrada en esa ciudad, se ha tratado si no seria mejor antes
de caer en las manos de la Junta de Buenos Ayres, llamar á la Princesa
Da. Carlota con la condición de que ésta reconociese antes la Soberanía
delas Cortes y executase sus decretos, y que unanimemente se habían decidido los V ocales por el último partido. No se concibe como, ni porque
ha podido agitarse ái una question tan delicada y de consequencias incalcu·
lables, que nos echaría quizas en otra revolucion mas peligrosa. . . El Gobno.
portugues que p.r un principio de propia conservacion, y p.a evitar los
riesgos que amenazan á esas partes confinantes por la doctrina, principios,
y exemplo de esos revoltosos, nos dá los Socorros militares que VE. ha
reclamado, no nos impone una condición tan peligrosa para su subministracion. ¿A que pues suponer, discutir,_ y decidir sobre una alternativa que
realmente no existe?" ( 5)
(3) Oficio de Casa lmjo a Elío (Reservado). Río de Janeiro, 27 de abril de 1811. Archivo General de la Nación Argentina. Bnenos Aires. Gobierno Nacional "Banda Oriental
1811-12". S X, C l, A 5, N. 0 11. C. 753. Ordenación N. 0 48/51 en el Archivo Foto-copias
de la Facnltad de Humanidades y Ciencias de Montevideo.
(4) EMILIO LOZA: "La Campaña de la Banda Oriental" (1810-1813) en HISTORIA DE LA
NACION ARGENTINA, Academia Nacional de la Historia. 2.ª edic. "El Ateneo". Buenos
Aires 1941. Tomo V, 2.ª Sec. Cap. XV, pág. 574.
(5) Oficio N. 0 26 de Casa lrujo a Elío. Río de Janeiro, 8 de junio de 1811. Archivo
General de la Nación Argentina. - Buenos Aires. Gobierno Nacional. "Banda Oriental
1811-12". S X, C l, A 5, N. 0 ll, Cpta. 753.
Ordenación N. 0 108/ 10 en el Archivo Foto-Copias de la Facultad de Humanidades y
Ciencias de Montevideo.

-

89 -

�No obstante lo que pudiera inducirse de estas últimas pal abras
de Casa !rujo, el Ministro español también previno a Elfo sobre las
actitudes de la Corte del Brasil. A fines de abril reiteraba al Virrey que:
"El Gobierno Portugues, esto es su Minist.o de Estado, que parece no
haber perdido todavia la esperanza de que los Jacobinos de Buenos Ayres
se acoxan al manto de la proteccion del Principe Su Amo, con miras ulwriores, no dexará de apoyar por su parte algun plan con el mísmo objeto.
Esto se haze mas provable quanto sus miras sobre aquel Pays son bien conocidas, y tenemos tantas pruebas, y tan recientes de la doblez de su conducta aparentando aqui querer exterminar á los insurgentes con las fuerzas
Portug.sas de la Frontera, y siguiendo al mísmo tiempo una correspondencia
secreta, pero muy amistosa con ellos". (6)

Sin embargo Elío no se ciñó a las órdenes que como observaciones
le hacía el Ministro español de Río. En todo momento obró por propia
decisión desestimando en su mayor parte las apreciaciones de aquél.
Tal vez lo hiciera porque conocía que esa era la única solución posible que se le presentaba para hacer frente a los insurrectos; y probablemente por eso también, más tarde, Casa Irujo cambiaría su oposición por asentimiento.
El 25 de abril enterado Elfo por medio de la Infanta Carlota de
la Orden del Príncipe Regente en la que
"su alteza subsiste '-decía- en la determinación de auxiliar las operaciones
de las tropas españolas, que tienen por objeto pacificar estas provincias, y
que tengo la honra de mandar y restituirlas a la dominación de nuestro
único rey y señor D. Fernando VII".

solicitó del Capitán General de Río Grande de San Pedro,
"El auxilio de las tropas de VE. - porque- puede ayudarme a desva·
necer esta insurrección, si VE. hace que ochocientos hombres de caballería,
con dos piezas de tren volante, vengan a situarse cerca de la costa del río
Negro, a las inmediaciones de la Capilla de Mercedes, pueblo en la que
tienen formada una Junta ......... yo espero que VE. mi avise - le decíacon la mayor prontitud posible lo que determine, para yo combinar los
movimientos de las tropas del general Vigodet y darles las correspondientes
órdenes. Para que no haya atraso y pueda la tropa del mando de VE. entrar
y tener todos los auxilios que necesite y tenga el vecindario de aquella Banda
le incluyo el pasaporte adjunto". (7)

Pocos días después de la comisión de Joaquín de Paz (8 ) insistía
el Virrey ante Souza arguyendo que, habiendo crecido el mal
"hasta hacerse general, y con una velocidad de que no hay ejemplo - apun·
taba refiriendose a la insurrección de la Campa.ña Oriental- ... Acabo de
( 6) Oficio de Casa lrujo a E lío. - Río de Jan eiro 27 de abril de 1811. Archivo Ge·
neral de la Nación. Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional "Banda Oriental 1811-12" .
S X, C 1, A 5, N.0 11, Cpta. 744.
Ordenación N. 0 54/ 6 del Archivo Foto-Copias de la Facultad de Hummidades y Ciencias
d e Montevideo.
(7) Oficio de Elío al Cap. Gral. del Río Grande de San Pedro, don Diego de Souza.
Montevideo, 25 de abril de 1811. - Archivo Público de Río Grande del ·sur-Brasil doc.
0
N. 81. Cit. PEREDA: "Artigas". O/ cit. Tomo I, pág. 184/ 5.
(8) Oficio de Elío al Capitán General de Río Grande de San Pedro, don Diego de
Souza. Montevideo, 29 de abril de 1811. Archivo Público de Río Grande del Sur. doc. N.0 83.
Cit/ PEREDA: "Artigas". O./ cit. T. I, pág. 186.

90 -

�Primera y segunda página del Oficio, original del Marqués de Casa Irujo a
Francisco Xavier de Elío, Río de ]aneiro 8 de Junio de 1811, existente en el
Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires

-91-

�-

92 -

�hacer marchar un cuerpo respetable que los contenga a cierta distancia,
interín avanzando el cuerpo de tropas portuguesas podamos combinar las
operaciones. Por lo tanto, y para que a estas gentes no les quede ningun
arbitrio ni medio de escaparse, será muy conducente que en lugar de los
ochocientos hombres".

se hicieran entrar todas las divisiones disponibles. Especialmente señalaba:
"Sobre todo encargo a VE. la celeridad en el movimiento de las tropas
y que me dé avisos duplicados, para p~mer en movimiento las del mando del
general Vigodet, y combinar las operaciones para estrecharlos y ponerlos
entre dos fuegos, sin que les quede ningún arbitrio, ni el de la fuga a Buenos
Aires, pues tengo tomados todos los pasos de los ríos". (9)

Y para que la marcha de las tropas auxiliadoras se realizase a
la mayor brevedad, porque así lo exigían las gravísimas circunstancias
por que atravesaba Montevideo, incluía con este oficio a Souza los
pasaportes necesarios para facilitarla.
El apoyo portugués era en efecto imprescindible para la ciudad
sitiada. El asedio -ya lo vimos- se sentía en ese entonces con mayor
intensidad. El Virrey no ocultó esos inconvenientes al Gral. Souza, y
otra vez el 8 de mayo insistiendo~ recalcaba:
"la urgencia de ejecutar los movimientos que le tengo indicados". (10)

El triunfo de Artigas en Las Piedras agravó sobremanera la posición militar de los españoles en Montevideo; de ahí quei Elío, en
un pedido casi desesperado, se dirigiese de nuevo al Jefe portugués
diciéndole:
"Los últimos apuros en que me veo ... me obligan a mandar a VE. al
Seniente coronel del real cuerpo de artillería don Juan Bautista Esteller, . ..
Va encargado de enterar a VE. del estado de esta campaña y crítica situación
en que se encuentra esta plaza y la Colonia, y concertar con VE. todo lo
pertinente al plan de ataque y demás que convenga para la pronta entrada
de las tropas portguesas en los territorios de S.M.C. Oigale VE. y dé entero
asenso a sus proposiciones y escritos, como si fuesen dictados por mi mismo,
en inteligencia de que el mal se ha hecho general y es de tal naturaleza,
que no solamente peligra esta parte del Río de ld. Plata con sus ultimos
restos de Montevideo y la Colonia, sino también los dominios de su alteza
real el señor principe regente". (11)

Independiente y paralelamente a estas gestiones directas de Elío
ante Souza, en la Corte de Río de J aneiro el Ministro español y el
Secretario de Estado trataban de llegar a un acuerdo sobre las condiciones en que se haría efectiva la ayuda portuguesa.
Casa Irujo, comprendiendo ahora que la situación de Montevideo
era apremiante y angustiosa, abandonó su firme oposición a la entrada de tropas portuguesas; si la había mantenido hasta entonces
( 9)

I d., íd.

(10) Oficio de Elío al Capt. Diego de Souza. Montevideo, 8 de mayo de 1811. Ar·
chivo Público de Río Grande del Sur. Doc. N.0 84. Cit./ PEREDA: "Artigas". O./ cit. T. I,
pág. 189/91.
(11) Oficio de Elío a Souza. Montevideo, 19 de mayo de 1811. Archivo Público del
Río Grande del Sur. Doc. N. 0 85. Cit. PEREDA: "Artigas". O./ cit. T. I, p. 230.

-93 -

�era porque consideraba que la penetración del ejército de Souza resultaría perjudicial y además porque así seguía las órdenes expresas
del Consejo de Regencia.
El 16 de enero el Secretario de Estado, Bardaxí, le había comunicado que el Consejo de Regencia ordenaba que,
"con respecto á la entrada de las tropas portuguesas. . . en las poseciones
españolas .. . deberá V.E. protestar solemnemente en el caso de que la Corte
del Brasil se determine á ello por muy graves que sean los motivos que
alegue para verificarlo; pues nunca puede haberlos para consentir semejante
cosa, ni aun bajo el pretexto de sujetar á los revolucionarios d« Buenos
Aires". (12)

La variante en su posición la define el mismo Casa lrujo en oficio
que dirigiera el 8 de junio al :Virrey:
"Por lo q.e mira á la entrada de las Tropas Portug.s en los Territorios
Españoles, yo en cumplimiento de las ordenes del Rey q.e he recivido sobre
este punto y de q.e he tenido la honra de informar á VE. anteriormente, me
he opuesto á ello sin cesar. Con todo VE. q.e las conoce, que deve haver
recivido las mismas, VE cuya fidelidad y patriotismo, son tan notorios, me
hace ver con este paso la imperiosa necesidad de separarse de ellos, en unas
circunstancias tan criticas como inesperadas: por lo mismo me he visto
obligado á levantar mi oposicion".

El cambio del Ministro español, al decir suyo, fué posible
porque en
"la comunicacion verbal hasta ahora, y que se me ha prometido escrita,
q.e me ha hecho este Secret.o de Estado en presencia del Ministro de lngla.
terra, me he limitado á pedir, apoyado por el mismo Mino. Britanico en
la demanda que el Gob.o portug.s haga una declaracion solemne y por escrito q.e se nos debe comunicar á ambos de que las tropas Portug.s no
entran en el Territ.o Espl. sino p.a apagar y apaciguar la sublevación ge·
neral q.e se ha manifestado en esas Campañas desde en Uruguay hasta el
Oceano ... y que luego que haya- cesado el citado motivo, q.e las hace
entrar evacuaran puntual y escrupulosamente todos los territorios de S.M.
Cat. q.e con el dicho objeto hallan sido ocupados por ellas". (13)

Iguales razones escribía el 9 de junio:
"Las circunstancias tan criticas como inesperadas en que parece hallarse
esa Importantísima Plaza, bastantemente indicadas por la ultima Carta de
VE. del 26 ultimo y confirmadas por las relaciones que nos llegan de todas
partes no solo me han hecho abandonar la constante oposicion que con
arreglo á las ordenes del Rey he manifestado contra la entrada de Tropas
(12) Oficio del Secretario de Estado, Bardaxí, al Marqués de Casa lrujo. Isla de León,
16 de enero de 1811. MusEo MITRE: "Documentos del Archivo de Belgrano". O/ cit. T. 111,
pág. 255.
.
(13) Oficio N. 0 27 del Marqués de Casa lrujo a Elío. Río de Janeiro, 8 de junio
de 1811. - Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional.
"Banda Oriental 1811-12". S X, C l, A 5, N.0 11. Cpta. 752.
Ordenación N. 0 102/ 5 en el Archivo Foto-Copias de la Facultad de Humanidades y
Ciencias de Montevideo.
(14) Oficio de Casa /rujo a E lío (N. 0 29 ). Río de Janeiro, 9 de junio de 1811. Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional. S X, C 1, A 5,
N.0 11, Cpta. 754.
Ordenación N. 0 113/ 14 en el Archivo Foto-Copias de la Facultad de Humanidades y
Ciencias de Montevideo.

-94 -

�Extrangeras, sino que por el contrario he creido de mi obligacion promover
la orden que se ha dado por este Gobierno al Cap.n General del Río
Grande ... Vera VE. confirmada la noticia de las precauciones solemnes que
he exigido para la pronta evacuacion del Territorio que ocupan las tropas
Portuguesas, en lo que debe hacer la debida justicia no he hallado la menor
dificultad. Este paso es decisivo: puede salvar ese Pays, y hacer mucho honor
al Sor. Principe Reg.te tambien puede envolvernos en una responsabilidad
terrible: pero quando las cosas llegan al extremo en q.e parecen hallarse
por esa banda Salus populi prima lex esto". (14)

Entre tanto el Conde de Linhares, cumpliendo órdenes del Príncipe Regente, envió a Elfo y a la Junta las bases sobre las cuales
S. A. R. ofrecía a ambos su mediación:
"no juzgaba conveniente --decía Linhares a Elío refiriendo e al Príncipe
Regente- en el estado actual de las cosas, á los intereses de S.M.C. dar
semejántes socorros en la forma q.e V .E. los pide, y que le parecía mejor
proponer á V.E. y a la ]unta de B.s Ayres su mediación para que cesen desde
luego todas las hostilidades entre los Vasallos de SM.C. en el Vírreynato
de Buenos Ayres, cesando tambien el bloqueo marítimd. de dicha Ciudad,
estableciendose el comercio libre así en Buenos Ayres, como en Montevideo
conservando el territorio de la parte de aca del Uruguay! sujeto á V.E., y
el Paraguay al Gobernador Velazco, asi como el resto á la ]unta de Buenos
Ayres, se nombrasen comisarios para ir á España a tratar con la Regencia
y las Cortes el sistema de paz que sin violar los derechos de S.M.C. el S.r
D.n Fernanclo 7.0 , pudíese esta establecerse con beneficio de los pueblos
del Virreynato p.a cuyo efecto S.A.R. ofrecía su mediacion teniendo solo
la mira de conseguir un armísticío durante el qual se pudiese termínar un
neg.o tan importarites declarando también S. A. R. que si la ]urita de B.s
Ayres no quisiese aceptar esta mediacion se juzgaría obligado en ese caso
á socorrer á VE. y que en él, en que V.E. no quisíese adherír á esta proposí.on se consideraría totalmente sin obligación de socorrerlo manif estando lo así a las Cortes y Regencia de España". (15)

En el oficio remitido a la Junta, le recordaba las proposiciones
que anteriormente le habían formulado, y le decía:
"Aunq.e S.A.Rl. no puede dexar de manifestarse muy reconocido por
haber admitido su mediacion, con todo, no debe dexar de insistir en la que
acaba de proponer";

tal insistencia consistía en una franca amenaza; la Corte de Río no
podría negar su auxilio a Montevideo si Buenos Aires por su parte no
manifestaba
"al mundo imparcial que no se opoJt.en al restablecimiento del orden, y
q.e dispuestos á, hacer cesar todas las Hostilidades, suspendiendose también el
bloqueo de B.s Ayres, no tendra embarazo de dar principio á las Negociaciones, que por medio de la mediacion deven conducir al establecimiento
pacifico de los Dominios Españoles con la Madre Patria y en consequencia,
con S. M. Cat. y para la adopcion de aquellos principios que por medio
de la libertad del comercio, y de una buena administraciori puedan hacer
reciproca la felicidad de ambos Paises".
(IS) Oficio del Conde de Linhare~ a Elío. Río de Janeiro, 1.0 de junio de 1811. Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional. S X, C 1, A 5,
0
N . 11. Cpta. 755.
En Archivo Foto-Copias de la Facultad de Humanidades y Ciencias de Montevideo.
Cit. PEREDA: "Artigas". O/ cit. T. 1, pág. 298/ 301.

-

95 -

�Insistía además el Príncipe Regente en la necesidad de nombrar
"Comisarios que deverán abrir las Negociaciones con España, cuya partida deverá ser dentro de un Plazo razonable en el que puedan darles las
competentes instrucciones para el citado fin, pues consiguiendo el primer
objeto, cesan las incomodidades de la guerra civil q.e se estan experi.tando
y aquellos movimientos anarquicos q.e inquietan tanto á S.A. Rl., por ser
tan cerca de la frontera de sus Estados: y se dé lugar á que España resuelva
lo que mejor pueda convenir á sus intereses, y q.e abra camino á la quietud
deseada y restablecimiento del orden buena harmonía e intelligencia q.e
deve existir entre todas las partes de una misma Monarq¡iía".

Y concluía protestando que su mediación se ofrecía,
"de nuevo, pura y simplemente ... con la simple condicion de que se pacifique el territorio de la bandá de acá del Umgüay, quedando sujeto al
Virrey Elío y que acabándose todas las hostilidades levantandose el bloqueo
de B.s Ayres, y reconociendose la libertad del Comercio, tambien se con·
serve el Paragüay sujeto al gob.or Velasco, y el resto del Vireynato á la.'
]unta de · B.s Ayres". (16)

Pero el Príncipe Regente, conjuntamente con estas propos1c10nes
de mediación, ante el temor de que Montevideo cayera en poder del
enemigo, y como la restitución de la paz era para él superior a toda
consideración, ordenó a su Ministro el Conde de Linhares, en los
primeros días de junio, que oficiara a Souza.
El Ministro de Estado portugués cumpliendo con ello se dirigió
el 6 de junio al Gral. Souza indicándole que entrara inmediatamente
"con la mayor fuerza sobre el territorio Español y dando al punto los golpes
los más decididos, no perdonando V.S. esfuerzo alguno, para q.e esta resolucion sea acompañada del mas glorioso suceso para nuestras armas del
que precisa mucho el Real Servicio en esta ocasion, para asegurar el buen
efecto de las negociaciones que se desean establecer.
V.S. hará publicar -agregaba- por manifiesto, antes que la tropa
entre que S. A. R. no quiere tomar parte alguna del territorio de S. M. Ca·
tolica y que retirará luego del mismo siempre que el territorio de esta
banda de las margenes del Uruguay se halle pasificado, y obrará en esta
misma conformidad, pues que tales son las ~ puras y leales intenciones de
S.A.R." (17)

Es decir, que el Príncipe Regente se anticipaba a los acontecimientos y coactivamente buscaba que Buenos Aires entrara por la
senda de sus proposiciones.
Mientras tanto, el gobierno de Montevideo, preparó la psicología
de sus habitantes para que no les sorprendiera la intervención de las
tropas portuguesas. Vigodet, el 10 de julio, proclamó así a los montevideanos:
(16) Oficio del Conde de Linhares a la ]unta de Buenos Aires. - Palacio de Río
de Janeiro 6 de junio de 1811. - Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires.
Gobierno Nacional. "Banda Oriental lSII-12''. S X, C I, A 5, N .0 ll, Cpta. 755.
En Archivo Foto-Copias de la Facultad de Humanidades y Ciencias. Montevideo.
Cit. PEREDA: "Artigas" O. cit. Tomo 1, pág. 301 / 4 del Archivo Público
(17) Real Orden. Del Conde de Linhares a Souza. Río de Jan eiro, 6 de junio de 18ll.
Gazeta de Montevideo del 16 de jnlio de 1811, N.0 29. Biblioteca Nacional. Buenos Aires,
Reservado Dirección, N .0 28.260.

-

96 -

�... sois felices: la Providencia vela particularmente por vuestra conser·
vación y vuestra gloria; el premio d8, vuestra constante fidelidad lo teneís
cercano; ese enemigo pérfido que os insulta, desaparecerá prontamente de
vuestra vista ........ S.A.R. el serenísimo principe regente de Portugal acorde
con los generosos sentimientos de su augusta esposa nuestra infanta la Señora D.a Carlota nos auxilia con tropas y víveres, y os reconoce como á
los hijos más benemeritos de la España, y fieles vasallos de su hermano
nuestro amado Monarca Fernando VII. Vuestra gratitud no puede . olvidar
jamás esta distincion de gobierno Portugues, que desinteresadamente! y sin
otras miras políticas agenas de su alto carácter nos ayuda á purgar este
fecundo suelo, haciendo desaparecer de él los delitos, y delinqüentes . .... . .
Compatriotas; -concluía- subordinación, serenidad, exercicio, amor
al Rey, á la patria, y obediencia á las leyes de nuestra santa religión, os coronarán de gloria y llenarán de confusión á nuestros ingratos enemigos .. . " (18)

Sin embargo en Montevideo, algunos no miraron la venida del
ejército auxiliador con gran entusiasmo. Mateo Magariños trasunta
esta posición:
"Los Portugueses nada se save de ellos, ni si se han movido -decíay me temo q.e sea para nra. ruina p.r que si vienen pocos son perdidos y
si muchos q.n save q.e Ley nos impondrán". (19)

El 19 de julio, desde el paso del Valiente, Souza se dirigió a los
habitantes de la Banda Oriental, diciéndoles que penetraba en dominios españoles sin ideas de conquista, ni de ocupar por la violencia
una parte determinada del territorio, sino que por obligación del
Art. 3. 0 del tratado ratificado en 1780 t'.ntre S.M. C. y S.M. F.
"el objeto de mis operaciones -decía- se reduce a pacificar las quejas de
la revolución, que desgraciadamente os tiene inquieto y os obliga a derramar
la sangre de vuestros compatriotas". (20)

También prometía protección de personas y bienes.
Como sus reiterados e insistentes oficios a Souza no había recibido contestación, Elfo tuvo que recurrir al envío de su Secretario
para obtener de aquél una explicación contundente en cuanto a los
planes que tenía. El Virrey había comprendido lo arriesgado del paso al
llamar a los portugueses en su auxilio, por eso ahora no quería perder
en lo más mínimo y ni por un instante la relación con l&amp;s fuerzas auxiliares; sabía perfectamente que si consentía en darles cierta autonomía, aun solo por algún tiempo, corría un grave riesgo, tanto cómo
él no podía precisar exactamente; de ahí su proceder.
"cercado de gruesas partidas de yns1trgentes que hoy me tierien reducido
á esta Plaza - le decía al ministro de Estado el 28 de junio- ; falto de
fuerzas para escarmentarlos, y con quantas contrariedades ha podido presentar
al tiempo; expuestos estos habitantes a ser víctimas de la necesidad por la
grande escasez de víveres que se exeprimenta; y estrechado por ultimo de
( 18 ) Proclama de Vigodet a los Montevideanos. Montevideo, 10 de julio de 1811. Impreso · Archivo y Biblioteca " Pablo Blanco Acevedo". Montevideo. Bibliorapto 2, Carpeta 9.
(19) Carta con anotaciones diarias. . . ( Mateo Magariños) . Archivo General de la
Nación. Montevideo. Fondo Ex Archivo y Museo Histórico Nacional. Caja 8.
( 20) Proclama del Capt. Gral. Diego de Souza. Cuartel Gen eral del Paso del Valiente, 19 de Julio de 1811. Gazeta de Montevideo N .0 39 del 24 de setiembre de 1811.
Biblioteca Nacional, Bnenos Aires. Reservado Dirección N. 0 28.260

7

97 -

�otro concurso de circunstancias extraordinarias, y de los raros progresos que
ha hecho la actual rebolucion, me decidí apesar de mi antiguos sentimientos
á echar mano del unico arbitrio que me quedaba para salvar esta interesante
Plaza de la tirana dominacion de la Junta Subversiva de Buenos Aires, qual
fué remitir a mi Secretario Don Juan Bautista Esteller al Río grande con el
objeto de que enterase berbalmente y por menor al Capitan General Don
Diego de Sousa del lamentable estado en que estaban estas Campañas y
concertase con este Ge/e todo lo relativo al Plan de Ataque, y demas conducente a la pronta entrada en los territorios de SM.C. dfi. las tropas Portuguesas que se me habían ofrecido muy de antemano por S.A. el Príncipe
Regente del Brasil". (21)

A mediados de mayo partió Esteller. Pero el resultado de su viaje
no fué el esperado por el Virrey. El secretario de Elío no envió las informaciones debidas y necesari?s, al parecer por razones ajenas a su
voluntad.
En los primeros días de junio, escribía Mateo Magariños :
"De .Esteller q.e fue al Río Grande para avivar a los Portugueses nada
se save sin embargo de hacer oy 18 dias q.e salio". (22)

El 12 de agosto volvía a insistir el Virrey por oficio ante Souza, reprochándole su negligencia por la falta de informaciones en que lo
tenía respecto de los movimientos de su ejército.

l

"Vivo en continua agitación y cuidado porque ignoro la situación de
VE. y de las tropas de su mando -4iscribía-; por lo que-no he podido ade·
lantar un paso substancial en este negocio de la mayor importancia y honor
para ambos gobiernos.
Tampoco he podido saber nada de mi secretario don Juan Bautista Esteller, a quien comisioné para que al propio tiempo que informase a VE.
de la situacion de estas campañas, concertase el plan de ataque . .. "

Por lo que, deseoso el Virrey de que "los planes, medidas y operaciones" según le decía a Souza, pudieran realizarse en forma conjunta y en atención a su obstinado silencio, como también a la falta
de noticias de su edecán Esteller, resolvió:
"despachar por las costas de Santa Teresa y por el Uruguay, a los capitantes
don Luis Larrobla y don Martín Albín, oficiales prácticos y de gran cono·
cimiento en las campañas, y dar a V.E. por estos seguros conductos, todos
los avisos y noticias conducentes al mejor orden y arreglo en los moví·
mientos de sus tropas y a la seguridad de sus disposiciones militares, espe·
rando que V .E. ejecute lo propio conmigo, cuantas veces sea preciso, para
lograr de esta suerte el triunfo completo de nuestras armas". (23)
(21) Oficio de Elw al Ministro de Estado. Montevideo, 28 de Junio de 1811. - Archivo General de Indias, Sevilla; Estado, Bnenos Aires, Legajo 3, "Libro Copiador de la
correspondencia de Elío a los Ministerios" . GUSTAVO GALLINAL: "Correspondencia del Virrey
Feo. Xavier Elío". "REVISTA DEL INSTITUTO H1STOR1co Y GEOCRAFICO DEL URUGUAY". O/ cit.
T. 11, N.0 2, pág. 935/ 41.
(22) Carta con anotaciones diarias. . . (Mateo Magariños) . Archivo General de la
Nación. Montevideo. Fondo Ex Archivo y Museo Histórico Nacional. Caja 8.
(23) Oficio de Elío a Souza. Montevideo, 12 de agosto de 1811. Archivo Público de
Río Grande del Sur. doc. N.0 86, cit.: PEREDA: "Artigas". O. cit., T. 1, pág. 322.
El 12 de agosto de 1811 Elío comunicó al Ministro de Real Hacienda que debía en·
tregar a "los capitánes Alhin y Larrohla la gratificación de ... 100 pesos por la comisión
que le he confiado en la fecha" .
(Archivo General de la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo. Caja 732).

-98-

1

i

�Los verdaderos motivos del envío de estos dos nuevos conns10nados eran seguramente otros. Le dice Elfo al Ministro de Estado, que
aunque estaba persuadido de que los portugueses procedían de buena
fe y en estricto acuerdo con lo pactado
"dispuse sin embargo a precaucion ----y con esta precaucion ya testimonia
que no era tal su persuación - mandar por las Costas de Santa Teresa y
del Uruguay dos Oficiales Eracticos, honrrados, y de conocimientos en las
Campañas, que condujesen y entregasen al General Don Diego de Sousa
los Pliegos . . . con el designio entre otras cosas de darle todos los avisos
y noticias conducentes al mejor orden y arreglo en' los conocimientos de
sus Tropas, y a la seguridad de sus disposiciones Militares - pero, añade
- exigiendo también estas mismas del precitado General para proceder conformes y de acuerdo en todo en los planes, medidas y operaciones, como
que tienen su Tendencia a un propio objeto, )'! es el medio mas aparente
para evitar un compromiso. De un día a otro aguardo contextacion del
nominado General". (24)

l
1

Esteller simultáneamente, en el norte del territorio oriental, trataba de dar cumplimiento en alguna medida a las órdenes del Virrey.
Buscó reunir a los españoles diseminados en los pueblos; al intentarlo
en Cerro Largo solicitó de Souza el apoyo que facilitara sus propósitos. (25)
Pero, a pesar de· todas las providencias tomadas por Elfo, los rei·
terados oficios y el envío de sus comisionados, a Montevideo no llegaban noticias precisas ni oficiales. Más tarde, cuando los movimientos
de las tropas portuguesas y la actitud de su jefe, se hicieron más
sospechosos, próximo a firmarse el armisticio, Elfo escribió al Ministro español en Río quejándose de los
"comportamientos del Genl. Portugues ... VE. debe creer que la conducta,
y expresiones del otro General nome dan a entender otra cosa, sino q.e
sostenido por su fuerza (que en mi concepto es menos respetable de lo que
el piensa) quiere separarse. enteramente de mis ordenes, y obrar segun le
parezca; ..... . Quatro meses hace entró en el Territorio Español -escribía
el 2 de octubre- y ni una sola vez ha tenido la política de darme el mas
indiferente aviso, ni ha permitido me lo dé mi Secretario Dn luan Baptista Esteller que estaba asulado . .. " (26)

(Continuará)

(24) Oficio de Elío al Miui•tro de Estado. Montevideo, setiembre 16 de 1811. Gusuvo
GALLINAL: "Correspondencia del Virrey Feo. Xavier Elío. REVISTA DEL INSTITUTO H1STOBICO
Y GEOGRAFICO DEL URUGUAY. 0. cit. T. 11, pág. 991.
(25) Oficio de Esteller a Souza . Cerro Largo 12 de agosto de 1811. Archivo Público
de Río Grande del Sur. doc. N.0 230. Cit/ PEREDA: "Artigas". O. cit. T. 1, pág. 326.
(26) Oficio de Elío al Marqués de Casa lrujo. Montevideo, 2 de octubre de 1811.
Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional. "Banda Oriental
1811-1812". S X, C 1, A 5, N.0 11.
Ordenación N.0 275/ 8 en el Archivo Foto-Copias de la Facultad de Humanidades y
Ciencias de Montevideo.

-

99 -

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="7">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="304">
                  <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="39">
              <name>Creator</name>
              <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="305">
                  <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="45">
              <name>Publisher</name>
              <description>An entity responsible for making the resource available</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="306">
                  <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="40">
              <name>Date</name>
              <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="307">
                  <text>1947-1989</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="47">
              <name>Rights</name>
              <description>Information about rights held in and over the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="308">
                  <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="44">
              <name>Language</name>
              <description>A language of the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="309">
                  <text>Español</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="51">
              <name>Type</name>
              <description>The nature or genre of the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="310">
                  <text>Publicación periódica</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="37">
              <name>Contributor</name>
              <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="903">
                  <text>Lic. Pablo Darriulat</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="510">
                <text>Las relaciones entre Montevideo y Buenos Aires en 1811. - El Virreinato de Elío</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="511">
                <text>Consideramos  -que  hay  razones  históricas  que  justifican el análisis independiente de las  relaciones que durante el Virreinato  de Elío mantuvieron  Montevideo y Buenos Aires. Sin  lugar  a  dudas  ellas  tuvieron  un  signo  característico y especial que  las  diferencian  nítidamente  de los demás elementos que intervienen en ese mismo proceso; y hasta podría agregarse, en aventurada tesis, que exclusivamente de esa vinculación -mantenida con mayor o menor intensidad, según las circunstancias, en el decurso del año 1811- nació el Armisticio del 20 de Octubre.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="512">
                <text>PARIS, Blanca M. ; CABRERA PIÑON, Querandy</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="513">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="514">
                <text>1947</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="515">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="42">
            <name>Format</name>
            <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="516">
                <text>Publicación periódica</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="517">
                <text>Español</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
    <tagContainer>
      <tag tagId="61">
        <name>BUENOS AIRES</name>
      </tag>
      <tag tagId="27">
        <name>Facultad de Humanidades y Ciencias</name>
      </tag>
      <tag tagId="62">
        <name>FRANCISCO XAVIER DE ELIO</name>
      </tag>
      <tag tagId="57">
        <name>Historia</name>
      </tag>
      <tag tagId="60">
        <name>MONTEVIDEO</name>
      </tag>
      <tag tagId="33">
        <name>URUGUAY</name>
      </tag>
    </tagContainer>
  </item>
  <item itemId="99" public="1" featured="1">
    <fileContainer>
      <file fileId="158">
        <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/fc315037ce260e14b8d32de470769a53.PDF</src>
        <authentication>741b796f48a79d56b59f7157911bfac7</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="5">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="52">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="902">
                    <text>— 681 —

— 881 —

'|BuopB[¿
u 'H8t aP JqnjD() *P i IaP oapiAajuoj^
/ • odíauapjo^ mqatna ap oj^o^ (^)
onoíy ap j
ap svraef) 'II8I
-oapuainoj^ 'jBnopBf^ B33|0i{q
-ig as 'tI8I ap ajqtnaiiag ap ^ pp BijBnipjosajxg ospiAainoj^ ap Biazs^ -H8I aP ojíoáy
ap 01 'aiapnSjj^ pp ^lio \auvno -omo^ ap mojn^) o mpa^ ap spjo^i^ ap dj-id^ (j)
:opB^onB
-ojjoo Bjunf b^ b Quijojuj ns na jopeiiis

[ap

jod uotoov minSutu oqoo n oa^fl as ou sojpaij íd^ ap sasaiu saj^ yn
b^oub
Bip pp bjjbo
na
:IePTA OJP3d UOQ
(1) ,Jvlíd Dsa aP smjixnv soj uoivjtp 9S ts
uatq JÍnuí uapand sasanénuod soj X 'Djoajod mf^nut X sauottoo smu ajp&gt;(
sou X 'sojjoijds vjüd sojjjtoq osi^aud sa —otsogo ap 01 Ia oisso^ ap mojvf) o
ap spiooi^^ m^ap— 'oapiaajuojn ap soumu soj sajqv^dsa^ Xntu uosn
:oppjed
ap SB^^jnni SBpijos sbj á sojuaraBtnjB ap b^jbj ^j
•uopBT[iouoa B^ :o8oSsau son^ta ouiuibo
p jod o^do neapao^ 'saAB^S SBiau^noasuoa jaBj) eaaipnd anb osbobjj
un JBJIA3 ap mj b 'oAtspap Á opBjadsaeap anbB}B nn je^mi ap sajus
i sajaf so^ aaju^ pn^ainbni opesneo BtqBif oapiAa^nop\[ b jbi^
BJBd ^ouBds^ owojijja^ na SBsanSnjjod SBdoaj av\ ap ojuaiintAora
13 ¿oaptAajuoj^ BpBi| op^aoisiuioD un 'ojso^b ap
as ooag oXojjy 3P ojuaracdraB^j p apsap anb

VM331V3 aa oxaaAiv ^asor aa moisih
(um^nunuoj)

JI3 9P oi^uiajii^ 1^ - '1181
ja

v¡ ap
'06I &lt;9!JBd •
aouaios o; ap anoisrqj jnoj ¿
pun
nap J3qn aipnig auig) ^vpfojan o

"9261
-pa
otuaituosuad ;^
'06I
"I
I '¿t6T
¿t6T 'oapiAajuop^
pjp^ SBi^nai^ a s^pepiuBmnjj ap -3b^ bj ap -ato na
'opmsa pp X
X mpajp jap mfosonf ui ap sauaSiuo soj f oaaAazy aa
'ZHl iO3l^?n •e^inionoaa -niin^ ap opuo^ -mapivj -^ aaoavf
'8^6t '8JJd #|oíbj -asajf) vj ap sjnasuad sa^ -

SWVd V3SIV18

'Sf6I PH
•03 9 aqBMi{3S 'onnag 'at^dosojiyj uatpsnpaxa jap gutudsufj jaa 0 0013

!

ap aapsaa yitpiuif ap adiouiud np atusifO^ a7 j aaH NVB3Vi

�"Considerando que una intimación militar por medio de un parlamento
ala Plaza de Montevideo lejos de proporcionar el convencimiento de aquellos
Gefes sobre la necesidad de reparar con una unión paternal y amistosa las
consecuencias del escandaloso atentado da haver llamado en su auxilio las
tropas de una Nación extrangera, limítrofe y que desde los tiempos mas
remotos y atropellando las relaciones mas sagradas ha intentado la posecion
de estos países de la banda Oriental y Septentrional del Rio de la Plata,
solo serviría para irritar su orgullo y obstinación, determiné entablar una
negociación por medio de una Conferencia Verbal, afin de instruirles fun
damentalmente délos riesgos que amenazaban á la integridad del territorio,
de su responsabilidad á las resultas funestas de un AcontecimXo menos
favorable, délas ventajas déla unidad del estado de nuestra situación política
y Militar, y déla predisposición de VE. á conceder y garantir al Pueblo de
Montevideo asus Autoridades y Vecindario quantas condiciones fuesen com
patibles con el Sistema Grál. y con la dignidad de VE". (3)
Dispuesto Rondeau a llevar a buen término la entrevista pensó
detenidamente sobre quién debía recaer el carácter de enviado. Así
lo explica a la Junta:
"Varios sugetos de mérito y aptitud para el desempeño de este impor
tante encargo se presentaron ami imaginación; pero al fin me decidí por el
Intendente ¿le Exercito D.n José Alverto Calzena de Echevarría, creyendo
que la responsabilidad de su carácter y persona unida la circunstancia de
no haver tenido relaciones anteriores con el Gobjio de Montevideo le con
cebiría la atención desús Gejes, especialmente de D.n Xavier Elio, á quien
havia tratado con franqueza en España". (4)
También pesó en su determinación la circunstancia de que
"El Intendente... de antemano havía manifestado esta idea y ofrecidose
a su execucion". (5)
Por medio de un oficial parlamentario envió el 9 de agosto pliegos
estableciendo:
"Un asunto de la mayor importancia á los derechos sagrados del Rey,
alos intereses déla Nación, y á la felicidad en estas Prov.as me pone en
la necesidad de embiar a esa Plaza al Sor. Intend.te de este exercito
Dji José Alverto Calzena y Echevarría para que en clase de Parlamentario
y en precedente permiso del Gral. en Xefe délas Armas sele acuerde una
conferencia verbal en que expondrá ala presencia de VJS. desu Superior
y demás autoridades constituidas, si fuese necesario el objeto importantísimo
de su misión.
Yo espero —concluía— q.e V. no dejará desairada esta solicitud,
aunque no sea mas que por obsequio á los intereses de ese Pueblo, cuya
felicidad y opinión no puede serle indiferente, señalando para el día de
mañana la hora en que podré verificar el parlamento". (6)
(3)Oficio de Rondeau a la Junta de Buenos Aires. Cuartel Gral. de Arroyo Seco,
10 de Agosto de 1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno
Nacional, Banda Oriental 1810-1814. S X, C 1, A 5, n. 10, n. 113.
(4)Id., id.
(5)Id., id.
(6)Oficio de Rondeau al Gdor. Vigodet. Cuartel Gral. de Arroyo Seco, Agosto 9 de
1811. Copia autenticada por Rondeau en Archivo General de la Nación Argentina, Buenos
Aires. Gobierno Nacional, Banda Oriental 1810-1814, X, 1, 5, 10 n. 113. — Gazeta de Monte
video del 11 de Agosto de 1811 en Biblioteca Nacional, Buenos Aires. Reservado Di
rección, 28.260.
— 190

El Gobernador de Montevideo previa anuencia del Virrey, aceptó
la proposición porque:
"los Gefes de esta Plaza no aspiramos á otra Satisfacción —contestaba—
que ala de guardar los derechos sagrados del Rey, los intereses de la Nación,
la felicidad de estas Ptovms y en particular también los intereses de este
fiel Puebo";
y agregaba:
"convengo en que D.n José Alverto Calzena de Echeverría se presente ma
ñana a las once de ella más acá de las primeras casas det Cordón con las
formalidades de Parlamentario, y con las que yo mismo saldré de esta
Plaza, y al tiempo de avistarnos, dexando cada uno su respectivo' acompa
ñamiento, nos uniremos para tratar délos Asuntos que VM indica". (7)
Rondeau dio a Calcena instrucciones precisas sobre la manera
como debía encarar la conferencia. Previa rememoración de los he
chos recientes trataría de hacer comprender a Vigodet que la obsti
nación de los montevideanos, causa que había conducido a solicitar
el auxilio portugués, acarrearía gravísimas consecuencias dadas las
reconocidas miras de conquista de Portugal. Por eso deponiendo
todos los resentimientos en beneficio de la causa pública habría que
acordar la aprobación de los siguientes puntos:
"ART. I. Que siendo cierto que los dos Pueblos de Buenos-Ayres,
y Montevideo reconocen un mismo Soberano, la diferencia que los agita
sobre la autoridad, que debe presidir estas Provincias durante las apuradas
circunstancias de la Espafia.no pasa de una question domestica, cuyo re
sultados son de ningún influxo al grande objeto de la unidad nacional.
II.Que no pudiendo.ni deviendo postergarse los devres de la lealtad
a la devil satisfacción de hacer triunfar el espritu de opinión y de partido
es un delito preferir el éxito de esta diferencia domestica a la obligación
sagrada de conservar la integridad nacional baxo la dominación del Soberano.
III.Que estando a la vedad de estas máximas los Xejes de Montevideo,
no pudieron ni devieron convocar en su auxilio las tropas de una Potencia
extrangera,limítrofe, y ambiciosa de la posesión de estos Países, sin haber
violado notoramiente los derechos de la razon,y de la justicia, los principios
de la política y los deberes del vasallage.
IV.Que en fuerza de esta conducta se disponen las armas Portuguesas
a entrar en nuestro territorio con las miras de hacer jurar fidelidad a la
Carlota,destruir a los mismos Xefes que han proclamado su socorro, y en
grandecer su imperio sobre la usurpación de nuestros bienes,y la ruina de
nuestra libertad civil.
V.Que independiente de ser esta la conducta ordinaria de las tropas
extrangeras que invaden un territorio neutral y limítrofe, aun que sea
el fingido pretexto de protección, cuyos resultados experimenta reciente
mente la metrópoli, se saben las miras de Portugal con evidencia, por el
contexto de negociaciones privadas con sus representantes.
VI.Que sin embargo que las armas victoriosas de la Patria unidas
a los grandes esfuerzos de esta campaña, y de la Provincia del Paraguay
sobre para batir el orgullo, apagar la ambición, y arrojar a los confines
de su territorio a esos extrangeros limítrofes, se hace necesario que los
Xefes de Montevideo, en conformidad a las ordenes recibidas de sus supe
riores, y para evitar la efusión de sangre de los fieles vasallos de estas Pro(7) Oficio de Vigodet a Rondeau. Montevideo, 9 de Agosto de 1811. Archivo General
de la Nación Argentina. Buenos Aires Ieg. cit., X, 1, 5, 10 n. 113. Gazeta de Montevideo
del 11 de Agosto de 1811 en Biblioteca Nacional, Buenos Aires. — Reservado Dirección, 28.260.
— 191 —

�— 161 —
•09Z'8Z 'n?F&gt;a opBAjasaH — -sajiy sonang 'inuopBfj s^aioiiqig na U8I ap ojso^y ap n (ap
oapiAajuo'^ ap bwzb3 11 on 01 'S 'I 'X '"^P •*! raJ!V soaang •Buijoaa.iy "9PN BI 3P
{BJa'na^ OAiqaay 'II8I aP oisoSy 3P 6 'oapiAawOH -nrapuOjf d japoüi^ ap opi/^ (¿)
-oj^ SDjsa ap sojjvsva sa;ai/ so^ ap aiguos ap uojsnfa 2; lojtaa oiod X '¡910x^
-adns sns ap soptqioai sauapio soj v popiuiiofuoo tía 'oapttiatuo^^ ap sa/aj^
so^ anb otivsaoau aoou as 'safoijiuiij soiaSuvijxa sosa o otiojinaj ns ap
samfuoo soj v jvíojjo X 'uoiatquto oj ivSodo 'ojjnSio ja jijdo, oivd aiqos
Xongoioj ;ap movjaoij vj ap X 'ouvduioo msa ap sozianfsa sapuoiS soj o
sopiun otijoj oj ap sosoiiovnti souiiv so; anb oSivquia uis an(f 7^4
•sa^unjuasaidai sns uoo svpoatid sauoiooiooSau ap ojxajuoo
ja íod 'mouapma uoo joSnjioj ap soijui so; uaqos as Hjodonaui oj atuaut
•ajuaioai vjuauiiiadxa sopoijnsai soXno 'uotooajoid ap otxajaid opt^mf ja
oas anb unv 'afouiuiij X joijnau miojiuaj un uapotiut anb so^a^uvupca
svdon so; ap rniompuo vtonpuoo vj Djsa jas ap aiuatpuadapui anf) •/^
•jiíii^ pvjjaqji njtsanu
ap oi/ijij o; X'sauaiq sojjsanu ap uoi^odinsn vj aiqos ouaduii ns jaoapuouü
•ua X 'OUO3OS ns opowvjooud um¡ anb sajax sotusiw soj o imj^sap'oiojuoj
vj püpijaptf jmml jaom¡ ap sdjiui so; uoo mioituai ojjsanu na jojjua o
svsanSniioj sduud so; uauodsip as Djynpuoo ojsa ap mianf ua an(f '^l
•aSo;;osB/í ;ap saiaqap so\ X t&gt;yiri\od oj ap
sotdpuiid soj 'm^tisnt oj ap X'uozoi vj ap souoaiap soj atuatutvjojou opüjoia
^aqzñ/ iiis 'sasioj soisa ap uoisasod o; ap Dsoioiqiuo X 'a(oiiiwij'vi^guvjixa
msuaioj mm ap svdoij soj otjixnD ns ua jdoohuoo uoiaioap yu uoiaxpnd ou
'óapiaaiuo^^^ ap saíajf soj smuixvui smsa ap popan o; o opuojsa an^f -j¡¡
•owuaqog jap uot^omuiop oj oxoq jvuot^rm poptiSajut ttj loniasuo^ ap opoiüns
uoioDSjjqo oj r&gt; ooitsauiop m^uauafip msa ap o^ixa ja ii^afaud ojtjap un sa
opiuod ap X uoiutdo ap njiidsa ja jvfunui ía^ou ap oi^^o/sijos ;inap vj
pmjoaj o; ap sainap soj asiogiajsod opuatnap m'opuatpnd ou anf) 7/
•jouoi3Dti popiun oj ap otaíqo apuoii jo oxnjfm un^mu ap uos sopmpis
•ai oXno *voijsawop uopsanb ttun ap osvd ou'ouods^ o; ap smouoisunauto
sopomdo so; ajuojnp soioumouj sojsa jtpisaid aqap anb 'popjiojnv oj aiqos
dji^d so; anb mauaiaftp oj 'ouoiaqog oiusitu un ua^ouooai oapiaajuo^^ X
'saiXy-souang ap sojqanj sop soj anb ouat^ opuats anft 7 'XUV
:sojund sa^namSis so\ ^p
9tib BiaqBq Bai^qnd BsnBo b^ ^p oxotj^uaq na so^aaiini^nasaj so\ sopoj
opaatuodap osa joj -^SnjJoj ap Bjsinbuoo ap sbjiui SBpponoDa^
sb^ SBpep sBionanoasuoo sBinisjABjS BjJBajJBDB 'sanSniJod oi[ixnB p
jbjiox^os b oppnpuoo BjqBq anb BsnBa 'souBaptAajuoni boj; ap itoiobu
-ijsqó B[ anb japoSi^ b japuaaduioD ja^^q ap bijbíbji sajuapaa soq^
-a^ boj ap uopBJouiatnaj bia3J,j •Biouaaajuo^ v[ jBJBaaa Biqap onioo
^ ajqos SBsioajd sauoponJisu; Bua^iB^ b oxp nBapn^
(1) ""^P"? IVA an^ soiunsy so;ap idjdjj viod soutaitun sou 'ojuatuinu
•oduiooo oniioadsai ns oun vpo^ opuoxap 'souimstav ap oduiajj jo X 'bzojj
ojsa ap aipjos ouisiut oX anb soj uoo X 'oumu3uivjxo¿ ap sapopijouiiof
soj uoo uopio'j jap sosoo soiaunid so; ap pov soui ojja ap aouo soj v mmu
•oui ajuasaid as miiaoauo^ ap vuazjo^ ouaajy aso[ vq anb ua oSuaauoon

tuoqan¿ jatf
ajsa ap sasaja;ui so; uaiqtuoj lojnojuod tía X so-tioij svjsa ap pvpioijaf vj
'uotoD\¡ oj ap sasaiawi so; 'Xa}j jap sopoiSvs souoaiap soj jmpivriS ap ojp anb
—vqu^safuoj— uoiooofsttDg vuo o sotuoitdso ou vzvj¿ visa ap safa^ sojn
:anbjod uopisodojd b[
pp BpaanuB BtAajd oapiAa^uoj^[ ap jopBiuaqo^ ^3

— 061 —

-10 opBAjasgjj -Bajiy souang '(nopB\[ BD3joi[qtg na jj
ap oisogy ap j^ jap oapi*
ap msze^ — -gn o-a oí 'S 'I 'X 'fI8t-0I8T IB&gt;oO
a lNq;)
sonang 'Bmtaa^jy 091.10^1 B( ap
OAtq^jy na nnapnojj jod BpB^iiaains Bido^ "
ap j ojsoSy 'oaag o^ojjy ap -jbj^
-japoSt^ -iopf) jo nmpuo}¡ ap opifQ (9)
Vi 'VI (S)
T! "VI (f)
o *0t
T 1 D "X Sj
'eajiy
v\ ap ^BJana^ OAiq^jy '^181 ^P oiso8y ap
y gonang 'Bmiua^jy
'ODag oiojjy ap
jajaen^ -sajiy souang ap mun[ dj o noapuoy ap opi/O ()
(9) \,oiuauiDjind ja looifiian ajpod anb ua viot¡ nj mimtmu
ap mp ja viod opuojnu^s 'aiuaiafipm ajias apand ou ummdo X poptotjaf
vXno 'ojqanj asa ap sasaiaim soj o oinbasqo lod anb soui oas ou anbuno
'pnrioijos visa opoiwsap viotap ou -g-^ a-b —mnjouoo— oiadsa o^
"tioisiiu ns ap
ounspuouodwi ojatqo ja otiosaoau asanf ts 'svpinjtjsuoo sapvpiiojno svuiap X
joiiadng nsap 'g'y^ ap mouasaid vjo vipuodxa anb ua joqiaa otouaiafuoo
vun apianoo ajas smuiy svjap afa^ va 'joi^) jap osiuuad ajuapaoaid ua X
otiojuauiojio^ ap asojo ua anb viod muonavog X miazjoj ojianjy aso[ vq
oiioiaxa ajsa ap arpuajuj 'iog jo dzdjj osa n jmquia ap popisaoau o;
ua auod aut so-aoij sojsa ua poptotjaf vj p X 'uoioo^ vjap sasaiapii sojo
'Xaj^ jap sopoiSos sovoaiap so; p oiououodun íoXmu oj ap ojunso v¡j^
: opnaioo^qejsa
ppijo nn ap oipata joj

o^soíoB ap 5 ¡a oiAua

(^) 'uuoionoaxa ns v
asoptoaifo X oapt vjsa opvjsafiuotu mam¡ ououiajuo ap ' * •aiuapuaiuj j^n
anb ap Biouejsimojp bj nopBaiaua^ap ns xví osad
(f) '^vuDds^^ ua nzanbuvif uoo opojoit otaoi¡
uainb v '01/^ uaitiox u-q ap ajuauíjmoadsa 'safa*) snsap uoiotta^o vj mitqao
•uoo a; oaptoaiuo^i ap ovrqo^) ja uoo saimuajuD sauovonja^ opiuaj ^aavq ou
ap tnouoisunoiio vj vptun miosiad X lajooioo ns ap pvpijiqvsuodsai vj anb
opuaXaio 'otiuoaauog. ap vuazjV^ ojuaa¡y aso[ vtq otyoiax'g ap atuapua^uj
;a íod tpioap aui tnf jn oi^d '.uovjouxSouix tuto uoiDjuasaid as oSiooua ajuoj
•lodun aisa ap ouaduiasap ja viod pn?i%dt&gt; X otiiaui ap sotaSns
o[
jsy 'opBiAua ap j3}3bjb3 p jaeaaj Biqap nainb ajqos
osnad BisiAaajua b[ ouinuaj uanq b jba^jj b n^apuog oisandsiQ
() ''^A aP p^ptuSip vj uoo X 'jviff vuiajsfg ja uoo sajqijod
•uioo uasanf sauoioipuoo SDjuonb oiioputoa^ X sapopiiotny snsv oapma}ito¡\[
ap ojqanj jo ipupioS X japaouoo p -3^ ap uovnsodsipaid vjap X 'jotijij^ X
oo^ijod umoonris Dijsanu ap opojsa jap popiun ojap soCojuaa svjap 'ajqoioaof
souaui oruiioajuooy un ap sojsaunf SDjjnsai so; p poptjiqosuodsai ns ap
'oiiotiiiai jap popiiSajui vj v uvqozvuautv anb soSsaii sojap ajuautjotuautop
•unf sajimitsui ap uijo 'jvqj^ ^ mouaiajuo^ oun ap mpaw íod uopmooSau
oun iBjqojua auiuuayap 'umommsqo X ojjnSio ns xdtum viod oiitoias ojos
'otojj vj ap ot}j jap jouoiuua^dag X jojuaiuQ opuoq s; ap sas^nd sojsa ap
uoioasod oj opnjuajui m¡ sopoiSos soui sauoioojai soj opuojjadouo X soiouiai
soui soduiaii soj apsap anb X afojjiwij 'viaSuoipca uoioo^ oun ap svdoij
sdj ojjtxnv ns ua opmuojj janmj vp opojuajo osojopuoosa jap smouanoasuoo
soj DsojstuiD X jouiaivd uoiun vun uoo loiodai ap poptsaoau vj aiqos safaf)
sojjanbo ap ojuaiuijouaauoo ja louoioiodoid ap sofaj oapioajuoj^ ap ozdjj ojo
otuautDjivd un ap oipaui íod lujijiui uoioouttjui vun anb opuoiapisuoj^

�vincias, y la destrucción de sus hogares, alejando al mismo tiempo las
posibilidades de una contingencia desgraciada, subscriban a la unión de
los demás Pueblos del Virreynato para consolidar la seguridad de estos
dominios baxo la Soberanía del Sr. FERNANDO Vil, y hasta tanto que
el Congreso general establezca el sistema político que concibe la unidad
central del gobierno de estos países con los derechos imprescriptibles de
su libertad.
Vil. Que en el caso de ser aceptada, como espero, tan justa propo
sición, quedarán solemnemente garantidos los derechos del Pueblo, la pro
piedad y seguridad personal, y real de todos sus habitantes sin distinción
de clases en los términos yá propuestos por la Exma. Junta Gubernativa
de estas Provincias, y se concederám las demás condiciones justas que se
propongan, sobre lo que se formará un tratado político, y se darán cau
ciones a estilo de guerra.
VIH. Pero si contra todas mis esperanzas se desechasen los medios de
conciliación propuestos, serán responsables aquellas autoridades ante la nación
de los incalculables perjuicios que resultarán al Estado, a los derechos
del Sr. D. FERNANDO Vil y a los intereses de los pueblos, y habitantes
de la America del Sur, sin que jamás puedan imputarse ni al Gobierno de
Buenos-Ayres, ni a la conducta de sus Generales de los desastres que ex
perimentará Montevideo, y su vecindario, toda vez que se derrame la sangre
de un solo Patriota, en defender el territorio contra la invasión extrangera.
IX. Sobre todo VS. instruirá de nuestra verdadera situación política,
de la unanimidad de sentimiento de las Provincias, de su fidelidad al Rey,
y obrará con libertad, y arreglo a las circunstancias, quanto le pareciese
conveniente". (8),
Vigodet había recibido instrucciones de Elío para actuar en la
reunión; iba plenamente autorizado,

De acuerdo a lo narrado en filas insurgentes el Intendente del
Ejército fue al lugar de la reunión acompañado de su sobrino Machain
que había llegado la noche anterior de Buenos Aires para tratar el
canje de prisioneros: (11)
"y haviendolo asi insinuado aquel a Vigodet dijo este con aspereza que se
vería: el Intendente pasó a querer canifestarle las intenciones de la Junta,
su desvelo para contener los males que resultan de la desunión de Monte
video, los deseos que tenía de tranzadas las diferencias, que nos agitan,
siendo una prueba de esta verdad el haber contenido los ardientes deseos
que nuestras tropas tenían de asaltar la Plaza etc. El Sj Vigodet, tomó por
insulto estas indicaciones, y queriendo el S.r Itendente para satisfacerlo
manifestarle las instrucciones por escrito que le había dado el general, dijo
que no había necesidad de leerlas y con esto, o poco mas se despidió el
bravo Gobernador". (12)
Esta versión de Nicolás de Vedia coincide en líneas generales
con la de Marcelino Balvastro:
"salió el Gobernador, y aturdiendo al Intendente Echeverría, que le dijo
al parecer, entregara a Montevideo, le respondió —Montevideo no se rinde;
España existe y existirá para castigar a los rebeldes: diga Ud. a su general
asalten esas tropas miserables, y así les castigaremos. Se echó la mano al
Sonbrero y volvió la espalda dexando al Itendente helado, y a nosotros
perdidas todas las esperanzas". (13)
El parte aoficial de Rondeau dirigido a la Junta da interesantes
pormenores de lo actuado:

"para conferenciar, pactar y resolver acerca de todas las proposiciones, que
fueran compatibles con los derechos del Rey, y de la Nación, con los de
este pueblo, y toda su campaña". (9)

"Llegó la hora del parlamento, y en las inmediaciones de la línea se
reunieron el Intendente y el Gov.or Vigodet para conferir sobre los asuntos
que ocasionaban la entrevista. El Intendente comprendió en sus primeras
insinuaciones la idea de pasar ala Plaza para que interviniese D.n Xavier
Elio en la Secion, así q.e ser este el sentido del parlamento como para que
tratándose de negocios interesantes al Estado y a estas Provincias corres
pondía de necesidad la instrucción del Gefe Superior déla Plaza. Nada
parecía mas racional que la adhesión a esta propuesta, si se procediera de
buena fee. Pero Vigodet lleno de aquella elación que inspira el fanatismo,
y el orgullo infundado de los Oficiales Españoles, y sin dignarse a dar el
acatamiento al Intend.te aunque no fuera mas que por respeto a la Solem
nidad del Acto, o por correspondencia ala civilidad con que se le trataba,
levanta la voz y con tono descompuesto le dice que sele venía á insultar;
que asaltase la Plaza este montón de hombres indisciplinados para conver
tirlos en ¡avezas; que la España existía y existiría para catigar álos rebeldes,
y que lo dijese así asu General. A vista de tan grandes producciones muy
propias en la boca de su autor, se retiró el Intendente lleno de moderación
y de experiencia del carácter insolente de estos Mandones que nos embia
la Regencia, creyendo que los Pueblos Americanos duremen aun en el
sueño de Una vergonzosa esclavitud". (14)

Las esperanzas del Jefe insurgente resultaron frustradas; la en
trevista con Vigodet fracasó.
De la breve reunión existen versiones de una y otra parte. Ellas
coinciden en cuanto reconocen que fue excesivamente corta y que no
dejó posibilidades para un futuro arreglo.
En la Cazeta de Montevideo se publicaron varios documentos y
menciones de la conferencia. Para su exacta valoración es de interés
tener presente una salvedad que en ese mismo periódico se hace refi
riéndose a la correspondencia de los sitiadores interceptada:
"en muchas •—cartas— que daremos nos es forzoso omitir algunas expresiones
indecentes, que recordarán los mismos que las pusieron, aun quando no las
vean impresas, y se avergonzarán de que las hayamos visto autorizadas
con su firma: en otras se omitirán los párrafos, que tratan de cosas insubs
tanciales, de que abundan casi todas; mas todo lo que dé idea del estado
de sus tropas, de las controversias, y quexas de unos a otros, y quanto digan
relación a este glorioso pueblo, se transcribirán a la letra, conservándose
los originales en el archivo de S.". (10)
(8)Oficio de José Rondeau a Calcena y Echeverría^ Arroyo Seco, 10 de Agosto de
1811. Cazeta de Montevideo, Extraordinaria, del 31 de Agosto de 1811. Archivo del señor
R. Grille.
(9)Artículo de Oficio de Gazeta de Montevideo, Extraordinaria, del 11 de Agosto
de 1811. En Biblioteca Nacional, Buenos Aires, 28.260. Reservado Dirección.
(10)Articulo de Gazeta de Montevideo del 27 de Setiembre de 1811. Biblioteca Na
cional, Buenos Aires. Reservado Dirección, 28.260.-.

(11)Carta de José Rondeau a José de la Rosa. Campamento de Arroyo Seco, 11 de
Agosto de 1811. Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires, leg. cit. X, 1, 5, 10.
(12)Carta de Nicolás de Vedia a García de Cossio. Cuartel Gral. del Miguelete, 10
de Agosto de 1811. Gazeta de Montevideo del 27 de Setiembre de 1811, en Biblioteca Na
cional, Montevideo.
(13)Carta de Marcelino Balvastro a su padre. Sitio de Montevideo, 11 de Agosto
de 1811. Gazeta de Montevideo del 4 de Octubre de 1811, en Biblioteca Nacional, Mon
tevideo.
(14)Oficio de José Rondeau a la Junta de Buenos Aires. Cuartel Gral. de Arroyo
Seco, 10 de Agosto de 1811. Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires, leg.
cit. X, 1, 5, 10.

— 192 —

—. 193 —

13

�no

1

— €61 —
01 'S 'I 'X 'i'
•8[ 'sajiy sonang -BunuaSjy nopefij bj ap (BJaua^) OAiqjjy 'II8I 8P &lt;Ho8y 9p qj 'ooig
o^ojjy ap iBJ^ puon^ •saiiy souang ap Djun/' o; o nvapuou aso[ ap oioifQ (^j)
•oapiAsi
ap
*^8I 8P
ap djjd^^
*1"uoimj^ Boaioi|qig n^ 'U81 P aiqni3() 8P ^ I'P o
oisoSy ap ^^ 'oapiAaiuoj^ ap oi)ig 'aup^d ns o oujsoajüg

•bj^ B3S)or[qig na 'JX8I P a^qniaijag ap ¿^ |ap oapiAajuoj^ ap Biaze^) ^Hsi ap ojso^y ap
01 'aiajanSij^ jap -jbjj) jausn;) -oitso^ ap di^jd^ d oipa^ ap n&gt;^03i\r ap otJVJ (ZJ)
'01 'S 'I 'X "'!a '^8I '8aa!V ^"ana •BmiuaSay uoijbj^ bj ap jsjana^ OAiqjjy "H8I P ojsoíy
ap n 'Dag o^oajy ap oiuauíBduie;) -osoy dj ap aso/ d noapuo^ aso¡ ap vtJD^ (u)

'nopD3Jig opBAjasa^ -sajiy ouang '{sno
8P LZ I8P oapiAajaoj^ ap Biazs^) ap opiDiuy (01)
BDaio;iq;g
aP
•uopoajifj opBAJsssjj -09Z'8^ 'ajiy souang '[BaotoBf^ B^aioi[qig a^ "II8I P
onoíy ap xi 18P 'BUBUipjoBJjx^ 'oapiAataoj^ ap BiazB^) ap opijg ap O[no;jjy (5)
IIÍ) 'H
jona^ |ap OAfi{0jy *XT8I aP 018^y ap |^ |ap ^BiJBnipjOBJix^ 'oapiAaiuo^^ ap BiazB^) *IX8l
ap oiso^y ap oí ^o^ag o^ojjy •m^jaaai^D^ ^ tnia^jD^ o noapuo^ aso ap ot^tfQ (g)
(01) ',,'H'g ap otiivjuo ja ua sajouiStjo soj
asopuviuasuo^ 'vjjaj vj o uvjiqijosuojj as 'ojqand osouojS a%sa o uoioojai
uoüip otuonb X 'soujo v soun ap soxanb X 'smsuaaojjuo^ soj ap 'sodojj sns ap
opo¡sa jap oapi ap anb oj opoi soui ísopoj isos uvpunqo anb ap 'sajmouot
•sqnsui sosos ap uojojí anb 'sofojjod soj wuimuo as sojjo ua :ouuif ns uos
siipoztjotnv ojsm sowo.iov soj anb ap uoiozuotiuatio as X 'svsaudwt uoaa
soj ou opuonb uno 'uoiaisnd soj anb sowsiui soj uojopjooai anb 'saiuaaapui
sauoisaudxa sounSjo Jinwo osozuof sa sou sowaxop anb —sojjdo— soujnvt uan

'opBzpoinB aiuaniBuajd Bqi ínomna^
bj ua aBnj^B BJBd oj^^[ ap sauoioonj^sui opiqpaj Bjq^q japoSi^

:opBnjDB o[ ^
83}UB83J3JUI Bp B^Unf B^ B OpiSlJip nB^pUOJJ 9p [BIDIJOB

((,) •í4ouvdiuo3 ns opoi X 'ojqand a isa
ap soj uoo 'uoi3Of^ oj ap X 'Xa^ jap soyjajap soj uoo sajqpoduto^ uojanf
anb 'sauoioisodojd soj sopoj ap 001330 jaajosaj. X uofaod 'jmoua^afuoo vxodn

(ti) 'ctpnjmojosa osozuo^iaa oun ap ouans
ja ua uno uauiamp souootuawy sojqanj soj anb opuaXaio 'mouaSa^j nj
mquia sou anb sauopvoj^ sotsa ap atnajosut uatoojoo jap m^uatuadxa ap X
uopojapotu ap ouajj aruapuajuj ja ouiíaj as 'jojno ns ap oooq d¡ ua svjdojd
Xmu sauoioonpojd sapuvjü uní ap vism y 'jDiauaf) nso isd asatip oj anb X
'sapjaqa^ sojp xnínoo ojod mifisixa X mjsixa Dyodsg vj anb ísDzaaof ua sojjij
•jaauoo vivd sopvmjdtosiput sauqiuoi/ ap uojuotu ajsa t&gt;ivjj v¡ asvjjvsv anb
íjvjjnsut v muaa ajas anb sotp a\ ojsandtuoosap ovo) uoo X zoo, o/ vjvvaaj
'Dqnjajj aj as anb uod poptjiaio v\n mouapuodsano^ jod o 'oj^y jap popiu
•tuajog vj v ojadsaj jod anb svtu vuanf ov atibuno arpuajuj jv ojuaiiuvjojv
ja uvp d asjou^ip uis X 'sa^oitDds^ sajotDtfQ soj ap opnpunfm ojjnSjo ja X
'oiustjouBf ja vjidsui anb uopvja vjjanbo ap ouajj japoStyi oiaj -aa¡ vuanq
ap rtxatpaooid as ís 'ojsando^d n%sa o uoisavpv vj anb jouotooj sntu vt^auvd
irpo/ij 'rtzojj ttjap jotuadng afa^ jap umoonitsui dj pvptsa^au ap tnpuod
•S3JJO3 sviomaojj sojsa o X opms^ Jt&gt; sajuvsauajui sopoüau ap asopuviojj
anb vjvd ovioo oiuauiojjDd jap opriuas ja a%sa jas a'b is 'uoi^a^ vj ua otj^
jaiíiDj^ u-q asaiuiajaim anb vxod ozojj vjo uvsod ap oapt vj sauopvnmsm
svjatuiud sns ua oipuauduio^ ajuapuajuj 75/ •n%siaai%ua tyj uvqvuoisvoo anb
sotunso soj auqos uijafuoo vjnd %apoSiy{ uo-tiof) ja X ajuapuaiuj ja uoiaxuna^
as vauij d; ap sauoiompawui soj ua X 'otuawojuod jap bjov vj oSaj'j,,

sajopBi^is boj ap Biouapuodsajjoo bj b asopu^u
9DBq as o^ipoijad oinsiui asa na anb pBpaAjBs Bun aiaasaad jana^
saj9iui ap sa uoiobjojba BjoBx^ ns bjbj -Bi3U3jajuoD bj ap 9auoionani
&amp;. soiuaiun^op soijba uoiBoi^qnd as oapiA9juoj^[ ap B^azBf) bj n^
-oj^ajjB ojnjnj un BJEd sapBpijiqísod pfop
ou anb A bjjoo ajuauíBAisaoxa anj anb uaoouo^aj ojuBna na uopi^ujo^
8BJJ3 -ajjBd bjjo A Bnn ap sauoisjaA uajsix^ U9iunaj aAajq bj aQ
•obb^bjj japoSi^Y no
-ua bj íSBpBJjsnaj uoJBijnsaj aiuaSjnsui ajaf jap SBzuBjadsa

(1) 'ttsozuvuadsa so^ sopoj sojnpjad
sojjosou v X 'opojau ajuapuajj jo opuoxap vpjodsa vj pmjoa X ouajqvog
jo ovvui vj ovaa ag •soiua^oSttsvo saj isd X 'sajqouasiut sodoui sos^ uajjoso
jvuauaá ns v'pf¡ o^jp :sapjaqai so; o Jtni^^oo ojod oipsrxa X aistxa vuods^
tapuij as ou oaptoatuoj^— oipuodsai aj 'oaptaa^uo^^^ v ouoSaJiua 'uaoa^vd jo
oítp aj anb 'viuaaatp^^ ajuapuaiu[ jo opuaipunjo X 'jopouuaqoQ ja oijosn

8B3uj[ ua apptnoa

ap SB

ap ums^aA

(ZT) -^opouiaqoff ociojq
ja oipidsap as sotu oood o 'ojsa uoo X sojiaaj ap popisaoau mqoy ou anb
otip 'jojauag ja opvp otqov aj anb ojijosa lod sauoponjjsui svj ajumsaftumu
ojiaoo¡snos vuod a%uap'ua%\ xg ja opuaiuanb X 'sauoioooipui sojsa ojjnsut
^od ouio) '%apo%\j{ J-g J^ -3ja vzdjj vj jojjvso ap uoiuai sodo^j sojjsanu anb
soasáp sajuaipjo soj optuaiuoo uaqov ja popiao, o%sa ap vqanud vun opuan
'UD1180 sou anb 'smouajaf-i p sj sopvzuojj ap oruai anb soasap soj 'oapia
•ajuofl ap uotunsap oj ap uotjnsa^ anb sajoui soj ^auaiuo^ vuod ojaasap ns
'ojun[ vj ap sauopuaim soj ajiojsaftuoo ¿aianb v osod a^uapuajuj ja :o\iací
as anb vzaiadsv uoo a{sa olxp iapoéi^ o janbo oponuisui isd ojopuataou Xn

[a jbjbj^ BJBd saaiy sou^ng p JojjaiuB ^vpou bj opBSají BiqBt[ anb
uiBqoBj^; ouijqos na ap opBUBdrao^B n9iunaj b^ ap jB^nj jb anjf
jap ajnapuajuj ja sajuaS^nsui bbjij na opBJJBU oj b opjan^B

'(S) 'ajuaiuaauoo
asapauod aj otuonb 'sm^umsunoip svj v ojSajjo X 'pojiaqij uoo puojqo X
'Xay jo popijaptf ns ap 'smomaojj soj ap ojuaiwrjvas ap pvptwtuvun vj ap
'voiitjod uotoonjis nuapopuan ojjsanv ap vjitujsvi mg^ opo% aiqog %\j
•oua^uojjxa uonoaui oj oujuo^ otuotijuaj ja uapua/ap ua 'ojoijjoj ojos un ap
auiluDs oj auiojjap as anb zao. vpoj 'oijopmsaa ns X 'oaptaa^uoj^ oiojuawijad
•xa anb sautsosap soj ap sajojauaff sns ap v%onpuoo vj o íu 'saiXy-souang
ap ouuatqo^f jo 111 asuotndiut uopami svuiot anb uis 'jng jap ootjauty vj ap
sajuojiqDv X 'sojqand soj ap sasaiajui soj o X fjj OOMVMUSJ 'G '•'S 13P
sov^ajap soj v 'opojs^ jo uvjojjnsai anb sopyníuad sajqnjnojooui soj ap
uojoou oj ajuo sapopuojno svjjanbo sajqosuodsai upias 'sojsandoud uopotjisuo^
ap sotpaui soj uasvipasap as svzuvuadsa stui svpoi v%uoo is ouaj 'HIA
•ojuan^ ap ojtjsa o sauop
•noo upjop as X 'ooyixjod opojojj un vjoutuof as anb oj aiqos 'uvSuodoid
as anb svjsnf sauop^puoo smuap soj uipuapa3uo3 as X 'svpumouj sojsa ap
vapovjaqti^ otun[ -ouir^ oj íod sojsandoid vX somuuai soj ua sasvjo ap
uot3upsfp uis sajuviiqou sns sopoj ap jva X 'jouosiad popiinSas X popatd
•o^d oj 'ojqanj jap sotpaiap soj sopijuojDH atuauiauwajos vvuopanb 'upiots
•odoud vjsnf uoj 'ouadsa ouioo 'vpojdajo ^as ap osvo ja ua anf) 'HA
•poiiaqtj ns
ap sajqijdtjosajduit souoaxap soj uoo sastod so^sa ap ou^aiqoS jap jojjuao
popiun oj aqpuoo anb ooirtjod ouiatsts ja oozajqotsa joiauaS osauSuo^) ja
anb ojuot vjsoif X 'jj^ OQMVNH3J 'JS laP V'VDjaqog vj oxvq soiuiuiop
sotsa ap popiun^as oj jopijosuoo vuod otvuXaiAi^ jap sojqanj souiap soj
ap uotun oj o uoqtjosqns 'opopDJ^sap mjuaüu^uoa vun ap sapopijjqtsod
svj oduiap ouisiw jv opuotajo 'sajojioif ^n^ ap voiooniisap vj X 'smoum

�V- &gt;,

t~~ • • ^^,J^ *3&amp;^^ r ^4 ^^

^" t ^-^ i ^ |^ &gt;' f~*W *" ^r ^^^^^ y^ ^*

(Vi

.'*•'*&gt;

, •&gt;*5

' #/
- ^, ^^^J^é *.&lt;**tf, *• &lt;^"-* •

^•'.. -' •

. ^ ... ^.- _... .

V11**' • *^* *

^¿^y^&gt;.

Primera foja del Preliminar del 7 de octubre, con las anotaciones hechas por el gobierno
de Bueno Aires, existente en el Archivo^ General de la Nación Argentina, Buenos Aires.

194 —

Segunda foja del Preliminar del 7 de octubre, con las anotaciones hechas por el gobierno
de Buenos Aires, existente en el Archivo General de ¡a Nación Argentina, Buenos Aires.

— 195 —

��í

Y a guisa de comentario agregaba:
"Este escandaloso Suceso con que estos cobardes, sin atreverse a asomar
ásus murallas intentan ofender en la autoridad de V.E. la dignidad délas
Provincias que le han confiado su Gob.no y la conservación de sus de
rechos, me confirma en la opinión de que ni la razón ni la prudencia al
canzan á curar los males del fanatismo, ni templar el orgullo furioso de los
Españoles que han jurado nuestra proscripción. Solo la espada y la bayoneta
tendrán la energía bastante para conducir a estos fanáticos al desengaño
de su impotencia y de sus errores. Yo los considero incapaces de rigurosa
conciliación, y espero por lo mismo que V.E. me permita llevar adelante
la resolución que he formado, de no poner la dignidad de las Armas de
la patria a desaires de esta especie, ni admitir otra conciliación que aquella
que me proporciona la victoria". (15)
En el relato del bando español, aparecido en la Gazeta Extra
ordinaria de Montevideo del 11 de agosto, se hace depender el fracaso
de la entrevista de las palabras, indecorosas para la Nación y la
fidelidad del pueblo de Montevideo como asimismo para el Gobierno
Portugués, de Calcena y Echeverría.
Se cuenta en el periódico montevideano que el Gobernador salió
de la Plaza con sus ayudantes y escolta hacia el sitio señalado:
"Llegado al lugar prefixo apareció un coche con su escolta y bandera
parlamentaria, se apeó de aquel D. José Alberto Calzena y Echeverría con
dos oficiales, y su bandera, y vino acercándose acia donde marchaba el
Sr. General Gobernador, que había dexado su caballo.
Juntos ya, después de los saludos de ceremonia, Echeverría pidió a
nuestro General que lepermitiese venir á la Plaza con su sobrino D. José
Machain (comisionado por la Junta para el cange de los prisioneros) á
conferenciar con el Exmo. Sr. Virrey, de quien esperaba accediese a las
justas propuestas que en nombre de la Junta de Buenos-Ayres iba a hacer
a SE.: negóse el Sr. General Gobernador, asegurándole que estas mismas
las admitiría por sí a nombre de SE., del Rey, y de la Nación, según la
justicia de su contenido". (16)
Agregó también Vigodet que el asunto planteado por Machain se
resolvería por separado. Así las cosas Echeverría argüyó:
Señor, yo soi un hombre de bien, el Rey me debe más de 107 $ pesos,
la causa que defiende Montevideo es la misma que la de Buenos-Ayres,
ambos han resuelto que estos países no reconozcan otro Soberano que el
S.r FERNANDO VII; y por evitar la efusión de sangre entre hermanos,
he tomado a mi cargo esta comisión. VS. puede convencerse que la Exm.a
Junta de Buenos-Ayres consiguiente a sus liberales principios no puede
mirar sin lastima las víctimas, que se sacrifican por unos mismos intereses,
y por cumplir lo más sagrado de sus obligaciones: debe ceder Montevideo,
y cederá en parte la Junta. Le haze mui poco honor a esta Plaza haber
llamado en su auxilio a los Portugueses, y há hecho mui mal; porque ven
drán como auxiliares y se quedarán dueños de esta banda; como lo hicieron
en otro tiempo, de otro modo no se hubieran prestado; pues son tan cap
ciosos, como enemigos nuestros. Las ideas benéficas de la Exjna Junta, y
sus ordenes terminantes han hecho que nuestros Generales no hayan con
descendido con el valor de nuestras tropas que han pedido muchas vezes
(15)Id., id.
(16)Artículo de Oficio de Gazeta de Montevideo, Extraordinaria del 11 de Agosto
de 1811. Biblioteca Nacional, Buenos Aires. Reservado Dirección, 28,260.

asaltar la Plaza; pero señor, una sola muerte de los de ella nos haría perder
toda la gloria y, satisfacción del triunfo. VS. sabe que España está perdida
y dominada por los Franceses, por esto la Exm.a Junta quiere poner estas
vastas Regiones a cubierto de las miras del tirano; porque si la Península
no está hoy toda subyugada por el, mui en breve no le quedará ni un
pueblo libre; queriendo pues::::" (17)
El Gobernador lo interrumpió diciéndole:
"¿Ha venido usted a parlamentar, o a insultarme? no tiene usted idea
de lo que es un parlamento; así que bazo las perversas bases en que piensa
estrivemos nuestras negociaciones, ni quiero oírle, ni puedo disimular por
mas tiempo su osadía. Si alguna vez, por imposible, volviera a suceder que
nos avistemos, y me hablara usted con tan hipócritas y seductivos desvarios,
haré señal a la Plaza, para que de un cañonazo pereciese quien osa así
injuriar a la madre Patria, sin que pudiera yo tener otro disgusto que morir al
lado de un traidor a ella. España existe, y existirá para castigar a sus im
perdonables, infieles y desnaturalizados hijos. No son ustedes capazes ni
aun de acercarse con sus tropas al lugar donde estamos hablando, porque
deben conocer que perecerían sin recurso; deseamos mas que ustedes que
llegue ese dia vociferado del asalto, para dar a la Patria uno mas de honor,
humillándolos".
Y prosiguiendo en su actitud agresiva, dijo el Gobernador de
Montevideo:
"¡Asaltar a Montevideo! ¿Que tropa tienen ustedes? bandas de insu
bordinados, sin disciplina, y la mayor parte sin armas ¿que Generales? Sol
dados ignorantes, que no saben ni aun que significa este termino General.
Se acabó el parlamento. Entonces Echeverría sacó un papelote que dixo
ser las proposiciones de la Junta, y el Sr. General le contestó ="No admito
papel que viene fundado sobre tan iniquos principios..." (18)
Ya las dos de la tarde de ese día —10 de agosto— regresaba

Vigodet hacia la Ciudadela (19).

En Montevideo se formó un ambiente de espectativa por conocer
cuáles habían sido las cláusulas del pliego que Calcena intentó en-

(17)Id., id.
(19)Carta
(18)Id.,
id.de N. Aguilar a Ignacio ^Vüñez. Sitio de Montevideo, 10 de Agosto de 1811.
En Cazeta de Montevideo, en Biblioteca Nacional, Buenos Aires. Reservado Dirección, 28.260.
Junto con la documentación anterior, referente a la Conferencia entre Calcena y Vigodet, pueden citarse las cartas de D. M. Cavia. La primera dirigida a un amigo fechada en el
"Partido de las Tres Cruzes en que lo quisiera ver en medio de los campamentos,
10 de Agosto de 1811.*
Hoy tubo su conferencia cortísima (para lo que precedió parlamento ayer) el
Sr. Vigodet con nuestro Intendente Calzena cerca de la línea, mas se acabó casi a
capazos porque aquel, quando vio que no era cosa de entregarse o retirarse el exercito, prorrumpió con acento en tono descomedido que si se le había querido insultar
a aquella vista, que la España no estaba perdida ni se pederia para castigar a los
rebeldes, qne asaltasen esas tropas miserables, que lo deseaban para saciarse en su
sangre y enseguida se largó dexando desairado a nuestro buen viejo, sin siquiera darle
tratamiento y quando este pobre se lo daba".
Yla segunda a su hermano D. Pedro Feliciano fechada en: *
"Treshubo
cruzes
10 de 1811:
Hoy
unAgosto
parlamento,
conferencia o entrevista entre nuestro intendente Calcena, y Vigodet, junto ala alondiga pero fue cortísima porque éste estuvo mui fogoso,
despreciando todo, y diciendo que, porque no asaltaban, que lo deseaban. Yo no espe*
raba
otra
porque
los conozco 3.a
bien.
Ambas
encosa
Gazeta
de Montevideo
Extraordinaria del Sábado 28 de Setiembre de
1811. Biblioteca Nacional, Buenos Aires. Reservado. Dirección, 28.260.
— 197 —

— 196 —

�— ¿61 —
— 961 —
'09Z'8Z 'uoijosjiq opeAjsssy -sajiy souang 'jsuopBf^ B^aioijqig -xi8t
ap ajqma^ag ap g^ 0PBq?S laP BijeuipjOBiix^ ^' oaptAa]uoj^ ap BiazB^ na sBqtuy
•uaiq ODzouo^ so| anbjod Bso^ bjio Bqsj
•adsa on oj^ 'DBqBasap oj anb *UBqBi[BBB on anbjod 'anb opuapip X 'opoi opnspajdsap
'oso^oj inuí OAnis^ a^sa anbjod boiisjijo3 anj ojad BSipuo[B bjb O]nnf 'japoSi^ Á 'Buaa
•|B3 aiuapuawi ojisanu aj|ua BlsiASJiua o Bpuajajuo^ 'oiuauíBjJBd un oqnq Xojj
:Il8t aP 01 ojsoSy saznjo sajx,,
:na Bpeq.iaj ouBpija^ ojpa^ -q oneinjaq ns b BpunSas e| j^
'^BqBp o[ as ajqod ajsa opu^nb A ouaiaiBiiiJi
ajjBp Bjambis uis 'otaiA uanq ojisanu b opBjinsap opuBxap o3jb[ as BpinSasua i ajSuBS
ns ua asjBioBS Bjsd u^qBasap o[ anb 'sa{qBjasiui SBdo.ii SBSa uaSBijBSB anb 'sap^qaj
so( b jb8iisb3 BJBd Btjapad as iu Bpipjad BqBisa oa BUBds^ b{ anb 'bisia B¡|anbB e
^Bijnsui opijanb Biq^q aj as is anb opipatuo^sap ouoi na oiua^B uoj oidninjjojd *oip
-jaxa ^a asjBj^aj o asjB^^ajjua ap Bso^ Bja oa anb oía opuenb 'pnbB anbjod sozBd^a
b ¡SB3 oqBjB as SBtn 'Bau;[ b¡ ap B3jaa Buaz[B3 aiuapuam] ojisana aoJ lapoS;^ -jg
ja (ja^B O]aamB{jBd oipaaajd anb o^ BJBd) Binisiiao^ spaaja^no^ ns oqn^ Xo^
"II8I P oisoSy ap oí
^soinaniBdniBa so^ ap oipanx na jaA BJaismb o^ anb na saznj^ sajj^ sb¡ ap opi^JB^^,
[a na spBqoaj o^ims un b Bpitfijip BjamiJd b-^ 'biab3 'IV 'a 3P SB'JB3 S"I asjBip napand^
-i^ í Bua^^B^ aj]na Bpuaja^uo3 B| b a^uai^^aj 'joijaiuB noiae]uauin3op b( uoa oiunf
'Ü9Z'8Z 'nopaajig opBAj^sajj -sajiy aouang 'ibuoi^b^j B3aio||qig ua 'ospjAaiuoj^ ap BiazBf)
'II8I aP oiso3y ap oí 'oapiAajuoj^ ap oijjg -xaurtf^ oioougj o jojmSy •*/ ap nuo^ (6X)
•PJ "VI (81)
P! 'TI (¿O
-ua oju^juí Bn^D[B^) 9nb o
jaoouoo jod BAijBioadsa ap

b{ opis
un 9U110J ^s oapiAajuo^^

'(61) BIaPBPnTD BI BPBH
—ojsoSb ap qj_— eip asa ap ^pjBj ej ap eop sbj^ b
(SI) u"' soidiouiid sonbiut uo% aiqos opDpunf auaia anb jadvd
oitiupD oj^&gt;&gt;= ptsapjoo aj jvu^uaff -ug ja X 'viun[ vj ap savoijpodojd sd^ jas
oxip anb ajoj^dvd un ooos vijj^a^q^^ sa^uoju^ •ojuaiunjjvd ja oqvov ag
•jvuaua^) outwiaj ajs^ voijtuSjs anb unv tu uaqns ou anb 'saiuououát sopop
•jog ¿sajDjauaf) anb? smuuu vis auvd íolmu vj X 'ouijdiosip uts 'sopmiipjoq
•muí ap Süpuvq ¿sapajsn uauayi vdoif an(f? ¡oapfaaiuoj^ o dvjjvsy!n

ap jopeuaaqo^ [a ofip 'BAisaoSs pnjijoB ns ua opuamSisojd
^jpjjy
'uouoif ap svui oun vijjdj vj d uop ojod 'orj^so jap opviafiooa vip asa anSajj
anb sapajsn anb sviu souioasap iosjnoau ms uvtua^auad anb jaoouoo uaqap
anbjod 'opuüjqvv souiDfsa apuop jognj jo svdouj sns uoo asÁnoia^o ap uno
111 sazDdoo sapaisn uos o\¡ soíiij sopvzijDjnjousap X sajatfut 'sajqvuopjad
-tui sns v joSpsoo vivd njtistxa X 'atsixa vuvds^ -njja v uoptoj} un ap opvj
jo jijoiu anb otsnSstp ojio jauat oX ojaipnd anb uis 'vu)oj ajpvui dj o jmjníui
iso oso uainb asaio^jad ozduoudo un ap anb vjnd 'ozdjj vj v joyas ajtni
'sotjoasap soauonpas X sojtjoodtu uot uoo patsn ojnjqotj aui X 'souiatsmv sou
anb japaons o vjamjoa 'ajqisodwi jod 'zaa ounSjo ig -Diposo ns oduiatj sout
jod jojnutistp opand tu 'ajjto ojatnb tu 'sauoi^mooSau sojfsanu sotuaaiJtsa
vsuatd anb ua sasvq sosjan jad soj oxnq anb tso iojuautojjod un sa anb oj ap
vapt patsn auatt ou ¿auuojjnsut o o 'jojuautojjod v patsn opiuan f/?,,
:a^opuapip oidranMajuí oj jopeujaqo^ ^g
(II) n::;:sand opuaijanb iajqtj ojqand
un tu pjvpanb aj ou aaajq ua muí 'ja jod opoSnXqns spot Xot¡ ntsa ou
vjnsuiuaj n¡ ís anbjod íouojtt jap svjiui soj ap Ofjatqno o sauoi8a}¡ sdjsdíí
sojsa jauod ajatnb otun[ trtux^ vj otsa jod 'sasa^uojj soj jod opouttuop X
optpjad ots^ ouods^ anb aqos -gyf -ofuntjt jap uoioonfsttos X otjojü vj npoi
japjad vijov sou vjja ap soj ap atJanui ojos oun 'jouas o jad ivzvjj vj jotjoso

^uopaajtQ opBAjasa^ *sajiy soaan^ '^Bnoi^B^^ v^aiotjqt^ *H8[
oisoSy ap \\ ^ap
jOBJi^^ 'oapiAaiuoj^ ap Biaz^^ ap oijijo aP o[nj;uy (91)
;y (
TI "fl (SI)
(
sazaa snuonui optpad uou anb sodojf sojtsanu ap jojoa ja uoo optpuaosap
•uoo uoXotf ou sajojauaf) soijsanu anb ot¡oat¡ uvv saiuoutuijat sauapjo sns
X 'vtunf vurx^ vj ap sootjauaq soapt svq 'SOJtsanu soüituaua outoo 'sosoto
•doo uot ^os sand íopotsajd uojaiqny as ou opoui ojio ap 'oduiap ojto ua
uojat^ty o; ouioo íopunq vjsa ap souanp upjopanb as X sajmjtxno ouioo uojp
•uaa anbjod ijout muí ovoau ou X 'sasanSnuoj so] o oijtxno ns ua opvuioj]
jaqvu vzvjj otsa v iouoti oood tnui azoy aj -otunf vj auod ua vjapao X
'oapioatuo^^ japao aqap : sauoiooáijqo sns ap opojilos spui oj jtjdutm jod X
'sasajatut souisiui soun jod uoojfijjos as anb 'souittotíi soj muttsoj uis jojtut
apand ou sotdtoutjd sajojaqtj sns o atuainStsuoo sajXy-souang ap vjunf
o-uixg oj anb asjaouaauoo apand S/í 'Upistuioo otsa oSjvo tui o opoutot at¡
'sououtjau ajtua ajSuos ap upisnja vj jotma jod X í//^ OQNVMHSá rS
]3 anb ouojaqog ojto uvozouoaaj ou sastod sotsa anb otjansaj uvu soquio
'sajXy-souang ap oj anb ouistui oj sa oapjaaiuo^^^ apuajfap anb osnoo oj
•sosad f ¿oí ap soui aqap aui Xay ja 'uatq ap ajquiov un tos oX 'jouag
zoÁnSie B;jj3A3i[3g[ svsoo 9B[ jsy
zoÁnSie
as
jocI
bij3A[O93j
aod opB^juB[d ojunsB
[a anb
uaiquiBj oS^iSy
nj un^as 'uotoof^ dj ap X '^C^y jap '-gg aP ajqtuou
o ts jodns
otjtjiuipo
soj
(gi) 'aoptuatuoo
ap otottsnC
souistui svjsa anb ajopuojnSaso 'jopoujaqof) jojauaQ 'jg ja asoSau :'^^ o
jaoou o oqt sajXy-souang ap vtunf o] ap ajquiou ua anb sotsandojd sotsnt
soj v asatpaooo oqojadsa uatnb ap 'Xajjt^ -jg 'ouix^ ja uoo jmouajajuoo
p (sojauotstjd soj ap a^uoo ja ojod otunf oj jod opvuotstuiooj utovoo^^^
asof -q outjqos ns uoo ozojj oj o jnuaa asatjtuuadaj anb jojauaff ojjsanu
o oipid otjjaaatp^ 'otuotuajao ap sopnjm soj ap sandsap 'oX sotunf
•ojjoqoo ns opmcap otqou anb 'jopoujaqof) jojana*} ug
ja Dqouojoui apuop dijo asopuoojaoo oum X 'ojajyuoq ns X 'sajototfo sop
uoo mjjaoatp^ X dubzjo^ ouaqjy asof 'Q janbv ap pado as 'otjojuauiojjod
ojapuoq X otjoosa ns uoo auaoo un ptoajodo oxtfajd jognj jo opoSajj,,
:ope[EU38 oprs p ^p^q e^[oasa A saju^pn^e sns noo bzb[,j bj ap
oi[B8 jopBUjaqof) [a anb oueapiAaiuom o^ipoijad p ua Fjn^no ag
•BjjjaAaq^g ap
A BuaofB^)
'sanSnjjo^
ouiaiqof) p BJBd oumuiise ouioo oaptAaiuopy[
O[qand ap
pp
p^pi^apij
B[ A uoi3B^[ B[ BJBd sBsoJoaapui 'sBjqB[Bd sb[ ap BjsjAajjua b[ ap
osbobjj p japuadap aoeq as 'o^soííb ap [[ pp o;(JíAa}uojA[ ap Bueuipjo
-bjjx^j BjazB^j b[ ua opiaaJBdB '[ouBdsa opusq [ap ojb[3j p u^

(SU
'tlotjotota
aui anb
ojjanbo anb uotootjtouoo vjto jtjtutpo tu
'atoadsa
otsaoj
apouotojodojd
sajtosap v otJtod
dj
ap souijy soj ap poptuSip dj jauod ou ap 'opouuof atf anb uotonjosaj vj
atuojapo joaajj vttuuad aui '^'A 9n^ oxusiiu oj jod oiadsa X 'uotootjtouoo
vsojnStj ap saoodoout ojaptsuoo soj o^ 'sajojja sns ap X mouaiodun ns ap
ouoSuasap jo soottouof sotsa o Jionpuoo ojod atuotsoq otgjaua ; uojpuat
vjauoXoq vj X opodsa dj ojog 'uotodtjosojd vjfsanu opvjní uou anb sajouods^
soj ap osotjnf ojjnSjo ja jojduiat ju 'ouisijouof jap sajoui soj jojno p uozuoo
•jo Dtouapnud oj tu uozoj oj tu anb ap uotuido vj ua ouuifuoo aui 'sovoaj
-ají sns ap uotootuasuoo o] X owqof) ns opotfuoo uou aj anb sotoutaojj
sojap poptuStp 0^ '^^'yi ap poptjotno oj ua japuafo uoyuatui sojjojnui snsp
jouioso v asjaaajpt uts 'sapjoqoo sotsa anb uoo osaong osojopuDosa 8tsgn

ap

�tregar al Gobernador. Un hecho casual, el apresamiento de una
balandra que conducía a Buenos Aires la correspondencia del cam
pamento insurgente, proporcionó a sus habitantes la oportunidad de
enterarse de tales proposiciones (20).
¿Por qué fracasó la entrevista? Las Instrucciones a Calcena
dejan una pauta para la respuesta: Montevideo tenía una ayuda va
liosa en las fuerzas portuguesas y el alerta que se debía hacer a
Vigodet por los futuros hechos de los invasores lo está denunciando.
También facilita la contestación a esa interrogante un comentario
inserto en la Gazeta de Montevideo que dice así:
"La falta de disciplina y subordinación de los soldados, la envidia
que se tienen unos a otros, la escasez que tenían cuando escrivieron, que
aun hoy padecen, el justo miedo que les impone el movimiento y cercanía
de nuestro aliados Portugueses... (21)
Estas expresiones del periódico montevideano, sobre todo en lo
que se refiere a la ayuda portuguesa, explican lá actitud firme y
aun descomedida del gobernador Vigodet.
Si cuando la situación había sido tan crítica como en el período
de mayo, Montevideo, abandonada a sus únicas fuerzas, rechazó vigo
rosamente las proposiciones de los insurgentes, razones más poderosas
tenía ahora -para no aceptarlas, que contaba con un refuerzo, peli
groso sí pero valioso, como el portugués.

VII

LA MISIÓN FUNES-PÉREZ Y PASSO
(Antecedentes: Situación en Buenos Aires; Misión Vedia-Alvarez Thomas)
En la Asonada de abril hizo crisis la fricción que entre saavedristas y morenistas se había planteado en Buenos Aires a partir de
mayo de 1810 y que luego se complicara por la acción de otros
factores.
La tirantez entre la Junta y el Cabildo manifiesta en ocasión
de la expulsión de los españoles europeos; los rumores de que el
Gobierno era partidario de la Carlota y estaba dispuesto a entre
garse y otros motivos más de divergencia, crearon el clima necesario
para que la Asonada fuese un acontecimiento de fácil previsión.
Pero la medida del gobierno no consiguió detener la crisis po
lítica planteada en Buenos Aires. La situación económica —sin llegar

a tener la gravedad de la de Montevideo—• era lo suficientemente
difícil como para que en el pueblo se hicieran sentir sus consecuen
cias. Por otra parte, el bloqueo establecido por Elío, a pesar de no
ser excesivamente rigoroso, mantenía los espíritus dispuestos hacia la
disconformidad. Además el bombardeo de la ciudad por Michelena,
aunque en las esferas gubernamentales no produjese el resultado ape
tecido, dejó su sello aumentando la inquietud del ambiente.
El 20 de julio, llegaba la noticia del desastre de Huaquí a ese ya
agitado Buenos Aires, y había así un elemento más que pesaría sobre
población y gobierno. A cinco días del ataque naval con que Monte
video había recordado a la capital que era una fuerza capaz de hosti
garle, la amenaza de un enemigo vencedor que tenía su camino expedito
a Buenos Aires y la conciencia de la derrota de aquel ejército que lle
gara sin detenerse hasta el Alto Perú, triunfante en Suipacha, incidían
sensiblemente en el ánimo del pueblo porteño y en las decisiones de
su gobierno.
La Gazeta del 25 de Julio en un pequeño comentario, sin que
rerlo, testimonió el estado de espíritu imperante en aquellos días,
cuando sintió la necesidad de establecer que eran falsas las aseve
raciones sobre el estado de "desesperación" de "Buenos Aires, y de
afirmar que el bombardeo no habría de repetirse.
"Como los enemigos de nuestra causa no necesitan mucho para fingir
embustes con que nos pintan en el estado de desesperación a que quisieran
vernos reducidos, no debe ser superfluo repetir nosotros hoy, que continúa
retirado el bloqueo, y bombardeo, con que nos amenazó el célebre Miche
lena. No parece á la vista su esquadra sutil, ni creemos, que vuelva á pa
recer, ni ponerse en estado de repetir impunemente otro igual insulto:
y se advierte así á las provincias para desvanecer las pinturas de muchos
empeñados en propagar noticias infaustas. Con advertencia, que mientras
en la gazeta no vuelva á anunciarse, ó hablarse de ello, será siempre falso
quanto digan". (1)
El pedido del gobierno a Michelena de que se suspendiesen las
hostilidades hasta tanto se resolviera la Misión ante Elío, confirma
que no había tal pretendida seguridad de espíritu y que por el con
trario Buenos Aires sentía a fondo los acontecimientos. (2)
Estas circunstancias obraron de tal modo que hicieron factible
la buena disposición de las autoridades de la Capital para oír propo
siciones de la Princesa Carlota Joaquina. La Infanta desde tiempo
atrás mantenía latentes sus pretenciones —como ya vimos— para
conseguir su coronación en el Río de la Plata. Su representante Felipe
Contucci a mediados de junio realizó varias tratativas con ese fin.
Las actuaciones que con tal motivo se desarrollaron nos son cono
cidas fundamentalmente por las "Instrucciones que dio Cornelio de
Saavedra a su apoderado en el juicio de residencia" que se le siguiera
en el año 1814.
Por su condición de hombre de gobierno sus palabras pueden

(20)Gazeta de Montevideo, Extraordinaria del 31 de Agosto de 1811, en Archivo del
Sr. R. Grille.
En el Archivo del Dr. Engenio Petit Muñoz, existe la primera y última página de la
referida Gazeta.
(21)Gazeta de Montevideo, Extraordinaria del 26 de Setiembre de 1811. Biblioteca
Nacional, Buenos Aires. Reservado Dirección, 28.260.

Aires, o. cit., t. II, pág. 631.
(2)Oficio de Michelena a Elío. Bergantín Belén 12 de Agosto de 1811. Gazeta de
Montevideo del 15 de Agosto de 1811. Biblioteca Nacional. Montevideo.

— 198 —

— 199 —

(1)Editorial de Gazeta de Buenos Aires del 25 de Julio de 1811. Gazeta de Buenos

�— 661
— 861 —
j^ [j B^ajoijqi^ •[181 *P O)so^y ap g^ jap oapiAaiu
ap 813ZI^ "H8I P ojsoSy ap ^x ?PH ujluo^aag -oi/^ d Di/a/si^i/^ ap optjQ (%)
•tf9 -8Bd 'ji -i '-jjD -o 'ss
soo^ng ap B^azsj) -H8I ap oijnf ap ^Z pp ^ajty ouang ap b)3zb-j ap iBijoiipg (i)
uapand SBJqBjBd sns oiuaiqoS ap ajquioq ap uopipuoa ns jo^
•^181 OHB F na
BJomSis aj as anb tíBpnapisaj ap opmf ja ua opBjapods ns e BjpaABBg
ap oi[aujo3 oip anb sauoponjisuj,, sbj jod atuatujBiuaaiBpunjf sspp
-ouoo nos son uoJBjjo-UBsap as oatjoui jbj uoo anb sauopBnjoB
•uij asa uoo sbatjbibj^ sbijba ozijsai oiunf ap sopBipaui b p^
adija^ a)nB;nasajda^ ng "bjbj^ bj ap oijj ja na uopBnojoa ns JinSasuco
BJBCI SOUIIA B-íí OUIO3
S9UOpua}ajd SnS Sa^liajBJ BIU3JUBUI 8BJJB
odraaij apsap bjubjuj vj •BurnbBof b^o^jb^ BsaoniJj b[ ap sauoiois
-odojtl jio BJBd piíds^ B[ ap sapBpuoinB sb¡ ap uoiaisodstp Buanq bj
a^qnaBj nojapiq anb opom ^j ap uoJBjqo SBpnsisnnajp SBjs^
(^) -sojuaiuipaiuooB so^ opnoj b Btjuas sajiy souang oijbjj
-no3 p jod anb Á n^iijdsa ap pBptjnáas Bpipuajajd \vi Biqeq on anb
buijijuoo 'oij^ ajuB uoisij^ b¡ BjaiAjosaj as ojubj BjSBq
sbj; nasaipnadsns as anb ap Bua^qaij^ b onjgiqo^ pp opipad
(I) \,ud^íP oruonb
osjvf ajdwais púas 'ojja ap asjvjqvy o 'Bsjmounuv v najaría ou vjazvil vj ua
sujjvaiui anb 'mouauaapv uo^ •sojsnofm sviopou juijodojá ua sopnuadwa
soipnw ap snjmfuid svj j^oaunasap vuvd SDiJumoid $dj p iso ajjaiapo as jC
:otjnsm jongi ojjo ajuawaundwi xyiadai ap oprma ua asuauod íu 'jaoaj.
•od p vajana anb 'sotuaauo tu 'jtins vjpvnbsa ns vjsia vj v aoaxad Of^ 'vua^
•auoi^^ ajqajao ja ozmiauio sou anb uod 'oapjoqwoq X 'oanbojq ja opvniai
onupuoo anb 'Xot¡ sojjosou ji^ada^ onjfjadns jas aqap ou 'soptonpai soujaa
uvjaisinb anb v upioojadsasap ap opojsa ja ua uvfvid sou anb uoo satsnquia
JiSutf vuod otpnui UDiisaoau ou osnvo vjtsanu ap soHiiuaua so^ ouiojn
ap sjjqsq on oapjeqiuoq p anb
ap A 'sajiy sonang,, ap (tuopB.iadsasap?, ap op^^sa p ajqos sauopBj
-3A3SB sb[ 8B8^bj UBJ^ anb j303^qBi83 ap pBpisaaan b{ punís opuen
'SBip 8o[^nbB na ainBJtadmi njijjdaa ap opBjsa p oiuoinijsaj 'ojjoj
-anb uis 'oiJBjuaraoa onanbad un ua oi¡n ap 5^ pp BiazB^j vj
•oujaiqoá ns
ap sauoxspap sb^ na A on^jaod o^qand pp ouiiub p na ainama^qisnas
nBippni 'BqoBdmg na ajuBjunuj 'ruaj oj^y p Bjssq asjanaiap nis bjbS
•a\l anb ojpjafa pnb^ ap ejojjap b[ ap epnapuo^ b[ A sajiy souang b
oiipadxa oniuiso ns Bina} anb aopa^naA oSiui^ua un ap BZBnaoiB bj '^jjbS
-ijsoq ap zBdBo ezjanj enn Bja anb ^b^hIb3 bj b opBpjo^ai Biq^q oapiA
-ajnop^ anb uod pAn anbB^e pp SBip ooup y -oujaiqoS A nopBjqod
ajqos BiJBsad anb SBín oiuamap nn jsb Bjqsq A 'sajny sonang opBjtáB
vA asa b jnbBnjj ap ansBsap pp Bppon b[ BqBa^j 'oijnf ap Q j^
•a^uaxqraB pp pn^ambui ^ opuB^namne ojps ns 9fap 'oppaj
-adB opBjjnsoj p asafnpojd on s^jBjuatnBnjoqnS SBjajsa sbj na anbun^
'Bu^pqoíj^ jod p^pnp bj ap oapiBqmoq p SBmapy •pBpxtnjojno^sip
bj Bp^q soisandsip snjijjdsa goj BinajuBtn 'osojoStj ainameAisaaxa jas
on ap jBsad 'OJI3 ^od oppajqBisa oanbojq p 'ajj^d jjo io¿ *8Bp
-uanaasuoD sns Jiiuas UBjapiq as ojqand p ua anb BJBd omoo Jiojjip
ainauíainapijns oj Bja •—oapiAajuoj^f ap bj ^p p^paABjS b^ janaj b

O
p^Ajasaj^ sajiy souong '[
ap ajqinaiiag ap 9J
¡ap
9J ¡p
jimipjoBJix^ 'oapuajaoj^ ap bi^zbj) (j^)
'oapuajaoj^
ap
bi^
i[ ap BDi9Bd mii|n i uamijd si a^sixa 'zoun^j Jiia^ oiuaSn^j -jg pp OAiqojy p 0^
*B
pp OAH|^jy ua 'U8I ap oíso^y ap jg pp BíJBUipJOBJlügf *oapiAaino]^[ ap BjazBy (qj¡)
JBajj ms— Boirnouooa uoiobiijis vj 'sajiy sou^ng ua BpBajuBjd Baiíjj
-od SI8IJ3 bj jaua^ap oin¿tsnoa on onjaiqo^ pp epipam bj oi9¿
•uoisiAa^d [pBj ap ojnaitnpajaooB nn asanj spBnosy bj anb vivd
oiJBsaDau Biuip ja nojsaa^ 'BpuaájaArp ap st?in soaijoiu soj^o A asj^^
-ajina b ojsandsip BqBjea A bjojjb^ bj ap ouBppjBd Bja oajaiqoj)
p anb ap sajoioiu soj ísoadoana sajonedsa soj ap notsjndxa bj ap
noisBao ua BjsatjiuBtn opjiqe^) p A B}un b^ ajjua zajuBJtj ^\
sojijo ap uopoe B[ jod BjBDijdnio as oSanj anb A ^\2l ^•
ap jiiJBd b sajry sonang u^ opBaju^jd Biqsq as seisinajom A
-aABBB aj^ua anb uopouj bj sisuo oziq JUcjb ap BpBuosy bj n^j
(snutoqj^ zajvajy-rnpaj^ uoisij^ isajiy souang ua upioDnjtg :sa%uapa3a%uy)

ossvd a
ossv

moisi^ vi
UA

-eanSnjJod p ovaoo 'osoijba oiad js osoiS
-ijad 'ozjanjaj un uod BqBjuoa anb 'sBjjBjdaas ou BJBd- BJoqB Bjuaj
sesoaapod sbui sauozBj 'saiua^jnsui soj ap sauopisodojd sbj aiuamesoj
-oSia ozeqoaj 's^zjanj SBomn sns b BpeuopuBqB ^oapiAajuoj^; 'o^bui ap
opouad [a na otuoa Bopua ubi opis Bjqsq u^pBnjis bj opueno ig
•japoSi^^ JopBu.iaqo^ jop Bpipatnoos^p mve
A arajij pnjpoB bj uB^ijdxa 'BsanSnjaod epn^s bj b ajaijaj as anb
oj ua opo} ajqos 'ouBopiAajuocu: ooipoijad jap sauoisajdxa sbjs^j

ojjsanu
ap
xnwaojao X ojuatuimoui ja auodutt 9^(IZ)
anb'"s^sangnjjoj
opattu ojsnl jasopmjo
'uaoapnd
Xou unv
anb 'uojaiaijosa opuvno utnuai anb zasv^sa vj 'sojjo v soun uauaii as anb
tnptaua vj 'sopDp¡os soj ap uopowpjoqns X vm¡di3Sip ap vtjvj dj^
:jsb aoip anb oapiAajnoj^ ap BiazB^) bj ua o^jasur
otJB^uamoa un ajuB^oxiajur Bsa b uoraBjsajuoa bj B^ijpBj uaiquiBj^
•opuspunuop Bjsa oj sajosEAUi soj ap soq^aq soanjn^ soj jod japoSr^
B ja^sq ejqap as anb BjaajB ja A SBgan^njjod sbzjoiij sbj ua bsoij
-ba BpnAB Bun Bjuaj oapiAajuoj\[ :B}sandsaj bj BJBd Binsd Bun usfap
BnaojB^) b sauopanjjsuj sb'j ¿BjsjAajjua bj osbdbjj anb Jo^?
'(O^) ^auopisodojd sajB) ap ^sjejajna
ap pBprunjaodo bj sajuBjiqBq sns b ouopjodojd 'ajuaá.msui ojiiainBd
-uiB3 jap Bioaapuodsajao^ bj sajiy souang b epnpnoa anb BjpasjBq
Bun ap ojuaiuiBsajdB ja 'jsnse^ oqaaq u[ •JopBiuaqo^) jb

�considerarse bien informadas, aún cuando por su calidad de parte
interesada enfoque los hechos desde un ángulo especialísimo.
Sin olvidar las salvedades que debe merecer toda memoria, por
ser tal, como en este tema las fuentes son escasas, es imprescindible
atenerse a ella.
Pero para poder hacer una valoración correcta es necesario tener
en cuenta algunos hechos. Así al confrontarse el oficio de Contucci
a la Junta solicitando la reunión y las instrucciones dadas por aquella
a sus comisionados Vedia y Alvarez Thomas con lo que sobre ambos
hechos dice Saavedra, nos encontramos con que las Memorias no se
ajustan estrictamente a lo que emana de esos documentos. Sin em
bargo caben dos puntualizaciones: primero que las instrucciones las
conocemos por los borradores, desconociendo el original y en conse
cuencia los posibles agregados que pudieran haberse hecho, de es
pecial manera, la orden de detener a Contucci; y en segundo tér
mino, que pueden haber existido órdenes ampliatorias formuladas
verbalmente.
A fines de julio el sobrino de Contucci, entregó a la Junta el
oficio que el día 15 había firmado el emisario de Carlota. En él
"suplicaba" que
"con todo acatamiento, q.e pueda transmitir fiel pronto y secretam.te a
V.E. D.a el resultado de una conferencia, q.e imploro y espero se me con
ceda en el lugar de esta banda, q.e VE. D.a considere más á proposito.
Las circunstancias del (lia —agregaba— me privan de explicar mis sentimXos con claridad, como igualm.te de tener el honor de aproximarme
a VE. Dm como debia y deseara; mas yo ruego encarecidam.te a la be
nignidad de VE. D.a q.e se sirva acceder a esta mi Suplica, pues es solamie
en beneficio de la Patria y de la Humanidad en general, que yo pido esta
entrevista, de la qual no puede resultar perjuicio ni comprometimiento a
la Alta Dignidad de VE. Da., y no dudo un momento q.e será del com
pleto agrado de VE. Dm esta mi deliberación". (3)

Impuesto el Gobierno de Buenos Aires del contenido del referido
oficio discutió la posibilidad del envío de los oficiales referidos
—siguiendo siempre a Saavedra—.
Algunos de sus componentes sostuvieron que no debía accederse
a lo solicitado porque:
"era un verdadero insulto hecho al Gobierno pedir le mandase oficiales de
confianza, que las oyesen, y trasmitiesen"
desde el momento que el mismo Contucci
"confesaba no revestir carácter público en su persona para hacer propo
siciones ó tratados".
Otros argüyeron que
"no se debía contestar á ContuccV
y los restantes dijeron que aunque no hubiera obligación en oír
"las propuestas de aquel particular, con todo, nada se perdía, en imponerse
de lo que quería proponer, sin que por esto se ignorase cosa alguna, ni
de estrechar cuanto más se pudiera el sitio de Montevideo (5)
porque bien pudieran obtenerse algunos datos de interés para la di
rección de las futuras operaciones en la Banda Oriental.

Y
"acaso se proporcionaría dar una prueba evidente de la injusticia y falsedad
con que se tachaba de partidario de la indicada Sra. Infanta á vanos individuos
del gobierno, pues presumíamos que Contucci, no haría otras proposiciones,
que el que reconociésemos á dicha Señora". (6)
Esta fue la posición que sostuvo Saavedra, según él lo afirma

Pero siguiendo las Memorias de Saavedra, Contucci aparece acla
rando que su misión no revestía carácter público. Evidentemente
esta afirmación no está ni siquiera implícita en la transcripción ante
rior. Sólo puede anotarse que el oficio está formulado en primera
persona y de ahí tal vez, Saavedra y los demás componentes de la,
Junta hayan sacado la consecuencia de que lo hacía a título personal.
Dicen las Memorias, que a Contucci

en las referidas "Instrucciones".
El sector saavedrista llegó hasta proponer que:
no revistiendo carácter público su persona —Contucc^-... debía tratarse
como á un seductor, y traidor contra el gobierno y la Patria, trayéndose
preso á la Capital donde debería ser juzgado según derecho . (7)
Pero haciendo la salvedad de que para la

"el amor a la humanidad, y la calidad de vecino y habitante de nuestros
dominios, le compelían a pedir al gobierno mandase uno, ó dos oficiales
de confianza que trasmitiesen fielmente proposiciones que tenía que hacer
en favor de la humanidad misma y que en nada perjudicaban el decoro del
Gobierno; que aunque no revestía carácter público para dar este paso,
lo excusaba porque creía que el Gobierno no miraría con indiferencia los
medios de evitar la guerra entre sus conciudadanos y vecinos: que las cir
cunstancias en que se hallaba su persona (era sospechosa a la Capital), no
le permitían presentarse personalmente". (4)
(3)Oficio de Felipe Contucci a la Junta de Buenos Aires. Caraguatá, 15 de jnnio
de 1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires, Gobierno Nacional, "Por
tugal y Brasil 1810-1818" S X, C. 1, A 6. n. 9.
(4)Zimmermann Saavedra, D. Comelio de Saavedra. Buenos Aires 1909, pág, 158.
— 200 —

"comisión era preciso que de los dos oficiales que se nombrasen, uno pre
cisamente fuese de la parcialidad y confianza de los mal contentos, y que
tenían sospechas contra el gobierno ó algunos de sus individuos en este
mismo comentado negocio del Carlotismo, para evitar de este modo, que
al verlos partir propalasen, iban ya á concluir la venta, o entrega de estos
dominios, al General Sousa, pues el de su facción los desengañaría de este
error". (8)
(5)Id., id.
(6)Id., id.
(7)Id., id.
(8)Id., id..
— 201 —

..•

�Habiéndose aceptado la moción de Saavedra, se entró a dilucidar
el problema de quienes serían los comisionados. De parte del gobierno
se propuso y eligió al Teniente Coronel Ignacio Alvarez Thomas.
Por los descontentos se nombró primero a Feliciano Antonio Chiclana;
pero como éste, por razones de política interna renunciara, nom
bróse en su reemplazo a Nicolás de Yedia.
Al primero el 13 de julio le comunicó la Junta así su nombra
miento :
"Interesa álos objetos de esta Junta que inmediatam.te se ponga V. Md.
en disposicn de embarcarse al primer viento p.a la otra vanda de este rio,
y desembarcando en ella se condusca a toda dilig.a al lugar de la Estancia
de Viana, px otro nombre del Cordoves. Debe VMd. en este destino avis
tarse con D.n Felipe (Contuche) Contucce". (9)
Por su parte al Teniente Coronel de Vedia le remitió oficio
con iguales términos, pero agregando en un párrafo final:
"Pero como la persona de vmd. se halla destinada a el Exercito de aqja
Campaña y des import^) sin omportantes en ella sus servicios procurará
'Vmd. imponer á esta Junta desde allí délas ideas q.e explique Contucci en
la pretendida sesión, procurando penetrarle asi el verdadero espíritu q.e lo
anima, como todo lo demás q.e induzca vehementes presunciones de q.e
obra (Icón la]) conseqXe con las miras de su Gobierno, y principalm.te
acercarse a comprehender las q.e tenga con respecto á la impresión q.e ha
hecho, y hace al Gavinete Portugués la sana determinacn de estas Provincias
de convocarse (la la Junta]) a expresar su sentim.to grál. en orn. a esta
blecerse constitucwnalm.te.
La junta dexa —concluía— á la discreción de Vmd. q.e en uso déla
confianza q.e le hace obre con aq.a circunspección y medida q.e sea analoga a la dignidad q.e merece su representacon y con la cautela y reserva
que (también) exigen los intereses déla sagrada causa que defendemos" (10).
Pero, según Saavedra en las instrucciones dadas a sus emisarios,
la Junta de Buenos Aires en capítulo expreso ordenaba que:
"en caso que Contucci, les hiciese proposiciones de reconocimiento á la
SrM Infanta Dña. Carlota, en el momento, con los seis soldados que debían
sacar de la Colonia para su custodia lo aprehendiesen, y con la mayor
seguridad lo condujesen preso á dicho pueblo desde donde se dispondría
su conducción a la CapitaV. (11)
De inmediato el Gobierno porteño hizo llegar a Contucci, por

"al lugar déla Estancia de Da Margarita Viana (alias el Cordoves) y con
ferenciando con Vmd. todo aquel t.po q.e demande el negocio q.e desea
comunicar, se restituyan á dar cuenta á esta Junta, inmediatamente". (12)
Habiéndose acordado la conferencia, el 29 de julio se reunieron
Vedia y Alvarez Thomas con Contucci en el Cordobés. (13)
"Toda la propuesta de Contucci se redujo á decir, que el Ejército del
General Sousa, y cuanto auxilios necesitase el Gobierno de Buenos Aires,
con calidad de que reconociese á la Sra. Infanta Dña. Carlota Joaquina, por
soberana de estos dominios; que de este modo cesaría la guerra, pues Mon
tevideo viendo estrechado su sitio con el mismo ejército de Sousa que creía
venía en su auxilio, se rendiría al instante". (14)
Los oficiales de Buenos Aires respondieron que por sí no podían
contestar, pues sus poderes se limitaban a que debían trasmitir las
proposiciones que se les hicieran a su gobierno. Señalaron también,
de acuerdo con las instrucciones que traían, la conveniencia de que
se ratificaran por escrito las proposiciones que acababa de hacerles
verbalmente; como Contucci se negara' rotundamente a ello, Vedia
y Alvarez Thomas, como comprobante labraron acta de la conferencia.
Viendo que por las diferencias de fuerzas no podían detener a Contucción, según se les había ordenado, los enviados porteños antes de
regresar dijeron:
"Ud. hace su propuesta al Gobierno, nosotros no sabemos si la admi
tirá ó no; entre tanto llegamos á la Capital, y Ud. tiene contestación parece
que el ejercito del mando de D. Diego de Sousa debía suspender sus
marchas". (15)
Aceptó Contucci
"y el que decía —señala Saavedra— no revestir carácter alguno en su Per
sona, pone á presencia de ambos oficiales oficio al General Sousa, mandán
dole que en el punto que reciba aquella orden, suspenda las marchas de
su ejército por el término de quince ó veinte dios, en que se espera tener
contestaciones á proposiciones que ha hecho al Gobierno de Buenos
Aires". (16)
Y así, sin otro acuerdo, terminó la misión.
"Llegaron á la Capital los expresados Alvarez y Vedia, impusieron al
gobierno de lo ocurrido, y entonces fue cuando se dispuso la primera Di
putación al General Elío, y Pueblo de Montevideo". (17)

medio del sobrino de éste, un oficio en que le decía haber resuelto

(9)Oficio de la Junta a 1. Alvarez y Tomas. Buenos Aires, Julio 13 de 1811. Archivo
General de la Nación Argentina, Buenos Aires, Gobierno Nacional "Portugal y Brasil 18101818" S. X, C. 1, A 6. n. 9.
(10)Oficio de la Junta al Tt.e Coronel Nicolás de Vedia. Buenos Aires, julio 13 de
1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires, Gobierno Nacional ^Por*
tugal y Brasil 1810-1818", S. X. C 1, A 6. n. 9.
(11)Zimmehmann Saavedka, D. Cornelio de Saavedra o. cit., p. 160.

(12)Oficio de la Junta a Felipe Contucci. Buenos Aires, julio 13 de 1811. Archivo
General de la Nación Argentina. Buenos Aires, Gobierno Nacional. "Portugal y Brasil
1810-1818" S. X, C. 1, A. 6. n. 9.
(13)Daniel Antokoletz: Diplomacia de la Revolución de Mayo y primeras misiones
diplomáticas hasta 1813. Academia Nacional de la Historia. Historia de la Nación
Argentina. Edic. "El Ateneo" 1941. T.V, Sec. II, pág. 221.
(14)Z. Saavedra: D. Cornelia de Saavedra, o. cit., pág. 161.
(15)Id., id.
(16)Id., id.
(17)Id., id.

— 202 —

— 203 —

que los citados comisionados pasasen

�— 0^ —
pí 'vi (¿i)
Pí 'PI (91)
Pí "PI (SI)
'191 •^?&lt;! '"'í3 '" 'njpaamg ap oi^ujoj -q :vn&lt;i3AVVg %r¿ (^i)
'IZZ •2?&lt;I 'II "3SS 'A"I "1^61 ..oauajy 13,, oipa •Bn;ina8jy
norje^[ B| ap bijoisijj 'bijoisi^ B| ap jBuoi^Bj^ BtmapB^y '181 v%srn( so^iipuio^dtp
sauoisiui sv^awiud í oX,n y¡ ap upionjoaa^j vj ap vtjvwojdiQ : zi3iO^Oi*iy lainvg ([)
'6 o"n "9 "V 'I '3 'X 'S ..8I8I-0I8I
^aSniJO^,, *piuopB^ omaiqo^ *sajiy souang *Buiiaa8jy uoi^b^ B[ 9p ¡Bjaua^
'H8I ^p 1 !Iaf 'sa^IV souang •ponjuo^ adt¡a^ o vjunf oj ap ojoifo (ZI)
(¿1) •etoapiaajuof\¡ ap ojqanj X 'oi^^
^ jouauaf) jo umoojnd
•1(7 ouauiiud oj osndsip as opuono anf saouojua X 'opiumoo oj ap oujaiqoü
jo uojaisnduii 'vipa^^ X zaioajy sopnsa^dxa soj jojidvj oj o
•noisita bj oniiaj^^ 'opjonoB oajo ais 'tsb

(91)

p

p na panino^) uod SBtnoqj^ zajBA[y Á
^ \9 'Bianajajuoo bj opBpjoaB asopuaxqBjj

— zoz —
"091 -d '•&gt; -o BjpaAuog ap otjaajo^ -0 •vnaaAWS NHVwaaivnií^ (II)
•6 o'a '9 V 'I 3 "X "S '8I8I-0I8I I!BJg i ibíüj
BnopBj^ onjstqo^) 'sajjy sonang 'Bniina^jy nopFfj b[ ap [Biauag OAiqDjy *ngl
jinf 'sajty eouang -vipaji ap cn¡o3f/^ jauojo^ a'tj^ ; vjun[ v¡ ap ojoifQ (oí)

'6 o'u "9
V 'I "3
•0T8I IIBB^a JÍ IBSnuo^,, p3noi3B\[ onjaiqo^) 'saiiy sou^ng 'Bnijuagjy
npioBj^
bj 'X
ap 'S ,8181
OAiipay -^ 181 3P 1 !Inf 's^Jrv soaang •fmuoj^ A zainajy ¡ v D¡un[ D¡ ap opi/o (6)
sopeuoisiuioo sopsip so[ anb
aaqsq epap ^\ anb na opijo un 'ojsa ap ouiiqos jap oipant
aod 'panino^) b jBáajj oziq ou^jjod oujaiqo^) ^a ojBipauíui ^q
(II) •^jojido^ oj n uoioonpuoo ns
mjpuodsip as apuop apsap ojqand oipip o osaid uasatnpuoo oj pvptjnSas
jojívui oj uoo X 'uasaipuauaudo oj oipotsno ns ouod wiuojoq oj ap jvods
uotqap anb sopopjos sias soj uoo 'ojuauíoui ja u^ 'vjojjv[) "wuq ojuofuj o^jg
oj o oiuaiutioouoaaj. ap sauoioisodoid asaioiu saj 'poniuoj anb osoo uan

souang ap otuaiqoff jo o\pa\{ m¡ anb sauopisodojd vj
tauai vjadsa as anb ua 'sotp ajuiati o aouinb ap ouiutuaj ja jod ojyjjaía ns
ap smpjDiu. soj opuadsns 'uapuo ojjanbo oqioa^ anb o%und /a ua anb ajop
•uopumu 'osnog jouauaf) jo opifo sajmotfo soqtuo ap m^uasaid o auod 'dúos
•J3¿ ns ua ounSjo ^atooioo jitsatiai ou —o^paaoog ojvuas— otoap anb ja Alt

(SI) \.SDHO^OUl
sus japuadsns oiqap Dsnog ap oSaiQ '(j ap opuout jap oji^jata ja anb
a^auod uoiovisajuoo aua\% 'p[j X 'jundo^y vj o souioSajj ojuvj ajjua ¡ou o ojij
•pupo oj ís soutaqos ou sojjosou 'oujaiqof) jo ojsandoid ns a^Di[ ~p[\n
:uojafip
ap s^ine souajjod eopeíAn^ so^ 'opeugpio Biqei^ s^^ as urtóas
•no[^) b jguaj^p UBipod ou sezjanj ap SBtouoaajip sb^ jod anb
•Biouojojuoa -b\ ap bjob nojBjqB| ajuBqojdraoa ouioo 'senioq^ zajBA^y A
BIPaA 'IP B ajuatnBponjoj BJBSau as lo^n^ao^ ouioa ^a^uainp^qjáA
so^jo^Bq ap BqBqsoB anb sauototsodojd sb^ o^ijosa aod ubjbotjubí as
anb ap BiouaiuaAuoD B^ 'ubibjj anb sanopanjisui 8B[ uoa opjanoB ap
'uaxqraej uojB^uag *ouj[aiqoS ns b UBJapiq saj; as anb sanoioisodojd
sb[ jijioisbj; neiqap anb b UBqB^iini^ as sajapod sns sand
uBipod on jg aod anb uojaipnodsaj sajtiy souang ap sa[Biotjo
(fl) 'tíajiiotsm jo miipuai as 'oijtxno ns ua otuaa
oiajo anb osnog ap ojiojafa owstui ja uoo opis ns opoyoaufsa opuam oapiaai
•uoj^ sand 'onanS uj oxjmsao opoiu ajsa ap anb isormwop sojsa ap ouoxaqos
iod 'oumboo[ ojojjoj 'ouq njuvjuj -ojg vj p asaijouooaj anb ap pnjnjoo uoo
'saxiy souang ap ouiaiqoQ ja asoitsaoau soijixno otuono X 'osnog
jap on3j3Í¡¡ ja anb Uioap o ofnpau as ^^niuo'j ap vjsandoud oj opoj^^,
(l) "B^
nojainnaj as oi^nf ap

(Zl) \ajuautojntpauiut 'ojunf ojsa o oruan^ jop o uoXntpsaj as 'jo^unuioo
oasap a'b otooSau ja apuouiap amb od't janbo opo% 'pui^ uoo opuotouauaf
•uoo X (saaopuoj ja sarjo) oumj^ vn-iv8iu¡^ vq ap mouo%s^ ojap jmSnj p,,

:anb BqBnapjo osaadxa o^njidcD ua sajiy souang ap Bjunf bj
uia sns b s^pcp sauop^njjsui sbj ua BJpaABBg unáos '
'(01) tísouiapuafap anb osnoo opojSos ojap sasauatut soj uaSjxa (uatqutot) anb
oa-iasau. X vjajnoo oj uoo X uo-ootuasaudau ns aoajaw a-b popptStp oj o oSoj
•dúo oas a-b vpipaui X uoiooadsunojio rrbo uoo aiqo aoov aj a-b ozuotjuoo
ojap osn ua a-b -pui^ ap uopauasip oj o —ovnjouoo— oxap muñí oj
'rtu. jnuoton%yisuoo asj^oajq
•ojsa o -ujo ua 'jniS orwijuas ns j^sajdxa o ([ojunf o; v]) asjrtooauoo ap
soiouitiojj smsa ap u-ooutuuajap ouos oj sanünuoj ajaumv^) jo aom¡ X 'oyoay
dí¡ a-b uoisa^dwt vj y ojoadsau uoo o$ua% a-b soj japuauauduioo v asjoojaoo
aruijodiouijd X 'ou^aiqof) ns ap sojiui soj uoo arbasuoo ([oj uoo^) oiqo
a-b ap sauoiounsajd saviauiauaa ooznput a-b spuiap oj opot ouioo 'vunuv
oj a-b mfdidsa o^apojuaa ja iso ajuojjauad opuomooid 'uoisas opipuajaud dj
ua loonjuoj anbtjdxa a-b soapi sv^p rjjo apsap vjunf o%sa y lauodwi -pui^
pjojnooud soioinuas sns ojja ua saiuoiioduio uis ([-jjoduii sa]) X ouodutoj
o-bo ap oiiouaxg ^a o opoupsap njjo^ as -puia ap miosuad oj ouioo oia¿^
:[buij ojBjjBd un ua opiiB^aj^B ojad 'souiuuaj saj^nSt noo
oidijo otjiuiaj a\ eipa^V 9P iaaojo[) ajnaraaj^ ^b ajjsd ns
(6) 'aoonjuoj (auonjuoj) adija^ u-q uoo asxot
outjsap ajsa ua -pff
lji aqa(j -saaopjo^ jap ajquiou ojjo rd 'ouot^ ap
^ vj ap uoSnj jo o-Sijtp opoj o oosnpuoo as ojja ua opuoouoquiasap X
'oii ajsa ap opuoa oujo oj o-d ojuata jawtjd jo aswojoquia ap uroisodstp ua
PW 'A v^ud as afuivjDipautut anb otunf ojsa ap sojafqo sojp

: ojuaiin
-Ejqmou ns tsb Bjun b^ o^iunmoa aj oijnf ap ^^ ^a ojamijd jy
•Bipa^ ap SBjoai^^ b ozBjdui^aj ns ua ^sojq
•moa 'BJBpunuaj Buaajut ^aijijod ap sauozB^ Jod 'ajsa ouiod oiad
iq^) oiuoiuy ousioija^ b ojamijd ^^quiou as sojuajuoosap so^ ^o^
q^ zajBAjy opsuSj jauojO^ ajuaraaj^ jb oíSija A osndoad as
ou^aiqoá jap ajasd 3q -sopBnoisiiuoa soj UBuas sauamb ap Binajqojd ja
jBpianjip b oajua as 'BJpaABBg ap nopoin bj opB^daoB

�Esta casi prolija mención de las tratativas entre el Gobierno de
Buenos Aires y la Infanta Carlota Joaquina —que puede aparecer
algo al margen en el estudio de las relaciones entre Montevideo y
Buenos Aires— tiene su interés en cuanto puede haber sido una de
las razones —junto a las que más adelante veremos— que influyeron
en el cambio de posición del gobierno de la Capital. No hay duda
que a partir de ese momento Buenos Aires estará respecto a Elío
en una situación distinta. Deja de lado la arrogancia de no trataf
sino sobre proposiciones excesivamente onerosas para Montevideo, y
va por inspiración propia a la búsqueda de una solución.
Tal vez haya llegado el Gobierno porteño, luego de la entrevista
de Vedia y Alvarez Thomas con Contucci, al convencimiento de que
había que desechar la posibilidad del beneficio que pudiera surgir
de la detención del avance de Souza. De ahí que, sin cortar defini
tivamente esa vinculación, fuese al encuentro de Montevideo. Paso
difícil que sin duda ya había sido pensado y rechazado porque podría
interpretarse —tal vez con sobrada razón— como una confesión de
la angustiosa situación propia.
De cualquier manera, valorándose como se quiera el resultado
de la reunión en el Cordobés —aún desechándose los claros términos
del presidente de la Junta de Buenos Aires al respecto— lo cierto
fue que luego de ella Buenos Aires quiso encontrar el camino de
la reconciliación con Montevideo y tres de sus representantes fueron
a tratar con el Virrey. El 11 de agosto de 1811 la Junta enviaba a
Montevideo al Deán Gregorio Funes y a los doctores José Julián
Pérez y Juan José Passo.

Hay que destacar que esta misión difiere de la de Calcena y
Echeverría en un punto fundamental: la autoridad de donde dimana.
Vimos —^y no está de más recalcarlo— que el envío de Calcena fue
producto exclusivo de una resolución del Jefe del Ejército sitiador;
la comunicación de Rondeau a la Junta noticiándole el fracaso de la
representación lo deja al descubierto; y esta nueva misión, cuando
recién acababa de conocerse el resultado de aquella, no tendría justi
ficativo si no fuese consecuencia —por otra parte el Presidente de la
Junta porteña lo dice expresamente— de las tratativas de Vedia y
Alvarez Thomas. ante Contucci.
En los pasaportes otorgados a sus enviados el gobierno de Buenos
Aires estipulaba que debían pasar a Montevideo a bordo de la fra
gata Nereus acompañados por el Tte. Ingnacio Alvarez Thomas y José
de la Rosa y que
"para q.e el S.or Comand.te de la marina Inglesa, preste en su virtud la
garantía y seguridad que bajo su Pabellón y fuerza que comanda, se hagan
abordo de su buque todos los tratad^ que se ofrescan con el Gefe o Ge/es
que goviernan en Montev.o asegurándoles si necesario fuese (Ique bien])
anombre desu nación, (ísi posible le fuese ó bien]) como un comandxe
particular (al maior aprecio y concepto de) que sean cumplidos religiosnm.te (esta Jxa) en la forma ([]) (que se ([que]) estipule) por la
comicion representativa de la Junta de estas provincias, como pa. que sean
restituidos con toda segurLd sin violabilidad sus personas a esta Capital
vajo la segurLd del Pabellón Ingles". (20)
Por medio de sus delegados la Junta ofició a Rondeau comuni
cándole que los dichos comisionados se hallaban

La resolución tenía su origen, junto a lo dicho, en la siutación
especial de Buenos Aires frente al desastre de Huaquí y en la impo
sibilidad por ellos de mantener abiertos dos frentes; debió pesar
también en la decisión de la Junta el peligro de la invasión por
tuguesa. Ella lo dice:
"Siendo absolutamente necesario que este superior gobierno adopte
todos los medios de conciliación y pacificación con el pueblo de Montevideo,
ya por consideración a la humanidad, como también por los grandes pe
ligros que deben precaver en las intenciones del príncipe regerente de
Portugal con la aproximación de las tropas que entran ya al territorio
español". (18)
Saavedra, presidente de la Junta reafirma este pensamiento cuando
dice, refiriéndose al envío de Funes, Pérez y Passo: ellos marcharon
"con el fin de hacerle entender cuales eran las verdaderas miras de los
portugueses, que él creía venían en su auxilio". {19)

"plenamente autorizados ([p.r ella]) para transigir las diferencias de estas
Provincias con el pueblo de Montevideo ante Su Gob.or Dji Xavier Elio,
y ([el Cabildo]) aquel (Ayuntamiento) en su vista há acordado este
([Junta]) Gob.no que á sus disposiciones y mandatos les (/de or.l) preste
VS. el mismo ObedecimXo q. a su Superioridad entodo quanto le comu
nicaren". (21)
Los emisarios de la Junta podrían actuar en las condiciones que
estimaran propias•
"y con^enientes conforme alo acordado verbalm^e con la Junta en cuyas
ideas e intenciones van ciertos, con todo lo adherente y concerniente o
necesario ([para]) el mejor suceso desta diputación, sin q.e por falta de
expresión deje de reconocérseles con ([]) toda la expresión i facul
tades q.e tendrían si aqui (se) especificasen; i que concluido el ajuste, se
traiga ó embie para su ratificación dentro del termino que se regule". (22)

(18)Facultades otorgadas a Passo Funes y Pérez por la Junta; Buenos Aires 11 de
Agosto de 1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires, Gobierno Nacional
"Banda Oriental 1810-1814" S X, C 1, A 5. n. 10; n. 357.
En Gazeta de Montevideo del 15 de Agosto de 1811. Biblioteca Nacional, Buenos Aires.
Reservado Dirección 28.260. Cit/ Pereda: Artigas, o. cit., t. I, pág. 344.
(19)Z. Saavedra: D. Cornelia de Saavedra, o. cit., pág. 162.

(20)Pasaportes a los Señores Funes, Pérez y Passo. Buenos Aires, 11 de Agosto de
1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires, Gobierno Nacional "Banda
Oriental 1810-1814", S X, C, 1, A 5, n. 10, n. 357.
(21)Oficio de la Junta a Rondeau. Buenos Aires, 11 de Agosto de 1811. Archivo Ge
neral de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional "Banda Oriental 1810-1814".
S X, C 1, A 5, n. 10; n. 357.
(22)Borrador del oficio de la Junta de Buenos Aires a los Comisionados en la Banda
Oriental m. s. d. Archivo General de la. Nación Argentina. Buenos Aires, Gobierno Nacional
"Banda Oriental 1810-1814". S X, C 1, A 5, n. 10..

— 204 —

— 205 —

�— sos —
oí o"n 's v 'i o 'x s '..rai-orn iw^wo FPnBa,.
]ouopB)^ oujaiqof) 'sajiy goaang ounuaSj^ aopBj^ B[ ap ^BJsu^^ OAiqjjy -p '8 -m jmuaijQ
opung v] ua soprnioutuio^ soj o sajjy souang ap vjvn[ oj ap opifo jap jopvuoq (jj)
•¿SS o"n ;0I o'a 'S V 'I 3 'X S
•,ítT8I"0I8I IB"raHO BPnB9.* isaotDBf^ onjaiqo^ "sajiy sonang 'euuus^jy uoiobj^ B[ ap [Bi^a
-a^ OAiqoiy -It8l 3P ojso^y ap \\ 'sajiy souang -nvapuo^ v mun[ ; ap oiojfQ (j¡¡)
"¿SS o'n '0T o'n 'S V 'I '3 'X S '^8I-0I8I IB&gt;n™0
BpuBg,, jBuopB^ oujaiqof) 'ssjjy souang 'Buiiua^jy aoijovj c\ ap [Bj^ua^ OAiq^jy 'H8I
ap oisoSy ap {X 'ajiy souang -ossb^ ¿ ^aia¿ 'ssunj sajouag oj B auodBSBj (o^)
&lt;ZZ) \^^\n^^i as anb outuuaj jap ojjuap uoiovoifijvj ns vivd atquia o
as 'ajsnfv ja opvnpuoo anb i í uasvoiftoadsa (as) tnbv ís uvtupua^ a-b sapvt
•jnovf i uoisajdxa vj vpot ([]^ uoa sajasuajouosaj ap atap umsaudxa
ap rn\r&gt;^ Jod a-b uis 'uoioDjndip ojsap osa^ns uotam \a ([ujvd]) oijBsaoau
o ajuatiuaouo^ X a%uaiai{pv oj opo% uoo 'sojuaio uva sauoi^uajui a svapt
ua viun[ v^ uoa artujvquaa opvpjojD ojd aiujofuo^ sajuaiuaauos „

*Z9t •*?&lt;! '"^! "o '"Jpaanvs ap ojjaiuo^ -q :vaaAvvs ^Z (61)
•ff -^ed 'i •) '-jid -o 'SBSpjy :va3a-^J /^i^ -(igz'SZ ^?l33a*!Q "p
•íajiy onang '[BuopBfj B^lojjqig [I8I 3P oiso^y ap s[ pp o^piAsiuojy ap Biaze^) u^
•¿S o'a ;0I o'a '! ¥ 't 5 *X S ^-181-0181 IB"^?-&gt;0 BPUE8,,
ap ¡i sajty souang !viun[ V] Jod zajaj X saunj ossdj v svpo^jojo sapnijnooj (8D
(61) 'WxnD ns ua umuaa majo ja anb 'sasangnuod
soj ap svuiut svjapvpjaa soj uvia sajvno uapuajua ajjaom^ ap vtf ja ^oon
p
so[p ¡ossb^ A ^a^f^ 'soun^ ap oíAna jb aeopnauípj 'a^i
opusna ojuaini^snad ^is^ euutjBaj Bjunf B[ ap aiuapisajd 'BJ

:aoip oj
'Bsanán^
-jod uoisbaui bj ap oj^ijad ja Bjunf ej ap noisiaap
bjBjj^r
ua uaiqmBj

(IZ) \t
•muoo a\ ojuvnb opojua pnpijoijadng ns o -b oruii^apaqQ owsitu ja
ats^id (/'jo ap/) saj sotvpuuui X sauoiotsodsip sns v anb owqo^ []
ajsa opDpuoov vt¡ vjsia ns va (oiuaiuivjun.íy) janbu ([opjrqn^y ja]) X
' jbiudx u'(J JO-qof) ng ajuo oaptcia%uoy^ ap ojqand ja uoo smouinojj
ap svijuajafjp svj jiSisuv^^ vxod (\pjja -rd]) sopozijo^no ajuauiouajd^

jv vX uvj.% u9 anb sodojj sttj ap uptovuiixoudn dj (81)
uoo -..jouodsa
jvSnuoj
ap a^uauaSau adioutid jap sauoiouajut svj ua jaavoaud uaqap anb sojSt]
•ad sapuvi^ soj jod uaiqutvt ouioo 'pvpiuvuinv vj v uptovjajnsuoo Jod vX
'oapiaatuo^^ ap ojqand ja uoo uppvotftood X uptomjtouoo ap soipatu soj sopoj
atdopD oujsiqoS joijadns ajsa anb otuvsaoau ajuauivtnjosqo opuat^

seidojd
anb eauoiaipuo^ se[ na jbiiiob aejjpod Bjnnf bj gp souBSiuia

[ as sopenoisiuio^ soipip so[ anb ap^pueo
•miimo^ nBapuo^j e oioijo Bjunf B[ sopeáajap sns ap oipain jo^
(0Z) \,saí^ul uojjaqDj jap p'iungas oj oloa
jvndwj ojsa o snuosjsd sns pvptjtqojoia uis p-im^as vpot uoo soprnjpsau
uvas anb 'vd oiuoo 'svpuiaoud svtsa ap vjunf vj ap vapmuasaudaj uoioiutoo
bj Jod (ajndttsa (\anb]) as anb) ([]) Dmjof vj ua (vr[ v%sa) arwvs
•oiSi]3j sopijdmnj uvas anb (ap otdaouoo X otoajdv uoivut jv) uvjnotjjnd
aypuDtuoo un outoo ([uatq o asanf aj ajqisod js]J 'uoiovu nsap ajqiuouv
([uatq anb]) asanf oiivsaoau ís sajopuvin^asv o^aajuof\¡ ua unuuaiao^ anb
safaf) o afaff ja uoo uvosajfo as anb s-pujBjj soj sopoj anbnq ns ap opioqv
uvSvt^ as 'vpuvutoo anb vzuanf X upjjaqvj ns otoq anb pvpiunüas X mjuvuvS
vj pn^jiíi ns ua atsa-id 'vsajSu[ vuuuiu vj ap arpuouio^f jo-g ja ab vjvdn
anb A. bsoj^ b^ ap
asof Á BBraoij^ zajBA^^' oiobuSuj "ajj^ \9 Jod sop^uBdraooB snaja^[ B^eá
-bjj bj ap opioq b oapiAajnoj\[ b iBsed UBiqap anb qB^ndijea saaiy
souang ap ou^aiqoS ¡a sopsiAua sns b BopBSaojo sajjodBSBd so[ n^
•paniuo^ ajns • seraoqj^ zajBA^y
A Btpa^ ap sbaubjbjí sbj; ap —aiuaniBsajdxa aaip O]; Buajaod Bjunf
ap ajnapie^j^ ¡a aiJBd bjjo jod— Biouanaasno^ asanj on is oaiiboij
f Bjjpuai ou 'Bjpnbs ap ops^nsaj p asiaaoaoa ap BqsqBOB napaa
opuBno 'uoisira SAann Bisa A íojjaiqnosap jb BÍap oj noioBjnasajdaj
B[ ap osbobjj ^a a^opuBiopon Bjunf v\ b nBapuo^j ap noiaBamnmoa bj
íaopBijis oípjaf^[ pp apf pp uopn^osaj Bun ap oAisnpxa ojonpojd
anj Buao^B^ ap ojAua p anb —ojJBOfBoaa sbiu ap Bisa ou ^—
•BUBiaip apuop ap pBpuojnB b^ ¡[BjuauíBpnnj ojnnd nn na Bj
A BaaD[B3 ap b^ ap ajaijip uoisirn Bisa anb JBOBjsap anb

jBsad oiqap ísajuajj sop sojjaiqB jauajuBin ap sojja aod pepijiqrs
-odiar bj na A jnbBnjj ap axiSBsap jb ajua-ij sajiy souang ap jeiaadsa
uopBjnis bj na 'oipip oj b ojunf 'naSiJO ns Biuaj nopnjosaj vj
•ossb^
asof
A zaja^
nBijnj* asof sajojoop soj b A saun^ oiJoSaj^)
ub^q
jbusnf
oapiAajuoj^
o BqBiAna Bjunf bj H8I P ojso^b ap j^ jg 'A^iiij^ ja noa jbjbjj b
nojanj sainBinasajdaj sns ap sajj A. o^ptAajuoj^ noa nopBijpuoaaj bj
ap ouiuib^ ja jBJiuoana osinb sajiy souang Bjja ap o^anj anb anj
ojjaia oj —ojo^dsaj jb sajiy souang ap Bjnnf bj ap aiuapisajd jap
Bounujaj soJBja soj asopuBipasap une— saqopjo^ ja ua uoiunaj bj ap
opBjjnsaj ja Bjainb as ouioa asopnBjojBA 'BjauBui jambj^na 3q
•Bidojd n9jDBnjis BSopsn^uB bj
ap uorsajuoa san ouroo —uozbj Bpsaqos uoo z^a jb^— SBJBiaadjajuí
Bupod anhjod opBz^qoaj A op^saad opis BjqBq vÁ Bpnp uis anb jpijip
osbj •oapiAa^noj^ ap ojjuan^ua jb asanj 'noioBjnautA Bsa ajuoiuBAf}
-tuijap jbjjod ais 'anb jub ^q -Bznog ap ^oubab jap uo^uajap bj ap
ji^jns Bjatpnd anb opijauaq jap pspijiqísod bj JBqaasap anb ejqeu
anb ap ojuanupuaAuoa jb 'jaonjuo^) uoa SBinoijj^ zajBAjy Á Bipa^ ap
BjsiAajjua bj ap o^anj 'ouajjod oujaiqof) ja op^^ajj BÁsq zaA jbj^
'uoianjos eun ap Bpanbsnq bj b Bidojd uoioBJídsui jod ba
A 'oapiAajuo^- Bjed SBSojauo ajuauíBAisaoxa sauoioisodojd ajqos ouis
íbjbjj on ap BianB^ojjB bj opBj ap BfaQ 'Bjupsip uopBnjis Bun ua
JI3 B oj^adsajt BjB^sa sajiy souang ojuatnoui asa ap jp-isd b anb
^pnp JÍBq oj^¿ -jEjidE^) bj ap oujatqoá jap u^iaisod ap oiquiB ja ua
uojaXnjjuí anb —souiajaA a}UB[ape sbui anb sbj b ojunf— sauozB^ sbj
ap Bun opis jaqsq apand ojuBna u^ sajajuí ns auaij —sajiy souang
A oapiAaiuojAj ajjua sauot^Bjaj sbj ap oipnjsa ja ua na^jBcu jb o^jb
^a^ajBds apand anb— Bumbsof bjojjb^) bjubjuj bj A sajiy souang
ap otuaiqo^) ja ajjua sbaijbjbjj sbj ap uoiouaui BJ^jojd isBa Be

�Como el Cabildo de Buenos Aires no fue enterado oficialmente
de la representación, en su acuerdo del 13 de agosto, dejó sentada
su protesta por no habérsele informado de "una novedad de tanta
consecuencia" (23).
Antes de que partiesen sus comisionados, la Junta intentó, por
medio del Capitán Heywood, que Michelena suspendiese las hosti
lidades contra la ciudad. A las ocho y media de la mañana del 12 de
agosto
"vino a bordo el Comandante de la Fragata Inglesa Mr. Heywood con otro
oficial —comunicaba Michelena a Elío— que creo sea el Comandante de la
Corveta, me presentó los oficios de la Junta, en que pedía su mediación
afin de que se suspendiesen las hostilidades Ínterin dos vocales de la Junta
pasasen en su fragata a conferenciar con V.; y que si yo convenia en
suspender hasta la resolución de V.E., en no bombear la ciudad; dixe;
que atendiendo a su mediación, y al bien de la humanidad suspendería todo
ataque contra dicha Población, siempre que hoy mismo se embarcasen los
dichos vocales; pero que tenia entendido que el bergantín ó Queche, había
salido de Bausas para Maldonado; que si durante este tiempo lo avistaba,
lo batiría y echaría a pique. Convino el expresado Comandante inglés, quien
es el portador de ésta; y al momento baxó a tierra para tratar de embarcar
los dichos diputados". (24)
El 14 de agosto a bordo de la Fragata Nereus surta en el puerto
de Montevideo, al remitirle las credenciales de la Junta, decían Funes,
Pérez y Passo al Virrey:
"Si VE. admitiese la conferencia amistosa a que se dirige nuestra co
misión, con su aviso le esperamos a bordo de esta Fragata Nereus de la
Marina Británica, adonde podrá conducirse como corresponda

La respuesta de Elío no demoró y fue categórica:,,
"El Virrey de las Provincias del Río de la Plata, ha dado demasiadas
pruebas de sus deseos de conciliación, para que nadie del Mundo dude de
sus sinceras intenciones de entrar en negociaciones con la Junta de Buenos
Ayres; que calmando en parte los males que sus operaciones monstruosas
han causado á estos desgraciados Países, dexase de alguna manera cubierto
su decoro, y el crédito de la Nación Española, tan insultado por aquella
ilegítima autoridad".
Y agregaba:
"si los Comisionados no traen más objeto, que el que demuestran en sus
oficios; si no creen ellos, y sus mandatarios deber usar de otro lenguage,
y estilo; el Virrey no debe hacer innovación en su sistema, ni la hará jamás,
mientras la expresada Junta no se atempere á las proposiciones hechas con
mis poderes por el comandante de la Esquadra Sutil D. Juan Ángel Miche
lena, á quien en este instante le doi orden de que prosiga sus operaciones,
y de no interrumpirlas con pretexto alguno, á menos de no cumplir con
lo que se exige en la citada intimación". (27)
No tenía por qué sorprender a Buenos Aires esta respuesta de
Elío; a Rondeau, a principios de junio, no había querido contestarle
porque el Jefe sitiador solo le daba validez a sus títulos de Mariscal
de Campo (28) ; ahora que la Junta reincidía en no reconocer su
calidad de Virrey —lo llamaba sólo señor —y seguía catalogándose
de "Superior Gobierno", los motivos de Elío, favorecido por la pre
sencia portuguesa, no podían haber variado ni desaparecido.
También pesó en el ánimo del Virrey el hecho de que se le
le invitase a realizar la conferencia en un buque de pabellón inglés.
Elío dijo al Ministro de Estado que no la había aceptado, porque,

a] tiempo que le pedían especialmente.
"se le entregue á ese Exmo. Ayuntamiento el adjunto oficio abierto para
la inteligencia de VE. y que concurra por su parte á tan deseado fin". (25)
Ese oficio dirigido al Cabildo contenía similares conceptos:
"hemos oficiado con esta fecha al Exmo. Sr. D. Xavier Elío, para que si
admitiese la deseada conferencia, se traslade á bordo de esta Fragata Nereus
de SM.B., con quien ese Exmo. Ayuntamiento podrá acompañar, como co
rresponde una comisión que lo represente, como medio imprescindible, para
el acuerdo y seguridad de los tratados que se hagan". (26)

"en los oficios de estos Comisionados y credenciales del Gobierno Comitente
advertí al primer golpe de vista falta de sinceridad y buena fee, mucho mis
terio e incoherencia en el modo de expresarse y sobre todo querían ligarme
a las indecorosas y extravagantes calidades de que yo havía de pasar a un
Buque extrangero distante de la Plaza, y que me acompañase de una Di
putación que representase el Cavildo como medio imprescindible para el
Acuerdo y tratados que hubiesen de hacerse". (29)
Puede además que no haya sido lejano a la determinación del
Virrey de rechazar de plano las proposiciones de la Junta el triunfo
de Goyeneche en el Alto Perú; el mismo día en que Elío contestaba,
Vigodet proclamaba a los montevideanos instándolos a continuar fir

(23)Acta del Cabildo de Bs. As. de 13 de Agosto de 1811. Archivo General de la
Nación. "Acuerdos del Extinguido Cabildo de Buenos Aires". Buenos Aires 1927. Sección IV.
T. IV. "Años 1810-1811", p. 519.
(24)Oficio de Michelena a Elío. Bergantín. Belén, 12 de Agosto de 1811. Gazeta de
Montevideo n. 33, del 15 de Agosto de 1811, pág. 216/17. Biblioteca Nacional, Montevideo
(25)Oficio de Funes, Pérez y Passo a Elío. A Bordo de la Fragata "Nereus" en
Montevideo, 14 de Agosto de 1811. Gazela de Montevideo, 1.a Extraordinaria, del 15 de
Agosto de 1811. n. 33, pág. 217/18. Biblioteca Nacional, Buenos Aires. Reservado Dirección,
28.260. Cit. Pebeda: "Artigas". O. cit. Tomo I, pág. 346.
(26)Oficio de Funes, Pérez y Passo al Cabildo de Montevideo. A Bordo de la Fra
gata "Nereus" en Montevideo, 14 de Agosto de 1811. Gazeta de Montevideo n 33, pág.
219/21. Biblioteca Nacional, Buenos Aires. Reservado Dirección n. 28.260. Cit. Pebeda:
"Artigas". O. cit. T. I, pág. 348.

(27)Oficio de Elío a Funes, Pérez y Passo. Montevideo 14 de Agosto de 1811. Gazeta
de Montevideo 1.a Extraordinaria n. 33 del 15 de agosto de 1811. Biblioteca Nacional,
Buenos Aires. Reservado Dirección n. 28.260.
Cit. Pereda: "Artigas", o. cit., t. I, pág. 348.v
(28)Oficio de Rondeau a la Junta. Junio 3 de 1811. Gazeta de Buenos Aires, o/ eit.
T. II, pág. 485.
1 (29) Oficio de Elío al Ministro de Estado. Montevideo, 16 de Setiembre de 1811. Gus^
iavo Gallinal: "Correspondencia del Virrey Feo. Xavier Elío", en Revista del Ihstituto
Histórico y Geocrafico del Urucuay. T. II, N. 2. O. cit. pág. 988.

— 206 —

— 207 —

memente la lucha y participándoles la derrota de Balcarce y Castelli
en Huaquí. En tanto estimó el gobierno de Montevideo el resultado

�de esa batalla que dispuso la reeimpresión de un número de la Cazeta
de Buenos Aires en donde se daban los partes oficiales del combate.
El Gobernador, trasuntando el ánimo de las autoridades de la
Plaza, llegaba en su Proclama a establecer una concesión a los
"infelizes" que habían seguido el pabellón de los rebeldes, diciéndoles:
"venid vosotros a implorar el perdón de la madre España y estad seguros
de él, venid, y unidos al voto de la Nación multiplicaremos nuestros es
fuerzos para salvar a nuestro cautivo FERNANDO, dexad ya el temerario
y loco partido de la rebelión sino queréis perecer...". (30)
Entre la comunicación de los diputados de la Junta a Elío y la
Proclama de Vigodet existían dos posiciones de imposible armoni
zación como para llegar a un acuerdo: Buenos Aires se titulaba
"superior gobierno" y Montevideo, por medio de su gobernador
—haciendo uso de un hecho concreto y decisivo como Huaquí— en
términos altisonantes se colocaba en posición de futuro vencedor:

Yconcluyó firmemente con "las protestas más legales":
"exije este Ayuntamiento de V.E. que se digne pasar al Cabildo el oficio,
de que se ha hecho mención, y los demás que de su clase le hayan sido
dirigidos por el conducto de V.". (33)
La respuesta que dio el Virrey es sumamente interesante porque
refleja una preconcebida disposición para hacer sentir al Cabildo
la supremacía de su autoridad. Entre las razones que pudo haber
tenido Elío para ello no debe haber sido la menor resentimientos
recientes como el planteado a raíz del último bombardeo a Buenos
Aires, junto con el expresamente indicado por Elío de la actitud
del Cabildo frente a los pliegos de Artigas.
El Virrey pone el problema en los justos términos que le mar
can las disposiciones legales:
"La retención en mi poder del oficio que dirigió á V.E. por mi con
ducto la Junta de Buenos Ayres, fue un procedimiento ajustado a mi auto
ridad y facultades, asi como es agena a las de V.E. la recovencion inopor
tuna, e indecorosa que me hace por su carta de ayer sobre una materia nada
menos que de estado y de puro y alto gobierno reservada únicamente por
las leyes al conocimiento é inspección de los Virreyes y capitanes generales,
y en su defecto de los gobernadores de las Plazas o Provincias". (34)

"con su propio sonido pereció su orgullo y hoy nos les queda mas que la
rabia de no poder disimular que es preciso ceder
España es gene
rosamente benéfica, y así como los aborreció delinquentes, los abrazará
corregidos". (31)
Estos acontecimientos hicieron que la comisión terminara. El 16
de agosto, desde la Fragata Nereus antes de partir de regreso, los
enviados de la Junta oficiaban a su gobierno:

Por otra parte en su nota desconocía que el Cabildo tuviera com
petencia para actuar en asuntos de esta condición:

"Con el Quech que pasa al costado de esta FragaJa a las 11 de la noche
de regreso de esa, anticipamos á VE. aviso de no haver tenido suceso la
comisión por no acceder Elío á nuestra Instancia por la conferencia; y de
morados al frente de Mont.o por falta de viento, esperamos este p.a hazernos
á la vela". (32)
En Montevideo la misión planteó un conflicto de autoridad entre
el Virrey y el Cabildo. Elío no accedió a lo que habían solicitado los
representantes de Buenos Aires reteniendo el oficio que por su in
termedio dirigieran al Cabildo; solo comunicó verbalmente su con
tenido al Alcalde de primer voto y a dos Regidores. Ello causó tan
justa reacción en el Cuerpo capitular que de inmediato la hizo
conocer al Virrey.
"El subceso del día, —le decía a Elío el mismo 14 de agosto— ha llenado
de confusión al benemérito Cavildo de Montevideo
Sea qual fuese el
espíritu de dJto oficio, y fuesen las que fuesen las proposiciones de dha.
Junta, el Cabildo era capaz para entenderse con ella, sin desviarse de las
sendas del honor. Una gestión dirigida directamente al Ayuntamiento debe
saberse por todos unidos, para acordar las providencias que sean con~
ducentes".
(30)Proclama de Vigodet a Montevideanos. Montevideo, 14 de Agosto de 1811. Ga^
zeta de Montevideo n. 34 del 20 de Agosto de 1811, pág. 299/301. Biblioteca Nacional,
Montevideo.
(31)Id., id.
(32)Ojicio de loa diputados Funes, Pérez y Passo a la Junta de Buenos Aires. Al
Frente de Montevideo en la Fragata Nereus, Agosto 16 de 1811. Archivo General de la
Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional, "Banda Oriental 1810-1814". S X,C I,
A 5, n. 10; n. 79.

"la intervención que pretende V.E. tener en estas circunstancias y clase de
negocios es del todo incompatible con su instituto y funciones y estoy fir
memente persuadido, que si se la consintiese me haría indigno ala confianza
q.e el Rey meha hecho, poniendo bajo mi dirección y responsabilidad el
mando destas importantes Provincias". (35)
Yhasta llegaba a enfocar la cuestión desde un ángulo personal
llevado por antiguos resquemores:
"El lenguaje y solicitud actual de V.E., —escr^tó— no menos que la
conducta que poco tiempo hace observó, recibiendo, y abriendo sin mi aviso
y previo consentimiento VJE. pliegos del Gefe de los insurgentes por el que
exigían la entrega desta Plaza; me hace recelar con fundamento, ó que VE.
ignora qual es mi dignidad, y lo que puedo y debo hacer como virrey con
forme á mis títulos, poderes, é instrucciones reales, ó que cree que Yo las
desconozco". (36)
Elío tenía necesariamente que saber que la retención que hacía
de los pliegos le acarrearía un choque con el Cabildo; aunque su
respuesta a esa protesta haya demorado cinco días en enviarla,
debía tener ya juicio formado de las razones que lo impulsaron a
(33)Oficio del Cabildo de Montevideo a Elío. Montevideo, 14 de Agosto de 1811.
Archivo General de la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo, Caja 735.
(34)Oficio de Elío al Cabildo de Montevideo. Montevideo, Agosto 19 de 1811. Ar
chivo General de la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo, Libro 570, fol. 64.
(35)Id., id.
(36)Id., id.

^- 208 —

— 209 —

14

�H

— 60^ —

— 80^ ^

•Pt -VI (9)
P! "Pl (SE)
*?9 'I0} *0¿S oj(nrl *0Aiiej)8iminpy
ap ^Bja a^ OAttp
-JV '1181 P 61 ojso8y 'oapiAa^no
((,)
-oapfaajuoj^ ap opjiqo^ jv o;;jf p
*S¿ BÍBD *0AijB.ii8iuinipy
*uopBj^ b\ ap
OAiqsjy
'1181 9P ojioiy ap n 'oapiASiuoj^ -01/3 o oapwa%uoy^ ap opjtqü^ jap ototfQ ()
8 uojESjnduii oj anb s^uozbj sbj ap opBuuoj opinf tsá jaua; Biqap
'BJ1BIAU3 U3 SBip OOUID OpBJOIU3p BABlf B183JOjd B83 B B^Sandsaj
ns anbunB íopjiqB^ ja uod anboqa un BUBaaiBOB aj soSaijd soj ap
anb uoiouajaa bj anb aaqes anb ajuauíBiJBSaDau Bjua;
C9f^ \oozouoosap
soj o^ anb aajo an6 p 'sajoau sauoio^njjsut a 'sajapod 'so¡njn siui o auiuof
•uod Xajjta ouiO3 la^mf oqap X opand anb O] X 'popiuSip jw sa jonb ouovSi
'3TA anb 9 'oiuawtrpunf uoo jvja^au a^mf aui ívztijj nisap oSaJiua o¡ umSixa
anb ja jod sajuaSunsui soj ap afaf) jap soSatjd -g'/j ojuajuipuasuoo oiciaud X
osiav tiu ws opuaiuqo X 'opvaiqt^ai 'pcuasqo aovif odiuaii oood anb Djjnpuoo
o¡ anb souaiu ou —mqiAosa—• '"g'^ ap jonjoo pnn3i¡os X aíDnSuaj /g,,
: sajoiuanbsaj eong^uB jod opeA3[[
[Buosjad o[nuB un apsap uppsanD b¡ JBoojua b BqBáa[[ BjsBq j^
(S) ',,SD^3Ufao-td sajuvt-ioduii snjsap opuvui
ja pnpijiqosuodsaj X uotDoajtp iui ofoq opuapiod 'ot/oatf uyaiu Xa)j ja ab
ozumfuo^ djv ouütpui ntjmf atu asatjtnsuoa vj as js anb 'opiponsjad atuatuaiu
•jif Xotsa X sauoiounf X otnjt^sui ns uoo ajqtjDdiuoyut opo% jap sa soxooSau
ap asojo X smouDjsunjut^ snjsa ua uauaj •^•J^ apuaiaid anb uopuatuatui t&gt;jn

-moa

•6¿ o-a f0I o-a *S V
"t O'X S '..HSmiSl I'D9ÍJO BPnBa.. 'InopN
q3
y son^ng 'Baiiasíjy nopBj^
B[ ap [Bjausg OAiqjjy "1181 3P 91 o^o^V '^n fj bjbSbj^
bj n oapiAamoj^ ap
[y -tajty souang ap tmtn[ 0} o ossdj A ^a^aj 'saunj sopomdtp soj ap opjfQ ()
"Pt 'PI (l)
^ B33^oi[qig •J0E/66Z •*B|1 'lI8t P isoíy sp O^ IP t o'u apiAajnoj^ ap
'II8I 8P oi^o^y ap ^{ 'oapiAainoj^ •souvapinaiuo^^ o ¡apoSi^ ap muvpojj (q^)
•usatU93np
•uoo unas anb sopuapiaojd svj inpioyo vjvd 'sopiun sopoj uod
asuaqos
aqap ojuaiutümnXy jo atuauio^ajjp opjSutp uoiisaS vuf¡ -joiio^ jap sopuas
svj ap asdznasap uts 'ojja uoo asjapuaiua vuvd zvdvo vja opjiqv^y ja 'vtun[
•znjp ap sauoíotsodojd s^ uasanf anb $07 uasanf X 'oi^tfo oyp ap nnuidsa
ja asanf jonb va
oapiciajuoj^ ap opjiao^ ojj^atuauaq jo voisn/uoj ap
opvuajj ov —otsoáv ap p^ ouisiui ja oy^ 1 tn^ap aj— 'otp jap osaoqns ^g,,
•jíajJijY p Jíaoono^
oziq bj ojBipauíuj oj) anb aBjnjidBO odjan^ ^a ua uoiaa^aj Bjsnf
ubi osnBD o]|^r -saaopi^a^j sop b á o;oa aaiuiad ap apjs^jy jb opina]
-uoo ns ajuamjBqjaA ooiunrno^ ojos íopjiqe^ jb usaaiSiJip oipauuaj
-ui ns jod anb opijo ja opuaiuajaj sajiy souang ap sajuBjuaeajdaj
soj opBipijos uBjqeq anb oj b ^ipaoaB ou ojj^ *opjiqB^ ja A Á^ni^^ [a
aj)ua pepuo^nB ap ojoijjuod un oajuBjd uoisiiu bj oapiAajuoj^ ug;

souuazou vd ajsa souimadsa 'oiuain ap vjjof uod o'iuoy^ ap ajuajf jo sopvuoui
•ap X ! oiDua-iafuoo vj jod tnouojsuj vjjsanu o 01/g iapaooo ou -tod uotstuioo
oj osaons optuaj uatiotf ou ap osmo '^ \ o sowodioiiuo 'osa ap osajSaj ap
atpou oj ap 11 soj o ofDgojj ojsa ap opotsoo jo osad anb voan^) ja uojn

:noioipuoa Bis^ ^p so^unsB n^ jeiijob ejed
B^ [a anb epouoDsap bjou ns na aiJBd bjjo jo^

soj 'osajSaj ap
(t) 'í,SD*3utiouj o svzdjj snj ap sajopmuaqoS soj ap ojoafap ns ua X
'sajvjaua^ sauvjidvo X saXain^ soj ap uoto^adsut a ojuaiwioouoo jv saXaj srrj
lod ajuaviDJtun vpDauasau oujaiqoB oijo X oxnd ap X opmsa ap anb souaiu
opvu mjajvtu mm auqos j. a Xt&gt; ap vjjo^ ns uod aom¡ atu anb vsojo^aput a 'tntnt
•jodom uoi3U3(io33j nj -g-^ ap sttj o mia^o sa ouíod jsv 'sapmjnoof X pvpij.
•orno pu v opojsnfo otnaiiutpajojd un anf 'saiXy souang ap vjun[ vj ojonp
•uo3 iui jod ''g'A V ??^?J?P anb ?-&gt;?/0 PP uapod ivi ua uotouaiai vjn

91 13

:oujaiqo ns b UBqspijo Bjunf bj ap p
ap sajuB snaja^j; BjBáBj^ bj apsap 'ojsoáe ap
uoisiuio^ bj anb uo^apiq sojuaiiupajuooB sojsg;

(I) 'jop^^aíio^
ouozojqo soj 'sajuanbutjap pioajjoqo soj outoo isd X 'o^ifauaq ajuautosou
-auag sa ottods^
uapao osioajd sa anb jvjnuiisip japod ou ap otqou
oj anb svw opanb saj sou Xotj X ojjnS^o ns ptJauad opiuos oidojd ns uo3n

sauopisodsip sb[ ubo
D{ anb souiinaaj 9ojsnf %o\ na Binajqoad p aaod Áajai ^ 1^
•SB^uay ap so^ai^d so^ b ^jua.ij op|iqe^) jap
bj ap otjjj jod opBoipui a^uaiuBsaadxa ja uod ojunf 'sajiy
ouang b oapj^qiuoq ompjn jap zibj b opsa^uBjd ^a omo^ sa^uaiaaj
8Oiuauniiuasaj aouaui bj opis aaqsq aqap ou ojja BJBd oij^j opiuaj
opnd anb sauozBj sbj ajju^ -pBptJoinB ns ap BjoBuiaadns bj
jb anuas jaoBq BJBd uoptsodsip BpiqaauoDaad Bun sfajjaj
anbjod ajuBsaaa^uT ajuauíBuins sa Á^uij^ ^a oip anb Bjeandsaa Brj

:jopaouaA ojcn^nj ap uopisod ua eqBoojoa as sa^uBuosijjB somuuaj
ua —inbBnjj ouioa oAispap Á ojajauoa oqaaq un ap osn opuap^ij—
JopBuaaqo^ ns ap oipam jod 'oapiAajuoj^ Á Moujaiqo8 jowadns,,
BqBjnji} as saaiy souang :opjanoB un v jbS^jj Bjed ouiod uop^z
-iuouiJB ajqisodiui ap sauopisod sop UBijsixa japoSi^ ap buibjdojj
bj Á oijg[ b Bjunf bj ap sopcjndip soj ap uoiaBaiuntnoo bj
(0) ''' '-taoajad siauanb oun voijaqaj. oj ap optu"d oooj X
ououauiaj ja oX poxap 'OQAIVNHSá oaijnoo ousanu o Majos oxvd sozuanf
•sa sojjsanu souiajoyijdnjnut uoijupj oj ap ojoa jo sopiun X 'piuaa 'ja ap
somSas pmsa X ouodsg ajpviu vj ap uopjad ja joiojduii v sojjosoa piuann
rsajopuapip 'sapjaqaj soj ap uojjaqsd ja opm8as UBtqBq anb t^sazijajuiM
soj e uoisaauoa Bun jaoa^qsjga b buibjoojj ns ua Bq^^ajj 'bzbjj
bj ap sítp^piJojnB sbj ap ouiiub ja opuBjunsBjj 'jopBUjaqo^) j^
•a^Bquioa jap sajsioijo sajj^d soj uBqep as apuop ua sajiy souang ap
BjazB^ bj ap ojaumu un ap noisajdmpaj bj osndsip anb Bj^Bjcq Bsa ap

() ''3"A aV otonpuoo ja lod sopiSixip
opts uvXou aj asnjo ns ap anb syuiap soj X 'uo^uaiu ou^au ot¡ as anb ap
'oio-i jo ja opjtqn^ jx&gt; josod auStp as anb '^'A 3P ojuaiuiDjunXy ajsa a(vxan
:usajBSaj sbui SB^saiojd sb[,, uod ajuauíamaij o^njDuoo j

�proceder como lo hizo; premeditadamente provocó la situación; es
él quien se encarga de decirlo:
"Sin infringir estas, y comprometer mi honor y carácter, no podía en
tregar á VE. el pliego que reclama; y con este conocimiento di el paso
atento y generoso de manifestarlo á los Diputados del cuerpo que cité al
efecto por medio de mi Secretario, con cuya diligencia no dudaba quedaría
VE. satisfecho". (37)
Seguro Elío de la legalidad de sus actos, escribía:
"podra desde luego VE. dirigir sus quexas ala soberanía como lo pretexta,
quedando Yo igualmente en la propia disposición de hacerlo por mi parte,
á compañando con mi informe los insinuados pliegos".
Y le remarcaba enérgicamente:
"espero que V.E. se abstenga de repetir semejantes interpelaciones, y que se
ciña al desempeña de los deberes q.e las leyes le prescriben". (38)
Pero comprendiendo que el conflicto y los términos que usaba
en el oficio podrían tener derivaciones poco provechosas para la
causa de Montevideo, en el párrafo final atemperando el tono de sus
palabras decía:
"Llenando V.E. los suyos —los deberes—• y Yo los mios lograremos arrui
nar el espíritu de defaccion que es muy fácil destruya el buen orden esta
blecido. No demos al enemigo la horrible satisfacción de romper con
inuestras manos los lazos de la prudencia, moderación y concordia que han
• sido y serán para el, la barrera mas impenetrable. Sepamos vencernos para
vencerlos y trabajemos cada qual según sus arbitrios y facultades para con
seguir un mismo objeto, qual es, y debe ser la salvación de estos preciosos
Países". (39)
En su contestación el Cabildo enfoca el problema desde un plano
diferente al del Virrey; fundamenta principalmente sus motivos de
agravio en el ataque que ha hecho Elío a sus derechos individuales
en tanto que el Virrey, como vimos, encaraba el tema desde la po
sición de sus derechos de gobernante. Decía el cuerpo capitular el
29 de agosto:
"Jamás creyó el Cavildo que los t.pos en que empiezan los hombres
á recuperar su liben, se le negara atodo un cuerpo representar sus d.ros.
Tampoco imaginó que pudiera ser recomendación importuna e indecorosa,
ni interbencion incompatible con las funciones de su Ministerio reclamar
un dr.o q.e franquea la ley al más infeliz Vasallo. A VE. no puede ocul
társele que son tan sagradas y reiteradas las disposiciones sobre conservarse
intacta la correspond.a; que hace comunicarse una regiones con otras y los
ciudadanos entre sí, que a no ser el grande ínteres q.e tengan la religión
y el Rey en retención y apertura de unos Pliegos para descubrir una infi
dencia, no hay persona de cualquier grado, prerrogativa, o dignidad que
sea, que pueda (alterar su inviolabilidad) ([violar este grande sac.nto)]
(37)Id., id.
(38)Id., id.
(39)Id., id.
— 210 —

con infracción del dro. de gentes, deviendo en los casos permitidos observar
las ritualidades prevenid^ Estos principios tan fundamentales parece que se
havian olvidado, pues una de las principales mociones de la Nación en
Cortes fue sancionar de nuevo su observancia". (40)
Pasa luego a tratar de levantar los cargos que le formulaba Elío
sobre la apertura por su parte, sin previo asentimiento, de un pliego
de los insurgentes:
"Como el lenguaje de VJE. supone en esto un delito, para justificarse
no estará fuera deproposito hacer ver á VE. que ni ha havido tal crimen,
ni materia sobre qué recaiga". (41)
Además consideraba el Cabildo que su actuación pasada era lo
suficientemente clara como para que no pudiera dudarse de sus sanas
intenciones.
"Según los Papeles públicos, o Gazetas de Buenos Ayres, —agregaba—
y según todo lo que ha podido descubrir la perspicacia de VE., al AyuntamXo no sele han dirigido sino tres oficios: dos de los gefes de los insurg.tes y sitiadores, y el último de los diputados de la Junta de B^ Ayr^
a bordo de la Fragata Nereus de SM.B., quando se aproximaron a este
Puerto deseosos de conferenciar con VE". (42)
Refiriéndose al oficio que le enviara Artigas el 21 de mayo
"que exigía del Cavildo la revicion de la Plaza haciéndolo responsable como
á Padre de la Patria por los estragos y horrores que causarían sus Armj
vencedoras por la desgraciada acción de las Piedras: —decía a Elío— VE.
los recibió y abrió, hiñiendo dirigido a este AyuntamXo". (43)
Yanotaba que el oficio de Artigas del 25 de mayo
"que se reducía á pedir los equipajes de los vecin.s que por sospechosos
fueron expulsados de esta Plaza el 24 de Mayo, es verdad que los recibió
el Cavildo, y también lo es que al t.po que VE. dirigía un Ayudxe a re
clamarlo, encontró éste ados Capitulares que se encaminavan á instruir á
VE. de su contenido".
Por último
"El tercero, y que ha dado mérito á reclam.r el Cavildo sus dr.os, con
tenia la solicitud de los diputados para q.e el Cavildo concurriese a la
conferencia".
Yfinalizando:
"El segundo y tercero, no ablan de la rendición de la Plaza; y el pri
mero lo recivió VE. ¿Cómo puede pues afirmarse sin equivoco que el
Ayuntamio sin aviso y consentim.to de VE. recibió y abrió un Pliego del
Ge fe de los Insurgentes, por el q.e exigía la rendición de la Plaza?
(40)Borrador del Oficio del Cabildo de Montevideo a Elío. Montevideo^ 29 de Agosto
de 1811. Archivo General de la Nación, Montevideo, Archivo General Administrativo, libro
560, fol. 60/3.
(41)Id., id.
(42)Id., id.
(43)Id., id.• ' • &lt; )
— 211 —

�— nz —
' ' ••-P! 'VI (^)
P&gt; 'VI (W
VI 'VI (I^)
•/09 "II '09S
ojqij 'OAnoJlsiuimpv jBjans^) OAiq^jy 'oapiAawoj^ 'nopBj^ cj ap jejsaa^ OAiqjjy -n8I 8P
oisoiiy ap 52 'oapiAa}uoji¡ "oij^ o oaptaaiuom ap opjiqv^ jap oi^ijQ jap jopojjog (o^)
¿ozdjj vj ap uopnpuaj vj mStxa a-b ja uod 'saiuagjnsuj soj ap afa^)
\ap oSatjj vn ptjqo X ptqioaj '^^'yi ap oj-uipuasuoo X ostao ms ofuiotun^y
ja anb oooamba mis asjouutfo sand apand outp^? '3'/f pmioaj oj ojaut
•ijd ja X ivzojj vj ap upiotpuaj vj ap uojqv ou 'ojaojat X opunSas ]¡¡,,
:opnBZT{Bujj j
•tcmouajafuoo
vj v asatjjnouoo opjtav^ ja a'b vjod sopojndtp soj ap pnttotjos vj rmta%
•uoo 'somjp sns opjitio^) ja xutojoaj o ojijaui opnp vu anb X 'ojaojat j^n

— 01^ —
•P! 'VI (6)
Vi 'VI (8)
'Vi 'VI (i)
[(apúvuS ajsa jnjoia]) (pepi{iqe[oiAnt ns jbjíijjc) opan'd anb 'vas
anb pvpiuHip o 'vajtoSojjajd 'opojS uainbjvno ap vuosjad Xou ou 'mouap
-ijm vun jiuqnosap vjod soSaijj soun ap vjmjiadv X uot^uajau ua Aa^ ja X
umSxjaj. vj uoSuai a-b sajajut apuviS ja jas ou v anb 'is ajiua sovvpvpnp
soj X svjio uoo sauoi^aj vun asjvaiunuioo aom¡ anb ivpuodsajjoo vj vijdíui
asjníiJasuo^ ajqos sauotaisodsip soj svpDjajiaj X sopvjSvs utn uos anb ajasjrn
-jnoo apand ou '^f^{ y 'Ojjosv^ ztjafm svui jo ^a^ dj oanbuvjf a^b o^jp un
joulvj^aj O1J3JS1U1 ¡^ n^ ap sauotounf soj uoo ajqpvduioout uoiouaqjajw tu
'osojooapui a vunjjodtui uovmpuauiooaj jas vjatpnd anb putSvuit ooodutvj^
•soj-p sns jviuasaidaj odiano un opojv vjv^au aj as -uaqtj ns joiadnoaj v
sajqutou soj uvzatduia anb ua sod-j soj anb opjtavj ja pXajo smuv[n
.•ojsoSb ap ^^
p JBjnjidBo odaana [a BJ^3Q "ajuBUjaqoS ap sóqaajap sns ap uoiais
-od bj apsap Binaj p ^qeje^aa 'soutia ouiod íÁ9íjxj^ p nb oíhbj na

•uoptuaruoo ns ap -^-^
jmjjsm v unavupuvova as anb sajnjntido^ sopo atsa o-ijuojua 'ojintunjo
•ai v arpnXy un oiSiuip "3^ anb od'i jv anb sa oj uatqtuvj X 'opjitin^ ja
oiqioa^ soj anb pnpiaa sa 'oXnj^^ ap f^ ja vzojj vjsa ap sopnsjndxa uouanf
sosoipadsos uod anb S'utoaci soj ap saívdinba soj Jipad v monpaj as anbn
o&amp;eva. ^p g pp suSijay ap opijo p anb qe^onB j^
(St) 'oTuiojunXy atsa o opt^iJtp opvayuiq 'o^qn X oiqioai soj
"^^ —OJJ3 ^ moap— :snupatj sd^ ap uoiooo opmovdds^p vj Jod svjopaouaa
s-vuy sns udijdstid^ anb s^jojjoij X soHvjjsa soj lod mjinj vj ap a^pn¿ p
ouio^ ajqvsuodsau. ojopv^iovq ozvjj vj ap uoiomai vj opjmo^ jap mSixa anbn

sajBnpiAtpai soqoaa^p sns e oq^ oq^aq Bq anb anbe^e p na oiabjSb
ap soAtjoui sns ajuaiujBdy^uijd Bjuaiu^punj íXajji^ pp [B a^najajip
oaB[d un apsap Bma^qojd p Boojua opjiqB^) p aopeisa^noa ns n^

sosoi^aud sojsa ap umovajos ej jas aqap X 'sa jonb 'otatqo owsiut un jmUas
•uoo ojod sapvjjnoof X soijjtquo sns unüas jvnb vpvo soiualoqojj X sojjaouaa
ojod soujaouaa souiodag •ajqvjiauadun svut vuajjvq oj 'ja vuvd upjas X opts • .
uoi¡ anb vipjoouoo X uotoDJapotu 'mouapnid vj ap sozvj soj sounui svjfsanu
uoo uadutoj ap uotoovfspDS ajqijjou vj oUtuiaua jv soiuap o¡^¡ 'optoajq
•ojsa uapjo uanq ja vXmisap Jtoof Xnut sa anb uotooofap ap njtjtdsa ja jou
•xnjjv soutajojgoj sottu soj o^ X —saJaqap soj— soXns soj '2'A

oíbiu ap -[^ p seSijjy ejeiAua aj anb oioijo ys asopuauípg

:epop

(Zf) '^ilA uo •^^i^a^afuoo sp sosoasap ojjanj
ajsa v uojnuiíxojdo as opumtb ''yfífS aP sna-ia^¡ vjoSdjj dj ap opjoq o
s-^Xy rg ap v%un[ vj ap sopojndip soj ap owijjn ja X 'saioptntis X sar^^ns
•m soj ap safaH soj ap sop :sowifo sai% ouis opiStjip unt¡ ajas ou ojwdi
•unXy jd ''g'/^ ap mooojdsiad o/ utjqnosap optpod vt¡ anb oj opot unías X
'saiXy souang ap svjazn^ o 'sooijqnd sajadDj soj un3an
•sauoiouajuí
sen^s sns ap aejepnp ejaipnd on anb bjeíI oinoo cjep ajuatuainaiaijns
o^ eaa epesed u^io^rnoB ns anb opjiqe;^ p eqejapisnoa semapy
(If) ^v8yooaj. anb auqos truavout tu
jm opiíitnf di/ tu anb '^¡'A 9 ja" -la^nu ojisodojdap vjanf yjvna ou
asjmoi^psnt viod 'otijap un ojsa ua auodns •^-/j ap atwnSuaj ja ouiojtt
:sajuaSjnsui so[ ap
o^aifd nn ap 'oiuaiuiijnasB oíAaad ms 'aiaed ns jod ejnijade B[ ajqos
J13 ^qB^nmaoj 91 anb soSjbd so[ jbjuba3[ ap jbjejj b o^anf bsbj
(Of) 'JM3UVtuasqo ns oaanu ap jovopuvs anf sajjo^
ua uoiDDf^ vj ap sauotoout sajDdtoutJd sv] ap vun sand 'opopiajo umaou
as anb aoaivd sajüjuauiopunf vn soidt^utid sois^ s-ptuaaajd sapDptjvntjj svj
iDtuasqo sopnyuixad sosoo soj ua opuamap 'sajuaS ap -oup jap uoi^^vjfm uoo

q[

sns ap ouoj [a opuBjgdma^B [buij ojBJj^d p uo 'oapiAaiuop^ ap esne^
b¡ c^ed SBsoqoaAOjd o^od sauoi3BAijap janai nejjpod oiotjo p na
eqesn anb souinuaj soj Á ojDijjuoa p anb opnaipnaJdnio^
(8) 'iiaqjjosajd aj saXaj soj a'b sajaqap soj ap ouaduiasap jo outo
as anb X 'sauotoojadjatut sajuofautas jpadaj ap vSuajsqv as 'ü'yi anb ojadsan
BqBOJBinoj a[ j
'uso9atjd soponutsm soj auijofui iui uoo opuouoduioo 0
'ajjod tut jod ojjaovv ap uotoisodstp otdoud j ua ajuauijvngi o^ ojruopanb
'vjxajajd 0/ outoo viuojaqos ojo soxanb sns Jiüiiip '^'A oSanj apsap tupodn
:BiqiJ3sa 'sojas sns ap pepijuSaj B[ ap oi^^
(l) \ftuoafspos -A
vtjopanb vqopnp ou vt^uaStjtp vino uoo 'otjojajoag tut ap oipaut jod otoafa
jo ario anb odjano jap sopvjndtQ soj v ojuojsafiuoui ap osojauad X oiuaio
osod ja tp ojuatuiioouoo atsa uoo X íouivjoaj anb oSatjd ja '3'4 o jvSajj
•ua otpod ou 'jatoojoo X jouou yoi jaiauioidwoo X 'svfsa Jt^uijfm wgn
:o[ai3ap ap eSjeana as namb [a
s^ ínoioBnjis b^ oooAOjd a^uaniBpBjipauíajd íozíq oj oraoo japaaojd

�infería:
"Sí por lo dJio no ha cometido un crim.n el Cavildo tampoco ha podido
cometerlo por falta de materia". (44)

Completando las bases de sus atribuciones el Cabildo encontraba,
en apoyo de su opinión, que si el Consejo de Regencia en ocasión
del problema carlotino había aprobado su conducta, y posteriormente
hasta concluyó mandando

El Cabildo reconocía sin ambajes la autoridad que en materia
de gobierno tenía Elío:
"No le ocurrió al AyuntamXo q.e el recivir Pliegos de los Gefes de la
rebolución, fuera eclipsar, o disminuir las Altas facultades de V.E.; pjr el
•contrario creyó que tanto por la Armonía que es la maior de las fuerzas,
qXo por el carácter de represent^ de un Pueblo q.e está haciendo los más
loables sacrificios ([y está]) dispuesto aderramar su san^re por sostener
los dr.os de la Nación y del Monarca, podia entrar mui bien con V.E. en
discusiones, q.e no serian indecorosas a su Alta dignidad, y aun contestar
por si solo a las barbaras propuestas de los Enemigos (acordado antes con
V.E.) ({pero siempre con anuencia, yde V.E.]) como lo tiene de estilo".

"que no siendo convXe la introducción de tropas Portuguesas; no lo per
mita este AyuntamXo. No puede pues VJE. negarle al Cavildo lo q.e le
concede el Consejo de Regencia; (q.do eso) (Vy sí]) en un punto tan delicao y grave ha podido tener intervención é influjo; no es fácil concevirse
por que sin transgredir, y perturbar las Altas facultades de V. no haya
podido el Cavildo recibir oficios de los Gefes de los Insurgentes, y con
sultarlos con aquel celo y energía q.e se está mereciendo los elogios de
toda la Nación". (47)
Pero donde la reacción del Cabildo ante las palabras del Virrey
se hizo mayor fue cuando trató la prohibición, que parecía quererle
imponer Elío, a que expresara sus pensamientos.

También más adelante:
"Ningún punto mas de estado y de Alto y Puro Gov.no no podia estar
reservado por las leyes al conocimXo é inspección de V.E. que el presente
en que directa y primariam.te se trata de saibor una parte imbadida del
Patrimonio del Rey". (45)
Pero todos esos derechos del Virrey no valían lo suficiente para
el Cabildo como para anular las facultades que le correspondían.
Concretando su argumentación sobre una posible prohibición por
parte de Elío de contestar por propia iniciativa las proposiciones
enemigas, argüía:
"Negar esto al Cavildo es negar a los Pueblos la parte que han tenido
en las gloriosas revoluciones de España. Es suponerlos unos meros instru
mentos del Poder, y no el mismo Poder, compatible con la representación
de V.E.; y es en una palabra anular las providencias que tomo este Ex.mo
Ayuntamiento de resultas de la Conbulsion del 25 de Mayo en que quiso
interesar la Capital aeste Pueblo: haviendo todas ellas merecido la sobe
rana apr ovación".

"Lomas terrible para el Ayuntamiento es que V.E. le prevenga que
se abstenga de semejan.s interpelaciones que equivale a lo mismo que a
imponerle un silencio degradante, como si representar un Cuerpo tan digno
sus dr.os, fuera un insulto, un atentado, ó un Crimen".
Y aferrado en sus propósitos insistía:
"Concluye el Cavildo, reclamando los referidos documentos, para per
petua memoria y constancia en sus Archibos, y para que los representantes
de la Posteridad bean el mejor modelo del Eroismo y Patriotismo, ponién
dose en sus Actas las contestaciones que devieron dar y no pudieron dis
minuyendo de este modo sus glorias". (48)
Cómo se resolvió el problema no lo sabemos; pero a una tran
sacción debe haberse llegado cuando el Cabildo no cumplió su esta
última disposición, de dejar constancia en sus actas del incidente.

Y señalando una contradicción de procederes del Virrey sostenía:
"Si V.E. cree que esto es atacar mas, y mas sus altas facultades; y
traspasar el Cavildo los limites de su Instituto, y funciones no comprende
este consejo a que ha sido citado por V.E. para hoir sus votos en las Ocu
rrencias del dia. Este procedimiento no ha podido ser un acto de mera
urbanidad y ceremonia, porque sería ocioso hoir el sufragio deunos asis
tentes que ni podrán mover ni decidir.
Mas q.e acto de urbanidad el Ex.mo Ayuntam.to ha estado persuadido
que su intervención es un acto (de rigurosa) justicia, y que podía (recla
marlo) ([concurrir'^ ) sin infringir los poderes e instrucciones, y sin com
prometer ni el honor ni el carácter de VJE.". (46)
(44)Id., id.
(45)Id., id.
(46)Id., id.

(47)Id., id.
(48)Id., id.
— 212 —

213 —

�SIS —
— ziz —
Pl "PI (8t)
Pl "PI (¿t)
"P 'Pl (9)
Pi "Pl (S^)
pí "pi (n)
(gf) ;,'^'A aP J^V&gt;t&gt;J00 ja tu jouoy ja tu jajauioud
•uioo uis X 'sauoto^Utsut a sauapod soj jtSutjfut vts ([MJjnouo^]) (o[JBtn
•B|39J) tnpod anb X 'oinjsnt (eaomSu ap) ojov un sa uppvaajajui ns anb
optpvnsxad opvjsa tn¡ oruimunKy owx^ ja pvptuDqm ap op&gt;n a-b svj^
tu jaaout
upjpod tu
sajuaj
•sjsd sounap otÜBjjns ja Jioy osotoo•jtptaap
vtuas anbuod
'muoutauaD
X anb
popjuoqjn
Bjatu ap ojoo un jas optpod mi ou ojuatuttpaoojd ajsg -mp jap svtouajj
•noQ soj ua sojoa sns Jtou ojod '^~A •""' ptto opts m¡ anb v otasuos ajsa
apuajdtuoo ou sauopunf X 'otmusu¡ ns ap sajtuiij soj opjttiD^) ja jDSDd
X isapojjiuof svjjo sns smu X 'smu jbddjd sa ojsa anb aajo '^A tn
:Btuajso8 Aaiiij^ pp sajapaaojd ap u^io^ipBJjuoD ^an opae[eaas j

•ajuappni pp sbjob sns n^ bioob^suoo aefap ap 'uopisodsip Btnpjn
Bjsa ns oi{dumo ou opjiqB^) p opnena opBSa[[ asjaqeq aqap uoioobs
-ubjj Bim b ojad ^soiuaqes o[ ou Biua[qojd p oiA[osaj as 00103
( •^smjojS sns opoui ajsa ap opuaXnutui
•stp uojatpnd ou X jop uojataap anb sauotoDisatuoo soj so%oy sns ua asop
•uaiuod 'ouispoiJtoj X oiusioj^ jap ojapow jolaui ja uvaq poptjajsoj vj ap
sa%uo%uasajdaj soj anb vund X 'soqttfojy sns ua viouoisuoo X otjouiaut nnjad
-^ad vjod 'sojuawnoop sopijafaj soj opuvuivpaj 'opjinvj ja aXnjouojn

•uUOt3B(lOJdB
OtlBJ
•aqos ry¡ optoajaut snjja vpoj opuatuBU :ojqanj ajsao jmtdDj
o^ josajajuj
ostnb anb ua oXBj^ ap ¡^ jap uoisjnquo^y vj ap sBjjnsau ap ojuatumiunXy
ourxg atsa outot anb soiauapiaoud soj jojnuv ojqojod aun ua sa X í'^'A ap
uotoBjuasajdaj bj uoo ajqtp&gt;dwoo 'japoj ouistui ja ou X 'japoj jap sojuaut
•njfsut sojaui soun sojjauodns f¡¡ •ouvds^ ap sauotonjoaaj sosotuojS soj ua
optuaj ubu anb auod bj sojqanj soj o jBgau sa opjttiBj jo ojsa joi

sanopisodoid sbj baijbioiui Btdojd jod jBjsajuoo ap oq^ ap
jod u^ioiqiqoad ajqrsod Bun ajqos uoiOBjuamnSjB ns o
'neipuodsajjoa a[ anb sapBj^noBj 8Bf jB[nnB ejed omoa opfrq^^ p
BJBd ajuapijns o[ ubijba ou k^uxj^ pp soqaajap sosa sopo} OJ9J

:Bjjsisni sojisodoíd sns ua opBjaajB j^
-^uaiutj^ un o 'opojuajo un 'otjnsut un vuanf 'so-jp sns
ou^tp uoj oduan^f un jco%uasaidai ys ouioo 'a^uvpvjüap oiouajis un ajuauoduit
d anb ouistut oj v ajvatnba anb sauovmjadjajut s^uvt^uias ap vSuajsqv as
anb vSuaaa^d a\ "ij'^j anb S3 ojuatuiojunXy ja vjod ajqiuaj SBUior¡n
•sojuainiBSuad sns BJBSaadxa anb b 'oij^j jauodmi
a^jajanb eja^aed anb 'u9piqiqojd bj ojbjj opnen^ anj jcoábui oziq as
í^ap SBjqBpd sb[ ^jub op^iq^^ ¡ap uoioo^aj B[ apuop oía^
(¿f) -upion^ vj vpoi
ap sotSoja soj opuai^aiatu visa as arb mSiaua X ojao janbv uoo sojjojjns
•uoo X 'sajuaSunsuj soj ap safaff soj ap sojyifo Jiqpau opjmv^ ja opipod
oXoif ou '^'j\ ap sapojjnoof sojjy ^o^ jmqjmj^ad X 'uipajUsuvjt uis anb jod
asuiaaouoo jpvf sa ou íotnjfut a uoiouaaiaim uau^j opipod m¡ aavuS X 000
•ijap udj oiund un ua ([ís ^]] (osa op-b) ím^uaSau ap oíasuoj ja apa^uoo
aj a'b oj opjiav^ jr&gt; ajmSau '^A sand apand opj •oruiv^unXy ajsa viiw
•jad oj ou isvsanSnuoj svdoj} ap uoioDnpoujui vj arauoo opuais ou anbn

(íf) V^iT
Ia? otuoutujoj
jap optpoqutt ajjod rnin uoqjos ap oiojj as aruioiioutiid
X Bjoajtp
anb ua
ajuasajd ja anb '2'A 9P wtaoadsut a oruitoouoo jv saXaj sbj jod opoiuasaj
jBjsa oipod ou owaoQ ojnj X ojjy ap X opvtsa ap sbui o/und unSut^¡n

:ajuB[apB sbui nai
\tojtjsa ap auati oj otuoo ([•^'A 9P•^ 't^^uanuo uoo ajdutats o jad]) Cg1^
uoí s^ine opcpjo^B) soStuiau^ soj ap svjsandoud sojoqjoq soj o ojos ts jod
jojsatuoo uno X 'pvpiuüjp otjy ns o sosojooaput uoijas ou a'b 'sauoisnostp
ua '¡[A uo va11 }nm JOJjua otpod 'bojouoj/^ jap X uowb/^ oj ap so-up soj
jauatsos uod ajsuvs ns joutvujapo ojsandsip ([Bjsa X]) sopijtjoos sajqooj
sbui soj opuatJBif Bjsa a-b ojqanj un ap s-jtuasajdaj ap jajopjoo ja jod orb
'sozjanf soj ap joiout vj sa anb muoutjy oj jod o%um anb pXajo otjojiuoo
ja rd i'g'A 9P sapojjnoof smjy soj Jinutuistp o 'josdtjoa ojanf 'uptonjoqai
oj ap safaQ soj ap so^atjj Jtatoaj ja a-b oj-uiojunXy ^ ptjjnoo aj o^¡n

:ojfg[ ejnai oujaiqoS ap
BiJajBin ua anb pepuoine B[ safeqme uis epouoaaj op[iqe^) [^
opuBpuBui o^npuoa e^seq
a^uanijoija^sod A 'BjonpuoD ns opeqo-ids BjqBq oapo^jea ^uiajqojd [ap
ua Bpna8a}j ap ofasuo^ p ís anb 'uoiuido ns ap o^ode na
sanopnqu;B sns ap saseq sbj opne^a^dnio[)

'oiJajoui ot¡
ap ou
otjof
jodoj
ojjatatuoo
opipod 011 oooduiBj opjtaoy ja u-uiijo (tf)
un opjiauíoo
ou-p
uod tn

�— sis —
'886 "^?^ 'Z o'a 'II '* *
íl^ x ooiboxsiq oi^xix
•shi i^a vxsiAag na 'o&gt;;^ jaiat&gt;x -o^j la
jap vtouapuodsajjo^ :ivimv3 oavxsíij)
'II8I aP ^qin!1S "P 91 'oap¡Ainoj^ -opo
aP -";ílí 2o !Í3 aP "P^^O (8)
"09^"8Z o'n "?!*•
-rQ opBAjasag 'sajiy sonang 'jBtioi^B^j; 83aioi[qig na 'g^ i gg o'n oapiAaquoj^ ap BjazeQ
•1181 p ajquiajias aP o'l 'oapiAajuoj^ -íoj/jo^ XI op^.way 'BJjaig Í13 3P otoifo (¿)
"886 '^?11 'Z o'u 'II "' 'AVn^naQ isa o^mvh3O30 a o^iaoxsijj oximii
•ski laa YisiAag na 'oj;3 uamvx -od^ ^a-ui/i ;ap viovapuodsa^^o^ :ivMiTrv^) OAVisn^)
'II8I aP ejquiaj^as ap 91 'oapiAaiuoj^ •opvisii ap ojjsitiij^ jo oi^jf ap otoifQ (9)
'01 'S 'I 'X '.^H8I-0I8I ^inaiJO
BpnBg,, 'feuopBj^ onjaiqo^ 'saiiy souang 'sutinaSjy nops^^ b^ ap ¡e^aua^ OAit^jy 'XI81 3P
o;soíy ap ¿j 'sajiy souang •oua¡ai¡oiff¡ o taji^ solíang ap mun[ dj ap opijQ (^)
Cí?/I 'ttoijvuotonjoa9jí ouuaiqoff opvnmsui pp vui^jstg jnfüf ja nuois
•noo anb sbjdiu soj jtpadwi tund ^jqisod opijjüd ja opoi ^vdos ap pnjnsaoau
o¡ Á 'satu^prud soipatu soj sopoj ap soi^uvisunourj svjsa ua vSjoa aiti suata
-aid 9ui oj^^nf) o; ap owiuiffl Jouag ouiispuajajx^ ja anb ua Jtjiqy ap ¿
ap sauapuQ sajvan sop soj X 'sasanSnuoj soijixnv ap uoisnupv vj aiq
-os
¡^'S 9P sauoiotsodsip souoa sajuasaud vaiqiuvj ojja vjvd opuatuaj
'Djunf vpiuajai vj ap dioud/sui vj ua ituaauoo ojuautout un apnp ou 'muauj
•xa popisa^au vun ap sosjnduii o ojos vpipad sDsanUnjjoj sndojj^ soj ap
ouotfjMt^ ojjsanu ua vpojjua oj jujiíta X saswd soisa ua uapio uanq ja X
'zod vj ^aoajqmsaj. ap oiuauirujsui ua jas oi^ifuoos jnuosjad Jatnbjonb ap
vjsod v aiduiais opoasap ai{ lat^vim X jouo^ oidojd 1111 uod anb o^n
¡UOISIOOp ^j JBUIOJ B UOJ9IA
-oui o[ anb sesne^ sb^ ^p BifdmB SBtn uoisj^a eun ep otj^ 'opejs^ 9p
OJ}siai{\[ [B ajquiaijas ap 9^ p oiau^ anb nmpaejomaui ¡a u^
(L) '.P^ÍI0 ^PudjS janbo uod sot/oat/ so^ifauaq X
SDSojauaS sviu sn¡ sauorjpodoud a sotuvjaaj stw saoan svjuvj oputoajdsou
•aui X opipuajosap daui^ sauXy souang ap ouuatqof) ja anb ap muí vdjno
sa o/^¡ 'sastvj sosoiDajd sotsa ua sojutnS^suo^ vjvd aqvs opunui ja opoj
anb oj atuauiajuossout opvCoqvij at¡ —ojuaiuivjquiou ns sajjvjtunuioo jv
X opaaaoy 'vjjaig o tnoap 'anbuod vjun[ vj ap optpad jo opipa^^o
ojtjqnd oSatoos X 'uapio uanq jap soidrjuud uod ajuouiyn
:83UOZBJ 8B89 3p 8BUll[B
¿Bjunf B[ BjoBq ^\ anb sanoroisodojd bb[ jjo b a^jtppap BJBd ojjg
anb soAi^oni so\ uojanj sa^Bn^? "oi[nf ap g-[ ja Bjunf B[ b uapqoíj^
BjaijunsBj; anb sauoioisodojd SBpi^u sb[ ajqos jas uis jbjbjj b asjiu
-aqB \tb iCajJi^ ^a ua oiqrasa nn ooijiuiiis uopBjdaaB B[ us
UBjanj jB^idB^ bj jod sopiuajsos ^soidiouud,, soj opu^no uny "s
sonang ap baijbioiui Bim jB^daoB b ^iíinij as a^sa anb onis 'ojj^ ap
—a}uani{Bjano8 auaijsos as ouioa— oíSjns ou npirniajr bj ap Bapi bj
anb SBpnp e jB@nj uis 'ajaijur as sop^uoisimoo sns b sauoponj^sui sbj
na Áaiii^^ ja ajuauíBsajdxa aoip anb oj ap Á SBjqsjBd SBjsa aQ

i^qig na 4ll*8I 9P oi^oSy ap

— nz —
889 *?^ 'II
II ''
' "•'!'
'!' " '^aJi
ap si
"XI8I P oisoSy ap ZZ PP -&gt;!V 9&lt;&gt;o^ng"889
ap Biaza^) bj
ap [BUojip^ (f)
socang
•89 "¿¿d 'II ") '"ira -o 'eaJiy eooang ap Bi^zu^) -ust ap oisoSy ap
y ong ap Bi^zu^) ust ap oisoSy ap 8f
^sajry sonang ap sz eijo^ iBa^f 'rnta^ip-t^ o sajty
souanff ap vjunf oj ap oioijq (g)
•989 -d 'H -j '-jp -o 'sajiy eousng ap BiazBg -n^l ap
oisoSy ap 81 'U?I88 orm^^jag -sajiy
souang ap v¡un[ bj o puajaifoi^^ ap ototfQ (^)
/
^í
'"1P ' 't,SB^PJyn :vaaHaj -11^ •09^"8^ o'n n9!DMJÍQ opBAjasag 'sajty
sonang (^BaoiJB^[
i^q
na 4ll*8I 9P oi^oSy ap [ \^p BiJBnipjOBJix|^ oapiAainoj^ ap B]az
•"3 "IISI 8P ojso^y ap
'oapiAaiaoj^ -ossoj i. zajaj 'saunj o oi/^j ap opi/g (I)
Bjanf bj ojsoSy ap ¿jj ja —z^a jbj SBpBjua^aaoB o— 'ossb^ á zaaa^
'saun^ ap oiAua ja uojbaijooi anb sauozBj sbj ua opuaijsteja^
•jBjidB^) bj ap sajuBjtqBq
soj ap 'osuai eÁ 'órame ja U9 Biouanjjuí Bjaap oppaafa i^q-ei[ anb
auaij jpns BjpBnasa bj ap uoppB bj BjauBui jainbjBna ap
jbjBna
i saiqnms soj

(fj '„&lt;&gt;;/ ^ap
vjjuos soapnoasuo^ sojotf ¡ jod opiuaisos
X ' saXajaxad

oSanj
anj uppBisajno^
uppBisajno^ bj
bj ap
ap sandsap
sandsap Baajaq^ij^
B
j un
n anj
onj
-^aja anb oopjBqmoq ja 'saiiy souang ap BjazB^j bj ap jpap jy
\fiuipjnajsa
otjnfanbuoo
ap 91
jap uopms^juoj ns p zaa opunSas Xou aua-i faj. ^s()
otu^iqo^
'uoton^ifijDi vaanu r&gt;\ vas ou anb 'ojoafa ojío Jtuns apand ou 'ozit¡ svj anb
afax jap aiuvd uod jnuotoou ojuauivpunf unSjo ua oXodo uts X íotsntut svui
oj Bijas ouuatqoS jap pupiuSip oj v sosouooapui ajqos —vuajauoi^^^ o v^unf
vj mpuodsau aj— oposod jap c¿ jap sauoi^isodoud soj p opuauafap vqn
pjj sa^uBfacuas jBjdaoB b —BqBsaABjjB anb Jod sapBj
sbj ap JBSod e— Bjsandsip Bqeisa ou sajiy souang
(Z) ',,-iouado ouod uotomsatuos ns ouadsa
ojos anb X 'uoistui vqotp tui ap sojnottuo soutsiut soj oiunf 'vutox^ vj p
ojtdaj. anb oj uod i-^ • ap oSuat ojja vuod anb sauapod soj ap pniuia ua
'oposod ouiixoud jap &lt;;¡ ua aoru anb uptoouiiiw oj ap sauoiotsodoud soj uoon

ou ap

j as ou is sapBpijiisoij sbj japuadsns
jap uotspap bj Bjunf bj b BjjjaApB 'uajag uijue^aag ja

apsap^p^
^ip^ ojsoás ap gj ja A uoaaijJBdiut as sauapjo
(I) •ttuot0Duiitm opoi^ oj ua aStxa as anb oj uoo uijd
-luna ou ap souaut v 'ounSijo otxataud uoo sojutduinuuajui ou ap X 'sauotoou
•ado sns o^isoud anb ap uapuo wp aj ajuojsut ajsa ua uainb o 'ouajauotj^
ja^uy uon[ •(] Jijng ouponos^ v¡ ap ajuopuowoj ja uod sauapod siui uo^
sovoau sauoptsodoud soj v auadtuajo as ou otun[ vposaudxa oj sou$uaiutn
'Btuaisis ns ua sauopBAOuui
bijbi[ ou anb oqoip Biq^q oi^^j BpBÍBquia bj b Bisandsaj 0U103

(9) 'sajvuoiovu oidioviud ap ofvq
uoi3Dijjouooad ap saoootfa soasap opunjuajvdo vsoisiuio X jmuaq vtouajaf
•uoo vua uod opuvjsui awuoptfo v vjunf vj otajoa ojso^o ap ¿^ jg,,
•ajqniai^as ap g\ ja opcjs^ ap ojjsthtj^ jb oíAna ojj^j uoisitu bj ap
anb uoiaBjaj bj ap 88abjj b souiaqBS opiua^uoo ns ap ojad 'soma^onoa
oj ou sajiy souang ap oujatqoS ja oi^iuiaa anb ojnauinoop j^
•(5) oapiAajuoj^
b soioijo soun ap ojAu^ ja ajqísod Bjaioiq anb Buajaqoij^ b ojpxjos

•pBpiJojnB ns ap ojuaiiaiaouo^aj
un b asaiuiApB as on sajiy sonang sbj¡u^iui bbaijbibjj na jbjiuo BJBd
^ajJi^ jap uoioisodo Bpippap bj uoo uojBaoip Bjunf bj ap sopBpvua
soj anbjod opBSBOBjj Biqsq ossbj A zaja^ 'saunj ap uoisitn vj

aa
IIIA

��la Nación, Montevideo, Fondo Ex Archivo y Museo Histórico Nacional, Caja 8

¿Eran reales estos recelos que decía tener EIío hacia los portu
gueses? La actitud del Virrey aparece —en los hechos exterioresalgo confusa. Las relaciones que en esos momentos mantenía con el
Jefe portugués eran aparentemente cordiales; apenas terminada la
última misión de Buenos Aires comunicaba su resultado a Souza; su
secretario Esteller continuaba sus actividades para aunar esfuerzos.
Pero a pesar de ello Elío no tenía absoluta seguridad en los futuros
movimientos del invasor; algo de esa duda se desprende en el ya
citado oficio al Ministro de Estado:
"Aunque estamos persuadidos de que procederán de buena fee, —los
portugueses— y bajo la inviolabilidad de los pactos sagrados... dispuse
sin embargo a precaución mandar por las costas de Santa Teresa y del
Uruguay dos oficiales prácticos, honrrados y de conocimientos en las Cam
pañas, que condujesen y entregasen al General Don Diego de Sousa los
Pliegos, que en copia... incluyo á V.E. con el designio entre otras cosas
de darle todos las avisos y noticias conducentes al mejor orden y arreglo
en los conocimientos de sus Tropas y a la seguridad de sus disposiciones
Militares, exigiendo también estas mismas del precitado General para pro
ceder conformes y de acuerdo en todo en los planes, medidas y operaciones,
como que tienen su Tendencia a un propio objeto, y es el medio mas
aparente para evitar un compromiso". (9)
También tuvo que influir en la determinación del Virrey la si
tuación en Montevideo. Los inconvenientes —ya expuestos— de la
Plaza no se habían atenuado; por el contrario, los ininterrumpidos
cinco meses de sitio habían agravado las dificultades. Además la en
trada de las tropas del Brasil se traducía en el momento en un sim
ple apoyo moral, sin consecuencias en el orden material; sólo signi
ficaba en los hechos un peligro para los insurgentes, pero no un
beneficio directo e instantáneo para Montevideo. La Plaza seguía
soportando el ataque de los sitiadores; del 15 al 18 de agosto sufrió
un bombardeo sostenido de día y de noche (10).
Como prueba de las privaciones puede tomarse la orden que Elío
impartiera el 24 de agosto a Vigodet mandándole que para solventar
las necesidades urgentes debían pasar a las Reales Caxas las rentas
de los individuos que se hallaran en extramuros (11); igual aserción
corrobora el oficio que con motivo del problema de la instalación
de la Real Audiencia en Montevideo, ordenada por el Consejo de
Indias, le dirigiera a éste Elío; al darle las "justas causas" que lo
habían obligado al no cumplimiento, establecía que su implantación
era innecesaria y perjudicial porque la hacienda resultaría gravada
sobremanera y no se contaba con el dinero suficiente y si se exigiesen
más contribuciones al Pueblo
(9)Id., id.
(10)Noticias en Gazeta de Montevideo del 20 de Agsoto de 1811. Biblioteca Nacional,
Montevideo.'
(11)Ofició de Vigodet al Cabildo de Montevideo. Montevideo, 26 de Agosto de 1811.
Archivo General de la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo, Libro 568,
fol. 53.
— 218 —

"Estoy seguro —decía— que los vecinos se retraherian de contribuir
para este principal objeto -—el sostenimiento de la causa— creyendo que
sus erogaciones se invertían en mantener empleados inutlies". (12)
Mientras tanto en el Paraguay se operaba un cambio en el go
bierno: el establecimiento de una Junta independiente que dejaba
a Montevideo más aislado aún de gobiernos fieles al Consejo de
Regencia.
Estas deben haber sido las razones que llevaron a Elío a aceptar
la proposición que recibiera la tarde del 31 de agosto (13). Y el 1.
de setiembre comunicó a Don Miguel Sierra, Don José Acevedo y
Salazar y Don Antonio Garfias que había •
"resuelto nombrar a V.EJi. para que ala mayor brevedad pasen a la Fra
gata de S.M.B. la Nereus á la Capital". (14).
A dos de los emisarios de Montevideo ya los hemos visto actuar:
a Garfias como secretario interino del virrey, desde la partida de
Esteller y a José Acevedo y Salazar —Oydor de la Real Audiencia
de Chile— desde las primeras tratativas con la Junta de Buenos Aires.
Ocupándose de ellos dice Mateo Magariños en su carta a la que tantas
veces nos hemos referido:
"En mis anteriores te he dho. alguna cosa del Oydor Acevedo, y te
repito, q.e no se fíen de él p^ q.e es un botarate indigno de la Toga;
y q.n graduó por un mozo de juicio y buenos y leales sentimientos es a
Garfias asesor de la Precidencia de Chile,... he tenido con el dos confe
rencias, y me ha agradado, y su opinión la aprecio; pero de Acevedo, si
estubiese de hum.r te contaría mil anécdotas, q.e te servirían de divercion,
y de conocer sus ningunos principios, pues hasta criminal es que se le
tenga dado facultades jusgar pues ni save lo q.e es Histituta, ni hq salu
dado un libro de LL. y solo quatro Gazetas q.e todo lo toma por el rabo,
y solo es un charlatán de Cortes al paso q.e sus Hermanas y Madre me
merecen toda consideración y respecto". (15)
En las correspondientes instrucciones, el Virrey autorizó a los
comisionados
"en toda forma, persuadido de que sus conocimientos, patriotismo, y zelo
por el mejor servicio de su Majestad, y bien del estado, cooperarán del
'modo mas satisfactorio al desempeño de su comisión".
(12)Oficio de Elío al Consejo de Indias. Montevideo, 31 de Agosto de 1811. Copia en
Archivo General de la Nación, Montevideo. Adquisición M. Falcao Espalter. Caja 2.
(13)Oficio de Sierra, Acevedo y Garfias a la Junta de Buenos Aires. A bordo del
Bergantín Belén a la vista de Buenos Aires 2 de Setiembre de 1811. Gazeta de Montevideo
Extraordinaria n. 39/40, en Biblioteca Nacional, Buenos Aires. Reservado Dirección, nú
mero 28.260.
(14)Oficio de Elío a Sierra, Acevedo y Garfias. Montevideo, 1. de Setiembre ¿le
1811. Gazeta de Montevideo, Segunda Extraordinaria n. 39/40, en Biblioteca Nacional,
Buenos Aires, Reservado Dirección, n. 28.260.
(15)Carta con anotaciones diarias... [Mateo Magariños]. Cit. Archivo General de

— 219 —

�— TSÜ —
•P! "PI (I?)
'WOtS "&lt;I '.JI8I
•0181 8OV,, "AI "X 'AI a!JaS '¿Z6I ^i^\ souang '^i\y souang ap opiiqe^ opraimu^
Ip sopjanoy,, "oopBN l 9P IBJauaf) OAiu^y 'ngi 9p ajqmapag ap j jap Boy "Ti 0-u
;0I o'a 'S V 'I '0 'X S \^H8I-0I8I IBJU!JO BPUBH,, Inoi3j^ oujaiqo^ -sajiy souang 'sup
-uaSjy nopBj^ bj ap jBJaua^) OAiipjy 'XI8I ^P ajqmaijag ap g gaiiy souang dp ez3^S)jo^[
¡ea^ '%aia^ X ossvj 'otsso^y 'saun^ X 'svtf^n^ X opanaoy 'vuaig aitua opjan^y (02)
'09Z'8Z o'a 'noiDDaj¡a opBAjasajj -sajiy souang '(buoiob^ B^aioijqig ua 'ot/6 o'n 'BTJBn!P
-jobjix^ Bpan^ag 'oapiAajuoj^ ap bibzb^) *XI8I aP Z ajqmatjag *ua[ag p *J^'S ^P ujiuB8.iag
jap opjoq y 'saixy souang ap viun[ bj o soifjD^) X opanaoy 'vjjaig ap ototfQ (6)
*09^8Z o'u 'uopDajiQ opBAjasay -sajiy souang 'pjuopBKj soa^oiiq
-i^ na '0?/6 o*a BHBU!PJOBJ^^3 span^ag 'oapiAaiuo^ ap biszb^) *{X8I 3P ajqmai^ag ap ^
483jiy soaan^ 'SDtfjD^ X opaciaoy 'ojjajg d saiiy souang ap ojun[ vj ap oiotJq (81)

(IZ)

-IQ opBAJas^jj -8j;y soaang '[ouops^ Baaior^qig na 'Qf/6t o'1' BJJBnrpjocj]xg epan^ag
'oapiA9iuoj^ ap ujazB^ 'II8I 9P ajqiaaiiag ap z '^aiiy eouang ap bisia b[ b
u^[3go'B
auuG^jag
'09r8Z
"?!"
[ap opjoq y -sajiy souang ap viun[ o¡ v smjat&gt;¡) X opatiaoy 'ojjatg ap moifQ (¿[)
-ssjiy eonang '[Baopdfj soaioi^qig '(^^/^^ o'n BiJBuipJOBJlií^ Bfiun^ag 'oapiAaiuoj^ ap BiazB^)
'09Z'8^o o'a
•[181 ap ajqnia^ag ap o'i 'oapiAaiuoj^ -svi/jd^ X opaaaoy -ojuaig
ojj^'?í^aaJ!0
ap opt/Q opBAjasa^
(90
y juaig o ojj^ ap opt/Q (
^^7^ 'aDJouDdsa uotovu vj ap X 'X
'Xa^ ¡ap mota jas jo ojjnsau oj¡a ap anb
sajajuí apuojS ja uod sotuaiuiijuas ap poptuuofuoo vj anb smu souioasap
vpvu anb '2'A VJ0H psap opuojxajojd djjbij ua -g-^ jouoiojodojd asaip
•nd anb Djatnbjon^ sa oj uauivwip ojjsanu o anb 'sajuatuaauoo X jpn smu
oozajod aj anb joSnj ja ua X 'ajquiou 'y/i anb uormpuhq vj ap upiun
ua uoisiiuo3 vjjsanu ap ouadutasap jo uapaaojd vjvd '¡¡'^ ap osiav ]an

sopojsafiUDUt o^uaj saj anb 'svapi sojsnf X 'sauot^uatut stut un^as 'S'S'A
uvjumpuoo as 'uoistuioo visa v octtvojai oujnoo anb smuap oj 'ajuawjoqjaa
w¡¡ ¡j¡

so\noyiiv soj unsaudsa anb oj ua oumuoo as 'npvjtpaui 1 mías
uomiaq\\ap trun ap sandsap t ^dottuuai soquio ap uotun vj uvjjijuo^ vind asjoj
•dopo uinjpod anb somuu?i p soipaui o^ auqos ^tjafuoo o oxpaooid asn

uopDJifpoj ns vuod 'S'S'A w&gt;^i}iwaj soj (91)
aui sopvfvuj
soj omuiuat
sopmpuo^
'aounuodo
jap ^f¡
ojjuap

'uo'L opuDuuaj vq x jap umovutuioQ vj o sajatf 'v^uatuy ap
soquto ap soijottiuat 1 sojqanj sytuap soj sopoj uo^ anb atuawjonSi "eucdsg
ap so^ uoa upiDDf^ ap odiart^ un ap vuijof A pvpiun nj ua 'rrpuadap ns ap
sojqanj so¡ sopoj -uoo apouooau as anb oüjoqwa ms vinjoap 'opmsa \rm%^o
ns ua opojjnoDf ariuajuojsDq oiaptsuoo as ou anb o\ vuud 'sopvjndiQ ap
SDjja o mquia 1 Duvds^ ap sajioj so; ap oiusiuit^ouooaj \ap o%unsv
•joduit a aaojjl ja aiqos uorjnjosai 1 uoiovjaqijap o¡ svijuiíiojj so^ ap
osajüuo^ jaP sJOíl i ^aonj ap pnjtuajd vj o vjun[ dj opuva^asa^ :0-f

esquíe jod
,.o'l opuoujaj u-q -js
ja ounjaqofj ouisanu ap oruitoouooaj jap up\or&gt;%sa%oid vua^uts svtu vjn
uoo 'uoisas B[
(OZ) •,^
umjn[ aso[ uop 'jq X 'osoj ?so[ uon[ uop 'jq 'oisso^ ap uiajo^ aso[
uop uq 'saunj muoSaj^) uoq uiq •••V}un[ oj ¿od sopouoisiuio^ sar soj^
uod opiA^juoj^ ap oiu^iqo^ pp sopBjndip so[
souang ^p Bza^jjo^ ^a^j B[ ua uoaaiunaj as aaquiaijas ap ^ ^^
•ojoap b bijbao^[ as anb o^uaranaop aisa ap aáans oiaoo g
ja ou A jj Bip ouisini asa ozi^aj as Bjamud Biauajajuoa b¡ 'soinaaaA
unáas 'anbaod uoiaBuiuua^ap B^sa ua uoiobijba buii oqni{
(61) 'uopopj03D mouauafuo^ n; ojDd miStsap sou -^-^ anb iv^nj jo jmsvd
d ajjanui ja ua souiauojsa 'a7uamjiis ounutnu vj ap aauo X xaip
: sopBuoistuioD so[ uojatpuodsaj odtnai; ap ^pipaad uig
(81) '.fljaaaj opo% ap '^'^'A -"^nSasv p ajuaiuaauoa mjo^sa oj uoa av^os un
pjDjadsa Bunumu ap mp ja apuop ajjanui jo oqujv ns p ''S'S'A au)*?saP atsa
v oiouaua/aud uoo anb ja o 'ozajouof o%sa ap vsoo oj tniouojsunajp svpot
íod X 'S'S'A aP poptpouioo oj vjod oidoud svtu ja vjun[ o; p opt^^und m¡n
anb

¡¡^ ap os
URíjBjadsa anb
a^eo
anb a^eoiuniuoa
A Bjunf B[ b sajBpuapojo sns jBjuas^jd e
aadB as sbijjb^) A ^bzb[b A opaAaay 'Bjjaig ajqmapas ap
[a 'sajiy souang ap bjsia A b[^ub [b 'uajog nijuB^jag p apsaQ

'ojunsv ajsa ajqos sojnotuo soj uajSa^v
as anb ojsousapvpijvuuof
osuadsns pjvjsa
•sajuatpuodsajjoo
soj anb
uoo
'vpuoq ojsa ap jap Dtuasau p 'sajXy souang uoo ojaüuojjxa jap oiojauioo ]a
ajqtj X oijpadxa apanb X 'auua-i as oanbojq ja anb oxvd X 'opuoiu tvt ap
ouojujaj ja ua aiuojapo osod un uap ou svsanSnuoj sodouj^ soj anb ojod
'uapuodsajjoo aui anb soj ojuauíoui jo Jtpadxa uaiquim o^ opuDjxajoud
'ouodutoo vj uoo ojsa ap oiojamoo X uotoooiunuioo vj auqtj opuoxap 'asof '
ap oáojuo ja oposod uauijau as ozojj ojsa ap vista vj o uojjou as anb sodout
soj X 'pvpijijsou vpot asao anb ouod unp ojjanbo aqap anb ajuouiutjat X ojvjo
uapjo Dun 'sdsoo svpoj ajuv 'pjiStxa as (1 o'j^¡ ojund ja) asoq vsioaJd oisa
ap oxoq jojojj X jviouajafuoo o auaicio as o/un/ opmounuo oj ?$ JJ,,

P ppidp

ouFou?, opunSas

zBd B[ jBjsnfB Bjed BUBds^ b sopBuorsiraoa asjBpuBiu ueuaqap
anb Bjaa[tjB}sa ounj[n jod ísajjy souang ap Bjun^ b[ b ojsaj•BAIJIU
p A
o^zB[aiY ap sauapjo sb[ b ÁBngBjBj p 'oq^ ap opiíBin p ofsq fBjuaiaQ
Bpaeg B[ ap [bjo^ p opuBpanb oiojaiuoo ap p^jjaqif B[ Bi^uanoas
•uoo ua asaioa[t[Bjsaj as A eaaiy souang ap oanbopq p assjnBAaf as
anb b uBjpuai —ajqmaijas ap g p soiuasns o^an[ iBiau.9 % na— UB[d
asa ap a[BjuaiuBpuiij sojund ecj -sapBpi[i)soq ap uoisuadsns Bun ap
asBq B[ ajqos sajiy souang ap B^unf B[ A ojf^ aajua uopBipain ns
ojsandj^juí BjqBq '}j *y "g 'oiunf ap soidpuod b anb souiia b^
• uuotoojaptsuoo ua tnw uauaj 'S'S'A ^pjaqap anb 'uojd oyojp uoo sauuof
•uoo sauotovjaqijap stut p X 'mdoo ouodtuooo anb ap 'ajua^a}/ adtouijj ^-^
ja jod otsandojd uojd jo souaui opuonb opouiooo as ou vjjanbo is 'sopoi
•ndtQ sns o 'ojunf opouotouaut oj uoo jdjvjj o 'S'S'A ^pjojwa oj^ j
:sajuaingis sojund soj v ojSajjv uoon

as anb bj ua umaBjsajuoD u\ uoaaiqioaj ojBtpamuí

�Con este primer artículo la Junta de Buenos Aires reafirmaba
lo que había sostenido ante Elío a partir de enero de 1811: el reco^
nocimiento de las Cortes y el envío a ellas de sus diputados era un
acto privativo del Congreso General de las Provincias y por su parte
sólo le estaba dado asegurar que Buenos Aires constituía una unidad
con los demás pueblos de la Nación Española.
Desde un punto de vista enteramente doctrinario, la aceptación
por Elío de esta declaración tan limitada significaba una contradic
ción: negar lo que había originado el actual estado de guerra.
"2.: Que removida la ribalidad i obstáculos que opuso la contra
dicción p.a que la Junta hiciese efectivos los auxilios a la Península para
la continuación de la Guerra contra los Franceses, que desde los primeros
días de su instalación tenia decretados, sostiene que proporcionara los que
permita el estado de las rentas i los que puedan recogerse del obsequio
i liberalidad de los habitantes, a que el Gov.o propenderá con las mas eficases providencias e insinuaciones.
3.: en demostración de la sinceridad de los sentimientos i principios
en q.e se han constituido y sostienen los Pueblos bajo el gov.no de la
Junta, ofrece esta diri^ir un manifiesto a las Cortes de Esp^ña, comprehensibo del acta del presente acomodam.to, el qual, ratificado por la
Junta y Govjto de Montevideo tendrá todo su efecto entre tanto aquellas
expliquen su voluntad". (22)
Este numeral tres parecería significar que el tratado entraría en
vigor una vez ratificado por ambas partes; pero la redacción del
artículo puede llevar a alguna confusión en cuanto no indica expre
samente qué sería del tratado si las Cortes lo rechazaran. Como ve
remos más adelante, para el Cabildo y militares de Buenos Aires
existió la duda y tuvieron necesidad de aclarar detenidamente su
contenido.
"4.: Que el Gov.no de Montev.o, i la autoridad del Exjno S.r D.n
Frjco Xavier Elío serán reconocidas y respetadas dentro de los límites
propios de aquella Governación que lo fueron en Z tiempo de los Virreyes
i de la instalación de la Junta; i serán respectivamXe dependientes de el
de Bj Ay^ los territorios i Pueblos de aquella banda q.e lo fueron en su
antigua comprehension". (23)
Además de la reducción de la jurisdicción de Montevideo —se
fijaban, como se verá más adelante, los arroyos Rosario y Pando
como límites oeste y este respectivamente—. Cabe destacar que en él
se habla, como se venía haciendo desde la llegada de Elío, de la au
toridad del Excmo. So.r —sólo señor y no virrey—- don Francisco
Javier Elío.
Una vez concluido el acuerdo los enviados de Montevideo con
siguieron que se hiciera una modificación en este apartado cuarto
que significaba una ampliación en el reconocimiento de la jurisdicción
de Elío.
"En lugar del art. 4. —se adicionó a las proposiciones anteriores—
se debe decir, q.e toda la banda Oriental del Río de la Plata (hasta el
Uruguay), ha de quedar sugeta al Govierno del Ex.mo S.or virrey".

Y sigue lo acordado:
"5.: Los Pueblos de ambos territorios quedan respectivamente en la
obed.a de sus govjios, sin q.e a nadie pueda perseguirse por sus opiniones
políticas, ni pjr lo q.e dellas haya deribado.
6.: Que inmediatam.te se embiará este tratado a Montev.o por los
:.S.es Diputados; la Junta prevendrá al G.ral de su Egercito sobre Montev.o
que luego inmediatamie retire sus tropas a la parte de acá del arroyo de
S.n José suspendiendo toda hostilidad contra aq.l Pueblo i habitantes de
';su vecind.o y campaña; i el Ex.mo S.r Elío oficiará al Sr. Gsal. de las
tropas Portuguesas y al S.r Goyeneche, p.a q.e suspendan sus marchas
y no abansen un paso adelante en nuestros territorios, entretanto se arriba
al termino de un avenimiento recíproco i amistoso en q.e está enten
diendo; y ordenará asi mismo la suspensión de toda hostilidad y bloqueo
dentro del Río". (24)
Por este artículo ambas partes contratantes conseguían fines bien
definidos: la Junta ganar tiempo en la detención de Goyeneche para
reorganizar sus fuerzas; Elío entrar en contacto directo con la cam
paña, recurso indispensable para el sostenimiento de la Plaza.
"7.: Que ratificadas las presentes condiciones, se retirarán las tropas
del Eg.to de B.s Ay.s dentro de los límites de la denendji de su Gov.no en
.. . aq.a banda manteniéndose con el mejor orden y disciplina q.e evite todo
motibo de quexas i disgusto entre ambos Gov.os, siempre a la obser.n cui
dadosa de los movim.tos de las tropas Portuguesas, hasta q.e el territorio
de la Nación en aquel Continente haya sido evacuado p.r aquéllas; en
cuyo caso, libres ya de fundados recelos, se restituirán sus vecinos a
sus hogares y las tropas de Buen.s Aires a esta banda a excepción de las
que se consideren necesarias a la guarnición de los puntos que convenga
guardar.
8.: Asimismo el Ex.mo S.r D.n Franco Xavier Elío hará cesar toda
hostilidad y bloqueo en el Río, Puertos i Costas de la depend.a del Gov.no
de B.s Ay.s, haciendo retirar destos i de los Canales interiores los Buques
destinados a este efecto". (25)
Como se ve, insistiéndose en lo establecido, en el artículo séptimo
se buscaba por parte de la Junta obligar especialmente al "señor
Elío" a suspender las acciones navales contra la Capital y su territorio.
"9.: Quedará restablecida la comunicación i correspondencia por
tierra i por mar entre Montevideo y sus dependencias, con la Capital de
Buenos Aires; los Buques Nacionales i Extrangeros podrán librem.te entrar
en los Puertos de ambos Govjios, pag.do respectivamXe en ellos los correspondxes derechos; i franco el giro de unos á otros puertos de entrambos
Gov-nos, bajo las reglas q.e se acordarán con el de Montev.o.
10: bajo las precedentes condiciones que hemos estipulado y suscri
bimos los Diputados de ambos Gov.os y se ratificarán pj la Junta y Gov.no
de Montev.o dentro del perentorio termino de ocho días, será firme i estable
la amistad de su dependencia, i reciprocam.te obligados a prestarse auxilios
i concentrar sus fuerzas en todos los casos y puntos en q.e amenase el riesgo
de ser invadidos por ¡as fuerzas de una Potencia Extrangera aunque venga
con el color i título de mediar y pacificar nuestras divisiones y diferenMS,
i a la religiosa observancia délo estipulado se obligarán uno i otro Gov.no,
constituyéndose a la responsabilidad de las resultas q.e ocasionaría su
infracción". (26)
(24)Id., id.
(25)Id., id.
(26)Id., id.

(22)Id., id.
(23)Id., id.
— 222 —

223 —

�•pj "vi (9Z)
•p? "vi (sz)
•pj 'vi in)
(9Z) -uoif
ns dijduoisooo a-b svtjnsai sdj ap popijiqosuodsaj vj v asopuaXntjtsuoo
'oiraof) ojfo i oun upjv^ijqo as opDjndpsa ojap mouoiuasqo osotSijaj vj v j
'SD-uauafip X sauoisiaip svjfsanu jo^ifiood X uvipaui ap ojntjt i iojoo ja uoo
vSuaa atibuno vjaSutujx^ vtouatoj vun ap sozuanf sdj jod sopipoaui jas ap
oSsatj. ja asouawB a-b ua sotund X sosdo soj sopo} ua svzjanf sns jojtuaouoo i
sojjtxno asjojsajd o sopodtjqo afuioooidioax t 'mouapuadap ns ap potsiuio vj
ajqotsa i auiMf oías 'smp oipo ap outuuat oxiotuaiad jap oituap o-aatuoj^ ap
ou-uof) X V]un[ oj sd uvjvoifpoi as X so-aoQ soquio ap sopopidiQ soj soiuiq
•ijosns X opojndpsa soru^y anb sauopipuoo saiuapaoaid so^ oíoq :qj
•o'aatuo^^ ap ja uoo upivp^ooo as a-b sojSa^ soj oíoq 'sotraog
soquiojjua ap souand sojjo p soun ap ojiS ja oouDjf t ¡souoauap sarpuodsan
•O3 soj sojja ua afuioaitoadsai opivd 'sou-íio^ soqiuo ap so%ian¿ soj ua
jvjjua arutajqij urupod souaguojixg i sajouopofj sanbng soj isauiy souang
ap jojtdoj d¡ uoo 'sotoüapuadap sns X oapiaa%uo]^^ ajjua jmu jod i
lod m^uapuodsai^oo i uoionoiumuoo vj vpioajqojsai vuopanf) :o'6,,
•O1.IOJIJJ3J ns Á [Bjide^ e^ bj;uod sa[BAun sanoio^B sb[ japuadsns e ttojj
JOU38,, [B 9juaiu[Biaads9 jB^i^qo Bjunf Bf ^p ^jjBd jod Bqeosnq as
oraijd^s o^nDjjJB p na 'oppa^qBjsa o^ ua asopuaiisisni 'aA as ouio[)
(SZ) 'uotoafa ajsa o sopnmjsap
sanbng soj sajojjaiui sap^uoj soj ap i soisap jujijaj opuatom¡ 's-Xy s-g ap
ou-ao^) jap vpuadap n^ ap sojso^ i soj^anj 'ojy ja ua oanbojq X popijpsoi^
vpot uosao yjuij otjn uaiaoj¿ ojudjj uq j-g owxq ja ouisiwisy :0'g
'uopjonS,
vSuaauoo anb so¡und soj ap uotoiuuonS oj o soijosaoau uauapisuo^ as anb
sdj ap uppdaoxa o vpuoq ojsa o sany s-uang ap svdojj soj X sajD8oi{ sns
o souioaa sns upnnnisaj. as 'sojaoaj. sopvpunf ap vX sa^qij 'osvo oXno
ua ÍSDjjanbo ^d oponooaa opis oXm¡ a^uaupuo^ janbo ua upioo/^ oj ap
o%io%iua% ja a'b oisou 'sosanSnjjoj svdojj soj ap soviumoui soj ap vsopop
•mo wuasqo vj o 3udtuats 'so'aof) soquio a^tua ojsnSsip i sDxanb ap oqijoui
opo% ajina a'b vmjdiosip X uapio jofaui ja uoo asopuaiuajuvut vpuoq vrbo
ua owaof) ns ap wpuauap oj ap saituiij soj ap oijuap s'Áy srg ap om¡[ jap
sudón ^o^ vvjvsi}3i as 'saumotpuoo sajuasaid soj sopooijitoj an^f :o'L,,
•bzbj^ B^ ap ojuairuiuajsos ^a Bjed ajqBSuadstpui osjn^aj 'eued
-uibd B[ uod o^oaaip o^aB^uoD na JBajua oi^^j ísBZjanj sns jbziub^jo^j
Bjsd gq^auaio-^ ap nopnaiap B[ na odiuau jbubS Bjunf b^ :sopmijap
naiq sauíj nemSosuoo eajuBjBjjuoa saijed seqme o[n^jiJB aisa joj
(tZ) \Pm lP onuap
oanbojq X popijpsot¡ opoj ap uoisuadsns oj ouisitu iso piouapio X íopuaip
•ua%ua pjsa a-b ua osojsnuo i oooudioaj oiuaiuimano un ap ounuuat jo
oqijuo as ojuoiajjua 'souopjjai soj^sanu ua a%wojapv osod un uasuoqo ou X
soyoiout sns uopuadsns a-b o-d 'a^oauaXoQ J-g jo X sosanSnjuoj sodojj
soj ap 'jorff -ug jo vimotfo oijg j-g oui-x^ ja i íBuoduioo X o-puioaa ns
ap sajuoiiqo^ i ojqanj j-bo vjjuoo popijiisotj opoi opuaipuadsns aso[ u-g
ap oXojjo jap poo ap a%xod oj v svdojj sns ajpaj arutojmpautm oüanj anb
o-aajuoffl ajqos otiojaS^^ ns ap joj-f) jo pjpuaaaud t&gt;jun[ oj ísopotndiQ sa-g
soj uod oaaivo^^^ v opojoui a%sa pumquia as avuiojmpauim an() :0-g
•opoqijap oXoif sojjap a-b oj rd íu 'sooijijod
sauotuido sns jod asumSasjad opand aipou o a-b uis 'sou-aoS sns ap o-paqo
oj ua ajuauíoapoadsaj uopanb souojiuiaj soquio ap sojqanj soj :o'f,,

'.,

— zzz —

•P! "VI (Z)
•V! "VI (ZZ)
'uXajjia uo-g owx^ jap oujajao*) jo Dtagns jvpanb ap ou '(Xongnj/j
ja vtsoy) vtojj oj ap oi^ jap jotuatjQ opuoq dj vpot a-b 'jjoap aqap as
—sauouaiUD sauopisodojd soj v puoiotpo as— o'f -jjo jap uoSnj ug,,
noraupsunf bj ap ojuonupouooaj p ua uppEijdoiB Bnn BqBDijiuSre
•oj[3anb
ap
ojjBna opBjjBde ajea ua uopBoijtpora eun Bjapiq as anb
-uoo oapiAajuoj^ ap sopsiAua soj opjan^e p oprnpuoD zaA
oospuBj^ uop —Aojjia ou A jouas o^os— j-og •ora^x^ pp pcprao]
-n^ bj ap 'oi¡g ap Bps^a[[ b¡ apsap opuapBq bio^a as ouioa 'B^qBU as
p na anb jeaBjsap aq^^) *—a^uaoiBAijaadsaj a^sa A ajsao sajimi^ oiuoa
opUB^ A OIJB8OJJ SOAOJJB SO[ '3JUB[3pB SBUI BJ8A 38 OUIOD 'UBqB_flJ
as— oapiAajuoj^ ap uopaipsunf bj ap uopanpgj bj ap SBUiapy

'uuoisuauajduioo
ns ua uojanf oj a-b vpuoq vjjanbv ap sojqanj(Sí)
i sotjoiujaj
soj s-XyvnSpuo
s-g ap
ja ap satuaipuadap afuivapoadsaji unjas i íDtun[ oj ap uptoojotsut dj ap i
saXaujty^ soj ap odwaij ja~ ua uouanf oj anb upiODUiatiof) ojjanbo ap sotdojd
sajiutij soj ap oujuap sopotadsau X sopioouooaj uouas oyg uaiaox oo-J^
u-q Á-g owxg jap popijotno dj j 'o-aaiuo^^ ap ou-aoQ ja an^^ :0'f^-

.

hs ajuaixiBpniajap jbjbj^b ap pBpteaoau nojaiAn^ A Bpnp bj oijsixa
•opiuajUOD
sajjy souang ap BajBjijim A opjiqB^) ja bjb¿ 'ajnBjapB sbui somaj
-aA ouio^ •uBjBZBqaajc oj sajjo[) sbj ts ope^Bjj jap Búas anb ajuauíBg
-a.idxa Baipur ou ojusno ua uoisnjuoo eun^jB b jBAajj apand o^narjjB
jap uopaBpaj: bj ojad ísaja^d SBqtuB jod opsoijijEj zaA Bun
ua BUBjjua opBjBjj ja anb jboijiu^js BjjaaaJBd saaj jBjauínn

sojjanbo otuot autua otoafa ns opoj pjpuat oapiaatuoj^^
ap ou-ao^)
X otunf
fgg) 'típD¡unjoa
ns uanbtjdxa
oj jod opujifyiDj 'jvnb ja 'oruiopouiooo atuasaud jap vtov jap oqisuauajd
•uíoo 'Duudsn ap sauo^ svj D otsai^iuotu un MüiJip otsa a^ajfo 'otunf
oj ap ou-noS ja oloq sojqanj soj uauaytsos X ojnntpsuoo uoy as a-b ua
soidioutud 1 sotuaitupuas soj ap poptuaoms oj ap uptoouisouiap ua :o-g
•tfa soui soj uoo pjapuadoud o-tioff ja anb
o 'satuotiqouasoj
ap popijojaqij
1
-sauoioonuisui
sm^uapiaoid
sasvo
oynbasqo jap asuaSooau uopand anb soj 1 svtuau soj ap opvtsa ja ofiutuad
anb soj vjvuopjodojd anb auapsos 'sopotajoap otuat uoiodjdisui ns ap smp
sojauifid soj apsap anb 'sasaouDjj soj ojjuoo vjjanf) vj ap uotoonuttuoo oj
vuod vjnsutuaj vj v sotjtxno soj sonitoafa asaioiif vtunf oj anb vd uotootp
•Dutuoo vj osndo anb sojnootsqo 1 poptjoqti dj vpiaoutaj an(f -oZ"
•Bjjan8 ap opBjsa pnjaB p opBuiSwo BjqBif anb o[ JBSan :uop
-oipBJjuoa Bun BqBDijiuSrs BpejiniTj ubj uopejB^^ap Bjsa ap oj[^ jod
uopBjdaaB B[ 'oiJBiiijjaop ajuaiuBjajua bjsia ap ojund un apsaQ
•Bjousdsg; uopB^j B[ ap eojqand SBinap so[ uod
pspiun Bun Bjnjtjsuoa saaiy souang anb JBjn^asB op^p BqBjsa a[ ojos
ajjBd ns jod A SBputAoaj sbj ap [Bjaua^) osaaSno[) [ap OAijBAiad ojdb

:opBpjODB oj anSis j^

un BJa sopBjndip sns ap 8B[p b oiAua p A sa)JO[) sbj ap ojuaitopou
-ooaj p :XI8I aP o.raua ap jpjBd b ot[^j ajuB opmajsos Bjq^q anb o\
BqBuiJijea sajiy souang ap Bjunf B[ o[nDijjB lam^a ajsa U03

�.2

En general puede decirse que esta convención del 2 de setiembre
significó para Sierra, Acevedo y Salazar y Garfias la consecución de
los puntos de las instrucciones recibidas de Elío.
A su vez Buenos Aires obtuvo el reconocimiento de algunos de
los principios por los cuales más había bregado: la dilación al reco
nocimiento de Elío como Virrey y la admisión de que Buenos Aires
constituía en el momento un gobierno de tanta autoridad como el de
Montevideo.••• '
En presencia de esta convención con los emisarios de Montevideo,
la Junta citó al Cabildo, comandantes y jefes de la guarnición para
considerarlo. Reunidos en la misma noche del 2, los capitulares soli
citaron una copia del acuerdo para estudiarlo antes de dar su opinión
definitiva. Habiéndola obtenido como medida previa el Ayuntamiento
mandó•

I
I

"citar a todos los comandantes y jefes de la guarnición y al vecino d.n
Manuel de Sarratea, a cuya presencia, y para acordar lo conveniente, se
leyeron uno por uno los artículos del tratado dispuesto". (27) •
Cabe señalar por su importancia la presencia en esta reunión de
Sarratea. Recién llegado de Río de Janeiro, luego de continuas con
ferencias con Lord Strangford, Linhares y hasta con Casa Irujo, el
hábil diplomático porteño estaba en buenas condiciones como para
asesorar al Cuerpo capitular sobre los problemas a discutirse.
"y después de discutida y conferenciada la materia, de acuerdo y con
formidad con casi la total parte de los concurrentes, determinaron los se
ñores poner adiciones a varios artículos, en la forma y manera siguientes,
expresando su conformidad a los que parezcan dignos de ella".

1
"8

Aceptado en su totalidad el encabezamiento y el capítulo pri
mero se resolvió respecto del segundo que:
"2a rivalidad y obstáculos de que en él se hace mérito, debe entenderse,
y aún expresarse, que han consistido y consisten en la continuación y per
manencia de los gobernantes mandados de Europa, quienes efectivamente
han descubierto esa rivalidad y puesto los obstáculos para que las Américas
no presten auxilios a la España". (28)

.3

í

Lisa y llanamente esta variación significaba hacer responsable
a Elío de la impotencia en que se encontraba Buenos Aires, por su
estado de guerra, de ayudar a España.•
El Cabildo, comprendiendo que podría interpretarse como un
reconocimiento tácito de la autoridad de las Cortes la promesa de
enviar para su aprobación el tratado, declaraba: .
"que el manifiesto de que se habla en el tercer artículo, no se ha de dirigir
precisamente a las cortes de España, sino indeterminadamente a todas las
naciones para que por él se vea cual ha sido el comportamiento de Buenos
•Aires". (29)
(27)Archivo General de la Nación. "Acuerdos del Extinguido Cabildo de Bueno
Aires", o. cit. Acta del 3 de Setiembre de 1811.
(28)Id., id.
(29)Id., id.

— 224 —
— 225 ^

15

�looang ap

SI

TI "P/ (6^)
P! "P/ (8Z)
•II8I ap ^jq[mapag ap )' IaP BJDy -JID •o *í4sajiy
opmguiixg lP sopjanay,, •uoiob N I 9P V jaua3 OAi^uy (¿^)

(6Z) \?W
(6Z)

souang ap oiuaiumjuodwoD ja opis m¡ jvn^ van as ja uod anb vjtid sauoijou
ídj sopot o ajuaiuopDuiuuajapui ouis 'truvdsg ap sajjoj sdj o ajuauíost^aud
S
ap rru as ou 'ojnaijio laoiai ja ua vjqtni as anb ap ojsai/iumu ja anbn
:eqejep^p 'opBjBJj [a n^peqojde na ejed
^p Bsamojd b^ 391.103 sb[ ap pepijo^ne ^\ ap oip^i o^uaimioouoaaa
un ouioo ^sjBjajdjajuí Bjjpod anb opuaipnajduio^ 'op[iqB^ ^^
-BUBds^ b JBpnXe ap 'Bjjaná ap opBjsa
ns jod 'saaiy ouang BqBjjuooua as anb ua ^pua^odini B[ ap oi[^ b
dBqcoijiuáis uoiobijba bjs^ ajuameue^ ^
^/ '.&lt;BVoíls3 "1 soijixtm uajsaud ou
svoiuauiy soj anb ruvd sojnovjsqo soj ojsand X pvpijntifj osa ouatqnosap utrq
a%uaxuoaij3a(a ^auainb 'Ddojn^ ap sopopumu saniouuaqoS soj ap motiaumu
•jad JC uoponvnuo^ vj ua uajstsuos i optjstsuoo um¡ anb 'asimaidxa uno X
'as^apuajua aqap 'onuaiu ajo^ as ja ua anb ap sojnovtsqo X pvpijoau o/,,
: anb opun^as [ap oi^adsaj oiA[osaj as ojam
ojn;idB3 p A oiuaiinezaqe^ua ¡a pepipio) ns ua opBjdaoy
*"//' aP ^ouSip uvozajod anb sój o pvptuuofuOD ny opumajdxa
'sajuatnSis vjauvui X muuof vj ua 'sojn^itdo soiuvn o sauoi^ijm jauod saiou
•as soj vojvvtiujaiap 'satua^unouo^ soj ap a^ind jvjoj vj isbj uoo poptuuof
•uoo X opjanoo ap 'injaiuw oj vpuijuaja/uoo X uprin-&gt;sip ap sandsap ^n
b BBtiw[qojd so[ ajqos
ouio^ sauopipuoa seuanq ua BqBjsa ouajaod ooi)Biuo[dip
[a 'ofnjj B8B^ uo^ Bjseq A sajequi^ 'pjojáueJig ^1Qr\ UO3
-uoa SBnunuoa ap o^an^ 'ojiau^f ap oi^j ap opBá^[j uaiaa^
ap u^iunaj Bjsa ua Biauasajd b^ BiouBjaodiu; ns iod JB^Biias
() •^nsandsip opojn-tj j^p sojnoiu^ soj oun jod oun uouaXaj
as 'ajuaiuaauoo oj jupuojo ojud X 'mouasajd vXn^ o •vajvjjDg ap januoy^
urp ouiiaa jo X umotujjmS bj ap sajat X saiuvpumuoa soj sopot o -&lt;?-&gt;„
opuBin
ojuaitUBiun^íy p BiAaad Bpipatu oinoa opiuajqo B^opuaiqBjj -BAijiuij^p
u^iuido ns jBp ap sa^ue ojjBipnjsa BJBd opaan^B pp Bidoa uun uoaBjia
-i[os sajB[niidB3 so[ '^ [ap aqaou buisiui B[ ua sopiuna^j -o[JBjapisuoa
u^iaxuJBnS b¡ ap sajaf Á sajuBpuBuio^ 'opiíqB^ [b ojid Bjunf B[
ap soijesiina so\ uoa uopuaAuoa Bisa ap Biauasajd n^
ap p otnoa p^pijoine biubj ap oujaiqoS un ojuaiuoiu p ua
sajiy eouang anb ap uoisiuxpB bj á Á^nif^ ouioa oij^j ap o^uaiuiiaou
-oaaj [B uoioB[ip v\ :opBáaaq Biqeq sbui sa^Bna eo\ jod sotdpuud so]
ap 8oun^[B ap ojuaimioouo^aj p OAiijqo sajiy souang zaA ns y
•oq^ ap Bpiqioaj sauoroanjjsui sb[ ap sojund so^
ap uoianaasuoa b\ sbijjb^ á JBze^eg X opaAaay 'Bjjaig BJBd o
ajquiaijas ap ^ pp uoiauaAUOD Bjsa anb asjpap apand ^jauaS

�Pero la variación de mayor importancia que hicieron el Ayun*ajTHfarto y demás concurrentes al acuerdo al convenio suscrito entre
los representantes de la Junta y Sierra, Acevedo y Salazar y Garfias,
fue en el artículo cuarto.
Vimos que en primera instancia se resolvió que la autoridad del
"señor Elío" sólo llegaría a los términos de la gobernación de Mon
tevideo, y que luego los emisarios del Virrey consiguieron que se
estipulase que toda la "Banda Oriental del Río de la Plata" quedaría
sujeta al gobierno del "Señor Virrey". Ahora se resolvía:
"que el gobierno de Montevideo quede a cargo del excelentísimo señor don
Francisco Javier Elío, y la autoridad de éste, a que se contrae el artículo
cuarto, sea reconocida y respetada únicamente dentro de aquella plaza y
en lo que alcanze al tiro de cañón por no ser propio ni regular que se
entreguen bajo su dominación a tantos vecinos y habitantes, que poseídos
del más puro patriotismo se han declarado por la justa causa, de que po
drían resultar consecuencias demasiado tristes". (30)
Y terminaban sus modificaciones:
"que el artículo quinto debe entenderse y explicarse con arreglo a limi
taciones del inmediato anterior; que el sexto debe igualmente entenderse
con arreglo a las adiciones del cuarto; que el séptimo debe igualmente en
tenderse con arreglo al cuarto; que el octavo siga en los mismos términos
en que se haya acordado; que el noveno siga igualmente en la misma forma
en que está extendido, y que el décimo corra del mismo modo, sin hacerse
en él alteración alguna,debiendo quedar por no puesta la adición o nota". (31)
Finalmente envió el Ayuntamiento a la Junta por medio de
Manuel Aguirre y el Síndico procurador general, las variaciones y
modificaciones que se habían hecho.
"Regresaron dichos señores —dice el acta del Cabildo— y expresaron
que la excelentísima Junta prevenía pasase en el acto a la real fortaleza el
excelentísimo Ayuntamiento con todos los demás señores concurrentes".
Discutidos los cambios propuestos
"no se presentó motivo para variar las adiciones puestas a los artículos". (32)
Pero los enviados de Montevideo no podían de manera alguna
suscribir estas modificaciones introducidas por el Cabildo bonaerense,
porque ello significaría dar un considerable paso atrás en lo ya acor
dado y, por sobre todo, reconocer el sojuzgamiento de Montevideo
a la Junta de Buenos Aires; así fue que las rechazaron.
Para Elío lo acordado era también inaceptable.
"el resultado no fue otro en substancia —le decía al Ministro de Estado—
que someterse aquella Junta a las ideas de aquellos miserables Militares y
del Cavildo que pretendían que mi Jurisdicción solo se extendiese poco
(30)Id., id.
(31)Id., id.
(32)Id., id.

mas que al Tiro de Cañón, clamando furiosamente contra las proposiciones
que estaban casi acordadas, sin escuchar razones, ni darse a partido, con
que lograren entorpecerlo todo, y fomentar mas las discordias". (33)
Siera, Acevedo y Salazar y Garfias una vez rechazado el con
venio por ser
"las modificaciones del Cabildo —se decía en la Gazeta de Montevideo
N. 40— contrarias a los derechos de la Nación... a propuesta de los Di
putados de la Junta, que aparentaron mediar con un interés sincero, para
que se conviniese en lo que el Exmo. Sj- Virrey pedía, y de que no podía
prescindir, convinieron" (34)
en suspender momentáneamente las negociaciones sin dejar nada de
finitivamente resuelto.
Dadas las dificultades planteadas por las adiciones introducidas
por el Ayuntamiento y demás concurrentes al acuerdo, los comisio
nados de ambas partes, que habían intervenido en la convención del
2, resolvieron el 5 de setiembre
"que la Comisión de los quatro Sres. D.r D. Gregorio Funes, Dr. D. José
García de Cossio, Dr. D. José Julián Pérez y D. Juan José Paso, pasasen
a bordo de un buque de SM.B. a la vanda oriental". (35)
para concluir en el campo de los sitiadores "dicho convenio y
acuerdo". Los diputados de Elío tenían que volver a Montevideo
"debiendo quedar desde aora suspendidas todas hostilidades por parte de
ambos Gobiernos, expidiéndose órdenes correspondientes en cuya medida,
adoptada por conformidad de los S^es Diputados de Montevideo, se pro
cede a su cumplimiento, y a su constancia". (36)
La Junta revalidó los poderes
"que plenam^e había conferido antes de ahora álos Srs. Vocales de ella
Dr. Dn. Gregorio Funes, Dr. Dn. José Simón García de Cossio, Dr. Dn. José
Julián Pérez, y Dr. Secret. Dn. Juan José Paso, p.a tratar con el gobjio de
Montevideo de un avenimiento pacifico y amistoso que haga cesar los males
quela aproximación de las tropas Portuguesas amenazan a la vanda oriental
con arreglo a las instruccjies que les tienen dadas de antemano por escrito
y de palabra". (37)
(33)Oficio de Elío al Ministro de Estado. Montevideo, 16 de Setiembre de 1811.
Gustavo Gallinal: "Correspondencia del Virrey Feo. Xavier Elio". Revista del Instituto
Histórico y Geocrafico del Uruguay, o. cit., t. II, n. 2, pág. 989.
(34)Gazeta de Montevideo n. 40, en Biblioteca Nacional, Buenos Aires. Reservado
Dirección n. 28.260. Cil. Pereda: "Artigas", o. cit. T. I, p. 365.
(35)Acuerdo firmado por Acevedo, Sierra y Garfias y Funes, García de Cossio, José
Julián Pérez y Passo (secto). Buenos Aires, 5 de Setiembre de 1811. Gazeta de Montevideo.
Tercera Extraordinaria n. 40, en Biblioteca Nacional, Buenos Aires. Reservado Dirección,
n. 28.260.
(36)Id., id.
(37)Revalidación
de poderes para A justar diferencias con Montevideo a favor de
Funes, Cossio, Pérez, y Passo. Buenos Aires, 5 de Setiembre de 1811. Borrador y original
en Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires, Gobierno Nacional "Banda
Oriental 1810-1814". X, 1, 5, 10, n. 72.

— 226 —

— 227 —

�— LZZ —
~ 9ZZ —
BpnBg,, jBnopB^ onj^iqo^) 'sajiy sonang 'BniluaSjy nopB^^ bj ap ^Bjaua^ OAiij^^y
^BaiSijo A. jopBJ^og *H8I aP ajtqmaijag ap *saj;y souang 'ossv^ X 'zaiaj 'oisso^y 's^
ap uocivf o oaptaatuo^^ lio? smDuaia¡tp jojsnfy Divd saiapod ap upiotjpifDna'^j (¿)
•P! 'P/ (9)
'upp^ajifi opBAjasa^ -sajiy sonang *jmioi3Bi^ E03ioi]qig na 'o^ o'n BijBuipjooJixg
'oapiAaino^^ ap B^azs^ *It8I ap ajqmai^ag ap 5 'sajry souang '(ojoasj ossd^ X zaia^ uPUn
aso[ 'oisso^ ap opjo^) 'satínj X íui/joj) X ouaig 'opanaay lod opmuitf opianoy (j^)
"S9 "d 'I 'X ''?a " ',,to^."J^,. :
opBAjasag •aajiy souang 'jcuopBj^ Baa|oi[qig na 'ot&gt; o'n
ap
'686 '^í"1 'Z o'n 'II "' '"*!a " 'Avnon^^ iaa oduvhdos^ a odihoisih
oiiiiismj iaa yisiai^ "ojíSf Jamvx 'ooj Xajji^ jap vnuapuodsajjojt¡ :minmg
'II8I 8P wqiniS P 91 'oapiAajaoj^ -opots^ ap ojjsiui^^ j oij^ ap opifQ
ap ^
jod otiviuajuD ap svpop uauai; sa^ an^^ sairo^mjsui snj v ojS^jjd uoa
vpuva VJ v uvznuBiuv svs37iiinuoj svdout sdj ap uopvuiixoudv nj^nb
sap&gt;vi soj J. V S30 v3m¡ Bnb. osojsiiun X ojifpnd oiu^nuiu^av un ap oapmaiuo^^
ap ou-qoS ja uoo jbjdjj vd 'osvj aso/ uon[ %uq -jajaag uq X 'zajaj umjnf
asof "uq "j(j 'oísso^ ap moinf) uouiig aso[ 'uq 'jq 'saun^ mioS^j^) 'uq -jq
o¡[3 ap sajDDOj^ 'sj soya vioip&gt; ap sajuo opuafuoo Diqvij a^uivuajd anbn
so]; opi

Bjnnf

(9S) '¡^^jovvtsuoo ns o X 'ojuaiuiijdwno ns o apa^
•oíd as 'oaptaatuoj^ ap sopnindiq saxg soj ap pvpituuofuoo jod vpvjdopo
'vptpaiu vXno ua saiuatpuodsauuo^ sauapjo asopuaiptdxa 'sotuaiqoQ soqiuD
ap aiMd uod sapopi^^isoti svpoj svpipuadsns djod apsap jmpanb opuaiqap^

OIU9AUO3

v j^ajoa anb uein^j oj[g; ^p sopBjndip so^ ^
Ol[Oip5^ SajOpBIJJS 8O[ Dp OtllUBD p U3

BJB(1

(S) '¡^ppiauo vpuoci rq o 'q'ws ap anbnq un ap opuoq n
uasvsvd 'osvj asof uvn[ mQ A zaia¿ upijnf asof ^q 'jq 'ojsso^ ap m^^v^)
aso[ -Q 'j^j 'saun^ oijoSaj^ -q xq -saig oijmib soj ap umsiuioj o¡ anbn
^p ^ ja uo^^tA^osaj '^
[^p uoiouoauoo b[ na opiiioAiajuí UBjqBij anb 'eaiied seqme ap sopeu
-oísirao^ so^ 'opjanos \e s^jn^jjnonoo s^iuap ^ ojnaitnBjun^y ja jod
SBppnpojjuí saaopipe sb^ jod sepeaiuB^d sapBjjnoijip sbj
•ojpnsoj
-ap BpBU jBfap uis sauopBpoSan 6^] ^inaiuBanBjnamoin japnadsns ua
(P) uoiaimauoo 'jipuiosaid
mpod ou anb ap X 'mpad Xajui¿y xg 'ouix^ ¡a anb o\ ua asatutauoo as anb
Bjvd 'ojaouis sajajuj un uod dvtpaui uojvtuauvdo anb 'vjunf V] ap sopujnd
-i(j so; ap msandoid •••ucnovfj oj ap sovoauap so^ o sdijdjjuoo —Qf 0-^r
oaptaa%uoj\i ap D^azof) o¡ ua moap as— opjjqo^) \ap sauopo^tfipoui so^^

'Pl (Z)
P-1 "Pl (I)
•pt "Pl
*
-p¡
(0)
(
oood asaipuatxa as ojos uoixnpsimf iiu anb umpuajajd anb opjino^
jap
X sajoiiji^^
^ sajqDuasiw sojjanbo ap svapi soj o ojunf ojpnbo asjajaiuos anb
—opojs^r ap ouisiw^^ ;d moap a/— mauvjsqns ua ojjo anf ou opo^jnsau jan

d
qBj bj^ op^pjooB o^ oj[^ bjb^
zsqooj sb[ anb anj isb ísaaiy souang ap Bjunf B[ b
j^j; ^p ojuaiius^ziifos p aaoouooaj 'opoi ajqos jod 'A opep
o[ ua sbjjb os^d a[qBjapisaoo un jep bijb3ijiuííi9 o[[a anbjod
oq opfiqB^) p jod sepionpojtjur sauoroBoijjpoui SBjsa Jiqrjosns
BJaueni ap uBipod ou oapiAajuo|^ ap sopBjAua so[ oj^^
(Zí) '

noTiJD soj o sojsand sauoptpo svj ímiva vjvd oapoui ojuasaid as oun
eojsandojd sorqinBa

•usajuaimouo3 sauouas sputap soj sopo) uos ojuatuitnunXfr ouiispuajaoxa
ja Dzajojuof jvaj ttj o ojov ja ua asosnd muaaaid v^unf muispuajaoxa nj anb
uojvsajdxa Á —opjiqv^ jap oioo ja aoip— sajouas soyjip uojuiajüa^

•oqoaq o^ipuig
UBjqBq as
sauoraBoijrpota
Á sauoiDBiJBA SBf '[BJauaS jopBjnaojd
p anb
A ajJin^y
pnuBj^f
ap oipain jod Bjunf B[ b ojuainiBjun^y p orAua
-y t i/iAU^ a^uaia^Biir
(1^) \p%ou o uorjipn
(12)
ugpipo v
vj ojsand ou lod lopanb opuaiqap'vunSjv uopojajjv ja ua
asiaony uis 'opoui ouisiui jap ojioo ouipap ;a anb X 'optpuajxa visa anb ua
muiof musitu oj ua atuautjvnSt oSis ouaaou ja anb iopopioov oXoy as anb ua
sounuid) souistui soj ua vSts oavtoo ja anb '.oijmno jo ojgauv uoo asuapuat
•ua atuautjvn&amp;t aqap outpdas je anb íojiono jap sauoptpo soj o ojSanv uoo
asxapuajua atuautjvnSt aqap ojxas ja anb iioiiaiuv otoipauiui jap sauopoj
•tuíij v ojiiaiiv uoo asuootjdxa X asiapuatua aqap ojurnb ojnyijio ja anbn

8ns
-- A
(OS)
optnsmuap
sotouanoasuoo
umip
•od anb ap 'mnoo vtsnf
oj \sajsin
lod opvuojoap
uoi¡ as
otuspoijjnd jmjjnsai
omd spui
jap
soptasod anb 'satuoitquu X soupaa sojuui o uopomuiop ns ofvq uanü^ijua
as anb jnjnSai tu oíd oíd uas ou jod uouoo ap oin /o azuoojo anb oj ua
X vzDjd ojjanbo ap ojjuap a^uautvotun vpvjadsaj X vptoouooau vas 'ouono
ojnoino ja aoifuoo as anb o 'ajsa ap poptiojno vj X 'oij^^ laiavf oospuvjj
uop lonas ouiispuajaoxa jap ogioo v apanb oaptaatuoj^ ap ouiajqoS ja anb^
:btajos3j as Bjoqy •^Aaiii^ jonag,, jap onuaiqo^ jb Bjafns
Buspanb ubjbj,j bj ap ojjj jap jejnaiJQ BpnBg,, bj spoj anb asBjndpsa
as anb uoaatn^isuoa iajji^ jap souestma soj olían] anb A 'oapiAaj

'sbijjb^) A JBZBfBg A opaAaay 'Bjjaig A Bjunf•ojjBna
bj ap sajuBjuasajdaj
soj
ojn^pjB ja ua anj
ajjua ojijosns oiu^auoo jb opjanaB jb sajuajjnaaoa SBinap Á^ ofmmwcr
-unÁy ja uojapiq anb BiauBjjodtni jo^bih ap uopv*3^\ bj ojaj

() 'asmpjoosip sdj snui jvjuauiof X 'opoj ojjaoadjotua uajvjSoj anb
uoo 'oppiüd v asjop iu 'sauozoj. jmpn^sa uis 'svpvpjooo isds uvqnjsa anb
sauotoisodoid svj oujuoo ajuauíosotunf opuouiojo 'uouvj ap outj^ jn anb svui

-aoji^ ap noiaBiuaqoS bj ap soniuuai soj b bjjbS^jj ojos ttojj^ mas,,
jap pBp^ojnB bj anb otAjosaj as BiauBjsui Bjatnijd na ani&gt; souii^y

-noo p opezBipai

J3B Jod OIU^A
enn sbijjb^ á jBzB[Bg A. opaAa^y 'B^aig

�• Y el mismo día solicitó la cooperación del Comandante de Marina
de S.M.B. Heywood, confiada en que prestaría como garantía
"el Begantín Nansí p.a conducir quatro SSxes diputad^ al Surgidero de las
aguas de Montev.o (en el qual) ([para que allí]) ó en nuestro campamento
de afuera, puedan tener la conferencia acordada con los Diputados de
aquella Plaza". (38)
Llegados el 8 de setiembre al campamento del Cordón, los re
presentantes intimaron de inmediato a Elío la suspensión de hosti
lidades.
Al día siguiente le comunicaron que ya se habían
"expedido ordenes correspondientes para que los vivanderos puedan asistir
á esa Plaza con víveres para su provisión diaria, conforme al preliminar
acordado con los S.res Diputados de V.E.". (39)
• Inesperadamente aparece firmando este oficio don Manuel de
Sarratea. De lo anterior surge que la Junta no lo nombró conjunta
mente con los demás comisionados sino que determinó su venida en
una posterior resolución. Sin embargo no debe extrañar esta decisión
del gobierno bonaerense; es sabido que en las esferas gubernamen
tales porteñas en ese entonces •.—como ya queda dicho— la opinión
de Sarratea sobre el conflicto con Montevideo era tenida en cuenta
dadas sus recientes vinculaciones con los diplomáticos que actuaban
en las cuestiones del Plata.
Al Virrey no le pareció, por el momento, necesaria la concesión
que hacían los diputados de Buenos Aires. En parte para evitar el
contacto de las personas residentes en la Plaza con los elementos
insurgentes, ya que ello podía acarrear molestas consecuencias y
también, por sobre todo, para dejar sentado expresamente que a
Montevideo no le era imprescindible para su subsistencia la ayuda
de la campaña oriental.
"Pudiéndose arreglar mui pronto las diferencias —íes contestaba— que
subsisten entre ambas partes, y encontrándose la Plaza con víveres sufi
cientes para su actual manutención, me parece mas propio que se detenga
. . la venida de los vivanderos que VJSS. indican, hasta que lleguemos a la
deseada conclusión. Y mientras dura la suspensión de hostilidades, me pa
rece prudente, para evita^ todo tropiezo, que ni las tropas de la Plaza lleguen
a la línea que forman las capillas del Cordón, Aguada, y SJta Barbara,
ni las de Buenos Ayres tampoco".
Concluía el Virrey diciéndoles:
"Espero la respuesta sobre este punto, y sobre el modo con que quieren
VSS. empezar a tratar1 de los negocios que son el objeto de su venida". (40)

Aceptadas por los comisionados las razones dadas por Elío para
diferir la entrada de vivanderos, los representantes de Buenos Aires
quedaron
"igualmente acordes en no avanzar de la línea del Cordón, Aguada y Ca
pilla de Sja Bárbara...". (41)
En el campo sitiador la llegada de Funes, Pérez, Passo, Cossio
y Sarratea produjo
"cierta fermentación en contra de las medidas adoptadas por el Gobierno
Argentino". (42)
El acuerdo que estaba en tela de juicio era el que el 2 de se
tiembre habían suscrito, en la Real Fortaleza de Buenos Aires, Sierra,
Acevedo y Salazar y Garfias con los representantes de la Junta; es
decir que no se tenían en cuenta, ya que Montevideo las había recha
zado de plano, las modificaciones introducidas luego por el Ayunta
miento de Buenos Aires.
Como se hiciera ver en el campo sitiador a los Representantes
porteños que la aprobación de las bases de aquél Tratado preliminar
"podía traer consecuencias de gravedad' convinieron en reunir a los
vecinos en el Cuartel General en la "Panadería de Vidal".
D. Carlos Anaya en la relación que hace de esa reunión dice que:
"Los SS. Diputados se contrageron á explanar la urgente necesidad en
que se encontraba el Gob.no de la Patria de llamar así la concurrencia del
Exercito; mas varios ciudadanos tomaron la palabra para rebatir esa urgente
necesidad, y de las obligaciones y compromisos de esa misma Autoridad pa.
protexer y sostener la Libertad de los Pueblos, en cuya confianza habian
desplegado toda clase de sacrificios. Los SS. Representantes, fortificaron las
medidas del Gob.no tendentes a evitar la indudable derrota que iba á ano
nadar los connatos patrióticos, con un formidable ejército Portugués que
pj marchas precipitaba hacia el Sitio en auxilio provocado p.r el Gral.
Elio, y que sería un sacrificio inútil a la Patria exponer el exercito a una
indudable derrota, poniendo al Gob.no en el caso de no poder volver sobre
sus pasos p.a en mejores circunstancias reconquistar la libertad de la Banda
Oriental, cuyos propósitos eran imperecederos en los sentim^os del gob.no
a demos de otras causas privadas q.e tenia p.a adoptar sus medidas. Nin
gunas de ellas hizo fuerza contra los compromisos muy positivos en que se
hallaba el pueblo Oriental: el Vecindario se comprometía á sostener el Si
tio personalmente, Ínterin el ejército salía al encuentro del que mandaba
el Gral. Souza Gefe Portug^ en marcha pjx el campo sitiador; con otras
mil razones que hizo conocer el riesgo de los Representantes en querer
llebar á cabo la misión de que estaban encargados; resolviendo retirarse
á buen^ Ayjs á participar los Inconvenientes con que había tropezado,
después de hacer responsable al Gral. en Gefe sobre aquél no cumpli
miento". (43)

(38)Oficio de la Junta de Buenos Aire^ al Capitán Heywood. Buenos Aires, 5 de
Setiembre de 1811. Archivo General de la Nación. Correspondencia de Lord Strangford y
de la estación naval británica en el Río de la Plata con el gobierno de Bnenos Aires.
Buenos Aires 1941. Pág. 327.
(39)Oficio de Funes, Co^ió, Pérez, Sarratea y Pauso a Elío. Campamento del Cordón,
9 de Setiembre de 1811. Gazeta de Montevideo, Tercera Extraordinaria, n. 40, del 16 de
setiembre de 1811, en Biblioteca Nacional, Buenos Aires. Reservado Dirección, n. 28.260.
(40)Oficio de Elío a loa Señores Diputados de Buenos Aires. Montevideo,
9 de Setiembre de 1811. Gazeta de Montevideo, Tercera Extraordinaria n. 40 del 16 de
Setiembre de 1811, en Biblioteca Nacional, Buenos Aires. Reservado Dirección, n. 28.260.
Cit. Pereda: "Artigas". O. cit. Tomo I, pág. 369.'

(41)Oficio de Funes, Cosíío, Pérez, Sarralea y Passo a Elío. Campamento del Cordón,
9 de Setiembre de 1811. Gazeta de Montevideo, Tercera Extraordinaria n. 40 del 16 de
Setiembre de 1811, en Biblioteca Nacional, Buenos Aires. Reservado Dirección, n. 28.260.
Cit. Pereda: "Artigas". O. cit. Tomo I, pág. 370.
(42)Carlos Anaya: "Memoria Biográfica de la vida doméstica..." Archivo Gral.
de la Nación, Montevideo, Fondo "Ex Archivo y Museo Histórico", Libro 69. Cit. Ariosto
Fernandez: "El Éxodo del Pueblo Oriental", Montevideo, 1946, pág. 8.
(43)Id., id.

— 228 —

— 229 —

�— tzz —
Pi "PI
-8 "ÍJd '9t6I *opiAiuoj([ '^jujuaiJO ojqanj ¡ap opoacg ^g,, :
"113 '69 OM\y\ '^ojuoisijj oasti]A¡ X oAiipjy xg,, üpuoj 'oapiAaiuoj^ 'no
f[ ap
i^jjy M- • Doitsatuop vpin ; ap DojfvuSotg nijoiua^/,, :vav¡v sothv;)
•0¿ -aBd 'i omo¿ -%p -q -usvipjyn :
'ÍD
'092*8^ o'a *u?P3^J!Q opBAjasajj *9aJiy souang '|buoi3b\[ B^ajoijqig
B33joi[qig ua ''XI8I ap
ap ajquia
ajquiaijag
^P 91 13P O^^ o*u BUBUip-ioBjjxg BJa^jaj^ 'oapiAaiuo^j^ ap B^azB^ '1181 3P ^-iquiaiiag a p 6
'uopao^ ^ap oiuauíBdujB'j -oi/g ovsd^ ^ oaiojjD^ 'zajaj 'oisso^ 'saunj ap ovnjQ (tf&gt;)
•íjduino ou janbo ajqos ^faf) u 'P&gt;^f) ? ajqosuodsai ^aovv ap sandsap
'opozadoj} mqmi anb uoo saiuaiuaauoou[ soj jodropuod o $-\y s-uanq v
asimpaá opuainjosa^ ísopoüjvoua uvqujsa anb ap upispa vj oqoo y xoqajj
jauanb ua sa%uviua$aida}i so; ^p oSsau ¡a laoouoo ozn{ anb sauozox jnu
svjto uoo ¡uopvpis oiIuihj ja vd m/juviu ua ^^tmoj afaf) mno 'JJ^) \a
oqop-umu anb pp ojiuaruua jo mjns ojiojata ja uijajtti 'aiuauijDuosjad op
•i ja lauatsos n mtawoudwo^ as oiuvpuija^ ja :jD}uaiJQ ojqand ja nqDjjirq
ai anb ua soaptsod Anuí sostwojduioj soj ojtuoo vzuanf oziif svjja ap svuné
-vij\j •svpipaiu sns jvtdopv vd viuaj a'b svpvajjd svsno^ svjio ap svuiap o
ou-qoS jap soruipuas soj Ua sojapa^auaduit unía sojpodoid soíno 'jv^uatjQ
vpung dj ap pDjjaqtj dj lojsinbuooa^ smDUDjsunDjto sajofaw ua vd sosDd sns
auqos jaajon íapod ou ap osvo ja ua ou-qoQ jo opuaiuod 'oiojjap ajqopnpui
vun v ojwjaxa ja jauodxa mujvj vj v jpnui opifiujos un vtjas anb X 'oiff
l
'jnj^) ja xd opvjoaoud otjixnv ua otitg ja monv vqvjidpajd svtpjmui jrd
anb sanUnjjoj on^iaia ajqopituuof un uoo 'sojpoiuivd sotvuuoo soj uvpvu
•oud v oqi anb vjojjap ajqopnpui vj jvjiaa o sajuapuaj ou-qof) jap svpipaw
$v¡ uojn^ifpjof 'sajuo^uasa^da^ ' soq -sototftuovs ap asojo vpo% opoSajdsap
uotqmj vzunijvoj v^no ua 'sojqanj soj ap pvj^aqi'j oj uauaisos X laxajo^d
•od pvpiuomy musiut osa ap sosiiuoudiuoj A sauoi^ogijqo so^ ap A 'popisa^au
aiua^m vsa jpvqai vund vjqojod vj uoudíuoj souvpvpmo soijon smu ioiio^ax^
jap m^uadjnouoD vj isa jvuivjj ap kijju^ vj ap owqoff ja oqojjuo^ua as anb
uo pDpisaoau ajuaHun vj jouojdxa p uoia^v^iuoo as sopojndjQ • noqu
:anb a^ip uomnaj 683 ^p ^aeq ^nb uopB[3j bj ua eXeuy eopB^ -q
'IBPÍA 9P BF8PBUBd BI ua IBJ8uaf) ^^Bn^ p na eoupaA
so[ b Jiunaj ua ucuaiutAiioa ^pepaAejS ap SBi^uanoasuoa jaej) cjpod,,
|anbe ap saseq sb¡ ap uoioBqoadB bj anb
eo[ b jopepis oduie^ ^a ua j^a BJapuj as
•saaiy ouang ap ojusitn
-BjunXy [a jod o^anf sepianpoJiui sauope^ijipoin 9B[ 'ouB[d ap opez
-Bqaaj ejqcq sbj oopiAOjuoj\[ anb vA 'e^uana ua ueiuai ae ou anb jpap
sa ÍBjunf bj ap sajuBjuasaadaj eo[ uoo sbijjb^) X JBzejBg A opaAaay
'ejjaig 'sajiy souang ap Bza^jJO^ JBa^J b¡ ua 'oiíaosns uBjcjBq ajquiaii
-as ap ^ ^a anb \a BJa opmf ap Bj^j ua Bqe^sa anb opianaB j^
(Zt) \pupua%iy
ja lod svpvjdopv svptpaw svj ap m%uoo ua umjuiuautjaf

3cr)

'zaaa¿ 'saunj; ap

ofnpoad
odiusa ja

(if) •••qff s
-dj A opvnSy 'uppjo^ jap Dauij oj ap jdzuduo ou ua sapuooo ajuautjon^i
uojBpanb
sajty souang ap saiueiuasajtdaj so[ 'eoaapuBAiA ap Bpej^ua b^
BJBd oi[^ lod sspsp sauozBj 8B[ sopBuoisiuioa so[ aod sspBjdaoy

^,,n/.awa -saJiy
'[biio^bj^
ua 'ngl
p ajqraaiiag
ap 9[ [ap o^ ,,
0-u-:u
BiJBUipjosJix^
lua^ja^ousng
'ojji[a3iuojy
ap Boaioi|qjg
BjazrQ *U8I
p ajtpuaijag
ap ^
^apiAaiuoj^ 'saity souang ap sopvjndiQ sauouag so^ v 0^1^ ap ot^rfQ (0^)
'09Z^Z o'u 'uop^jig ofiBAjasa^ -^ajty souang '|Buoi.)B¡y¡ Bjaioijqig ua 'I[8I 9P ^jqman^s
ap 9[ [p 'o^, 0-u -BMBuipaoBJixg Bjaojaj, 'oapiAaiuo^^ ap bj^zc^ 'II8I *P ^-"I&gt;9!l*S ^P 6
'uopjo^ [ap oiuauiBdmB^ '01/^ oreo^/ ^ mjo^jog '^aJaj 'ottto^ 'taunj ap ototjo (6E)
•ssjiy souang ap oujaiqoü [a uoo bib|,j b[ ap oijj [a ua BjiuBjijq [babu uoijBjsa B[ ep
X pjoj9uBj)g pjo^ ap Bijuapuodsajjo^ 'uoi^b^ b¡ ap [Bjaua^) OAiq^jy "[[g[ ^p ajqmapag
ap 5 'sajiy souang -pooinXaj^ upjtdo^ ¡v sauíy souang ap t&gt;tun[ b¡ ap oioj/q (j
^O^/' 'uP!U3a m aP otafqo ja uos anb sopoSau soj ap ^d^vji d ímadtua 'SS"A
uauainb anb uoo opoui ja ajqos A 'otund ajsa ajqos msandsaj dj ojads¡¡n
:sajopuapip
muooodum%
sajAy souang
ap sd^
'Djnqjng wg A 'opongy 'uppjo^ ]ap sojjtdvo
svj uoutjof
anb oamj
d^ tu
d
uangajj dzojj vj ap svdoj/ so/ iu anb 'ozaidojj opoj tivpaa ujod 'ajuapnjd aoaj
•od aut 'sapoptjpsoi{ ap vptsuadsns tr¡ ojnp sojiuaitu ^ 'uptsnjouoo vpmsap
d^ o souianüajj anb otsoy 'uooipui 'gS"A a"'? sojapuonm soj ap vpiuaci vj
oSuaiap as anb oidojd sotu aoajod aut 'uopuainuuut jonton ns ojod saiuap
•tfns sajaam uoo dzdjj rj asopunjiuooua A 'sauvd soquio aj%ua uaistsqns
anb —vqotsajuoj saj— smouajayip soj ojuojd muí jojUajjo asopuaipn¿n
epnii? bj Biaua^sisqns ns BJBd ajqipupsajdnxi
Bja aj BUBdiuB^
ou oapiA^juoj\[
'[Biuaijo
bj ap
b anb ajuaiUBsajdxa opBjuas jefap sjsd 'opoj ajqos Jod 'u^iqiuBi
A SBpuanoosuo;) SB^sajoui jb^jjbob Bjpod ojja anb vA 'saiua^jnsui
soiuamaja soj uoo bzb[j bj ua eajuapisaj seuosjad sbj ap ojoe^uo^
ja jbjia3 Bj^d ajjed u^ 'sajiy souang ap sopBjndip soj uB/^^q snb
uoisaouoo bj BiJBsaoau 'ojuaiuoui ja jod 'opojBd aj ou A^juij^ iy
•bjb^^ jap
sauoijs^no
ua
UBqBnjoB anb soaiieuiojdip soj uod sauopejnauíA
eaiuapaj
sns sbj
sepep
Fjuan^ ua Bpiuaj Bja oapiAa^uoj^ uod ojoijjuo^ ja ajqos BajBjJBg ap
uoiuido bj —qfP Bpanb bá oiuoa— saauoju asa ua SBuajaod sajB)
-uauíeujaqn^ SBJa^sa sbj ua anb opiq^s sa ^asuaaaBuoq oujatqoá pp
uoispap Bjsa jBUBjjxa aqap ou o^jBquia urg -uopnjosaj jouajsod Bun
ua BpruaA ns outuuajap anb ours sopBuorsnuo;) sBuiap soj uoa
-B}un(uoa ojqtuou oj ou Bjunf bj anb aJíane JouajUB oj aQ
ap [anuBj^f uop oíaijo ajsa opueuutj aoaj^dB
(6í) 'u'3'A 3P ^opojndtQ saj-g soj uoo opvpjooo
jnunuipid jo dxuuojuo^ 'Dump uptsmoud ns vjvd sauaaia uoo ozvjj vsa p
jpsisu uvpand souapuvuw soj anb Djnd sajuatpuodsajjoo sauapjo optpadxan
p
ppadxan
UBiq^q as
anb uojBoiunuio^ aj ajuain^is Bip jy
as b^ anb
ap uoisuadsne bj ot[jj b ojBipauíui ap uojbiuijui
-ai soj 'uppjo^) jap ojuaniBduiBO jb ajquiapas ap g [aj^
ap sopmndiQ soj uoo vpopjoso tnouajafuoo vj jauaj (8S)
unpand
'vuanfo
ap
'"^"Id
Dljaribo
ojuauioduiDo ouísanu ua o ({fjjv anb vjvd]j (jonb ja ua) oaaiuo^\¡ ap son^o
soj ap ouapi^jng jo s-pv%ndip saj-gg ojjonb upnpuoo vd isuoj^¡ upuoliag jan
bijubjbS ooioa BUBjsajd anb na BpBijuoa 'pooMXajj -g'J\["S ap
ap aiuBpuBuio^ jap uopBjadooo bj o^t^qos B/p oiusitu p ^

�El 12 de setiembre, en vista de los resultados de la reunión de
los orientales, los emisarios de Buenos Aires oficiaban al Virrey en
estos términos:
"Es ya oportunidad de entrar á tratar sobre el asunto de la negociación
pendiente, bien sea en este quartel general, por su mayor comodidad, ó
en el parage, que a VE. acomode, entre nuestra línea, y murallas de Mon
tevideo, donde esperamos, ó pasaremos a la hora, que VE. fixe". (44)
Elío respondió sin demora aceptando la proposición:
"Ala 1 de este día pasará la Diputación nombrada por mí á la casa
de Massini con el objeto que VV.SS. me manifiestan en su oficio de esta
propia f.ha á que contexto". (45)
A la hora y en el lugar acordado se reunieron los representantes
de Montevideo y de Buenos Aires. Antes de entrarse en la discusión
de fondo don Manuel de Sarratea presentó las credenciales que le
había otorgado el gobierno para actuar conjuntamente con los demás
comisionados. Aceptadas que fueron, los diputados de Buenos Aires
declararon que
"no podían permitir se extendiese la autoridad del virrey a otros territorios
que los demarcados según el arreglo antiguo del virreinato para el gobierno
de Montevideo, cuyos linderos se extienden por una parte hasta el arroyo
del Rosario y por otra hasta Pando (46)
en atención a que por la reciente Asamblea de orientales se habían
aumentado las dificultades. En efecto, en la Panadería de Vidal los
orientales se opusieron, como ya lo había hecho el Cabildo de Buenos
Aires, —quizá con más vehemencia los orientales, porque en ello iba
la suerte de su propio territorio—- a que se ratificase el convenio del
2 de setiembre y en especial manera el artículo cuarto con las adi
ciones que habían introducido en la nota final los diputados de Mon

se terminase toda discusión, y anunciase en el momento el rompimiento de
las hostilidades haciendo responsable a la Junta de los graves daños que
por su insistencia se irrogaban al rey nuestro señor don Fernando Vil, o
toda la nación española y a todos sus vasallos que habitan en las provincias
del Virreinato del Río de la Plata por hacerles sufrir la antedicha Junta
los males horrorosos de la guerra civil, y los necesarios en el estado de
anarquía a que ella los ha expuesto y aun conserva". (41)
Como los enviados de Buenos Aires se negaran totalmente a
aceptar aquellas proposiciones y por su parte sostuvieran firmemente
las suyas, no pudo llegarse a ningún acuerdo y como consecuencia las
negociaciones quedaron una vez más interrumpidas.
Enterado el Virrey del resultado de la reunión efectuada en la
Quinta de don Antonio Massini, comunicó el mismo 12 al Coman
dante de las tropas sitiadoras que quedaba
"desde el momento de recibir éste, roto el armisticio, y renovadas las
hostilidades". (48)
Este nuevo fracaso de las negociaciones con Buenos Aires, a pesar
de la experiencia que había recogido en las tratativas anteriores, sor
prendió a Elío; esperaba que la Capital, teniendo en cuenta las
graves dificultades militares porque atravesaba, se acomodaría fácil
mente a sus pretensiones. Pero dejemos al virrey explicar su desazón:
"La entera derrota del Exercito del General Casteli por las Tropas
del General Goyeneche... la aproximación a estas Campañas de las Tropas
aliadas que tanto terror infunden en los partidarios de Buenos Ayres según
sus papeles y relación bervales: el descontento general que rey na en la
Capital y Provincias interiores con un Gobierno precario y desconcertado;
y las victorias y ventajas de nuestros Exercitos en la Península que se les
hizo ver por documentos originales, todo hacia que esperásemos los mas
felices resultados de las Cesiones y Conferencias; pero un enxambre de
Egoitas, de Necios Charlatanes y desolapados hipócritas, frios espectadores
de la ruina y desolación de estos Pueblos, y bien hallados con sus desor
denes, declamaron altamente contra las Saludables reformas, tratando de
acomodar el Gobierno a sus antojos".
Y continuaba en su oficio al Ministro de Estado, manifestando su

tevideo.

arrepentimiento por haber creído en las palabras de la Junta:
"Visto por los diputados de S.E. que contraviniendo a las proposiciones
extendidas por el Secretario de la diputación de Buenos Aires y a la nota
del artículo 4. que ellos le adicionaron, no podían ni admitirse ni apro
barse los demás artículos, que aunque no convenidos allí por entonces, se
hubiera accedido a ellos por su excelencia, proporcionando así todos los
medios de paz, tranquilidad y conciliación, único objeto de sus deseos y
de la sinceridad de sus intenciones, resolvieron, conforme a las órdenes
terminantes de SE. que no admitiéndose sus justas y equitativas propuestas
(44)Oficio de Funes, Cossio, Pérez, Sarratea y Passo a Elío. Campamento del Arroyo
Seco, 12 de Setiembre de 1811. Gazeta de Montevideo, Tercera Extraordinaria n. 40, del 16
de Setiembre de 1811, en Biblioteca Nacional, Buenos Aires. Reservado Dirección, n. 28.260.
Cit. Pereda -."Artigas", o. cit., t. I, pág. 371.
(45)Oficio de Elío a los Diputados de Buenos Aires. Montevideo, 12 de Setiembre
de 1811. Arcruivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional "Banda
Oriental 1810-1814". X, 1, 5, 10; n. 105. Cit. Pereda: "Artigas", o. cit., t. I, pág. 372.
(46)Elío. Relación de la Sesión en la Quinta de Massini. Montevideo, 12 de Setiembre
de 1811. Gazeta de Montevideo n. 40, en Biblioteca Nacional, Buenos Aires. Reservado
Dirección n. 28.260. Cit. C. L. FjtECEiao: "Estudios Históricos sobre la Revolución de Mayo",
o. cit., pág. 115.

"comprobado pues por una esperiencia no interrumpida, que son inútiles
é infructuosas todas las medidas prudentes y justas para reducir a sus de
beres a estos desnaturalizados Españoles, estoy resuelto al llebar a cabo vna
empresa, que es tan interesante a la Nación, y hé comenzado con constancia
y tesón. Tengo animo sereno para hacer frente a los insultos y precripciones
y la satisfacion de que los defensores de esta Ciudad perseveran cada vez
mas firmes en la noble resolución de perecer antes que someterse al Go
bierno Yugo, que con tan inaudita perfidia, há querido imponernos el
Gobierno despota de Buenos Ayres. Esta conducta temeraria há exasperado
demasiado los ánimos de este vecindario, y há aumentado el clamor y deseo
que antes tenia de que se acerquen y hagan su deber los Portugueses". (49)

; (47) id., id.
(49)Oficio
(48)Id.,
id.de Elío al Ministro de Estado. Montevideo, 16 de Setiembre de 1811. Gus
tavo Gallinal: "Correspondencia del Virrey Feo. Xavier Elío", en Revista del Instituto
Histórico y Geográfico del Uruguay", o. cit. T. II, n. 2, pág. 989/90.
— 231 —

— 230 —

�'06/686 *&gt;?&lt;&gt; 'Z o'a 'II 'X *P ' 'MAvn9íQ isa oDuvHDoa^ a o^moisifj
isa visiAa^ a ',toij^ uaiavx 'ooj Xauji^ ;p mouapuodsajjoj^ nYjimv^ oavi
•sflO II8I 3P Jqinaiias P 91 'oapiAaiuop^ opujs'j ap oj%smiy¿ jd oij^ ap ojjtfQ (g^)
•P! "P/ (8t)
P! "PI Ut) •'
'usasanSntuoj soj uaqap ns uogov X uanbua^o as anb ap mua% sajuo anb
oasap X uouiojs \a opviuauino wi¡ ^ 'oiuopuisati aisá ap souiiuv soj opvisvuiap
opojadsDxa ou otuouauia% wnpuoj vjs^ -sauXy souang ap viodsap ouuaiqo^)
\a souuauoduii optuanb ou 'vipifuad niipnvui uv¡ uoo anb 'o8n^ ouuaiq
•of) jo asiajauios anb sajuo uaoauad ap uoionjosau ajqou oj ua sawuif soui
zaa vpoo uouaaasuad popnf^ visa ap sajosuafap soj anb ap uotoofsijos oj X
sauopdiuoaud ^ sojjnsm soj o atuauf uaooy vuvd ouauas omitió oSuaj^ -uosaj X
opuojsuoo uoo opvzuautoo au X 'uopofj vj o aiuvsauajui uoj sa anb 'osauduia
ava oqoo o jmqa\\ jv otjansau ^ojsa 'sajouods^ sopozijounp&gt;usap sojsa o sa^aq
•ap sns d Jionpau nivd sojsnt X sajuapnjd soptpatu soj sopot snsontonj¡ui a
sajjjnui uos anb 'opiduinujajui ou oiouaiuadsa oun uod sand opoqojduioon
:Bjunf v\ ap SBjqB^d sbj n^ opjaa^ j^qeq jod
ns opuc^sajiuBiu 'opBjs^ ap oj^siuij^[ ye opijo ns n^ eqenuiiuo^ j
'tisoíojut&gt; sns o otuaiqo^) ja jvpowo^o
ap opuovoj% 'soiuuojai sajqopnjog $nj ojjuoa atuautoijo uojmunj^ap 'sauap
•uosap ^ns uod sopojjtyq uaiq X 'sojqanj so%sa ap uoioojosap X vuinu vj ap
sajopojoadsa soiuf '^viijjodit¡ sopvdojosap X sauojojjvy^y soioa^j ap 'soijoS^
ap ajquwxua un ouad '. soi^uajafuoQ X sauoisa^ soj ap sopnjjnsai saoijaf
sdui soj soutasvjadsa anb vi^u^ opo% 'sajnuiSuo sojuauin^op uod xaa ozti¡
saj as anb vjnsuiuaj oj ua sojisuax^^ sojjsanu ap svtojuaa X sotjojyia soj X
! opojjaouo^sap X otxooaid ouuaiqoQ un uoo sauoiuaiui suijviaouj X jojtdo^
vj ua ouXaj anb joiaua^ otuaiuo^sap ja :sajoauaq uorjvjau X sajadvd sns
unSas saiXy souang ap soiuoptuod soj ua uapunfui ioua% o%uo% anb svpmjo
svdoj^ soj ap souoduio^) soisa o umoounxoido vj • • • ayoauaXof) jouaua^) jap
d
so^ lod i]3¡SDrj jojaua^) jap ojijjax^^ jap ojoujap ouajua vjtl
:uozesap ns JBotjdxa A^iiu. \n soui^fop oj^j -sauoisua^^jd sns b ajuam
-[iobj BUBpouio^B ^s 'BqBsaABjjB anbjod sajBjijiiu sapB^^noijip saABjS
sb[ Bjuana na opuamaj 'jcjide^) bj anb qBj^dsa íoj^g; b oipuaad
-jos 'sajoija^UB sbaubjbjj sb¡ ua opiáooaj ^icjBq anb Biauauadxa e[ ap
j^sad e 'sajiy souan^ uoa sauopBioo^au sb[ ap osb^bjj oAanu
(8f) -ppj
soj sopnaouaj X 'motjstuiÁO ja ojos 'ajsa uiqpau ap ojuauioui ja apsapn
BcjBpanb anb SBJopeijis SBdoj; sb[ ap ainep
-HBrao^) ^e ^i ooisini p ooiunuioo 'iuissbj^ oiuojny nop ap Bjum^
b[ ua BpBtiiaaja uoranaj bj ap opBj^nsaj jap Áajji^ [a opBja^u^
•SBpidmnjjajuí sbui zaA Bun uojBponb sauopBpoSan
sb^ Biauanoasuoo ouio A opaanoB un^um b aejBáajj opnd ou 'SBjCns sbj
aiuauíaouij nBjaiAtijsos aja^d ns jod Á sauoiaisodoad SB¡[anbB
b 3juaui[B}&lt;n uBJ^^au as sajty souang ap sopBiAua so[ omo[)
(¿f) \^a-iasuoo uno X ojsandxa m¡ soj ojja anb v mnbjDuv
ap opDtsa ja ua sotuosaoau soj X 'jtiio ojjan^ vj ap sosojouuou sajout soj
vjunf ot¡^ipatuo oj jjjfns sajia^ov Jod o^djj vj ap oiy jap o¡vuwjji^ jap
soi^utaojd soj ua uojiqui¡ anb sojjosva sns sopoj X ojouodsa umoou oj vpoj
d '¡¡^ opuouuaj uop jouas ojj^anu Xau jo uoqogojji as oiouajsisut ns jod
anb souop saaojg soj ap ojunf vj o ajqosuodsaj opuaioou sapopijpsou soj
ap otuaiwiduio-i ja oiuauioui ja ua asoiounuo X 'upisn^sip opoj asvutuuai as

— 0Z —
'^,ojCB^^ ap um^njona^j o¡ ajqos soatjojsif] sotpnis^,, :oal3.irj mi •;) "113 '09Z'8 o' npioaajtg
opn.-i jasayr -sajiy souang '[buoijb^j B.W]Oi[i[ig ua 'Df o'u oapiAaiuof^ ap •SU
bi^zbq
'1181
-íed
'-liaap
-o
ajquiaitag ap ^f 'oaptAajtio^^ 'itnssv^^ ap vjuin^) v^ ua upitag D^ ap upi^vja^^ '^13 (9^)
Bpung,, [Buoijb^ otu^rqo^) -sajiy souang 'BtiuuaSjy uoi.ibm B[ ap [Bjaaa^) OAi^^^jy '[181 ap
ajqnia.uag ap ^[ 'oapuatuo]^ -sauty souang ap sopowdtg so} o mjg ap ot3t¡Q (¡f)
•09^'8^ o' 'nppaajta opeAJaes^ -^^jiy souang •jlg
'[buoidbj^j
Bj3io;p|rg
aa'usvSiuy,,:vaavs^
'jjgf ap ajqmaiiag"113
ap
•Sed 'j
-j '-jra -o
91 [3P 'OP o'u BUBinp.10B.11x3 BJa^jaj, 'oap¡Aaiaoj( ap eiaze^ 'HS! 9P ajq^^aiias ap ^[ 'o
oXojjy jap oiuaujBduiB^ "01/^ o orto^/ -&lt; o^tvjjog 'zajaj "otsso^ 'saunj ap oiotfQ (f&gt;f)
a **fd -otsso^ -saunj ap opi/(
sojsandoud
svanmtnba ^
X sotanf
sojsnf sns
ou anb -gg ap saiuoututuai
oud soanvttnba
•—- asopuairtuipo
—
sauapuo soj o auiuofuoo 'uouairtjosau 'sauopuajut sns ap poptuaouis vj ap
X soasap sns ap ojatqo ojiuji 'uotootjpuoo X poptjtnbuou) 'zod ap sotpaui
soj sopot iso opuouopuodoud 'mouajaoxa ns uod sojja o opipaooo ouatqnq
as 'saouojua uod tjjo soptuanuoo ou atibuno anb 'sojnjpjn svuiap soj asuoq
•oudo tu asuptuipo íu umpod ou 'uououoptpo aj sojja anb ^f ojnotjuo jap
ojou vj v X sauty souang ap uopvindtp 07 ap oijvjau^ag 7^ uod soptpuapea
sauototsodoud soj o opuatutaouiuoo anb •^¡•g ap sopvjndip soj uod "^• '

ap sopejndip so[ [buij bjou b[ ua opranpojju; usrqBif anb sauoia
sb[ uoa ojjBn^ o[noqjB p bj^ubui ppad^a na A. ajqmapas ap %
[ap oiuaAuoa p ase^ijtjej as anb b —ouojijjaí oidojd ns ap a^jans b^
Bqi o\\9 ua anbjod 'sa[BjuaiJO so[ BpuaniaifaA sbui uoa Bzinb— 'sajty
souang ap op[U[B[) [a o^oaq BjqBq O[ bX ovaoo 'uojaiendo as s;&gt;[E}U3ijo
so[ fBpí^ ap BjjapBue^ bj ua 'ojoaja a^ 'sapE^jaoijip sbj opEjuamne
as sa[Bjuai.io ap BajquiBsy aiuapaj bj jod anb B uopuajc ua
oXouuo ja djsví/ ajjvd oun uod uapuapxa
as souaputj
soXno
'oajjiaaiuo¡^
ap
(gp) opuoj
visvi{ vjjo
uod
X oiuDso^ jap
ouuatqoS ja ouod ojouiauum jap onSnun ojSauuv 79 unSas sopoououiap soj anb
soiuotiuua} soujo o Xauuia jap pvpiuo/nv vj asaipuapca ^s upiutuad uotpod oun

sany souang ap sopejndip soj 'uojanj anb SBpBjdo^y -sopenoisiuioa
anb uojBjejaap
BBOiop soj uoo aiuaniBiun^uoa JBnjaB BJBd oujaiqo^ ja op^a jo jo Biqstj
aj anb sajBpuapaja sbj ojuasajd BajBjJBg ap januej^ uop opuoj ap
uoisnasip bj ua aejBjju^ ap sajuy -sajiy ouang ap A oappvajuoj^; ap
sajuB}uasajda.t soj uojaiunaj as opepjo^B je^nj ja ua A bjoij bj y

visa ap ot^ifo ns ua uvjsai/tuotu aui 'SS~AA
3n^
otafqo ^3
uoo
ap
(SPJ
\tojxajuo^
anb
p luissvp^
m¡-f mdoud
vsoa vj p luí uod vpvuquiou uowvjndiQ v¡ vuosod mp ajsa ap [ ojy\,
.-uopisodojd bj opuBjdaaB BJotuap uis oipuodsaj oi[
(pp) ',taxif 'h^ anb 'ouot/ oj v souiauosod o 'souivuadsa apuop 'oapiaat
-uoff/ ap sojjounut X '091/17 njjsanu aujua 'apowooo -^^ o anb 'aíSouvd ja ua
o 'pupipomoj uoXoui n^ uod 'jvuauaS jatuvnb ajsa va Das uatq 'atuatpuad
uopmDoüau 07 ap ojunso ja auqos uDjvut p uoujua ap pvptunjuodo bX s¡¡n

ua Asjjij^ jb UBqBiaijo saJiy souang ap souBsima soj 'sajeiuauo soj
:souimjai sojsa
ap uoiunaj bj ap sopsijnsaj soj ap bjsia na '^jqoíaijas ap ^1 [3

�Bueno Aires también tenía fundadas esperanzas en las tratativas. De ellas dependía la solución de sus urgentes problemas. •
El general Rondeau, el 12 de setiembre, finalizada la conferencia,
ofició a Belgrano y a Echeverría, por ese entonces en el Paraguay,
solicitándoles que a la brevedad posible trataran de obtener la coo
peración de la Provincia para luchar contra los portugueses. Al plan
tear las razones que tenía para hacer ese pedido, escribía:
"El ejército de mi mando aunque muy fuerte para los de Montevideo,
no es bastante para que obre contra éstos y los portugueses, pues á más
de la dispersión qua ha habido en la caballería patriota, que cansada de
una penosa fatiga en una estación cruel, desnudez y falta de asistencia se
ha disminuido en mucho, y acabándosele aquel brío con que principió y
continuó por algún tiempo; la tropa de línea que solo alcanza a 2000 hom
bres, está una tercera parte absolutamente desarmada, y con todo me pro
metía conservar las ventajas adquiridas é intentar empresas de mas bulto;
pero una seria meditación me determina á pensar de otra manera. En las
circunstancias me es de necesidad hacer una retirada, que ponga en segu
ridad el ejército hasta tanto que, reforzado, lo considere capaz de operar
contra unos enemigos que reunidos se harán poderosos". (50)
El fracaso de la misión, llevando al convencimiento a los envia
dos de Buenos Aires de la necesidad de actuar prontamente en el te
rreno militar, les hizo escribir el día 13 expresiones coincidentes con
las del Gral. Rondeau.
"la prevenida intención que hemos encontrado en Dn. Xavier Elio contra
nuestra causa y adhesión a los Portugueses aq.ns está resuelto entregarle
la Plaza, apesar de las venéficas y liberales proposiciones, que aun se ha
llaban admitidas por sus Diputad^ combencidos estos déla razón que nos
asistía ha roto anoche precipitadamXe el ([armisticio]) tratado pendxe
([y]) sin guardar termino alguno de urbanidad ni los establecidos en la
guerra; por lo que acabamos de ([]) conbencernos que sus fines son
unicam.te ([sus ideas son
y]) de entregar la trá. a la nación Portu
guesa en odio y venganza person.l anuestra forma de Govjio y justa causa
q.e defendemos eroycamXe.
Para ponernos a cubierto de este enemigo y de sus aliad.s aquien talves,
intente nuestro exXo salir aincomodar aunque con inferior num.o".
y agregaban también:
*

"es neces.o ([]) en esta ocasión levantar el sitio de esta Plaza y aun
de su jurisdicn porloque contamos q.e al recivo desta habrán V.SS. vigorisado á ese Patriótico Ex.to afin de que esa ([la]) Junta trate de penetrar
hostilisando a los Portugueses por las Misiones del Uruguay q.e las tienen
sin fuerza alguna, y por los demás puntos q.e los ceptuen oportuno p.r q.e
llamándoles la atención podamos por acá operar contra la fuerza de una
nación tan innerme y pésima como la que nos inbade". (51)

De estas palabras del jefe sitiador y de los comisionados, puede
concluirse que la situación de las tropas insurgentes no era lo sufi(50)Oficio de Rondeau a los Comisionados Belgrano y Echevarría. Cuartel General
de Arroyo Seco, 12 de Setiembre de 1811. Museo Mitre, Documentos del Archivo de Bel
grano, o. cit., t. III, p. 418.
(51)Borrador del oficio [de los Comisionados] a Mal. Belg.o y D.n Vicente de Eche
varría, Cordón de Montevideo, Setiembre 13 de 1811. Archivo General de la Nación Argen
tina, Buenos Aires, Gobierno Nacional "Banda Oriental 1810-1814". X, 1, 5, 10.
— 232 —

cientemente estable como para continuar en las mismas condiciones
el asedio. Sin embargo y en contraposición, sus diputados se mos
traron irreductibles ante las pretensiones de Elío; la razón puede y
debe haber estado en la firme determinación del vecindario y ejér
cito oriental, manifestada en la Asamblea de la Panadería de Vidal,
de que no se aceptasen las condiciones exigidas por el Virrey.
Liquidadas las tratativas, el gobierno de Montevideo, con esa su
inclinación tan particular en él, comunicaba por medio de su Go
bernador a sus habitantes que había fracasado la nueva instancia,.
diciéndoles:
"Los enemigos del Rey y de la Nación pensaron triunfar de vosotros
con ardides; la fuerza de las armas, que empuñan, no alcanza a rendir
vuestros valerosos pechos, muralla mas inexpugnable, que con la que el
arte ha defendido esta Plaza. Se han frustrado sus proyectos, desecho sus
planes, y conocido sus negras intenciones: nuestra constancia les ha prefixado el destino, que la justicia debe darles.
Ufanos en la apariencia los miserables, que forman el gobierno súbersivo de Buenos-Ayres, creyeron que sus desgracias, y su ruina se nos ocul
taría a la sombra de un exercito, que finxen nuevamente organizado en el
Perú, y del que vociferan delante de esta Plaza...
El Exmo. Sor. Virrey ha apurado los medios que pudieron formar la
conciliación, han abusado de ellos, y faltos de una fuerza, que ostentan,
prefieren morir con ignominia, a ceder en el temerario partido, que em
prendieron de sojuzgar a si a los pacíficos moradores de algunos pueblos
de esta banda oriental, que los detesta por sus delitos". (52)

IX

MISIÓN DEL DR. JOSÉ JULIÁN PÉREZ
El primero de octubre de 1811 el Dr. José Julián Pérez, a bordo
del Bergantín Paraná surto en las aguas de Montevideo, escribió al
"Excmo. Sr. Virrey Don Francisco Xavier Elio":
"El gobierno de Buenos Aires me ha comisionado para proponer a
V.E. nuevos medios de restablecer- la tranquilidad en estas provincias, y
espero órdenes de V.E. ...para bajar a tierra y asegurar a V.E. de los sin
ceros sentimientos de aquel gobierno y de mi consideración y respeto". (1)
¿Qué motivos tuvo el Gobierno de Buenos Aires para que una
vez más se dirigiese a Elío solicitando una nueva conferencia para
tratar de solucionar el conflicto platense y reconocerle ahora —expre
samente y de antemano— el título de virrey?
Las circunstancias que determinaron la misión de Funes, Pérez
y Passo, no sólo se mantenían sino que se habían intensificado.
(52) Proclama de Vigodet. Montevideo, 15 de Setiembre de 1811. Gazeía de Mon
tevideo n. 38 del miércoles 18 de Setiembre de 1811, en Biblioteca Nacional, Buenos Airee.
Reservado
Dirección,
n. Julián
28.260. Pérez a Elío. A bordo del "Paraná", I. de Octubre de
(1) Oficio
de José
1811. Copia en Archivo Público de Rio Grande del Sur, doc. 87 A. Cit. Pereda: "Artigas",
o. cit., t. I, pág. 376/7.
— 233 ^

�•¿/9¿ *?I 'I •&gt; -&gt;P •&lt;&gt;
'^.ín^ij-i^,, :^ai\si¿ -113 -y ¿8 '^P ljnS l'P pusj^ otg ap ODijqnj oAiq^uy na !d&lt;&gt;0 "II8I
ap sjqnuo ap O'I ',4?uJ8d,, IaP opJO4 V '"'.13 " *aj?d "?.'?"/ ?"&gt;[ P Vn¡O (I)
'09Z'8^ o"u 'oí^MJia opoAJssa^
•sajiy souang '|BuoBg^ K&gt;atoi|qig ua '[JRI ap ^jqxnaiiag ap g[ sa|Ojj3im pp g ou oapjAa)
-uon ap B'.a^üj) -^x8I aP ajqmaiias *P SI 'op!*)uo|^ -japo^;^ ap muojoo^j (^5)
•op^oijisuajuí UBiqsq as onb ouis UBjuajuBin ^s o^os ou 'ossb^ X
za-ia^ 'saun^ ap uoisiuj bj uojBuiuuajap anb SBpuBjsunaJia sb^
¿^aiaiA ap ojn^jj [3 —ouBiuajuB ap JL ajuara^s
-ajdxa— bjoi]B ajjaaouoaaj X asuaiBjd oj^ijjuoo ja jBuopnjos ap jbjbjj
b.ib(I Biouaaajuoa BAanu eun opuB^pijos ojjg e asaiájjjp as sbui zaA
aun anb ejed saaiy souang ^p ouaaiqo^) ja oatij oauooi an)?
(1) \p%adsai X uoioojaptsuoo tía ap X oujatqoS janbo ap soiu^puiiuas soj3
•uis soi 3P '3'A -^^-t^SasD i nuati v jvívq njod••• '^{W 9J&gt; sauapjo oiadsa
X 'sm^waojd svjsa ua pnjyi^nbuvj^ vj .¡aoajqo^saj ap soipaw soaanu "¡[^
o javodoud vjod opouoisiuioa di/ ata sajiy souang ap otuatqoS ^3,,
:ÍI3 J3TABX o^spnBJ^ uoq
jb oiqijasa 'oapiAajuoj^ ap sen^B sb[ ua o)jns bubje^ unu^^^jag jap
opjoq b 'zajaj UBijnf asof *jq p J18I ap ajqn^^o ap ojaoiiid j^

Mynar ^sor aa isa mqisi^
XI
(ZS) 'ustf1aP sns •"&gt;&lt;! ^j^aiap soj anb 'pj^vaijo vpunq ojsa ap
sojqand souhüjd ap s^jopv^ow sooift^od soj v ts o jv^^zníos ap uojaipuaud
•tua anb 'opiund oijvjawat ja ua lapa^ v 'mmuiouSx uoo Jtioiu uaiatfaud
'unjuatso anb 'Dzuanf vun ap sojjvf X 'sojja ap opnsnqrt um¡ 'uoíduijiouod
vi jvtujoj uouatpnd anb soipaui soj opvundo vy Xaix\y[ -iog ^outx^ /^
' *' vzoj^ vjsa ap ajuvjap uouafi^oa anb jap X 'nuaj
jo ua opDztuoSjo ajuauivaanu uaxuif anb 'otpiaxa un ap vuquios vj o mim
•ptjo sou as vuinj ns X 'stnovjSsap sns anb uo^aXajo 'sauXy-souang ap oais
•^aqns ouuaiqoü ja uvtujof anb 'sajqvuasiw soj oijuatundv nj ua souvffj
'sajjop aqap vioitsnt oj anb 'oupsap ja opmcif
•aid tn¡ saj vtauDjsuo^ ojjsanu :sauotouaiut svjSau sns opisouoo X 'sauojd
sns otpasap 'sotJaXoud sns opo^jsnjf uou a •vzdj^ rrtsa opipuafap mj aun
ja anb vj uoj anb 'ajqouílndxaui svui vjjvmui 'sotpad sosouajva so^isana
jipuau d ozuüojo ou 'uounduia anb 'svuijo snj ap vzjanf vj ¡sapipun uoo
sojjosoíi ap uvjumui uoiosuad uot^n/^ oj ap X Áay ¡ap so^ituaua so'j^
: sajopuapip
1 'bioobisui BAanu bj opBSBDBjj Biq^q anfa sajuBjiqBij snB b jopBiuaq
-o^) ns ap oipain jod Bqcaiunaioo 'ja aa jBjnapJBd ubj uoiobuijoui
ns Bsa uoo 'oapiAa^uoj^ ap oujaiqoS ja 'sbaubjbji sbj sepepinbi^
•jíajJi^Y ja Jod sspi^ixa sauoiaipuoa sbj uasBjdaaB as ou anb ap
'IBPÍA 3P BuajJBUBj bj ap BajquiBsy bj ua BpBjsajiuBin 'jBjuaiao ojia
-jafa Á oiJBpuiaaA jap uoiaBuiuua^ap auuij bj ua opB^sa jaqsq aqap
Á. apand uozbj bj íoijg ap sauoisuajajd sbj ^jub sajqp^npaui uojbji
-som as sopsindip sns 'uoioisodBjjuoD na JL o^JBqma uig -oipas^ ja
sauopipuoa sbuisiui sbj ua .remiiiuoa BJBd omoa ajqsisa a^uauía^uaio

'01 'S 'I 'X \.H8r-0l8t IM3!-^ *Pu8a.. IBa!JN oojai^o^ -sajiy soaang 'bdij
-U9$jy aoi^B^j B{ ap fBJaua^) OAiq^jy TI8E 9P ^T ajquiapag 'oapiAdiuop^ ap uopjo^ 'Dijjnn
Pfí aP oaii|.u v (ap soiu^ran^og 'aaxijy O3SHJ\[ 'tt8í aP ajquranag ap zi 'OJ3S oiony ap
¡po^ ap oi
-ijns o[ Bja
ou saá
sajuaájnsui ssdojj bbj ap uoiaBnií^ ej anb asji
ja ou
apand 'sopeuommoa soj ap k jopsijis 3jaf jap SBjq^jed ssjsa ^
(l¡) \tapDqm sou anb bj outoo nuitsad X autuauui uv} uoi.mu
min ap ozjanf vj vj¡uoj ornado vjo jod sotuopod uopuajo vj sajopuvuivjj
a'b j'd ounuodo uanida^ soj ^b sojund smuap soj uod X 'ounSjo vzuanf vis
uauaij soj a'b Xvn^nj/j jap sauonjm so/ jod sasanj^nuoj soj o opuosijpsou
Jiutauad ap aitti^ v^unf ([DJ]) osa anb ap utfo orxg ojiioujoj asa o opostj
•otiia ••',^ uojqou vtsap oatoai jo a'b sowvtuoa anbojuod wotpstunf ns ap
uno X dzbjj ojsa ap otijs ja jotuvaaj voisojo ojsa ua ([]) O'saaau san

•jcruinu uouafui uoo anbuno jopowoouio jijos orxa ojjsanu ajuajut
'saajo} uatnbo s-pmjo sns ap X oüpuaua ajsa ap ouaiqno o soujauod ojoj
osnoo ojsnl X ovíioq ap owuof ojjsanuo j-uosjad •arutvoXoja
ozuo^uaa Xsouiapua/ap
otpo ua osang
arb
•nuoj uotoou oj o 'oji oj joSajjua ap ([X
uos soapt sns]) arutootun
uos sautf sns anb souuaouaquoo ([]) ap sowoqvoo anb oj jod iojjanS
oj ua soptoajqojsa soj tu poptuoqun ap ounSjo ouiuuai jopjonS uis ([X])
arpuad opvjuui ([oiopstuijo]) ja aruiopojidioaud auoouo ojoj ou oitstso
sou anb uozoa ojap soisa soptouaquioo s-pnjndtQ sns jod sopptutpo uoqojj
•vi/ as uno anb 'sauototsodojd sajouaqij X sootfauaa soj ap josado 'ozojj oj
ajjogajjua oijansaj visa swbo sasangnjuoj soj o uoisaupo X osnoo ojjsanu
pjjuoo otjn jataoj¿ 'uq ua opoj%uooua soway anb uoiouajut cptuaaaud o/,,

uoa sajuapiauioo sauoisajdxa g[ Bjp ja Ji^uosa •nBapuojj
oziq saj 'jBjrfnu
ouaaj
-jBj^) jap
sbj
-a} ja ua sjuauíBjuojd jBn^ae ap pepisa^au bj ap sajty souang ap sop
-BiAua soj b ojuaiuipuaAuoa jb opuBAdjj 'uotsnu bj ap oseaejj ¡^
ÍOS) \sosouapod upuoy as sopiunaj anb soSiuiaua soun djjuóo
jojado ap zodoo auapisuoo o/ 'opozjofau 'anb ojuv¡ ojsov otiojata ja pvptj
•nSas ua oSuod anb 'opojpaj oun jaoou poptsaoau ap sa aui sviouojsunouto
soj u^ -ojauvui ojio ap josuad p ouiuuajap aui uoiooiip^ui mjas oun ojad
ioijnq soui ap sosajduia jojuatui a snptjinbpo svívjuaa soj joajasuoo mjaui
•ojd aui opoi uoo X 'opouijosap ajuatuotnjosqo ajjvd ojaojaj oun ntsa 'sajq
•utou qooz o ozuoojo ojos anb oauij ap odojj o; íoduiap unSjo jod onupuoj
X otdiouijd anb uoo otuq janbo ajasopuvqooo X 'oitonui ua optnutuistp ou
as Diouajsiso ap ojjof X zapnusap 'januo uotoojsa oun ua ogpof osouad oun
ap oposuoo anb 'ojoujod oijajjoqvo vj ua optqou ou onb uotsjadstp O] ap
svui p sand 'sasanünuod soj X sojsa ojjuoo ajqo anb ojvd ajuotsoq sa ou
'oapiaatuofn ap soj njod ajuanf Xnuí anbuno opuoui tut ap ojtoiata j¡¡n
:Bjquasa 'optpad asa jbobu Bjed Bjn^j anb s^uozbj sbj i
-UBjd jy "sasanánijod soj ejjuoa aBijonf BJBd BpuiAOj^ bj ap uoia^.
-ooa bj jauajqo ap ubjbjbj} ajqísod pspaAajq bj b anb sajopue^pi
'XBn^BJB^ ja ua saouojua asa jod 'Bj^aAaij^^ b A ouBj^jag b 9Pfjo
'Bpuajajuoa bj BpBzijBurj 'ajqraajjas ap ^j ja 'iisapuojj jBjauaS jg
•sBuiajqojd sajua^jn sns ap uopnjos bj Bjpuadap sejja aQ *sba
sbj ua sezuBjadsa SBp^punj Biuaj uaiqiuBj eajty souang

�La desorganización del ejército y la desmoralización de la de
rrota en lugar de haber disminuido, con el tiempo iban acrecentán
dose. Saavedra y Molina, desde Salta, a donde habían ido como co
misionados de la Junta, el 5 de octubre escribían:
"V.S. debe creer que no viniendo de esa ganando instantes, siquiera la
de dos mil hombres armados y mil fusiles para armar los que tenemos y
podemos reclutar mientras llegan, no solo no seremos capaces de recuperar
nuestras inmensas pérdidas, sino que es imposible podamos resistir el pri
mer movim.to de Goyeneche y serán infaliblemente perdidas estas Pro
vincias... de la frialdad que notamos en estos habitantes es menester que
hablemos a V.E. con franqueza a la vista de la benignidad artificiosa y
astuta de Goyeneche... guardan la posición de unos espectadores indife
rentes". (2)
Esta difícil situación se vio agravada por la crisis política que se
operó en Buenos Aires y que desembocó el 23 de setiembre en la
formación del Triunvirato.
El nuevo gobierno comprendió que para poder llegar a la tan
necesaria reorganización militar era imprescindible eliminar el frente
oriental.
"...habrá ya VJS. instruídose de los tratados celebrados con el gobierno de
Montevideo —decía a la Junta del Paraguay el Gobierno de Buenos Aires—•
Ellos han sido el efecto de una necesidad imperiosa; mas entran con ven
tura en el gran plan de nuestra independencia civil. El poder descuidar
por ahora de ese punto de atención, que precisamente demandaba la mayor
parte de las fuerzas de esta capital, y que aun cuando ello no podía es
perarse con prudencia un resultado feliz en fuerza de que el ejército del
mariscal Souza cargaba ya sobre el nuestro que sitiaba la plaza de Monte
video; es cabalmente una de las medidas que más exige el plan de recuperar
lo que tan desgraciadamente se ha perdido". (3)
El mismo día en que recibió la propuesta del representante por
teño, Elío comunicó su aceptación.
"A la hora que á V.S. mas le acomode —contestaba— podrá bajar á
tierra y pasar a esta Real Fortaleza, donde con el mayor placer y satisfacción
oiré á VS^ como comisionado del Gobierno de la Capital, quantas propo
siciones me haga, con el justo fin de restablecer el sosiego y buen orden
en estas Provincias, q.e tanto ha propendido, como no ignorará VS. y el
mundo entero; protextando de nuevo á VS., que nada de cuanto quepa en
mis arbitrios y facultades por alcanzar tan alto objeto, dejaré de hacer", (i)
Ninguna de las circunstancias tan graves porque pasaba Buenos
Aires, que acabamos de apuntar, escapaban al conocimiento del Virrey
(2)Oficio de Saavedra y Molina a la Junta de Buenos Aires. Salta, 5 de Octubre
de 1811. Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional. "1811
Salta junio-diciembre", Leg. 31. Cit. R. Levene: "Formación del Triunvirato". Academia Na
cional de la Historia. Historia de la Nación Argentina. O. cit., t. V, Sec. II, p. 376.
(3)Oficio del Gobierno de Buenos Aires a la Junta del Paraguay. Buenos Aires, 20
de noviembre de 1811. Museo Mitre, "Documentos del Archivo de Belgrano", o. cit., tomo
III, pág. 433.
(4)Oficio de Elío a Pérez. Montevideo, 1. de Octubre de 1811. Archivo Gral. de la
Nación Argentina, Buenos Aires. X, 15, 10, leg. cit. Copia en Archivo Público de Rio
Grande del Sur, Doc. 87. Cit. Pereda: "Artigas", o. cit., t. I, pág. 377.
— 234 —

cuando tomó tal decisión. Informando al Ministro de Estado sobre el
particular señalaba:
"Por tercera vez há ocurrido la Junta de Buenos Ayres (hoy conver
tida en gobierno egecutivo...) proponiéndome nuevos arbitrios de res
tablecer la vnión y tranquilidad tan perturbadas en estas Provincias por
medio de su Secretario Don José Julián Peres a quien al efecto authorizó
por la credencial N. 2.. Ya consecuente siempre con mis primeras ideas
niveladas por la de S.A. el Consejo de Regencia, y por las circunstancias,
me presté de nuevo a entrar por convenio como pudiese por el conciliante
la justicia y la equidad y fuese decoroso a la dignidad y authoridad del
Gobierno Supremo de la Nación; sin que sirviese de obstáculo a mi alla
namiento el estar convencido que en este tercer paso de dicho gobierno
no obraba como debia la buena feé, ni el deseo de su reforma por el bien
común; sino que há procedido a impulsos de la necesidad y apuros en
que lo há puesto la situación respetable y ventajosa de los Tropas del Ge
neral Goyeneche... no menos que por su temor al Exercito Poturgues, y
por la debilidad, y falta de energía para sostenerse aquellos mandones en
un Gobierno Desconcertado, precario y despreciado de la universalidad de
las gentes de honor, y amantes del orden. — Todo esto repito lo conozco
muy bien como una verdad demasiado publica". (5)
Conceptos similares empleaba en el oficio que dirigiera al Mi
nistro Español en Río de Janeiro, Marqués de Casa Irujo, el 18 de
octubre:
"Tengo la satisfacción de poder informar á VE délo ventajoso q.e se
presenta el aspecto délos negocios políticos del Virreynato de mi mando.
Desechadas por mi las (proposiciones que presentaron) ([con aquella
primera conq.]) los cuatro diputados q.e vinieron á tratar en la Fragata
Inglesa la Nereus por no parecerme decorosas, siguiendo ([siempre]) aquel
sistema de firmeza con q.e siempre me han hallado aun en momentos bien
apurados, esperaba volverían á buscarme para mejorarlas no (solo por)
([porq.e]) la derrota del ex.to suyo del Perú, y () los pasos aunq.e
tan lentos del ex.to portugués, sino por las noticias q.e adquirí de (q.e) el
vecindario de Buenos Ayres cansado ya de tantos males, amenazado continuam.te por el Bombeo, y privado délo mas preciso (a causa del) bloqueo
(í]) empezaba á lebantar la voz de un modo q.e se hacía temible al
Govierno devil, ([y]) miserable ([y]) aun dominado por los Comd.tex de
las fuerzas
La voz general fue la de composición con Moni.o a toda
costa y esto creo les obligo á enbiar inmediatam.te al Dr. D. J.é Jn. Peres
ante mi con plenos poderes pja tratar de la pacifiacion". (6)
Vistas las proposiciones de una y otra parte, Elío resolvió con
vocar a distintas autoridades y personas de la Plaza, para asegurar
"mejor el acierto en el importante asunto pendiente con el Diputado del
Gobierno de Buenos Ayres me parece muy del caso consultar las proposi
ciones hechas por una y otra parte con el Excelentísimo Cabildo, comandante
(5)Oficio de Elío al Ministro de Estado. Montevideo, 3 de Noviembre de 1811. Gus
tavo Gallinal: "Correspondencia del Virrey Feo. Xavier Elío", en Revista del Instituto
Histórico y Geográfico del Uruguay. O. cit., tomo II, n. 2, pág. 1016.
(6)Oficio de Elío al Marqués de Casa Irujo. Montevideo, 18 de Octubre de 1811.
Borrador en Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional.
"Banda Oriental 1811-12". S X, C 1, A, 5. n. 11. Ordenación n. 268/71 en el Archivo de
Foto-copias del Instituto de Investigaciones Históricas de la Facultad de Humanidades y
Ciencias de Montevideo. Museo Mitre: "Contribución Documental para la Historia del
Río de la Plata" o. cit., t. I, p. 151.
— 235 —

�ap ouiaiqoS ^a uoo sopvuqaja^ sopvjojt soj ap asoptnjjsut 'S'A "^ PJ1"H '

— ssz —
'ISI '^ 'I " '•! "o .."Id I 9P !H
jap bijoisij^ b\ sjcd jBiuatun^o^ uopnquiao^^^ :ami}\[ oas;i)^[ *oapiAajuoj^ ap ssijuai^
sapBpiusuinjj p pBijnjB^ b^ ap sbjijoisi{^ sauoiJB^psaAuj ap ojnipsuj [ap SBido^-oio^
ap OAiqjjy ]3 na U/89Z o'u u?&lt;rep-&gt;0 "II o"u 'S 'V 'I 0 'X S '.^I-im IBlu3!J0 BPUIIa,,
•[CuoijB^j ouaaiqo^ -sajiy souang •Bu¡jua8jy uopBfj bj ap jBJaua^) OAiqjjy ua jopsjjog
'1181 8P sjqnjjQ ^p 81 'oapiAajuo^j -olnjj oíd^ p sanbiv^^ ;o 01^3 ap otai/0 (9)
•9101 "^?&lt;' 'Z o-u 'II otuo&gt; '''^ 'O 'AvnDaHfi lao ooijva^oa^ a odiuoj.si[j
iaa visia^h a ',,0173 lamvx 'o3i ^aJJ}A 13P ^t3uapuodtajjojn nviiim^ oavx
'H8I P a^qiuaiAoj^ ap 'oapjAajuon 'opDjsg ap ouisiujf^ p&gt; oijg ap oioi/Q (9)
ajuvpumuoo 'opjiqo^y ouitstiuajaox^ ^a uo^ a%jr&gt;d ojio X mm jod souoav sauoto
-tsodojd sdj jojjnsuoo osoo jap .ínui aoajod aui sajXy souang ap ouuaiqoQ
jap opvjndiQ ja uoo atuaipuad otunso apiotjoduii ja ua ojjapv ja jolaiun
ejed 'bzb[&lt;j b[ ap sbuosjocI ^ sap^pijoine SBjmjstp e jbooa
-uoa oiA^osaj oi[^ 'a}jB&lt;J bjljo ^ Bun ap sauoiDisodojd sb[
^"9^ \tuoiomff3Dd vj ap jvjdjj vd sauapod souajd uoo iiu a%uo
sajaj ~v[ ?•[ -q -jq jv arwoiDipaiuut jotqua 0 o^tjqo saj oauo ojsa X, vjso^
npoi b o'iuo^^ uoo uoioisodwoo ap nj anf jvuaua^ zoa vj
sazuanf svj
ap sarpwo^ soj lod opomuiop uno ([-i]) ajqojastw ([]) 'Jiaap oiuatao^
jv ajqiuiai trpm^ as amb opoui un ap zoa vj uujttoqaj v vqozadtua ([])
oanbojq (jap vsnvo vj ostoaud smu ojap opvawd 'oaqutog ja jod avuirmuij
•uoo opozvuauto 'sajoui sojurn ap vA oposuvo s^jÁy souang ap oijupupaa
ja (a'b) ap t^inbpo aúb smo^ou sdj jod ouis 'sanSnj^od orxa jap sojuaj u%
^butw sosod soj () ^ 'nuaj jap ojíns orxa jap vjouuap vj ([a'buod])
(jod ojos) ou sojiDiolaui viod auuvosnq v umiaajoa nqojadsa 'sopvundn
uaiq so)uauiout ua uno optrjjou uvy aui aiduiais a-b uoo vzauuif ap outaisis
janbo ([auduiats]) opuamSts 'svsouooap atujaoauvd ou jod sna^a^[ trj osajUuj
vidUdjj vj ua jvjdj) p uojaium a-b sopojndip ojjono soj ([-buoo vuawud
Djjanbo uoo]) (uojvjuasajd anb sauotJtsodojd) su; iui xod svpvuoasaQ
•opuvui iui ap oivuXajjiyi jap sooptjod soijoüau sojap otoadso ja vjuasaid
a^ a-b osotvjuaa ojap 3^ p untujofut japod ap uot^jofstios vj

ap 21 Ia 'ofnjj BSB3 ap
~}VÍ IB BjaiáiJip anb opijo

'119. •*?d 'I 'i ^?3 ' ',,t0^"-'^., ^vosraj -if^ -¿g -ooq 'jng pp ap
H P 'V'O ^*V TI8I 3P ajqn^o P 0"I '&lt;k&gt;P&gt;^K '^ajaj o 01J3 ap oiji/o (t)
ijb^j
9^ -sajiy eou^ng •^Dngnjvj ¡ap njun[ vj o sajif souang ap otuatqof) jap 0131/Q () 'III
'9LÍ 'd 'II 'D9S 'A "' ''*P '0 •VKUMS3HV NOiDvf^ vi 3a vmoxsiH •biji8!H "1 3P I
-bj^ Bituap^^y '^ojvjtnumjj^ \ap uoiüdwjojj3 ^a^í^Aa^ '}j 'ji^ '( •Sa'j '^ajquiap^p^otunf B ap
II8r '[Guopsj^ oujaiqo^ 'sajiy souang 'Butjua^jy aopc^¿ B{ ap ^Bjau^^) OAiqjjy *[fg[
ajqnioQ ap 5 'Bi[Bg -sajiy souang ap mvnf o¡ o vui¡o¡^ i ojpaavvg ap oyjijQ (j)
ap
;^ pp ojuaruipouo;) [b neq^deasa 'jejande ap someq^^e anb
souang eq^sed ^nbjod soaviS ubj SBiouBjsunajp se[ ap buS
(f) 'njaaot{ aP ajofap 't
'oiatqo otjn uv$ jvzudojv jod sapnjjnonf X soujiqjo siui
ua vdanb ojuono ap vpmj anb "SA 9 oaanu 3P opuotxajojd íojajua opunui
ja X -gyf vunjouSi ou ouioo 'optpuadojd in¡ otuot a-b 'svpuiaojj svjsa ua
uapjo uanq X oSatsos ja jaoajqojsau ap uif ojsnf ja uoo 'dSdu aui sauotois
•odoud SDjunnb '¡viiüdj dj ap oujaiqof) jap opouoistuioo ouioo 'SA 9 ?Jf
uotoovfspvs X jaoojd joXvui ¡a uoo apuop 'ozajouoj ;^j/ ojsa v josod X
b jvívq vjpod —oqojsajuoo— apouioov aj snui 'S'A 9 an^ bjou d/

-jod ajuBju^s^jdoj [ap Bjsandojd B[ oiqpaj anb ua ^jp oiusim ¡^

(S) anb
'uP!Pja&lt;l
V soj
9g ajuauwpmovjSsap
oj
jvjadnoaj 0p urrjd ^a ^Sixa smu
soptpaui
ap oun aiuauijvqoouot
sa anb
íoapiti
•ajvof^ ap vzBjd vj Dqvijis anb ojisanu ja ajqos vjC vqoSivo vznog jdosijduí
jap otioiata ja anb ap vzjanf ua zijaf opvijnsaj i/n mouapnjd uoo asjnjad
•sa vipod ou ojja opuono uno anb X 'jvjidno vjsa ap sDZjanf sdj ap ajjod
uoXmu v] vqvpumuap ajuautvsioajd anb 'upiouajn ap ojund asa ap bjouo íod
jnjnnosap uapod jg "Jinio vpuapuadapm ojjsanu ap uojd uvjS ja ua vjnj
•uaa uoo uojjua svui insotjaduit puptsaoau vun ap o^afa ja opts umf sojj^
—sajty souang ap oujaiqoQ ^a XvnHojvj jap vjunf oj vtoap— oapmajuof^

'cuiauBf ap oijj na jouBdsg ojjsju
ua B({ea[duia saaB[iuits

(S) 'tP^iq^^ opmsowap pnpjan mm ouioo uatq ^nuí
oozouoo oj ojidaj ojsa opoj^ — -uapio jap sajuvuto X 'jouov ap sajuag so/
ap popijBSjattiun ryj ap opmoajdsap X oijnoajd 'opojjaouoosaQ oujatqof) un
ua sauopuoui sojjanbv asjauajsos vjod mSjaua ap ojjvf X 'pvpijiqap vj jod
X 'sanSjntoj ottojax^ jd jowaj ns jod anb souaui ou * *' auoauaXoff jvuau
•af) jap sdOojx soj ap vsoíoiuaa X ajqvjadsaj uoi^onjis vj ojsand ou oj anb
ua sojndv X pDpisaoau vj ap sosjnduii v optpaoojd mj anb ouis íunutoo
uaiq ja jod vwjojaj ns ap oasap ¡a 111 'aaf ouanq vj mqap ouioo vqojqo ou
oujaiqoS ouoip ap osvd jaojai ajsa ua anb opiouaauoo uoisa ja ojuaiuiou
-d;/b tui o ojnoDjsqo ap asaicuis anb uis íuoioo/^ vj ap ouiajdng oujatqof)
jap pvp^joutnn X pnpiuSip vj v osojooap asanf X pojnnba vj X moifsnt vj
atumjiouoo ja jod asaipnd ouioo oiuaauoo jod xoj%ua v oaanu ap ajsajd aui
'sDiouDjsunojio sxrj jod X 'mouaSa^ ap otasuoQ ja -y ap vj jod svpojaaiu
soapi sojautijd siui uoo aidxuaxs aiuanoasuoo v^ •Q-^ 0-^¡ jmouapajo m jod
ozijov%m&gt; o^oafa jv uaxnb v sajaj uoijn[ aso[ uoq oijviajoas; ns ap otpaui
jod smoumojj svtsa ua svpvqjnjjad uní poptjmbuDJt X upiua vj jaoajqni
•saj. ap soij}tqjv soaanu auiopuatuodojd (• • • onpnoaSa oujaiqoS ua vptt
•jaauoo Xotfj sajXy souang ap vjun[ oj optjjnoo vij zaci vjaojaj Jojn

ajqos opBjsg ap

jb opuBiuaojuj -uoispap {b; ouioj opuen^

p JBUituip a[qipupsajduii Bja jpjifiur uopBziuB^joaj bi
ub^ B[ b jBxía¡[ japod BJBd anb pipuajdmoo ouiaiqo^ oAanu [^j
B[ ua ajqmaijas ap g^ p oooqmasap anb •ojBJiAunjjj^
^ saaiy souang
ua oaado
[ap uop^tujoj:
as anb eai)j[od sisua b[ jod BpeAB-róe ota as upiaenjis [tarjip bjs^j

•aftput sajopvjoadsa soun ap uoiJisod vj uopjnng • • • avoauaXof) ap Djnjsv
X vsoptjiuD pnptuStuaq bj ap vista vj v vzanbuvjf uoo '2.'A (Z)
^ouiajqinj
-^atua^
anb jaisauaui sa sajuDjiqoij sojsa ua soiudjou anb pnpjotjf 0/ ap •••totovía
•ojj ío^sa soptpjad ajuauiajqtjofut unjas X ayoauaXo^) ap oruitaoui jaui
•tjd ja Jtfstsaj souinpod ajqisodutt ^a anb outs 'snptpjad svsuautut sojjsanu
jBjadnoaj ap saoodvo souiajas ou ojos ou 'unáajj svjpianu jnjnjoaj souiapod
X souiauai anb soj jmujn njnd sajtsnf jtui X sopvuiuo sajqutou jtui sop ap

rnerqijasa ^jqnjao ap c; p 'Bjunf b[ ap sopBuoisim
-oa omoD opi uBiqt:q apuop 'l[^g apsap 'bui[oj^[ A BjpaABBg #asop
-UBjuaaajOB UBqi oduiaij [a uoa 'opjnutoisip jaq^q ap aBJ&gt;ri[ ua bjojj
•ap B[ ap uopBzi[BJomsap b^ A o^tajafa pp uoiaBziuB^jos^n B'j

�— LZ —
'8I8T '^^TV sonang -8J!odxg oui¡,i boj ap Binajdmj -tuapiQ jap ogiwy ;jj uod opo^tfit
•VJ3 sngiuy aso[ -q -taiqtq sojqanj soj ap ¡duiuioa/ loj^aioid jjn :[AT3 -^ -j] (Zl)
•S9I o" '01 'S 'I 'X
*ttT8T"0I8I XBiuat jq upuBg,, *|Bnope^ oujaiqo^) 'sajiy souang 'napaa^jy nopsj^ [ ap
|Bj9ua^) OAiq^jy 'XT8I 3P ajqnjDQ ap 8 *&lt;&gt;^9g oXojjy 'Djunf oj ^91ad 9P P?/O (II)
"6/8¿ •^•&lt; 'I 1 '.."J'-'K.. ^vaaaad 113 SOI 0- '01 'S 'I 'X tI-0181 IJOHO BPa
souang -Bunus^jy uopBjj B[ ap [Bjaua^) OAiqruy •smfiDf) X opanujy aso[ 'taiaj a
o^a^ oXony ap ojuauivdtüD^) ja ua j¡gf ap aiqniJQ ap ¿ jap uptsag dj ap ojoy (01)
(Zl) '?'?s Ia iwunnaj p uapuo ja
ua sojjá ap pvjunjoit vj asnjjnsuoo as anb viod 'soutoaa souonut lod opviu
-utf 'jviauai jv oriiosa un pjuasaid X OZ?V ** svSruy ap sauoi^saSns uod^

'6101 '^?&lt;* 'o'Z oa 'II "' '''!' ' 'AV9fin isa ooiAvaso^f) a o^iuoxsijj
p 9jqai9iA0^ ap

'oapiAa]uo|^ •oppjs^ ap oujsnii^^ yt otffl ap oi^fQ (^)
9 ^i
•gZ6 %iVá 'Z o'n 'II omo' "'i^ 'O 'AvuDrisn isa ODUVH^oa^ A

'H8I P a^qnjao p I 'oapiAajuo^i -tapogi^ b mj¡[ ap &lt;noi/o ()
pjo^i tapogi^ b mj¡[ ap &lt;noi/o
vq Xaujia louag ourx^ ja jod sopvuotstuioo 'sntfjVQ oiuojuy wq X opaa
•aoy ap asof wq sajonas soj X 'zaia¿ umjnf asof u-q ^jq sajXy souang ap
oujatao^ jap opvmdtQ uouag ja 'ouoaf vj ap mp Xoy sopvílaiSuo^.

ap 8 Ia 't46osojjna sajBiu^uo sounS^
anb 'oiiBip opeiouBjsunojio jínuí,, un opuainSis 'biab^ ap Jioop ^y
•oapiA3^uoj^[ ap ouaaiqoS ye
sopBjqi[ BiJBÍap soj opis ^p O}U3uubjuba3[ ^a anb jod UBjjajjoa anb
aiaans bj bjo sajqiuoq sojjonbB b BqBdn^oajd anb oj [Bioadsa Bjau^iu
3q -saín un O[os ub^ Bio^q 'sajBjiniis SBTOuB^sunojp ua ojsaijiuBin ap
oisand Biqeq as vÁ anb oiuaimpuas íuoiou^auoo B[[anbs eiaBq uoiois
-odo Bun ^iuaiquiB as oapiA^}uoj\[ uoa opBjBJ^ Biq^q zaja^ ano O{ ap
eaiouauuod souná^ bubíIiubd b[ ap oiJBpmaaA [b japna^sBJi [y
•SBuiap 9O\ ap aSuBo ^a jbibj^ BJBd anb zaA b^ b 'ojaaja
[B noSaaqo asof b opuBuoisuuoo 'sopB^ajjua uasanj Xbii^bjbj pp
sojauoisud bo^ anb ap uapjo ^ip ^ajji^ ja 'ojuauuiuaAB op^asap ubi
ja ajqísod jaoBq BiBd pB)unjOA Buanq opuEJjsoui Á 'ojub^
(II) \t
•au oj optnjouoo otov as anb oSanj ajtitwau anb oionpuoo tut ap vpmDuvt
•sunojto uozou vun •^-/¡ o jvp atxuiiad aui ou oapiaajuo^^ ap sauotouajaud
soqanu sd^ uowodi^ijuu ajqísod n\ uoo '^.'A 9 "Jjnsuo^ ap pvptsaoau 07
•soiotnUad sajqnjnyp^ut jduoiovdo apand vjowap ns anbjod
oiuauiout ap vptpud uis ojjmpvdsp uatq o vSuat '^^'/{ amb ojadsa opo% uoo
'oaj^oj ajsa ap osajSai ja njsmf asjaom( aqap ou aso[ u-g ap oÁouy jap aud
Dj¡o vj v sodojf svjjsanu ap opvjtjaj bj oSuvquta utg •smouauafuoD smjva
ap sandsap ozauijff uoo uauapsqos anb X 'omjoui uaiquinj anb sauoiotsod
-oíd SDjauqos uotonjosaj vutiijn tui sajjosvd trd '^'/{ ap satuvutuijat sauapuon
'BqBJad
-89 anb BqB^ouB '¿ jap u9iunaj bj ua opejqajaa JBuiui
ja uoiaBaijiiBj i oipmss ns BJBd 'zaaaj opu^ijiiuaj 'Btp ojio jy
(01) \fl-tadsa as ou anb opvrjnsau oíjdjj
•uoo ns ap vstito aj as o 'ooo^dioaj ojuaiuiiuaan un ap ouiuuat jv nSajj as
otuoj ajjua 'sm/jjoiu sns vpuadsm anb ap ojoafa p svsaníinuoj sndoii snjap
'JOJQ jouas jv aioifo A 'oi^ ja ua oanbojg X popijijsov vpoj asao anb vjvd
BiDuapmoud ap 'Xauui^ Jouag owx^ ja a%^ans oidoid vjap anb X ¡vjja ap
otjoip oisvqu ja auqij opuofap X aso[ UBg ap oXojuy ja oposnd 'vzvjj vj ap
vista ujv uujjDtf as anb svdoj) soj oiuosaoau odutap ja ua asopuvatax toins
jap uptouadsns o^ asuaiuioo as X 'popijusou r&gt;po% asao anb ap utfv ajuou
•iwj^i X vivjo uapio vun oiuauiout jv ap Jouag ouoip anb ap oiotntiad uis
opvjndiQ ^oua&lt;¡ opijafa^ ja jod Djsa oSanj apsap vétnj as anb uojvpuooo X
jvpuoov umqap isa^Xy souang ap oujaiuog opnjto jv vjjnsuoo v%uoxd vun ap
oipaui jod asjaouaa uvjisaoau anb atuaipuad uowviooSau vj opot jap itnjouoo
vjod pvjjnoiftp vjjo anb vun optunoo opuaiqou anb tuouatrp íoj/g

soj u^ Bpiqaauo^ 'uoisas b[ ap Bj3B uojbiujij ajqn^^o ap ¿ ja 'ooag
oAojjy jap ojuauíediuB^ ja na sajuBjuasajdaa saj} soj sopiunayr

(6)
\fil^^Jaui
vj tsap
uopoqojdo
oivd
uasDpjooo anb oj ap vjuan^
asaip
aui as anb
pnpijoo vjíui
uoouvsuadstp
otatqo opvotp
•ui jap ojgoj jo sajuaonpuoo soipatu soj ap uasDjvut zaiaj umjnf asof uoq
opilafa^ ja uoo anb viod —opois^ ap ojjsivij^ jv moap aj— vzuoifuoo tut
vpoi ap X 'sajqvpuauiooai Xntu sojaSng 'ajiu^ ap ovXa^ jap vnanf) ap lojtp
•ny X joiauaf) losasy sot/ivf) oiuojuy uoq ouoiouoy jv X 'otouaipny jva^j
visa vivd ojsiaoid uop.iQ opaaaoy ap asof uop v saiapod ap pnjtuajd uoon

:ozuojnB
ja 'Burajqojd jap jbjbjj ua eiaua^jn
ejcpqopuarpu^jdmo^
ap ¿ ouisiui

d

(8) ',,upipuodoid as viov vtpip p anb saiuvtioduit sotunsv sojap ivjoij vjod
'Xaiity¡ 'iog •oiux^ jap uotovitaou vj ua X souiatqo^) ajsa ap vsd'J 0/ ua 'y^
ap uptooiodioo ajqojadsai vj uauodtuoo anb 'saig soj sopoj uajuasaid as
'mp jap aouo soj p otjvf uts vuvttvui anb Xa^ jap otoiaiag jo auamuo^,,

jsb odijijou ojubjsui jb 'epiqp^j uapjo bj opuaijdmna 'japo^iy^

jb
'sapepijiqBsuodsaj
SBjnjnj sajqBJOABj
uaiquiej Jtpnja
A sajiy souang uoa sauopejaj
sb[ ua SBiouBjsunojp
sbjs^
jeipaACudB BJBd SBzjanj jiun ap 'Aajji^ ja jod Bpiiuas 'pspisaaau
B| ua o 'soinaaouoasap oj 'soiuifrp ouioo 'jbuij opBjjnsaj oAna 'opBa
-jajjB ouisiui janb^ ap oaijoiu uoa opjiq^^ ja uoa op^anae un ua jbjss
opnd oiqraBD jap uozbj vj 'sopBpuaaBq Á otaaaiuoa 'Bpuapeq 'ojp
-jafa 'buubui bj ap sajnejuasajdaj b uaiqoíB^ BqBuiBjj anb ouis 'opjiq
-B3 jb epuaja^ui vioouoo^s aj ojos ou BJoqB ojad íítouja;qo3 oand
X ojjb
ubi,, ^p
^p sauopsana
sauopsana ua
ua jiuaAjajuí
jiuaAjajuí
jed Btuaj
Btuaj
aje^
anb sojnqijjB
so oand
joqB
ojad
íítouja;qo3
jjb ubi,,
jed
aje^
anb
soj ajqos Boiraajod eun ojuatuiBjunAy ja uod
uod opruajuBin BjqBq ossb^
Á zajaj '8aun,j ap epiuaA bj ap uoiseao ua anb eomapjoaaj ¡^ajj;^
jap japaaojd ja ua ojiS ajsa juaBjsap auaiAUoa 'sajajuí ns joj
apopijo
jBjijip^
ODiji^oj
jopBiuaqo^ jb BjaiStJip ajqnjoo ap•oapiAajuoj\[
¿ mp ja anb
jaÁua
Bioap
(1)vj'^'S'A
3iquiou anb sopvpuaooy
sojuvj
X
sajumoiautoo sias 'ouonpy
ap lopoitsiuiwpy
'opuatoojj joay
apsoijo
soitstu
•tfjl 'vnatg j^n^iff uoq otavu ap upjidoj ¡a 'svsanj^ otinj^ ajuaojyf uoq
'laipogug 'ouipayi ap sanbio^^ odutoj ap ¡oosiivffl /a 'vuiiDf^ ap joiauaQ •

�— 6SZ —
— 22Z —
•JEurniijajj opsiBij^ ja nos opuaipimn^ asof usg B gj I3 uojBiiiaj as sajiy souang ap ssdoif
sol anb a^ip ag -(09^'8^ uopjajig opBAja^sjj -sajiy 'a 'jBuopBj^ s^aioijqig) •^jqn^Q ap j^
[ap oapiAamoj^ ap Biaz^;) b[ ug -^[ ja oiuBAaj as o^is ] anb aiuamBsajd^a aoip ^eajqi-]
soiqanj so] ap pjuiuiofj aoijaioj^ 13,, n^ 'biab;) -soppouoa soiuainnaop so.no ap as.iaB.il
-xa apand anb B[ ood Bdajjsip BpciuauíBpunj uaiq fisa uojsnj^uoa Bisa opuBn^ uny
•IS o^ '01 'S
'I 'X \.I8I"0I8l IB'na!JO BPnBa IBuopB(j onjaiqof) -sajiy sonang 'BuiíaaSiy uopB^ b[
ap jBjaua^ OAiqajy '1181 ap ajqmo *P ti '8BZHB8 aP BJ^j sajiy souang ap ojapiSjns ja
uci oiJUJjaj^ Biaqjo^ sajiy souang ap oujatqof) jo ojanty ap ouiijj ap optfQ (j^)
•g -ayd -ip -o •&lt;&lt;;|tit.i0 Xa^nd ?aP
opox^,, :zaaNVNS3j oisomy "^p '^ 0-n ofe^a'j 'IX8I BJjanf) - jBuopBj^i oujaiqo^ -sajiy
souang 'Bupua^jy uopB^ bj ap jBJaua^ OAiipjy *XI8T 3P ajqniaQ ap \\ 'OJOJJ oj ap oi^
jap raojj ídj ap o.i ijtuaia oujaio^) owx¡[ ¡ap sajouag soj v nvapuo^ ap otoj/Q (q^)
•911 o"" '01 'S 't 'X '..t-181-0181
[BjuaiJO Bpn"fj,, 'iBuopB^j onjaiqo^ -sajiy sonang 'BnnnaSjy oopB^^ B[ ap jBjaua^ OAiqjjy
'U8I 3P 61 aJC|n^^O '89J!Y soaang 'za^aj v sajty souang ap vtunf nj ap opi/Q (61)
"Etl o'u '01 'S 'I 'X '^8I-0I8I IBla3!JO BPaBS&gt;.
'jbqoidbj^ ouaaiqo^) -sajiy sonang 'BnijuaSjy uoioejij bj ap jBjaua^) OAi^jjy 'usi ap aiqnuQ
ap zi 'saJiy souang 'zajaj umpi[ aso[ n saity souang ap v%un[ vj ap oiojjq (g^)
(lZ) '8^íu^ SBjp ap jBd nn souam o\ aod
sb[ ^p oiuaimiAoin p asjooouoo ^iqap 'eppou B[ saaiy souang
jbS3[j Bj^d anb janodns odiSo]; sa anbjod '^^ Bjp ^ ozuarao^
b{ anb ^buuijuoo apand ojs^ -oijis ^p opuBJija-i ^^qi as bX
bb[ anb BqBuuojui af 'Bppa[qB)8a uoi33B9ubjj bj jB^ide^) B[ ap
onaaiqo^) \v jBoiunrao^ p^ 'bj^aijj ap oraij^ 'sBzi^g ap Bjanj
souang ap ojapi^jns [a ua oíanaaajAI tuaqjo^ b^ apsap '^j_ [3
(0^) -ojiajafa ns ap u^isiAip ^pan^as bj ouiuuaj jauíi^d
ua opuaiAom 'BpBj^a-1 bj b oidiauíad Bjjsp as 'ojjansaj uBjq^q oj un^at*
'ajuarn/íis bububui bj b anb ajopuaioip iiBapuoj^ asof sajiy souang ap
jb Bjai^utp jouaiuB eip ja anb oioijo ja ajuasajd opuaiua;
apand jsy -oapiAa^noj^ ap sajopapajjB soj ua oiuatuedmea ns
ap SBJopBnis sedo.11 sbj asjBJijaj b uoJBzuaraoD aiqnj^o ap z\ 13
(61) •s/
•soitu ap ptStxa -b ooiun oj an¡ a-b otsaud oisnt ns uod asajpid a-b sotuatu
•psva soj Jíing vjponbs^ vjp asvujsiuiuiqns a-b vd muojo^ ; ap arpumuo^
;o -uio min X 'uoioonpuo^ muoid smu ns vd oSaijd opiiafai ja ajopwoiaii
•ua sotuatuoui sajuoxatuas ua ojiisa ap mouapupsaxd X pvpiuoqun ap soidio
•uiid soj uo3 vfsandsai ns ua ajuan^asuoo anf a'b owqo^) ajsa y asjDjuas
-aid X '^Douvqwasap osit¡ ojuajuiiuaqn ja souuooiunuioj ap otuajut jo a'b duij
•v[^ ap jmytfo un ap otpaui jod vjaaj^j ap ouiijj aso[ "(j jpns vzu^nf vj ap
arpuDwo^ jap souafo so^uvuf sdj ap opijDti asdaqtyq uaisiutai ojuoud soui ns
jvuSoj Djnd uif jv osisaud (opuais) ([anf X]) oduiaij jap piuawijadxa as anb
pupaijojjuo^ vj uod Buodsuon ns ajqisod anf ou ajuawv¡mpawui soSaijd
soj opvSajjua asjaqm¡ ap X •—oi^oadsap ojuoid— ouaduta ajsa ap jnsadvn
¡zaaaj b oujaiqo^ ja Bqs^ijdxa oj isy
'sojjBAajj ejqap anb anbnq jap BppjBd bj oijiuuad
ou ajuBuiaj odiuaij jbui ja anbjod saaiy souang ap jijes uoaoipnd
ou soiaijo sotsa ajqnj^o ap ^j; ja BiSBq ojaj (g^) 'ojiajafa jap BpBj
bj asjBnjoaja Biqap omoa biujoj bj s SBAiiBjaj sauoi^anjjsm ap
d un ejnj^ui aj anb Z8A bj b ajusjuasaadaj ns b BqediaiiJBd oj as
Bqaaj uo^ íjb}U3ijq Bpusg bj ua opBjndiQ ns opijiuiaj Biq^q aj anb
ja oiAjOAap saiuBiJBA SBunSjB uod oua^jod oujaiqo^ j^
•¿ jap JBUiuii^aJj opBjBjj^ jb sauopipB sop uojBjndusa as
anb bj ua sopuBq soqiuB ap sopBuoisiiuoa soj ap uoiunaj BAanu san

'X S '..H8I-0I8I InO BPnB9 'I^nora^N oaja1.&lt;lO "JÍV sonang -BuuuaSjy nops^j bj ap
o'n '01
': v '1 p
3
fBjaoa^) OAiqjjy -[181 aP ^jqni.iQ ap fi 'SBzi[Bg ap ojanj sa.ity •rs
souang
apo"
ojapi^jns
u 'oiJnjja^^j Bjaqjo^ -sajfy souang ap oujaiqof) jo ova.iij/ ap oiuuj ap otoifo (¿I)
'S 'I 'X \,H8I'0I8I I1UO BPnBa.. 'lBnpB(^
oujaiqo^)
'sa^ty 9P
eouang
'ourjua^jy
uoijbj^*0t
b¡
'601
on *..9BWJBO
BWB3
'^^J?d "?!s!Jí.,
ap [BJauag OAiqjjy "l[8I 8P II Jqnjo0 'oapiAauíoj^ 'zajaj o svifjo^) ap 07^113 (91)
•jp 'tt---B3jfBjj&gt;oig Btjouia^,, :vAViy soiay^ (si)
"0181 IBla3H0 BPDB9 '[BUOP"W oujaiqof) 'sajiy eooang 'BUiluaíijy uoi.ib^j bj ap ^Bjaua^
•SOI113
o"3P
'01!3!/O
'S 'I 'X
'H8I
OArqjay 'H8I ap ajqnjao aP 01 'oap¡A'uoj( -zaj^j "P!l"f ?íoí v
(H)
"P^xSn :z3aM¥iira3J OísoiHy -)f^ '69 ojqn 'o^jjoisrg oasnj^ i OAiqojy xg opuoj oapiA)
•uojy 'nops^ bj ap jsjaua^ O^i^ojy •^• • -ooiJpjSoig vuout^^t&gt; :vAV*iy soihv;) ([)
onjoaja as o^ag ojíojjy jap ojuaraBdraB^ ja na ^j; ja A (¿\) ojaaja
jb BJaip^ouoD aj as anb assd ja uo^ oapjA3iuoj\[ ua ojjua zaja^
*(9l) sajuaipuad unB sajjeiap JBiuijfn BJBd bzbj^ bj na Bqej
-adsa aj as —ajqnj^o ap j;j;— Bqoaj bj ap Bjp ja ua anb 'za-iaj "J(J jb
sbijjb^) ap oipauMa^uí jod Jaq^s oziq oapiAaiuoj^ ap oujaiqo^) f^j
•oqea
b bjjba3JJua
asopanb
bzbj^[Bjuaijo
bj b oipasB
ja jbjuba^[
BJBd oi[^j uo^ otu^Auoo
ja í^jsajojd
Bjsa^ojd
B'j
[jo Bjsa^
uoiorniDotia vj ajuauíoaiiiuifap osndsip as X opoi oXnjouoo rnby^ -atunjapü
•tí&lt;co}puax^
jap
smu vqvaiasa^ a^ 'osvoo anb 'sauoijaijn sojiw soj asjojdaajajui
uoipod oood
jap
•uiüj a'b X 'ajua^jn vi j^s 'ojjansaj viqou o¡ owqo^y ja opunnb anf) :oxtp
asopuojod anb ^a anf 'asuojina mpod ou oujojsujj un uts anb opuaia sput
iopojtja^ X uotsuadsns vj uoo auuofuo^ souaui oqojsa 'uaiquiot opiujnouoo
oiquy a'b 'soSpiy jauojoj jg uv^ijiy^ uppoutpioqns vj rd opozjof anbuno
'muodsjp as 3/a^) va 'Joi^ ja iotpauiaj mual ou dX ojad isojoo sns sopoj ua
oijojaojfau ^d 'oiJtoj owqof) jo jo^i/isop ap vaoqooo anb ojouodsa prtpiA
-orno vvn ap sdiiuvjvS soisandns soj ua ozumfuoo vj opuoj^ajdsap ostwoid
*woo otjo soui ja uiuagns aruioaia uoj anb smouajstsaj soj uojajng¡gt
oju
BjBjajf
'Oiiis jap
^uBAa^ jb uoioisodo ns ua auuij Bjn^as.•B^ÍBuy
ou^pupaA
ja 'ueq^p
aj
99 anb seijubje^o sbj A uBjuodxa aj as anb sauozBj sbj ap jBsad y

soj u
uoj oij^^ 'jojf) jap ajuvpnXy un ojjv janbn ua
opuoSajj
loji^uax^
jap
(^I)
•uS0pVpjO3D
SVpUVJDg
opnjpai X opi jap upisuadsns oj aouojj opoi o uvnajj o'd o-qof) jap s'Ujq
svj japuajua ozit¡ as vb o 'upiunau vsojatunu vun oqni¡ an'iuoapoaf^n
opuB^jojo
(fi)auarj
zajaj
Bjanjuiai qj oinsrui ja na•sbjjubjbS
anb oioijo
ja ajuasajd
as-jq
is 'jb
a^tp anb oj b asBq ua ^sJBjdaaB apand —ajqnjoo ap oí—
-bj ej ap eiuin^) bj ap BajquiBsy bj biab^) ^frj anb ua Buoaj w
(SI) 'tS3:mjD sa-lln SD1 ^*30^^ uoXonSoivj vjn ap j'd tnpouo^ vjumff vj ua
saouoiua vja oj a'b ''jvjf) jar¿) ou/spu ja ua oijoputoa^ jo uptunau p joutvjj
ptdopv nt^uapnjd ns anb X zajaj ~jq jo opnpmj jop ap oíap ou anb osod
¡popa Djawiud vj yp anb otSuaua oj ap X otfanf ap ouajj 'ojtajjog j^nSi¡^¡
•uq uanoí ja O'jau^ag X outuj ns J'd 'soSp^y J'uo^y jap vt^uanjjuj oj ofoq
a^uautojjo uojvuijvjo as 'oijajsiui jap sopiqtojado sajuojiqoy soj X 'opoj asjoj
-jn^o opnd ou spp^ 'Otpjaxg jap poptjiqotxa vj o opituas otupstp uoqop anb
sauopojado X ojxataud ojuap ofoq —aotp— upni^^ oaanu vj opojnuits anfn

j
soj ap u
uorunoi ej ap soaijoiu soj 'isb opunj vAeuy
: sajB}uauo

) uoq

�Mientras tanto, el Virrey dictaba un edicto:• •:;
"En virtud de un convenio del Gobierno de Buenos-Ayres con esta su
perioridad, todo vecino del pueblo, y de la campaña podrá volver a su casa,
y ella será una inmunidad, que nadie quebrantará sin experimentar el cas
tigo condigno al exceso.
Entre tanto que se sanciona en debida forma la citada negociación;
declaro, que toda persona (sin excepción) que haya, o no, tomado partido,
por qualquier motivo que fuese, con el indicado gobierno de Buenos Ayres
esta directamente baxo de mi protección, y ninguno le agraviará sin ofender
mi autoridad". (22)
Al mismo tiempo las otras autoridades de Montevideo, libres ya
del asedio, comenzaron a tomar medidas y previsiones para reorga
nizar la plaza y sus inmediaciones, tan considerablemente afectadas.
En su Acuerdo del 15, el Ayuntamiento estableció, que
"por haora, y sin perjuicio de tomar en lo subcesibo las providencias que
le parezcan mas oportunas se permita la venta libre de carne y su intro
ducción franca para qualquiera sugeto que quiera hacerla por los precios
y en los parages que mas vien le acomode". (24)
El 16 el gobernador Vigodet, viendo el peligroso incremento
que iban adquiriendo los ataques a la propiedad privada dentro de
la ciudad y sus extramuros, dictó varias disposiciones, para conseguir
la limitación de esos busos. (24) Por orden aparte, teniendo en

Es de tener presente está resolución del gobernador de Monte
video -—aunque probablemente no dictada bajo su exclusiva deter
minación— precisamente cuando estaba por firmarse el armisticio,
porque testimonia claramente la falta de confianza en.la situación que
pretendía crearse; y aún más, la inseguridad de que se llegase a su
realización ya que tantas veces se babía estado al borde de su logro
sin poder alcanzarlo. Montevideo aprovechaba esa calma y esta reti
rada del enemigo para evitar que en lo sucesivo, las hasta entonces
tropas sitiadoras, volvieran a usar de aquellos lugares estratégicos
como lo eran las construcciones de extramuros al servir de parapetos
paraDesconfianza
los ataques. ésta probada no solo en la urgencia con que se
exigía el cumplimiento de la orden, sino declarada expresamente por
el Virrey al Ministro de Estado; al escribirle las noticias de las tratativas le decía que había aceptado las proposiciones a pesar de estar
"convencido —que— en este tercer paso de dicho gobierno —el de Buenos
Aires— no obraba como debía la buena feé, ni el deseo de su reforma por
el bien común". (26)
Como el edicto que el 12 diera Elío no había encontrado el eco
deseado en los habitantes de la campaña, el 18 reiteró su ofrecimiento
proclamándolos:
"Os vuelvo á asegurar de nuevo baxo mi honor, que nadie os atropeliará sin que experimente el castigo, como lo tengo asi publicado, y lo

cuenta que

Volved á vuestros hogares á cuidar de vuestras haciendas, que yo ve
cumpliré.
laré de todas modos por vuestra seguridad. Los Portugueses no son vuestros
enemigos, ni adelantarán un paso como se cumpla lo propuesto por el go
bierno de Buenos Ayres. Yo que he sabido en todo tiempo mantener al
vecino de la campaña en tranquila posesión de sus bienes, la organizaré

"La defensa de la Plaza, quando en algún tiempo pueden acometerla
enemigos, es del mayor interés para todo ciudadano, y el impedir que en
algún asedio se aprovechen de las obras exteriores para arruinarla".

de modo que nadie podrá temer insulto alguno.
Os ofrezco de nuevo mi protección, y para fiar en ella acordaos de mi

decretaba:

carácter que jamás he faltado a mis promesas". (27)
"es una obligación de vasallaje, y es una ventaja considerable para evitar
los males que experimentó esta ciudad en la invasión de los ingleses, y
que acaba de sufrir de las tropas de Buenos-Ayres. Montevideo debe allanar
su campo que alcance el tiro de cañón, asegurando asi su defensa y el exConfio en que lo haréis en el termino preciso de diez dias recogiendo
esos materiales que trasladareis inmediatamente á el lugar donde mejor os
pareciese convenir, fuera de dicho terreno, y no pudo persuadirme me obli
gareis a que pasados los diez dias contados desde el de la fecha dé una
providencia exceutiva para demoler todos los edificios, sin que quede uno
en breve horas.
Montevideanos, —concluía— vuestra defensa, vuestro mismo honor,
vuestra gloria exige esta medida para que los conservéis eternamente". (25)
(22)Edicto de Elío. Montevideo, 12 de octubre de 1811. Gazeta de Montevideo del
15 de Octubre de 1811 n. 42. Biblioteca Nacional, Buenos Aires. Reservado Dirección 28.260.
(23)Acta del Cabildo de Montevideo del 15 de Octubre de 1811. En Revista del Ar
chivo General Admi^istrativo. "Actas del Cabildo de Montevideo", o. cit., tomo IX, pág. 510.
(24)Vigodet, Bando. Montevideo, 16 de octubre de 1811. Cazeta de Montevideo del
22 de Octubre de 1811, n. 43. Biblioteca Nacional, Buenos Aires. Cit.:
(25)Vigodet, Orden. Montevideo, 16 de Octubre de 1811. Impreso. Archivo y Biblioteca
"Pablo Blanco Acevedo", Montevideo. Bibliorapto 2, Cpta. 15. Y en Cazeta de Montevideo
del 22 de Octubre de 1811, n. 43, Biblioteca Nacional. Buenos Aires. Cit.i

Por otra parte el Cuerpo Capitular, el día antes que se ratificase
el Armisticio, elevaba a consideración del Virrey una formal protesta
por los excesos que, según él, se cometían por el ejército sitiador en
retirada.
"El Cabildo no puede mirar —decía— con indiferencia los clamores
de una multitud de vecinos, que despojados de sus propiedades por el egercito de Buenos Ayres imploraron la protección de este Ayuntamiento, paraque consulte un medio, q.e los ponga á cubierto de tamaños males. Ellos
representan que á los incalculables daños que han experimentado, durante
el sitio de esta Plaza, se han agregado (hoy) los que nuebamente sufren
por el fichado]) egercito en su retirada, que no contento con haber admi(26)Oficio de Elío al Ministro de Estado. Montevideo, 3 de noviembre de 1811. Gus
tavo Gallinal: Correspondencia del Firrey Feo. Xavier Elío, en Revista del Instituto
Histórico y Geográfico del Urucuay, o. cit., t. II, n. 2, pág. 101?.
(27)Proclama del Virrey Elío a los habitantes de la Campaña de Montevideo. Mon
tevideo, 18 de Octubre de 1811. Gazeta de Montevideo del 22 de octubre de 1811. En Bi
blioteca Nacional, Buenos Aires, cit.
— 241 —

— 240 —

16

�De dicha Junta, que estuvo integrada por el:
tido bajo sus banderas, y con el pernicioso atractibo de. la libertad, una
porción de esclabos, arrastra eon quantos encuentra, y nada perdona, que
no conduzca, dejándonos -en el mismo estado de escasez y miseria que antes.
El Cabildo está seguro de la verdad de estas quejas, y considera la
conducta del egercito (de Buenos Aires) como opuesta en teramente á los
artículos del tratado".
En atención a tales circunstancias solicitaba del Virrey que se
adoptara una medida que, sin violar los tratados, reparara los daños
indicados, al par que proponía una posible solución al problema:
"Entre Jm varios medios q.e pudiera apuntarse para lograr el fin pro
puesto no ocupa el menor lugar en el concepto del Cabildo, q.e el Govierno nombre una comisión, que, enterada de los artículos del tratado, pro
ceda al lugar destinado al reembarco de las tropas de Buenos Aires, paraque encargándose de aquellos esclabos, y demás especies que no estén com
prendidas en el convenio, las reserve, pja entregarlas a sus dueños, luego q.e
hagan constar de su propiedad. Sobre todo V.E. ([S.]) (Icón sus conoci
mientos y)] que conoce ([mejor]) los verdaderos intereses de este Pueblo,
y el mérito de sus habitantes, sabrá adoptar a beneficio ([en obsequio]) de
ellos las mejores providencias". (28)

"Governador Político y Militar desta Plaza Don Gaspar de Bigodet, del
Cavildo pleno, Comandante General de Marina, Mariscal de Campo Marqués
de Medina, Brigadier Don Vicente María Muesas, del Regente y Oidores
Don Tomas Anzotegui, Don Manuel Reyes, Don Manuel Villota, Don Juan
de Zea, de los antedichos comisionados Acevedo y Garfias, Ministros de
Real Hacienda, Administrador de Aduana y de sus Comerciantes y otros
tantos hacendados".
surgió, según lo afirma el propio Elío
"uniformedictamen y aclamación".
Hay que fijar bien que el Armisticio de octubre no se suscribió
contra los orientales sino a pesar de los orientales; en efecto, el Go
bierno de Buenos Aires intentó evitar el sacrificio a que exponía al
vecindario de la Banda Oriental. El pronunciamiento de la Panadería
de Vidal le había demostrado que existía una voluntad firme en contra
de las resoluciones tomadas; pero, junto a eso, también comprendió
que tenía una sola alternativa para solucionar su situación: pactar
con Elío; y para poder pactar debía inevitablemente acceder a las
imperiosas
proposiciones
delvimos—
Virrey. el Cabildo bonaerense rehizo lo
El 3 de
setiembre —lo
acordado el día anterior entre los representantes de Montevideo yla Capital; pero Acevedo, Sierra y Garfias rechazaron las variaciones,
principalmente por lo muy limitada que quedaba la jurisdicción que

ARMISTICIO DEL 20 DE OCTUBRE
Levantado el sitio de Montevideo, tal como lo habían pedido insis
tentemente los diputados del Virrey, continuaron las negociaciones.
El cese del asedio significaba la exteriorización de una predisposición
mutua para llegar a un definitivo acuerdo.
Faltaba sólo el ajuste de algunos términos. Elío, antes de tomar
una resolución definitiva, para salvar
"una que otra dificultad, que es inseparable por lo común de la execución
de medidas que no están siempre de acuerdo con todas las miras humanas".
a la vez que conseguir
"acallar algunos pocos descontentos con esa transacion por sus fines par
ticulares".
resolvió convocar a una Junta Solemne con la que consultó
"cada uno de los Artículos que abraza".
(28) Borrador del oficio del Cabildo de Montevideo a Elío. Montevideo, 19 de Octubre
de 1811. Archivo General de la Nación, Montevideo, Archivo General Administrativo^
Libro 569, f. 66/7.

se leLlegado
quería reconocer
al Virrey.
el Triunvirato
al gobierno, Buenos Aires vuelve a buscar
el arreglo y se encuentra —como era de prever— con la obstinada per
manencia de Elío en sus proposiciones. El Gobierno de Buenos Aires
quiso rechazarlas; lo impulsaban a ello los mismos motivos que los
de los primeros días de setiembre, junto con el pronunciamiento ca
tegórico de los Orientales; pero el intento quedó en intento; no pudo
vencer la firmeza que tenía el Virrey, respaldado en circunstancias
favorables, y hubo de tranzar aún cuando para ello "olvidara" dar
intervención —como lo había hecho en la ocasión pasada— al Ca
bildo de Buenos Aires. (2) Y así, por influjo exclusivo de las cir
cunstancias y sin malquerencia hacia los orientales, Buenos Aires tuvo
que llegar a lo requerido por Elío, pero con el pensamiento de que
ésta había de ser una providencia transitoria.
"La patria exige ere este momento el sacrificio de vuestros deseos —les
decía a los orientales el 27 de octubre— y por mucho que parezca contrariada
esa propensión genial á servirla, luchando con los rigores de la guerra,
quiere economizar esa sangre, que le es tan preciosa; para que oportuna
mente empleada decida de su suerte futura". (3)
(1)Oficio de Elío al Ministro de Estado. Montevideo, 3 de Noviembre de 1811. Gus
tavo Gallinal: "Correspondencia del Virrey Feo. Xavier Elío". Revista del Instituto
Histórico y Geográfico del Uruguay, o. cit., t. II, n. 2, pág. 1019.
(2)Véase
Pereda:
"Artigas",
o. cit.,de
t. Buenos
I, pág. Aires
414. del 27 de Octubre de 1811. Ga(3)Artículo
de Oficio
de la Gazeta
zeta de Buenos Aires, o. cit., t. II, pág. 844.. .':. .. \

— 243 —
— 242 —

�-^f8 -Sed 'i| -i '-jio -o 's^jiy souang ap
-O 'II8I P -&gt;qmO P LZ PP ^-"¡V
g ap mazBj) ej ^p oioijq ap oin^ijjy ()
•^l^ 4ÍBd 'i -i '-i;a -o \¡snSpjyn :vaaaa^ asB8¿Y (Z)
"6101 "^^^ '^ o'n 'II •' ''V3 " 'AvnonHQ iaa oouvHooa^ a
oxnxixsHj Taa visiAag \,&lt;&gt;JÍ3 jatan\ 'oo^ Á.au\^ jap movapvodsajiojn :inm?9 oavx
'1181 aP ajqraaiAOj^ ap •oapiAajnoj^ opojsg ap ojismi^^ jo oi;g ap oioijQ (^)

py
8P 61 '

OAiqojy 'oapi/valuoj^ 'aoi3\s^¡ 0[ ap (Bj^u^^ OAiqjjy
'[[81
ap
'1/99 i '69S
o*&lt;fíl
^ !13 oaptaajuo¡n ap opjjqn^) jap opifo jap jopv
\tvzDjqo anb sojn^xuy so^ ap oun

^^^ \vuninj ajians ns ap optoap opoajduta ajuaiu
•vvnuodo anb nund ivsopajd unj sa a\ artb 'auSuns usa ivzttuouooa auarnb
'ouianS oj ap sajogu soj uoo opuDifonj 'vjiiaias y jntuaíi uotsuadoid t&gt;sa
opDtjDutuoo v^zajDd anb oipnui Jod X —auqmoo ap ¿^ ja sajojuaiuo soj v moap
saj—• soasap souisana ap otjifijjus ja otuawoui a ¡so na a&amp;ixa mjjnd vjn
•bijojisubjj Biou^piAOJd Bun j^s ap BiqBij Bisa
anb ap ojuainiBsnad p uod oiad 'oq^ jod opuanbaa o^ b jB^aj^ ^nb
OAni 89Jiy souang 'saje^uai-io o[ Bioeq Biauojanb^iu uis A. sepuBjsuno
-jio sb[ ap OAisnpxa ofn^juí jod 'isb ^ (^) -sajiy soaang ap op^iq
-B3 ye —BpBSBd noisBao- B{ ua oipaq Bjqsi| o[ oraoa— uopuaAjajai
JBp itBJBpiAJO,, Ofja BJBd OpUBnD UtlB JBZUBJ} 3p Oqtll[ A 'S3^qBJOAB^
SBpuB^sunajp na opBp^dsaj 'Xajjj^ p Bjuaj anb Bzguuij bj j^du^a
opnd ou íoiuaim ua opanb o^uajuí p ojad ísa^Bju^iaQ so[ ap ooijoáaj
-B3 oiuoiuiBpunuoad p uo^ ojunf 'ajqmayias ap SBip sojamiid so[ ap
eo[ anb soAijoui eomsiin so[ O[p b UBqBs^nthni o( :sb[jbzbijo3j osmb
sajiy souang ap oujonp^ [^j 'sauopisodojd sns ua oj[^ ap biououbui
-jad spBuijsqo B[ uoa —jaAajd ap Bja ouioa— Bjjuan^uo as A of^ajjB ^a
jBosnq b aApnA saaxy souang 'oujaiqo^ p3 ojBJiAunwj^ p opBSaf'j
•^ojji^ jb jaaouo^aj Buonb a\ as
anb U9poipsj^nf bj Bqepanb anb BpBjiuiij Ánui o\ jod ainauípdpuijd
'sauopBiJBA sb[ uoaBZBq^aj sbijjb^ jÍ ejjaig 'opaAaay ojad í[BjidB^) v\
A oapiA8}uojA¿ ap sajuBjuasaadaj soj aj^ua jouaiue Bjp p opBpaooB
oj; oziqaj asuaa^Buoq op[iqB^) p —souiia o\—•• ajqmapas ap g j^
•^ajjij^ pp sauoiaisodojd SBSojjadnii
8bj b lapaaaB ajuauia^qB^iAaui Biqap jB^^^d japod BJBd A íoq^ uoo
JBiasd :uoi3Bn)is ns JBuoionjos BJBd BAiiBUjaijB B[os Bun Bjua; anb
oipuajdtuoa naiquiB^ 'osa b oiunf 'ojad isepBuioi sauoionjosaj sb[ ap
Bjjuoa ua auuij ps^un^oA Bun Bjisixa anb opBjjsoiuap Bjqsq a{ JBpi^ ap
BtaapBUBj b^ ap ojuaiinBi^unuoad ^^ -^BjuaiJQ Bpu^g B[ ap ou^puioaA
p Bjuodxa anb b oioijijobs p jbjia3 ojuajuí sajiy souang ap oujaiq
•O I3 'oiaaja ua ^sa^siuauo so\ ap jBsad b ouis sa^^uaijo soj
as ou ajqnjoo ap opijsiuijy p anb uaiq JBÍij anb
jp

avijoftun^

oidoad [a BuuijB o\ unSas 'pi
•tt$opDpuaom¡ sojuni
A sajumoiawo^ sns ap X vuvnpy ap jopojistmuipy 'opuaioofl /"ay
ap sojisiui^^^ 'svifjof) X opaaaoy sopmtoisiuioo so^npaiuo soj ap 'va^ ap
uvn[ uoq 'oiofltj^ januB^^ uoq 'saXa^ janvo^^ uoq 'tníiaiozuy sduioj^ uoq
sauopiQ X ajua¿a}¡ jap 'svsanfl Dijvj^ ajuaot^ uoq laipD^ijg 'vurpíi^^^ ap
sanbiu^^i oduioQ ap p&gt;3sijo^^¡ 'omjv^^^ ap jojauaQ a^uvpumuoj 'ouajd
jap 'japoüifj ap u^dsoQ uoq vzdjj vjsap íofijij^ X ojijíjoj
:p jod BpBjSaiui OAnjaa anb 'ejunf Bipip

oj[nsuoa anb v\ uoo aauía^og ejunf eun b jBaoAnoa oiA[osaj

•jvd sautf sns íod uopvsuouj osa uoo sojuatuoosap sojod sounSjv

Jin8asuoo anb za
•ítsDumuny snjixu str¡ svpot uoo opjanoo ap ajduiats uojsa ou anb sopipaui ap
vmonoaxa vj ap unuioo 0/ jod ajqojadasm ía anb 'pvjjnoifip vjjo anb mtnn

B[ e

JBA^B9 Bjnd
'BAijiutpp
uoi^njosaj
jBtnoj ap sajuB 'oi[^{ -souiauai soungfB
ap ajsnfB
p o[os
Bqsj[B ^ buti
•opjanaB OAijiurjap
un v jB^a[[
Btijntn
uoprsodsipajd Bun ^p uopBziJooajxa
B[ BqBaijiuSis
oipasB ejed
[ap asaa
[^
•sauop^po^an sb[ uojbiiuiiuod 'iajji^ pp sope^ndip so[ ajuatuajuaj
-srsur optpad UBjq^q o[ omoo ¡bj 'oapiAajuoj^; ap orjia p opsjuBAa'j

aa

i^a oi^ixsi^^v

\,soiouapiaojd
sauoíaw
ro^ sojja
ap ([otnbasqo ua^) otoifauaq o imdopv(8Z)
pjqos
'sajuvjtqny sns
ap ojuaui
ja X
'ojqanj atsa ap sasauajui souapvpuaa soj ([jotaw]) aoouoo anb [(X so^uaiui
•íoouoo sns uoo]) (['S]) '^'A opot auqog -popaidojd ns ap jotsuoo unSvu
a~b oSanj 'souanp sns o SDjuoSaujua vd 'a^asa^ svj 'otuaauoo ^a ua sopipuajd
•tuoj uajsa ou anb sapadsa sputap X 'soqojosa iojjanbo ap asopwoíjnoua anb
•DJDd 'sauty souang ap sodojj soj ap ojjvquiaau jo opouijsap jngnj jo opao
-oíd 'opDjvuj jap sojnjijjv soj ap vpojaiua 'anb 'uoisiutoo oun ajqutou ouuata
'O Ia ^'b 'PltaoD 1aP oidaouoo ja ua loinj jouatu ja odnoo ou ojsand
•oud uif ja jbjSoj vuvd asjojundo ojaipnd a'b soipaut sotioa
sof a-iW^^n
-Buiafqojd
fqd [B uopn[os a^qísod Bun Biuodojd anb JBd [B 'sopsatput
souep sof BJBJBdaj 'sop^jBJi so[ jbjota uis 'anb spipacu enn BJBjdopo
as anb iajai^ [ap BqBjp^os SBiauBjsun^ap sa[B) b uopuajB u^

soj v atuauiojaj ua visando ouioo (saity souang ap) •tlopo}Oj$
ojtoia^a jap
¡ap Ofonpuoo
sojnoifjo
oj ouaptsuo^ X 'sofanb soisa ap popjaa vj ap om^as oís opjiqv^ jg
•saiuo anb vuasiut X zasoosa ap opojsa ouisrui ja u- tompuotap 'ooznpuoo ou
anb 'vuopiad opou X 'oujuanoua sojuonb uoa vjjsojjo 'soqojosa ap uopjod
oun 'jnn-iaqij o¡ • ap oqitooijo osopiujad ;a uoo X 'sniapuoq ra^ oívq opti

�Tampoco para el Virrey el Tratado adquiría carácter de solución
definitiva; el 3 de noviembre al informar al Ministro de Estado sobre
el convenio le señalaba:
"há empezado la victoria a convertir sus ojos risueños acia nosotros; y si
S.A. la ayuda oportunamente con sus auxilios ahuyentando para siempre
a los revolucionarios gobernantes, y sus partidarios S. A. puede tener la
satisfacción de que aqui nada se há dejado ni dejará de hacer por defender
la Sagrada Causa, procurando inspirar confianza a los que pueden y deben
cooperar en ella; pero es inevitable confesar que sin los recordados au
xilios y la protección de S.A., será infructuoso todo genero de sacrificos". (4)
Tal era el ánimo con que ambas partes contratantes fueron a la
estructuración del armisticio.
El 7 de Octubre, Acevedo y Salazar, Garfias y Pérez convinieron
en la redacción de un Tratado Preliminar para ser sometido al es
tudio de las autoridades de Montevideo y Buenos Aires, el que fue la
base del Acuerdo definitivo del 20.
"Congregados acordaron dhoss. Sres los art^ siguientes:
"1P...Ambas partes contratantes á nombre detodos los habitantes sugetos
á su mando protextan solemnemente ala faz del universo q.e no re
conoce, ni reconocerá jamas otro Soverano que el Señor D. Fernando
7. de Borbon y a sus legítimos sucesores y descendientes.
"2P...Sin embargo de considerarse el Gobierno de Buenos Aires sin fa
cultades necesarias en su actual estado, y que, en consecuencia debe
resevarse para la deliberación del Congreso general de las Provincias
que está para reunirse, la determinación sobre el grave é importante
asunto del reconocim.to de las cortes generales y extraordinarias déla
Monarquía; se declara con todo que reconoce la unidad indivisible
de la Nación Española de la qual forman parte integral las Provincias
del Rio de la Plata en unión con la Península, y con las demás
partes de América q.e no tienen otro Soberano q.e el señor d, Fer
nando 7.".
"3P.. .Persuadido firmemente el Gobierno de Buenos Aires de la justicia
y necesidad de auxiliar y sostener a la Madre Patria en la Santa
guerra q.e con tanto tesón y gloria sostiene contra el usurpador déla
Europa, conviene gustosísima en procurar remitir á España á la
mayor brevedad todos los socorros pecuniarios que permita al pre
sente estado délas Rentas y los que pueden recogerse de la franqueza
y generosidad de los habitantes á que el Gobierno propenderá con
las más eficazes providencias é insinuación^". (5)
(4)Oficio de Elío al Ministro de Estado. Montevideo, 3 de Noviembre de 1811. Gus
tavo Gallinal: Correspondencia del Virrey Feo. Xavier Elío, en Revista del Instituto
Histórico y Geográfico del Uruguay, o. cit., t. II, n. 2, pág. 1020.
(5)[Convenio Preliminar del 7 de Octubre de 1811]. Manuscrito s/d y s/f. Archivo
General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional "Banda Oriental
1810-1814". X, 1, 5, 10.
El día anterior Elío había nombrado a Acevedo y Salazar para representarlo en las tratativas con los diputados de Buenos Aires. Así le escribió:
"Persuadido de la prudencia, zelo, y patriotismo de V. Sias-, he venido en comi
sionarle con amplitud de poderes paratratar conel Señor Diputado del Gobierno de
Buenos Ayres Doctor Don José Julián Pérez, de los medios de restablecer la paz y tran
quilidad en estas Provincias con la calidad de darme cuenta de lo que se acordase
entre ambas partes para su ratificación
Archivo General de la Nación. Donación Eduardo Acevedo, Caja 1.
— 244 —

— 245 ^

�9fZ -^
P! 'Pl (6)
•(tsoiauap
•uadap soapoadsaj sns X 'oapiaafuoy^ X sajt^- s-jf a^jua jotu jod X,
ouayi j-d mojamos X oiDuapuodsajjoo 'uoiJootunuto^ vj smouauaaosap
sajomoo soj ap sa%ua oqojjm¡ as outoo aruiouaiua piaoajqoisai ag- • 'o'fl,,
-'••• •:BqB8ajSB as j^
•(ísnunuof
sns ap uoisasod voifiood X vjatnb ua pimcap saj as sopoui sopo} ap X
^ sns o otsná s pjinjpsa-i as jtnuaiuo vpuDti vj ap ouisaa opox'"o'l^
:anb BioajqB^sa as 0-¿ -^jb jap ot.iBjo.ioa omo^
"rwaj ojjy ja na sBjouBdsa SBzjanj sbj ap apf jb

•J&gt;t -PI (8)
Pi 'Pl (i)
' P! "Pl (9)anb
pusg b[ Bpoj BJBOJBqe oifjj ap uop^ipsunf B[ anb Jaaafq^jsa
oiapisuoa ag •saje}i[ini sauopejodjoo sb[ uod ^juam^junfuo^ 'oaa[d
ua sajiy souang ap oiuaiqo^) [B sandsap A opiyqB^ [B a^qBida^ein
saanf sepoj b anj oja^ 'Bxiaig Á sbijjb^) 'opaAaay sajonas so[ uasaf
-npojjur as uojBj^of opBjBjj o[ ap [buij fB anb saaopips sb[ jBjdaoe b
Bjsandsip oíaajed sajiy sonang ap Bjunf b^ Bjp pnby "eipjo^sip bj
ap uoptmuijuoD bj ap jej^aaa oaijoiu ja BjsBq Á oppnasip sera ojund
ja opis Biqcq —0-g ojnai^je aisa ap ja sa [Bi^uBjsns opiua}uoa oXno—
ajqmapag ap ^ jap ja ua f op^^jBdB j^ -ojuni-ij joíbiu ns opBzuBOje
Bjjqetj o^notjjB ajsa ap nopBoijijBj bj oij^j opin^^suoa Bjaiqnq rg

' oiuaiuwpowoon atuasaud ja jDdpiund^
ap ostrnojdinoo ja Bijsixa o[os bjoijb oja&lt;j
^juajj pp Bmajqojd 3abj^ p 'ajuaiuBauBjuauíoui souain
oj aod pío; on is 'BiJBnopnjos saiiy souang epipam BÁn^ uoo 'bbij^
-jboi sns Bjaipnadsns anb BJBd aq^anaXo^) b jbioijo ap ajqmaijag ap
^ p oiíj^sns BjqBq as anb oeiraojdraoo p 'oapiAa)no[\[ ap ajJBd jod
'3juaui[iqt;q nBipnp \ o[n^uJB p ua SBpBjoBd SBpuapiAoad sb^
(6) 'oiuatwioajuooD aiuasaid ja ajopuvdtoyuvd arpauaXo^)
•t ouag jo X 'nuaj jap Xaui^ -jog -oiux^ jv vjm^ifo -^-g ajuawjünSj- • 'o'Zln
•tísot3Utaouj sojsa ap
X sojjanj 'oi}¡ ja ua oanbojq X pvptjitsoif- npoj asas o^anj apsap
a'b vuvd SBSiJajd sauapuo sdj jojqij ua oox^ 'g uaiquim vpan(f •' O'H,,
soqum v SDpojsafmmu ajua3a}f adtou\i¿ jog jap sauoijuajui su;
ajuamSisuo^ jouoiis^ oiuojijjaj ja auqtj uaxap X sojatuouf sns p uaiyi

'uowqo^ oijo X oun rd soi/^at/ unas a'b asvjo
viambjonb ap souauoisijd soj sopoj afuiointpautut sopmjiisa^ uoiag' * "0'6,,
• ^opiifoitxa anf a-b ap sojund sóido id
soj ua nunpanb jmuaiuo vpuDa oj o aiuatoauauad miajjiuy oj Dpox" 'o'8,,
^ svuiap X ajsa ap
mouDcuasqo njap sajuoioS ua/os a-b ouiaiqoS ojjo X oun ap uouiaj X
oja^aj opoi jauodap soptpuauaiduioo unai^ as anb soj pn^^ia ns ua
opuaiqap 'a%xod vj¡o X oun i-d soptjun^o smouauaavsap str¡ ap vsnno
lod 'vpvcuasqo n^onpuoo vj ajuauivuafua opuvpiajo 'oatjoui niatnbpmb
ouio tu 'svuuv sdj opDuiO} sajadvd ottjosa jaqvt¡ jod tu 'optuat vÁtn¡
a-b svoijijod sauotuido sdj uod asanf a-b uopipuo^ o opnjsa 'viafsa
•{biuoijo ainajj p na z^d sun
b jbS^^^ nBjSixa eBiouBtsunojp sbj anb uoa Biaua^jn B[ epep japaa b
so^sandsip usqBjsa 'ojoadsB asa na ^ajji^y pp Biou^^isuBjjni
-anbut bj ap sopipsnsjad 'sajiy sonang ap sotJBSima so^ Bjoqy 'S
-eiq sapBpiaojnB sb^ ap ajj^ne bj b sopBjqi[ otjojijjo^ pnbB ap ouio^a
so^ sopo^ b jBÍap a^qísodini BJa anbjod asjiiimpB Bipod ou '[

soquto ap ouojujajja vpimp anb ajiuiij ja v^as nuoinj ja anb opotu
(8) -¿ouiaiqo^)
ap 'Xaiiyi -jog ow'x¡[ jap vj a-b pvpiuojno vito njzouojaj as njja
opot ua anb uis djojj vj ap oiy jap jnjuauo npuvn vj ajuauíojajua
uoAvdnoosap sajiy souang ap oujaiqof) jo uaoapaqo anb svdojj s7''o'9,,
•uoioBnjis
uoioBnjis A u^pBOj
u^pBOja ns ap soaijooi soj opueaijdxa
y souang ap oujtaiqo^) ja asji^utp Bjqap nainb b BuBds^ ap sajjo^)
sej b sa anb ajuauíBjoajj^d aBjuas ruopBJspB Bun eqeasnq oapiAaj
-noj^f o-s A ^^ sojnaj^je soj noa BJoqy -opunuí jap sauops^[ sbj scpo^
b ajuatuBpBuiuuajapui oais 'euBds^ ap sajjo^ sbj b ajuaiuBspajd ou
BiJiáuip as ojsoijiubj^ ja :a}UB}jodint nop^aijipom Bun oppnpoj^
-ai BjqB^ 'sajiiy souang ap sopBjndiQ soj uoa sbijjb^) A jBzejBg A opaA
-aay '^jjaig Jod opepaooB oj ap uoisia^j bj jbjbjj je ajquia^as ap g
jap noiunaj bj na as^aja^noq opjiq^^ ja 'op^sajdxa Bjsa omo^
'Buajd
om^isnoa
oapiAaj
-uoj^f anb oSanj sootaja^ 'A^ixx^
japuopejdaaB
ojunoj un Bun
ouioo
BjjpjBA openoia
-natu oíaaAUoa jou^jub jb uoioBpj uod anb opeSaaSe un sa aje^
(1)p "usoasap
X sauoiouajm
smjouipjoojj
(1)
•xa X sajojauaS sajio^ so]
uv/sa/iuvui
n ojnsutuajsns
oj p
uasvd anb
vzuotfuo^ ns ap svuosuad svui o oun pjvjqwou oujaiqof) opijafau jg-' 'o',,
*ua)naniBiuojd,, asjBiAaa Bjjaqap anb 'sajajuí ap ou^ig na
'sBuiap^ aaajqejsa as anb na A sajjo^ sbj b sajiy souang ap oujaiq&amp;
ja Jiííijip Biqap anb ojsarjiaBj^ jap opruajuoa ja ajnamesajdxa
as anb na 'ajqtnaijag ap g jap jb ojaadsaj 'jBjamnn a^sa a

(9) sns
\J-i9uaS
osauSuoj
umovjaqij
-ap mpip afuo oj o%so%i sopotndiQ
a^ sojja
p otauajap
ja uapuadsns
t&gt; opoSijqo uoy aj anb sosno^ so^ opuvotjdxa sauo'^ sü] p ojsai/iuDiu
un atuawDfuoid jigijtp o aoajfo as saiiy souang ap ouuatqof) jap
soidrjuud X sopimuitiuas soj ap 'pojnuaouis vj ap uopvjisowap u¡^- "o'fn

.-oiuaAUOD
BinSas
j^
•sojdaouoD sojjanbB uoa jen^t
opoj unjana
Bisa opiuaj
-noa ns ísajjy sonang ap bz8[bjjo^ jb^jj bj na ajqmapag ap ^ ja opsp
-joaB oj ap saurj bj na ^nuijuoa as sojn^t^jB sojampd sojsa u^

�"15... .En consecuencia al antecedente artículo todo Buque Nacional ó
extrangero podrá libremente entrar en los Puertos de uno y otro
territorio, pagando respectivamente en ellos las correspond.tes Reales
derechos conforme á un arreglo particular q.e se acordará entre los
dos Gobiernos".
"16....En el caso de invadan px una Potencia extran^era se obligan resciprocam.te ambos Gobiernos á prestarse todos los auxilios nece
sarios pa rechazar las fuerzas enemigas". (10)
El decimosexto apartado pretende resumir conceptos expresados
más ampliamente el 2 de Setiembre. En el artículo 7. de aquél Pre
liminar se dijo que las tropas de Buenos Aires no se retirarían hasta
tanto no lo hicieran las portuguesas:
"siempre a la observación cuidadosa de los movimientos de las tropas por
tuguesas hasta que el territorio... haya sido evacuado... en cuyo caso
libres ya de fundados recelos...". (11)
Y en el n. 10 se había establecido que ambos gobiernos quedaban
"obligados" a prestarse mutuo apoyo cuando hubiera amenaza de una
invasión extrangera
"aunque venga con el color o titulo de mediar y pacificar nuestras divi
siones y diferencias".

del Arroyo de S.n José las tropas que se hallan á la vista de esta
Plaza dexando libre la comunicación y abasto de Monl.o y el Ex.mo
Sor. virey dará igualm.te orden p.a la propia cesación de hostili
dades, y bloqueo en el Rio, y oficiará al Señor Gral. de las tropas
Portuguesas p.a q.e no avanzen estas, sino q.e suspendan sus
marchas". (13)
Este Convenio fue hecho conocer por los signatarios para su rati
ficación a las autoridades de Montevideo y de Buenos Aires respec
tivamente. Una y otra hicieron algunas modificaciones —en especial
la Junta— a esos artículos. Buenos Aires junto con la copia del Tratado
Preliminar recibió un oficio de Pérez en el cual le indicaba su posición
respecto del movimiento de las tropas sitiadoras:
"la retirada de nuestras tropas—escribía—á la otra parte del Arroyo de
S.n José no debe hacerse hasta el regreso de este Correo, con todo espero
que VE. tenga á bien despacharlo sin perdida de momento porque su de
mora puede ocasionar incalculables perjuicios". (14)
Además Juan José Passo se trasladó a Buenos Aires para ampliar
el significado y la razón de lo acordado. (15)
Con esa base y teniendo siempre presentes las dificultades mili
tares y económicas por que atravesaba la Capital, la Junta devolvió
a Pérez lo estipulado diciéndole:

Considerando a la luz de estos antecedentes el precedente artículo
16 podemos medir el alcance y el objetivo concreto que con él se
perseguía: rechazar la intervención portuguesa en cualquier forma
que viniera.
También se estipuló:

"Con la brevedad que há sido posible, y exige V. en su oficio de 8
del corriente, sele dirigen por éste Govierno ratificadas las estipulaciones
que lo acompañaban; en las quales aún que se advierten algunas anota
ciones no trascienden (ala) ([en la]) Substancia délos convenios y (si al)
([estipulados, y siaí\) objeto de aclarar unos conceptos que ([pudieran])
en lo sucesivo (discernidos pudieran) despertar (ízelos en ambos go]) (mo
tivos de desavenencia) Gobiernos ([con perjuicio de la común tranquilidad"]).

"17....El Ex.mo S.or Virrey protexta no variar este sistema hasta q.e las
Cortes declaren su voluntad ". (12)

Y finalmente le ordenaba que procediera al canje de sus poderes

Con lo cual venía a dejarse sentado que el Convenio podía ser des
conocido por las Cortes ya que ellas debían "declarar su voluntad" al
respecto.
Finalizaba el Acuerdo Preliminar del 7 de Octubre:
"1S....Ambos Gobiernos se obligan á la religiosa observancia de lo esti
pulado, constituyéndose en la responsabilidad de las resultas q.e
pudiese ocasionar su infracción".
"19... .Antes de explicarlo debe acordarse el tiempo y modo de dar cumplim.to al artículo sobre evacuación de las tropas de la vanda
oriental".
"20....El Señor Diputado del Gobierno de Buenos Aires se ofrece á dar
por su parte al momento una orden clara y terminante á fin de
q.e antes de la ratificación del presente tratado se retiren más allá
(10)Id., id.
(11)Tratado Preliminar del 2 de Setiembre de 1811. Buenos Aires, "Actas del Ex
tinto Cabildo de Buenos Aires^. Acta del 3 de Setiembre de 1811.
(12)[Convenio Preliminar del 7 de Octubre de 1811]. Mansc. s/d, s/f. Archivo Ge
neral de la Nación Argentina. Buenos Aires. "Banda Oriental 1810-1814". X 1, 5, 10.
— 248 —,

advirtiéndole
"que por cartas separadas se le instruye de como debe conducirse en su reti
rada y la del Exercito". (16)
Las indicaciones a que hacía mención la Junta se referían solo
a 6 artículos pero en conjunto ellas tenían cierta importancia.
En el numeral 8 indicaba que la artillería perteneciente a la
Banda Oriental se entregaría
"en los puntos donde actualmie estS',
Sobre el apartado 11, que trataba del cese del bloqueo y de las
demás acciones navales, aclaraba:
(14)Oficio
(13)Id.,
id.de Pérez a la Junta. Arroyo Seco, Octubre 8 de 1811. Archivo General
de la Nación Argentina. Buenos Aires, leg. cit.
(16)Ojicio
(15)W., id.de la Junta de Buenos Aires a J. J. Pérez. Buenos Aires, 12 de Octibre
de 1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires, leg. cit., n. 113.
— 249 —

�"Eli o*n '"'í9 -Í9I '8aJ!V onang 'eaiiua^^iy uoptjj^ j p jBjaiw^ OAnpjy '^x8I P
iqi.^&gt;0 f SI 'esJiy souang 'zJa¿ '/ "/ saJi^ souang p Djunf ^ ap oiotfQ (91)
•p; -'p/ (SI)
•jp -891 '^^jiy Bonang •Bm^usSjy uopBj^ B[ ap
Aiqajy ^iigi op g sjqnjaQ 'O3S &lt;&gt;A&gt; O JJV •t"1/ 7 Iai^d aP "i^ifO (H)
•PJ 'P/ (1)
IBqBJBpB 'S3JBABU 831101338 SB
sbj ap ^ oanbojq jap asaD jap BqBjBjj anb '^j opB^jBd^ ja
\2%sa

— 8fZ —
'Oí 'S 'I X ',.81-0181 I"oaiJO BPaBa,, 'ajry onang -na;
-^ OAiq^jy -j/e 'p/s -asuBj^ "[ IU8I ap ajqn]30 p ¿ |ap jijuiiui^j^ oraaAi
nop\[ i p
'II8I ap ajqm^iias ap jap Bi^y ^.sajty soaang ap
•*3 PP WV -sjiy soaang "usi p ajqmaiiag ap ^ jap jenimiiaj^om
opsiBJx "(n)
ojoji
• "P/ (01)
ojjv sbuí uajpaj as opojDjj ajuasaud jap uptoo^tfttou vj ap sajuv a'br
ap utf p ajuvwuijaj A mvjo uapjo vun ojuauioui jo auvd ns uod
jop p aoaufo as s^jiy souang ap oujaiqof^ pp opnjndiQ jouag ¡y • 'o'0Z

apuop sojund soj uan

as jBjuaijQ Bpueg
bj b a^uapauajjad BjjajjiiJB bj anb Bqesipai g jBjamnu ja u^
•BIOUBJJodlUl BJJ9I3 UBIUd) SBfp OJUnfuOD U3 OJ^d 8O[ll0I}JB 9 B
o^os UBjaaja^ ^s B^unf bj uoiouaui bi3bi| ^nb b sanopBJipui
^^ ((g ;p vj í upo^
•íjaj nt ua ^sjjonpuoo aqap otuoo ap aXnjjstn a; as svpDjDdas sojjjao jod anbn

vpuoa oj ap sodouj $^ ap uoponotxia ajqos ojnoijjo ja oruiijd
-tun^ jop sp opoiu A odutait ja asuupjo^o aqap ojjoojjdxa ap saiuy •'0'6U,
ns jouoisd3o 'opojnd
asatpnd
a-b sojjnsaj svj ap popijiqvsuodsaj•uuoi33ojfut
V] ua asopuaAnjpsuoo
•psa oj ap mouDíiuasqo osoiSijaj 0/ p uvSijqo as souuaiqo^) soquty • •
raaqn

ap ¿ jap Jt'uiunpj^ opjanay ja qjj

jb ttpBjunjoA ns jBJBjaap,, ueiqap sbjj anb eÁ sajjo^ sbj jod opioonoo
•ojaadsaj
-sap jas Bipod oiu^auo^ ja anb opBjuae asJBfap b biu9a j^na oj
sns ap afuBO [B BJOipaoojd anb BqBuapjto a^ aiuaui[Buij
[unuioo rr¡ ap ototnUad uoo~\) soujatqOQ (mouauaavsap ap soati
•ova.) ([oíi soqtuo ua sojaz]) jouadsap (uvuajpnd sopituaasip) oatsa^ns o\ ua
([imiaipnd]) anb soidaouoo soun jvjdjdo ap otafqo ([1pis ^ 'sopojndiisa])
(jd isj A sotuanuoo sojap mountsqng (\r^ ua^) (np&gt;) uapua%3sx&gt;i% ou sauoio
•djouv süwiijjv tiauampo as anb uno sajonb soj ua iunqvundwooo o\ anb
sauoiovjndíjsa so^ snpüoifijou oiuamof) a%sa jod ua^^jip ajas 'ajuaijjoj jap
g ap opi/o ns ua -y¡ a^vxa t 'ajqisod opis pi¡ anb popaoajq o¡
:3|opuapip ope^ndpsa o[ zajaj b
oiA[OA^p B^nnf bj 'pjidB3 b^ BqBsaABjjB anb Jod SBsiinouo^a j s^jbj
-i[itn s^peijnsijtp sb[ sa^uasajd ^adraaig opuaiua^ A. assq Bea no^
(-[) "opBpaoaB o¡ ^p uozbj bj á opBoijiu^is ja
e BJBd sajiy souang b ^pBjsBj) as ossbj asof nenf setaapy
(tl) 'jsomníiad sajqv^nDjvout jduoisvso apand vjoiu
•ap ns anbiod ojuauiout ap vprpiad uts ojuovoDdsap uaiq p vguaj ••^J\ anb
ouadsa opot uod 'oauuoj ajsa ap osa^Sai \a vjsm{ asja^ov aqap ou asof u-g
ap oíouy jap ajjod o^io vj v—mqij^sa—sodoJi sojjsanu ap cpoji;aj o¡n
SBdojj sbj ap o^uairaiAOin jap
aopisod ns BqBoipui o\ jcn^ ja na za-iaj ap oíatjo un oiqiaajpj
opBjBjj^ jap Bidoa bj uoa oiunf sajiy souang -sojnanjB sosa b —Bjunf ej
jBiaadsa ua— sauoiae^ijipoui SBunájB uojaiaiq bjjo A buJ -ajuaniBAij
-aadeaj sajiy souang ap Á oapiAajuoj^ ap sapspuojnB sbj b uojaBaij
ns BJBd soiJBiEuáis soj iod jaaouoa oqaaq anj oiu^auo^

(SI)

sns uvpuadsns amb ouis 'sn^sa uazuoav ou 3-b trd st&gt;san^nno¿
svdouj soj ap 'jvjff -touaf; jv jdiji/o A 'o?y ja ua oanbojq X 'sapop
-tjijsov ap uoí^vsao mdoid vj trd uapjo aruijmi^i piDp Aaxia '^o
owx^^ ja A o-}uof\¡ ap oisoqo A uoi^ootunuto^ vj ajqtj opuoxap ttzojj
t&gt;tsa ap ?sia bj v uvjjvu as anb sodouj snj aso[ v ap oíLouy jap

* potunjoa
ns uajrtjoap
satio^y
sbj a'b vjsvy ouiajsis ajsa jmjoa (ZI)
ou ojxatojd
Aa^i^
uo-g owxg
J^"'omUn

:ojndi}sa as uai
j}sa
as
uaiquiBj^
buijoj jatnbjBna ua BsanSniJod uoiau^Ajajut bj jBzsqaax'BJaiULA
.-BinSasaad
anb
as ¡a uoa anb oiajauoa OAiiafqo ja Á aaueajB ja Jipam soinapod
o[naijJB ajuapaaajd ja sajuapaaajuB so^sa ap znj bj b opu

•i/jip sojjsanu ÁOotftDDd A jtnpaut ap ojmti o jojod ja'ltsmouajaftp
uoo oüuaa anbunon
A sauots

BjaSuBjjxa
uoisbaui
aun ap BZBuauíB Bjaiqnq opu^no o^odB onjnni asjejsajd
b usope^ijqo,,
ueqepanb soujaiqoS soqine anb oppajq^}sa Bjqsq as q\ o*n ja ua j^

(II)
sopopunf
ap oA
sajqij
osd^ oAns ua "' opvnovaa opts dAdu
• •\t"'soja3aj
• ouojiuuai ja
anb n^^mf
sosanSnj
•uod sodojt soj ap sojuatwiaotu soj ap vsopopino upiootuasqo vj o ajdutatsn
:sBsan3njjod sbj usjapiq oj oa ojhbj
bjsbu uBjjBjpaj as ou sajjy souang ap SBdojj sbj anb ofip as JBuitnij
-aj^ janbs ap 0-¿ ojnaj)je ja ug -a^quiaijag ap jj ja aiuatUBijduiB sbui
sopesajdxa sojdaouoa jiumsaj apuaiajd opBjjBds ojxasoinpap [^
(01) 'svSiwaua svzuanf soj josmpa^ trd soijos
•a^au sotjíxnv soj sopoi asjvjsaud p sotuaiqof) soquio aruio^ojdt^
•sai uogijqo as oja^uojjxa mouajoj vun rd uopvcim ap osva ja u^- • 'o'g[,,
soj anua pjopjo^o as a-b jojnotuod ojgaujv un p auuofuoo
souoauap
. 'usoujatqof)
sop
sajoa}¡ sarpuodsajjoo svj sojja ua aiuaumapoadsai opuvüod 'ojjojtuat
ojjo A oun ap aov^nj soj ua jvuiua atuautajqtj pjpod o^aíiuvjjxa
p jouoioof^ anbng opot ojnoy^tt atuapaoajuo jo mouanoasuo^ vg- • 'O'S[,,

�Sor. Virrey á los SS. Dr. José Acevedo y Dji Antonio Garfias, y la Exma.
Junta al Sor. D.n José Julián Pérez para que arreglen el correspondiente
tratado, quienes después de cangear debidamente sus expresados respec
tivos poderes han convenido..." (26)• '
En los primeros cinco artículos no hay diferencias de contenido
respecto al Acuerdo del día 7; solo existen escasísimas variaciones de
vocablos..
Ellos quedaron estipulados definitivamente así:
i
"1... .Ambas partes contratantes á nombre de todos los havitantes sugetos
ásu mando protextan solemnemente ala faz del universo que no reco
nocen, ni reconocerán jamas otro soberano q.e al Sor. Dji Fernando
Séptimo y asus legítimos sucesores y descendientes.

"6....Las tropas que obedecen al Gobierno de Buenos Aires desocuparán
enteramente la vanda oriental del Río de la Plata sin que en toda
ella se reconozca otra autoridad q.e la del Ex.mo Sor. Virrey de
modo que el Paraná será el limite que divida el territorio de ambos
Gobiernos". (28)
Montevideo en las anotaciones al margen que hiciera a aquél tra
tado para guía de José Acevedo y Antonio Garfias, conforme con lo
sustancial, solo pidió que se agregara que el territorio de Paysandú
quedaba comprendido bajo su jurisdicción.
Pero Buenos Aires concorde en ello a su vez indicó muy especial
mente a Pérez —también está visto— que la línea divisoria no podía
ser otra que el río Uruguay y que en consecuencia la indicada del
Paraná
desecharse.
Sindebía
duda para
poder delimitar mejor y soluciolar el conflicto fue
que se llegó a la división de este artículo 6. (del día 7) en dos.

"2....Sin embargo de considerarse la Ex.ma Junta sin las facultades nece
sarias en su actual estado, y que en consecuencia debe reservarse
para la deliberación del congreso general de los Provincias que está
para reunirse, la determinación sobre el grave e importante asunto
del reconocimiento de las Cortes generales y extraordinarias de la
Monarquía; se declara contodo que eldicho gobierno reconoce la
unidad indivisible de la Nación Española de la qual forman parte
integral las Provincias del Rio de la Plata en unión con la Península
y con las demás partes de America que no tienen otro Soberano que
el Sor. Dji Fernando Séptimo.

En el primero se estipula:
"5... • Las Tropas de Buenos Ayres desocuparán enteramente la vanda
Oriental del Río de la Plata hasta el Vruguay sin q." en toda fila ^e
reconozca otra autoridad q.e la del Ex.mo Señor Virrey". (29)
A pesar de este determinación como medida de transacción hubo
necesidad por parte de Buenos Aires de reconocer jurisdicción a
Montevideo sobre algunos pueblos de la margen occidental del Uruguay.
Pero para ello, Elío tuvo que restringir sus pretensiones originarias.

"3... .Persuadido firmemente el Gobierno de Buenos Ayres de la jus
ticia y necesidad de auxiliar y sostener a la madre Patria en la Santa
guerra q.e con tanto tesón y gloria hacen al usurpador de la Eu
ropa comviene gustosísima en procurar remitir á España ala mayor
brevedad todos los socorros pecuniarios q.e permita el presente es
tado de las rentas y los que puedan recogerse de la franqueza y ge
nerosidad délos habitantes á que el Gobierno propenderá con las mus
eficazes probidencias é insinuaciones.

Y así quedó conformado el artículo 7.:
"Los Pueblos del Arroyo de la China, Gualeguay, Gualeguaychu cituados entre Rios, quedarán de la propia suerte sugetos al Gobierno del Ex.mo
Señor Virrey y al déla Ex.ma Junta los demás Pueblos;"
Como prueba de ese complejo problema de concesiones mutuas
queda la estipulación final del artículo 7. que dice:

"4....En demostración de la sinceridad de sus sentimientos y principios
el Gobierno de Buenos Ayres ofrece dirigir prontamente un mani
fiesto á las Cortes, explicando las causas que le han obligado á sus
pender el embio á ellas de sus Diputados hasta la antedicha delibe
ración del congreso general".

"no pudiendo entrar jamas en aquella Provincia ó distrito tropas de uno
de los dos gobierno sin previa anuencia del otro. (30)
Con estos artículos —únicos que se se refieren al problema de
los límites —no quedaba bien delimitada la demarcación geográfica
de las jurisdicciones de las partes contratantes. Sin embargo hubo

"5P...EI insinuado Gobierno nombrará una o mas personas de suConfianza
que pasen á la Península, á manifestar alas Cortes grales. y extraor
dinarias sus intenciones y deseos". (27)
Pero el apartado siguiente tiene que haber sido motivo de ardua
discusión por parte de los comisionados de uno y otro Gobierno. El
7 de octubre se había estipulado —conviene la repetición— lo si
guiente :
(26)"Tratado de Pacificación de las Provincias del Río de la Plata entre el Ex.mo
Señor Virrey Dn. Fran.co Xavier Elio y la Ex.ma Junta Executiva de Buenos Aires". Mon
tevideo, 20 de octubre de 1811. Copia autentificada por Juan Baut.a Esteller. Archivo Ge
neral de la Nación. Montevideo. Archivo General Administrativo, Libro 570, f. 69-70.
Copia en Gazeta de Montevideo, Extraordinaria del miércoles 23 de Octubre de 1811,
n. 48, pág. 337/41, en Biblioteca Nacional, Buenos Aires, Reservado Dirección, n. 28.260;
y en Gazeta de Buenos Aires Extraordinaria del 27 de Octubre de 1811. Gazeta de Buenos
Aires, o. cit., t. I, pág. 844.
(27)Id., id.

•

por parte de Montevideo y Buenos Aires opiniones coincidentes, que
luego no quedaron indicadas en el Tratado, sobre la posesión de dos
puntos: Paysandú y Martín García. En efecto, la Junta facultó a Pérez,
después que este le remitiera el preliminar del 7, para que accediese
a la solicitud de Montevideo en el sentido de que el pueblo de Paysandú estuviera comprendido dentro de los dominios del Virrey.
(28)[Convenio Preliminar del 7 de Octubre]. Mans. s/d.; s./f. Archivo General de la
Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional. "Banda Oriental 1810-1814". X, 1, 5. 10.
(29)Tratado de Pacificación de las Provincias del Río de la Plata entre el Ex.mo
Señor Virrey D.n Franco Xavier Elio y la Ex.ma Junta Executiva de Buenos Aires". Mon
tevideo, 20 de Octubre de 1811. Copia autentificada por Juan Baut.a Esteller. Archivo
General de la Nación. Montevideo. Archivo General Administrativo, Libro 570, fol. 69/70.
(30)Id., id.
.— 253 —

— 252 —

�— ssz —
— z^z —
Vi "PI (OE)
"0¿/69 "lJ '0¿S 0JMn 'OAiiBJjsiuiuipy jBJauaj) oAti^iy •oapiAaiuon^ •uopBj^ b[ ap
OAiq^jy -¡[^i^g Bjnug uBiif Jod BpBjijuuaine Bido^ "n8l p Jqm.i() ap 0^ 'oapiAaj
•uoj^ -lts9jty souang ap oaiin^^x^ ojunf vwx^ dj X oi^^ jatao^ O'^uou^ wq Xaixt^ -ioua
aw'x^ \a ai%ua djo/^ oj ap oty jap svi^uiaojj soj ap upion^ifioDj ap opojB^^ (62)
'01 'S 'I 'X \4tI8t-0I8I IBJa^'-'O "PnBH., 'IBaoiaB^ oiuaiqoj) -sajiy soaang 'Butiua^iy oo¡ob{¿
I ap ¡BJ3U3Q OAlIJJjy -J/-8 i-p/8 -8UBJ^ -[8Jqni3() 9p [ap JBUIUI![3Jd OIU3AUO^] (8^)
jap soiuiuiop so[ ap ojjuop optpuaadmoa BjaiAnjsa npuES
ap ojqand ja anb ap oppuas ja aa oopiAajuoj^ ap pnipijos bj b
asaipaooB anb bjbíI '¿ jap jBuiimjajd [3 Bjaijiuiaj aj ajsa anb sandsap
'zajaj b onnoBj ejunf bj 'oj^ap ug "EjoaB-^) ujijbj^ ^ npuBs^Bj tsojund
eop ap uoisasod B[ aiqos 'opejBj^ p na sep^aipui uo-iepanb ou o^an^
anb 'sajuoppuio^ souotindo sajiy souang Á oapiAaiuop^ ap ajjBd jod
oqnq oáasquia uig -sajuBjBJiuoo ajjBd 9b¡ ap sauoiaoipsijtif sb^ ap
BoijBjSoaS uoioB^JBinap B[ BpBjuuijap aaiq Bqcpanb ou— sajiinjj so[
ap Bina^qoad [B najoipa. as as anb soomn— so^nouJB so;sa no[)
(0) 'ojjo jap mouanuü maaid tíis oujmqoS sop soj ap
ovn p svdoj.% ojiuisip o vjoutaouj vjjanbu ua sdiuvC jBjjua opuaipnd oun
:aoxp anb o'¿ ojnDi:uB pp ^buij upiDB^ndijsa b^ Bpanb
SBnjnuí sauoisaauoa ap Bina^qojd ofa^dino^ ^sa ap sqanid orao^
aísojq3tij svuiap soj vjun[ murx^ vjap p&gt; X a^jji^j uouag
owx^ \ap oiuaiqof) pj soiaüns ajians mdojd tr¡ ap uoinpanb 'sojh ajjua sop
•vnn^ mpAvngaivnQ 'XvnSaivnQ 'vuiif^ dj ap oíOAjy jap sojqanj so-j&gt;t
•o'L In^JlJB [3 opBnuojiíoD ^panb jsb
sanoisaa^ajd sns ai^uujsaj anb OAni oij^j 'o^p BJBd
pp pajuapiooo ua^jBui v\ ap so^qand sounájB ajqos
e uoiooipsijnf jaoouooaj ap saiiy souang ap a^j^d jcod pBpisaoau
oqnq uoioobsubjj ap Bpipain oraoo u9pBniuuaiap aisa ap jBSad y
(6Z) \^ajJÍA JOV3S ow^3 J3P 2 ^'b pvpiuojnv bjjo voxouooai
a? v\i&lt;t opvt ua ob uis Xon^njyi ja vjsuif divjj uj ap ojy jap jvtuaiiQ
vpuoa dj aiuauiDuajua uvjDdn^osap sauXy souang ap sodoJ so^- • 'o'n
as ojamud p u^
asop ua (¿ Bip pp) o*9 o[iioj^jb a^sa ap uotstAip bj b 9^a[[ as anb
anj ojoi^uoo p je^opn^os A jofam jBjiun^ap japod BJed Bpnp utg
'asjBqaasap Biqap bubjbj
pp BpBoipui b^ Bpuanoasuoo ua anb A Á^nSni^ ojj p anb bj^o aas
Bipod ou BiJosiAip Baui[ v\ anb —o^sia Bjsa uaiquie}— ^^-t^&lt;J aiuaui
-[epadsa ^nm ooipui zaA ne b o[p ua apjoauoa sajiy souang ojoj
•noiootpsijnf ns ofsq opipuajdinoa Bq^panb
ripuBS^Ej ap oijojiJjaj p anb BJs^ajáB as anb oipid ojos ^
oj uod auiaojuoo 'sbijjb^ oxuojuy jí opaAaoy asof ap BinS BJBd
•bj} pnbB b BJapiq anb uaSjBiu [b sauoioBjouB sb[ ua
(8Z) '
soquiv ap oiuort-uai ja vpiatp anb ajiuitj ja vías vuvivj ja anb opoui
ap iauuty^ '-to owx^^ jap bj a'b popuoinv vijo nozquooax as vjja
vpoj ua anb vis v%oj¿ vj ap oiy jap jvjuatio vpuva vj atuauvoiaiua
/sauiy souang ap ou^aiqoff jo uaoapaqo anb sndoAi iO7'''o"9,,

'1181 aP 3J1n)J0 aP tZ 8a[ooj3iin [ap BUBinpjoBJlx^ 'oapiAaiaoj^ ap Bisze^ na sido;)
*0¿"69 7 'OÍS -"\'.'l 'oAi^BJisiuiiupy [BJauaj) OAiqjjy -oapiAaluoj^ •uoi.ibj^ b[ ap [bj^o
-9^) OAii^jy *ja|[aiS3[ B'ineg nBnf iod BpB^ijiiuainB Bido^) TI8t 3P ajqnpo ap gg 'oapiAai
ourxn p a-t pia oiojj b¡ ap oitf jap sm^uiaojj st&gt;j ap uotoootfjooj ap

-18 oj —uopijadaj bj auaiAuo^— opBjndrjsa Biqsq as ajqnjao ap ¿
•oujarqo^) ojjo A oun ap sop^aomuioo soj ap ajjsd jod uotsn^sip

' -uooujxa X -sajou^ saiio^ sojp (IZ)
jojsafiuotu
'soasap
pX
'ojnsutuaj
sauotouajut
vj p
sns
uasod
soijoutp
anb
vzuoifuoQns ap souosuad sotu o oun piojqwou ouiaiqof) oponuisut jg- - 'o',,

-aqijap ouoipajuD oj ojsoy sopojndiQ sns
\jouauag
ap sojjaosajSuoo
p oiquia jap
ja japuad
uopoi
•sns p opoütjqo uoy aj anb sosnoo soj opuootjdxa 'sauo^ soj p ojsaif
'íuouf un ajuauiotuo^d JiÜiJip a^ajfo saiXy souang ap oujaiqof) ja
soidpuud X sojuaiuipuas sns ap popt^asuis dj ap uopojtsoutap "3''o'f;,
•sauoponuisut
9 svpuapiqojd
sazv^ifa
svtu svj uoo pjapuadojd oujatqof)
ja anb p sajuojiqotj
sojap poptsouau
-aS X ozanbuojf / ap asjaSooa^ uopand anb soj X so^uaj soj ap opot
•sa atuasaud ja njiu/jad a-b soumunoad sojjodos soj sopoj popaaajq
joXoui ojo vuvds^ p ipjiuaj jojnooud ua ouitsisojsnjl auaiauioo odoj
•n^ dj ap jopodmsn p&gt; ua^oq otuojS X vosaj ojuo% uoo a-b vjuanS
ojuog oj ua ojjiDj ajpoui oj o jauajsos X uotjtxno ap popisaoau X oiait
•sní oj ap sauXy souang ap oujaiqof) ja ajuauiauijif opiponsuaj- • 'o"fM
anb ouojaqog ojjo uauatt ou anb oouauiy
ap sajjod
soutap
sojuog
uoo ja
X
•ouiijdag
opuouuaj
ivq
ojnsutuaj ] uoo uoiun ua oiojj oj ap oiy jap sotouinouj soj joiíiajut
ajuod uouijof jonb oj ap ojouvds^ uopo^^ dj ap ajqtsiaipm popiun
oj aoouooai ouuaiqo^ ouoipja anb opojuoo ojojoap as iotnbiouo^^^
oj ap sotjouipjoojtxa X sajojaua^ sauoQ soj ap otuatuipouooai jap
oiunso ajuDuodwi a aaojg ja auqos uopomw-i atap oj 'asjiuna^ ouod
pisa anb sotoutaojj soj ap jouauaS osau^uoj jap uopojaqjjap vj ojod
asjosuasaj aqap otouanoasuoo ua anb X 'opojsa jonfoo ns ua soíjds

•sajuaipuaosap X sajosaons sotupigaj snso X ouipdag
opuouuaj V(J 'JOg jo a-b ououaqos ojjo souiol upjaoouooaj tu 'uaoou
•ooau ou anb osjaatun jap zof ojo ajuauiauwajos uojxajoud opuow nsp
soja^ns saiuvttaou soj aopoi ap aiquiou p sa/uojojjuoo sajjud soquiy- - 'o'ln
:jsb ajuauíBAijmijap sopejnd^sa uoj^panb sojj;^
.'••••-sojqBaoA
ap sauoiaBiJBA 8BHIISISB3S3 nojsixa ojos i¿ Bjp jap opjanay jb ojoadsaj
optuajuo^ ap SBpuaiajip ^eq ou sojn^jiJB oaup sojauírad soj n^
, •(9ZJ '"optuaauoo uoy saiapod soatt
•oadsau soposajdxa sns atuauiopiqap joaSuoo ap sandsap sauatnb 'opojoxt
atuatpuodsajjoo ja uajSajio anb vjvd zauaj umjnf asof u-q -^og jo vjunf
•owx¡[ oj X 'soifuo^) oruoiuy u-q X opaaaoy asof -jq 'gg soj p XajJty^ 'JOg

�Algo similar ocurrió con la posesión de la isla de Martín García,
pero en esta ocasión el Gobierno de Buenos Aires, ratificado el Ar
misticio, se preocupó de aclarar debidamente que la isla entraba en
los límites de su mando. Así se lo expresó a Vigodet el 28 de diciembre:
"Aunq.e p.r el Tratado de pacificación celebrado entre este Gob.no
executibo y el ex.mo Sr. Virrey D.n Fran.co Xavier Elio no consta d.e q.e el
Precidio de Martin García hubiere sido comprehendido entre los limites
de esta jurisdicción sin embargo hay constancia de q.e el Diputado de este
Gobierno, solicitó la incorporación del indicado Presidio, y q.e sus ges
tiones no fueron desatendidas á vista de lo infructuoso q.e es a esa Plaza
y lo útil q.e es a esta". (31)
El 8. sufrió una pequeña cercenación que no implicaba ninguna
variación; su redacción quedó así:
"En dichos Gobiernos no se perseguirá a persona alguna sea de la es
fera, estado o conaicion q.e fuese por las opiniones polticas q.e haya tenido,
ni por haber escrito papeles, tomado armas, ni otro qualquiera motivo, ol
vidando enteramente la conducta observada por causa de las desavenencias
ocurridas por una y otra parte". (32)
Este principio de las garantías fue uno de los puntos más dis
cutidos en las Asambleas de Orientales; el vecindario allí reunido
no creía en su cumplimiento por parte de Elío, y el 10 de octubre
en la Quinta de la Paraguaya, aun cuando llegó un ayudante del
Virrey con el pliego de las seguridades personales acordadas,
"Siguieron la resistencias... despreciando la confianza en las supuestas
garantías de una autoridad española que acabava de clasificar al Gov.no
Patrio p.r refractario en todos sus actos". (33)
El 12 y el 18 reiteró el Virrey su ofrecimiento. Pero a pesar de
tantas protestaciones los hechos posteriores dieron la razón a los orien
tales: el Gobierno de Montevideo, olvidando lo repetido y lo pactado,
inició a poco de firmado el armisticio una política de represión.
Como las aclaraciones hechas por la Junta y el Gobierno de Mon
tevideo a lo estipulado en el Tratado Preliminar eran coincidentes no
debe haber sido difícil llegar a la estructuración del artículo 9.. En
realidad lo propuesto en aquella primera oportunidad tenía el grave
inconveniente de ser algo difícil de realizar. Por eso ahora se indicó
que la artillería debería quedar en el lugar donde se encontraba, siendo,
sin duda, la solución más armónica con la realidad.
"Toda la Artillería perteneciente a la vanda oriental quedará en los
propios puntos donde actualmente se halle, y la Artillería q.e tenían los
buques de Buenos Ayres aprehendidos por los del cruzero se restituirá
igualmente a la posible brevedad.
(31)Oficio del Gobierno de Buenos Aires al Gobernador y Capitán General de la
Plaza de Montevideo, Gaspar de Vigodet. Buenos Aires, Diciembre 28 de 1811. Archivo
General de la Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional, leg. cit. X, 1, 5, 10.
(32)Tratado de Pacificación de las Provincias del Río de la Plata entre el Ex.mo
Señor Virrey D.n Fran.co Xavier Elio y la Ex.ma Junta Executiva de Buenos Aires. Mon
tevideo, 20 de Octubre de 1811. Copia autentificada por Juan Baut.a Esteller. Archivo
General de la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo. Libro 570, fol. 69/70.
(33)Carlos Ana ya: "Memoria Biográfica...". Archivo General de la Nación, Mon
tevideo, cit.
— 254 —

�— ss^ —
— fsz —
-aoj^ *noioB|^ B^ ap jBJau^^) OATipjy -tl' "ooifpj^otg mjtouiay^^ ivwny soihv^ ()
'OL/69 *lJ 'OÍS oj&lt;1!1 'OAijBJisiQímpy |t?j^ti3^) OAiipjy *o^piA3iuo^j[ 'uoidbj^ b[ ap jBja
oAiq^jy *jaj¡aisg B'inBg aenf jod Bpe^t^iiu^inB Bido^ '1181 ap ^jqni^Q ap Q^ '
"UOW '*ai\y souang ^p vapnoax^ viun[ tnu-x^ vj o?^3 iaiiio^ oa'UDjjr wq Ka^i^ Jouag
owx^ ja ajjua v^dj^ dj ap oi^j jap sdi^uiciojj svj ap upi^ooiftoDj ap opojDJ (Z)
'01 *S ^I 'X '^T^ '^aI ^^uope^^ ouj^iqo^ 'sajiy souang 'BUilu^^jy uopB^j bj ^p ¡BJaa^^)
OAtnojy "H8I ^p 2Z ^M^uaioiQ 's^jiy souang -¡apoiijf ap jvdsvf) 'oapma^wj^^ ap mv¡¿
d^ ap jDjaua^ upjidD^ X jopouuaqo^ jn sauty souang ap ouuaiqo^ jap oío^¡q ({)

f

q 9¡qisod n¡ o ajuawpngr
as ojaznjo ^ap so^ jod sopipuayajdo s^jXy souang ap sanbnq
noj uuiua) 9*6 vuajjiuy oj X 'ajia^ as aiuawjnnj^D apuop soiund soidoid
soj U9 nxapanb jojuaijo vpuva vj v ajuat^auauad mjajjiuy i)¡
•pBpt[B3J ^\ UOD BOIUOUIIB SBUI U9plt[OS B^ 'Bpnp UIS
'opu^is 'BqBj^nooua as apuop jBSn^ ^a ua jepanb Bijaqap Bjja^[i;jB bj anb
9Diput as bjoijb osa joj -jBzijBaa ap jpjjip oSjb jas ap
OABaá ja biuo; pepiunjaollo bjoiuijcI BjjanbB ua ojsandojd oj
U3 o'6 ojnDijjB jap u^ioBJtijarujsa bj b jbS^jj jiotjip opis jaqsq aqap
ou saiuapiauío^ UBaa jBuiniijajt^ ops^Bj^ ja ua opBjndijsa oj b oapiAai
ap oujaiqo^) ja Á B^unf bj Jod SBqaaq sauopBJBj^B sbj oukk)
'uoisaadai ap Bapjjod Bun oiapsiuiJB ja opBuuij ap oood b oioiui
oj Á opnada.1 oj opuBpiAjo 'oapiAajuoj^ ap ouaaiqo^ ja :sajBj
-uaiJO soj b uozbj bj uo.iaip sajoijajsod soqaaq soj sauoi^Bjsojo^d
ap iBsad b oja^ "ojuaiuipajjo ns Xajji^ ja ojajtaa gj ja Á ^l j
() 'sojao sns sopoj ua otjvjovuf^j xd oijjoj
oiraoff jo jv^iftsvjo ap vavqnjo anb vjouvdsa pnpuojmi vun ap snpuvuvíi
svtsandns so^ ua vzumjuoa v¡ opumoaidsap * *' sowuajsisad t&gt;j uouam8tn
sajBuosjad sapBpijnSas sbj ap oSaijd ja uoo
jap aiuBpni(B un pSajj opuBna unB 'b^biiSbjB^J bj ap B^uin^
bj no
ajqnjao ap QI Ia -^ 'J13 aP 9%^^d Jod o^naiuiijduino ns ua
ou
opiunaj jjjb oiJBpupaA ja ísajBjuaijQ ap SBajquiBsy sbj ua soptina
-sip sbui so^und soj ap oun anj sbj;ubjbS sbj ap oidiauíjd
(Z) "&lt;taJ-""' ojio vun lod snpiuunoo
sm^uauaavsap sry¡ ap vsrwj jod vpvcuasqo vjonpuoo dj ajuauioia%ua opuopta
•jo 'oatjow vuatnbjonb outo tu 'svwjo opvwot 'sajadvd ottiosa uaqm¡ íod tu
'opina} vXvu a-b svoiijod sauoiwdo svj uod ^sanf a'b uot^jnuoo o opotsa 'ouaf
•sa vj ap vas vun^jo vuosjad v pjtngasjad as ou soujaiqo^ sotpip u^n
:isb ^panb u^paBpaj ns í
BunSuiu BqBaxjdrai ou anb uoiDBuaajaa suanbad Bun oijjns o-g jg
(T^) •&lt;iDíra sa a'^ 1Pn 1 •*
vzvjj vsa v sa a-b osoni^iufui oj ap msm v svpipuajnsap uouanf ou sauoii
•saS sns a-b X 'oipisauj opooipui ^ap uoiavuodjo^ui vj pnoifos 'ouuajqof)
a%sa ap opvjndiQ ja a-b ap m^uDjsuoo Xvu oSioquia uis upp^ipsijnt vjsa ap
sajiuiij soj aujua opipuauaJduio^ opis ajaiqnu viojv^) upjD^^ ap ojpioajj
ja a-b a-p vjsuo^ ou oij^ jaiavy^ O3-udj^ u-q Xaujj^f mu oui-xa ^a i oqijnoaxa
ajsa autua opvuqajao uojjayijpod ap opvjouj^ ja jcd a-bunyn
: ajqtuapip ap g p lapoSi^ b osajdxa oj as isy -opuBUi ns ap saiiuijj soj
ua Bq^ajua bjsi bj anb ajuauíBpiqap jbjbjdb ap odn^oajd as 'oppstuí
-jy ja opBoijijBj 'sajiy souang ap oujaiqo^ ja uoisboo Bjsa ua oaad
uijjbj^[ ap bjsi bj ap uoisasod bj uoo oíaanoo jbjiuiis oSjy

�territorio, pagando respectivamente en ellos los correspondientes
Reales derechos conforme á un arreglo particular que se acordará

Se acordó además el 20 de octubre:...
"10....Del mismo modo se devolverán todos los prisioneros de qualquiera
clase q.e sean echos por uno y otro Gobierno".
"11....El Ex.mo Señor virrey se ofrec^ á que las Tropfi Portuguesas se
retiren a sus fronteras y dejen libre el territorio Español conforme
a las intenciones del Sr. Principe Regente manifestadas á ambos go
biernos". (34)
Este último artículo está señalalando —como luego veremos más
expresamente— que Elío no tenía seguridad plena en la actitud que
asumiría Souza frente al armisticio.
"El Exmo Señor virrey se ofrece.

entre los citados gobiernos".
"17....En el caso de invasión por una Potencia extran^era se obligan reci
procamente ambos gobiernos á prestarse todos los auxilios necesarios
para rechazar las fuerzas enemigas".
"18....El Ex.mo Sor. Virrey protesta no variar de sistema hasta que las
cortes declaren su voluntad q.e en todo caso se manifestará opor
tunamente al Gobierno de Buen^ Ayres". (36)
Este agregado final al décimo octavo apartado debe haber 8Ído
incluido con el propósito de evitar que Buenos Aires ulteriormente,
pretextando un desconocimiento de las resoluciones de las Cortes,
pretendiera variar su sistema de gobierno.
"19....Los mencionados Gobiernos se obligan ala religiosa observancia de
lo extipulado, constituyéndose en In responsabilidad de las resullas

Sólo ofrecimiento y no ineludible compromiso de promesa hayde parte de Elío respecto a la retirada de los portugueses.

q.e pudiese ocasionar su infracción".
En el artículo 12 se' introdujo una pequeña modificación de pa
labra —ríos por Puertos—- que se comprende fácilmente teniendo pre
sente las ya mencionadas anotaciones escritas al margen por las partes
contratantes en el Preliminar del 7. En efecto, Montevideo y Buenos
Aires indicaron que debía incluirse al Paraná y Uruguay entre los
lugares donde cesarían las hostilidades. Y así fue:
"12.^. .Queda también el Ex.mo Señor Virrey en librar las ordenes pre
cisas para que desde luego cese toda hostilidad y Bloqueo en los
Ríos y costas de estas Provincias".
"13... .Igualmente su Excelencia oficiará al Ex.mo Sor. Virrey del Perú
y al Sr. General Goyeneche participándole el presente aconteci
miento". (35)
Continuando con las estipulaciones —que fueron vanas promesas
por parte de Montevideo— se hizo una aclaración al artículo 13 del
primitivo Acuerdo, que significaba una ampliación de su contenido:
"14....Todo vecino de la vanda oriental se restituirá si gusta á sus ho
gares y podrán pasarse mutuamente de uno a otro territorio quantos
lo deseen: dejándoseles de todos modos en quieta y pacífica posesión
de su fortuna".
Sin merecer variaciones, los artículos siguientes quedaron redac
tados como sigue:
"15... .Se restablecerá enteramente como se hallava antes a las actuales des
avenencias la comunicación, correspondencia y comercio por tierra
y por mar entre Buenos Ayres y Montevideo, y sus respectivas de
pendencias".
"16....En consecuencia del antecedente articulo todo Buq.e Nacional
ó extranjero podrá libremente entrar en los Puertos de uno y otro

"20.a...El Exmo. Sor Virrey y el Sor. Diputado de Buen.s Ayres nombrarán
dos oficiales q.e acuerden el modo de dar cumplimiento al articulo
sobre la evacuación de tropas de la vanda oriental q.e se efectuará
con la mayor anticipación embarcándose en la Colonia todo el nu
mero posible". (31)
Cumpliendo lo convenido en el artículo 19 del Preliminar del 7,
se estableció así "el tiempo y modo" de la evacuación de las tropas
insurgentes. Buenos Aires propuso —o al menos indicó a Pérez que
lo hiciera— que la evacuación de las tropas quedaría al arbitrio de
su gobierno para ejecutarlo por tierra o por agua. La redacción de
este artículo debe haber sido el resultado de los intentos de Monte
video para que el retiro del ejército no se llevase a cabo como un
simple acto de disposición y voluntad de Buenos Aires.
Además Buenos Aires propuso y obtuvo un artículo adicional en
la siguiente forma:
"21... .Las presas que se hagan desdela firma del presente tratado serán
restituidas y respeto a las anteriores se estará a lo extipulado en el
armisticio de 7 del Corriente". (38)
El artículo 20 del Preliminar desapareció del Tratado definitivo
porque su contenido, habiéndose cumplido, no tenía razón de ser.
Pero se agregaron tres artículos más para solucionar los problemas de
las propiedades confiscadas y de los esclavos, que en gran número
habían pasado a las filas revolucionarias, como asimismo para otros
que pudieran originarse.
"22... .Todas las propiedades existentes de qualquiera especie que sean
correspondientes a los vecinos de la vanda oriental quedaran en
poder de sus respectivos dueños á reserva de los Esclavos compre(36)Id., id.
(37)Id., id.
(38)W., id.

(34)"Tratado de Pacificación de las Provincias del Rio de la Plata...". Archivo
General de la Nación, Montevideo., cit.,.
(35)Id., id.. .

— 257 —
— 256 —

17

�hendidos en las listas manifestadas por el Sor. Diputado de Buenos
Ayres que ofrece dejar en libertad para que vuelva á poder de sus
amos á quialquera de los expresados negros q.e lo deseéá y la execucion de este artículo será del cargo y cuidado de lo soficiales de
que se hace mérito en el 20".
"23. .. .Si ocurriese en adelante alguna duda á cerca de la observación de
. qualquiera articulo del presente tratado se resolberá amigablemente
por una y otra parte".
"24....El presente convenio tendrá todo su efecto desde el momento q.e
se firme y será ratificado en el término de ocho días ó antes si se
pudiese". (39)
Debe considerarse el Armisticio de Octubre como el reconoci
miento por ambas partes de una situación especial: el equilibrio de
fuerzas. Buenos Aires no podía vencer la indomable resistencia de los
muros de Montevideo; Montevideo, sólo poderoso por mar, no había
sido capaz, ni tenía el poderío suficiente para reducir a la Capital. Y
lo que pudo ser pesa de desequilibrio —las tropas portuguesas— fue
necesario abandonarla porque era demasiado riesgosa.
El tratado es el resultado único y exclusivo, la culminación final,
de las tratativas que desde el inmediato momento de su llegada Elío
mantuviera con Buenos Aires.
Las ideas del Virrey, que fueron en realidad las que predomi
naron en la estructuración de los 24 artículos, estaban independizadas
de los diversos intereses foráneos que actuaban en el Río de la Plata.
Elío trabajó con entera libertad de resolución; no tuvo inconveniente
en pactar a espaldas y aún contra el hasta entonces aliado portugués,
cuyo auxilio había sido solicitado por él, desobedeciendo las órdenes
de la Regencia y contra el sentir de Casa Irujo.
Por consiguiente hay que considerar que, a pesar de reconocer
Montevideo la autonomía de Buenos Aires, el Armisticio del 20 de
octubre significaba un triunfo —el máximo posible en aquellas cir
cunstancias— del Virrey Elío.
A su vez Buenos Aires, aún cuando abandonara la Banda Oriental
y renunciara a algunos pueblos del litoral, conseguía con el convenio
la tranquilidad que ya le era indispensable para la reorganización de
sus fuerzas diezmadas y vencer la apatía que en los pueblos del in
terior habían suscitado las derrotas del ejército de Balcarce y Castelli.
Por otra parte, el peligro portugués, del que tardíamente se per
catara Elío, era tan grave para Buenos Aires como para las posesiones
del Virrey; de ahí la promesa de ambos bandos de ayudarse mutua
mente frente al extranjero.•-••'••
Veamos ahora las razones que dan ambos gobiernos para explicar
las causas que los llevaron a pactar.
Días antes de firmarse el tratado el Virrey escribía al Ministro
de España en Río, sobre los motivos por los cuales no sacaría mayor
partido del marcado dominio, que según él, tenía sobre la situación.
(39) Id., id.
258 —

"Las proposiciones q.e se le exigen —decía refiriéndose a Buenos Aires—
son duras p.o su situación les hará en mi concepto entrar por ellas y quando
no entrasen perdida la posición que tenían, la artilLa Gruesa y batería ya
en mi poder sin recurso porsu parte de reenplazarla; el Ex Jo Portugués
en Maldonado en comunicación por tierra y agua con migo; el ExXo de los
Insurgentes no podría emprender nuevamente nada contra esta Plaza ni
([podría]) tendría al fin mas éxito q.e su exterminio pues q.e no podría
([]) pasar pM B^ A^. A prime^ vista parece que considerando al
Gob.no de B.s A.s en tal fatal situación dura exijiese de una vez todo obli
gándoles a reconocer al Virrey; p.o datos q.e no es fácil explicar ni tam
poco ([que]) otro q.e yo posea me aseguran q.e dado este paso está la
mayor parte andado p.a conseguir el restos convencidos q.e en mi no reyna
el Espíritu de mandar y dulcificada asi en parte la acrimonia con q.e los
imprudentes e impolíticos de ambos sistemas habían ([empeorado]) em
ponzoñado los ánimos queda B.s A^ mucho mas dispuesto a una compo
sición decorosa y justa; el quererlos obligar de una vez á todos los sacri
ficios sería acaso exponerse á unos esfuerzos desesperados los cuales podrían
producir alguna desventaja en qualq.er acción de Guerra cuyo éxito de
pende á veces de raras casualidades, y por decontado se alargaría la guerra,
se acabaría de arruinar la Campaña y se derramaría siempre alguna sangre
q.e se puede evitar. A costa de algún mas tiempo de ([sistema]) firmeza
y moderación creo conseguir todo Sistema q.e he abrazado con tanta mayor
([]) satisfacción por ser el característico del Nto. Govierno".
Hacía además en la misma exposición, capítulo aparte de la im
portancia que tuvo en su resolución el peligro que encerraba la pre
sencia de las tropas de Souza:' '•'•
"En estas circunstancias me va siendo ya de algún embarazo la conducta
é ideas q.e descubre el Gral. Sousa y sino compare VE. la lentitud y mo
rosidad q.e ha empleado en su aproximación
Mi Secret.o D.n Juan
Bta. Esteller q.e ha regresado después de haber estado —4— meses á las
inmediaciones del Gnral. Sousa, ha conocido por sus conversaciones y las
de muchos oficiales sus ideas de ambición... todo nos (ida a conocer])
pone en la necesidad de precabernos y hacer sin demora en el momento
q.e se vea la menor resistencia a cumplir lileralm.te lo q.e se estipuló, las
mas serias reclamaciones y pa. esto informo á VE. de todo (con tiempo)
para q. esté á la mira y tenga estos datos pa. hacerlas con la firmeza qut
exige un negocio de tanta trascendencia".
Y concluía señalándole con respecto al problema de. Goyeneche que• • .

•

v- "aunq.e esta devia ser una razón —su triunfo en el Alto Perú— pa. q.e yo
no hubiese concedido esta ([calidad]) ventaja; —permitir que Bj A^ reor
ganizara su ejercito del norte con tropas de la Banda Oriental— como ella
no puede verificarse en mucho tiempo y en este devo yo y puedo estar en
disposición de obrar de otro modo y de intimar con valentía y al mismo
tiempo me desembaraza de otros mil compromisos". (40) .. •.
El Virrey había comprendido ahora su error de haber llamado
a los portugueses y quería desembarazarse de "esos compromisos"; el
(40) Borrador del oficio de Elío al Marqués de Casa Irujo. Montevideo, 18 de Octubre
de 1811. Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional "Banda
Oriental 1811-1812". S X, C 1, A 5, n. 11, Cpta. 735.
Ordenación n. 268/71 en Archivo de Foto-Copias del IiiBtituto de Investigaciones His
tóricas de la Facultad de Humanidades y Ciencias de Montevideo. Cit. Museo Mitre:
"Contribución documental para la Historia del Rio de la Plata", cit. Tomo I, pág. 151.
— 259 —

�— 6S^ —
~ 89Z —
'ISI -^?&lt;l *I otnox "li^ '^^bjbj^ •[ ap oijj jap sijoisijj bj BJBd ptiuamn^op uopnqiJiuo^;^
:3Hi^j oasrl[V i;3 •oap¡Aaicoj^ ap sbijusi^ X ^apepiuearag ap pEi[njüj bj ap sbjijoj
•sijj saaope3i)saAU] ap o^iupsu] jap ssido^-oio^ ap OAiq^jy ua x¿/892 0*u nopguapjQ
•S¿ •&gt;!dD *II o'u '! ¥ 'I 5 'I S '.^I8I-U81 IiO
fBaopej^ oajaiqoQ 'sajiy souang *Bui]ua3jy uopB^^ v\ ap ^Bjaua^ OAiq^jy 'X18I ap
ap 21 'oapiAaiuo^ otnj¡ nsvj ap sanb^^^ ; oi/g ap ojotfo ¡ap jopvjjoy (g^)

p

9osiraojdnio3 sos^,, ap asjEzBJBquiasap suanb X saeanSnjjod so[ 6
jaq^q ap jojj3 ns bjoub opipuajduioo ejqei{

'sosiuiojduioo jiui solio ap vzvivquiasap aui oduiaii
owsiui jo X mjuajoci uoo jbiuijui ap X opoui ojio ap uojqo ap uppisodsip
ua jBjsa opand X oX onap ajsa ua X oduiait ovonut ua asjo^tffjaa apand ou
vjja ouioo —ptiuauo opuog vj ap svdoji uoo auou jap oiiojata ns vjoziuog
•JO3J s-y rg anb Jitiuuad— ivlviuaa ([popijvo]) njsa optpaouoo asatqnu ou
oX ab 'vd —t&gt;J3&lt;/ HV Va ua ofuniut ns— uozoi vun jas viaap vtsa a-bunon
• •anb
-aio^) ap Braa^qoad p ojo^dsai uoo a[opuB^Buae Binpaoo
•tímouapuaosvj% mum ap oiooSau un aStxa
fnb vzauijíf v^ uoo sojja3m¡ 'vd sovop sojsa vSuat X ojiui v^ n ajsa 'b vjod
(oduiap uoo) opoi ap '^ \ o owjofut o^sa ^od X sauotovuio^oaj smjas snui
sdj 'ojndtisa as a-b oj ar^ijojajfi Jijduino v mouajsisaj jouaui vj van as a'b
ojuauioui ja ua vjoutap uis jaoov X soujaqttoaid ap popisaoau dj ua auod
([jaoouoo v t&gt;p]) sou opot '"'uoiotquiv ap saapt sns sajnijifo souonui ap
sv¡ X sauoiovsjaauoo sns jod optoouoo m¡ 'vsnog "¡viuf) jap sauoiovipauiut
soj p sasaui —p— opvjsa jaqm^ ap sandsap oposajSaj vv a'b jajjajs^ mojg
uon[ u-q o^}ajoa i¡^
uotoouiixojdo ns ua opoajiltua mi a'b pvpisoj
•oui X pmpuaj üj ^ ¡ ajndtuoo ouis X vsno "¡oif) ja ajqnosap a'b svapt a
vjjnpuoj dj ozojvquta vnSjo ap vX opuais va aui soiountsutiojio so%sa ^fl,,
. .:eznog ap eedojj sej ap epnas
-ajd b^ eqBjj^oua anb oaíiipd p u^ionjosaa ns na oaih anb BiouBjjod
-raí b[ ap a^^ede ojnjjdBo 'uopisodxa Biusira n\ na s^uiape
•ttoujainoQ -oj^ jap ootjsijajoDjDo ja jas jod uotoov^siws ([]^
joXmu Djum uoo opvzvjqv ay a-b muajsts; opoi JinSasvoo oaio uoiomapoui X
vzauutf ([ouiaists]) ap oduiati svui utiSjd ap vjsoj y 'jviiaa apand as a'b
aiSuos vunSjv ajdiuais mivwojiap as X vuvduiv^ vj jvwniiD ap vuvqnjv as
'vjjanS dj oijBíJjD/D as opoiuooap jod X 'sapopipinsoo sbjdj ap sajan y apuad
•ap oiixa oXno vjjan^) ap uoioon Ja'bjonb ua oíoiuaasap nunSjo Jionpoid
uvijpod sajono soj sopojadsasap sozjanfsa soun v asiauodxa osooo mías sotoif
•tjoos soj sopoi o zan vun ap jüSipjo sojjaianb ja tvjsní X osojooap uoiois
•oduioo vun v oisandstp svui ouonui s-y s-y opanb soutiuv soj opouozuod
•uta ([opvioadwa^) umq^q soutaists soqutv ap ^ojpijodiui a saiuapmdwt
soj a'b uoo muoutijov vj aijvd ua isd vpvoijiDjnp X ivpuvui ap nitjids^ ja
vuXaj ou tui ua a'b sopiouaauoo soisaj ja jin^asuoo vd opopuo auod joXvui
vj visa osvd ajsa opvp a'b uvjnüasv aui vasod oX a'b ojio ([anb]) oood
-uiu} iu jvotjdxa Jiovf sa ou a'b soivp o'd íXajjj^ jv jaoouooaj v sajopuvS
•ijqo opoi zaa vun ap asatftxa vjnp uoiovniis jvivf jni ua s^y s-g ap owqoff
jv opuojapisuoo anb aoajod vjsia vautijd y -s-y s-g vd jvsvd ([])
mjpod ou a-b sand oimuijapca ns a'b oiixa svui utf ;d mjpuai ([mjpod])
tu vzdjj visa vjiuoo vpvu aiuauivaanu japuajduta mjpod ou saiuaHumuj
soj ap orx^¡ ja ioSyui uoo vnjiv X vjian jod uoiovoiunuioo ua opvuopjvj^ ua
sanSnuoj otx^ ja ¡ vjjvzojduaaJ ap auod nsjod osjnoaj uis japod tui ua
oX mjatoq X v$anj*y vjjpjv vj 'umuaj anb uotoisodoj vptpjad uasvjiua ou
opuonb X sojja jod jvjiua otdaouoo iui ua vjm¡ saj umoonns ns o'd sojnp uos
—saiiy souang v asopuaijifaj moap— uairxa aj as a-b sauoiotsodojd SDjn

'
'77
(6)
•Pípp
'^I pp^d
•uopcnjis bj aaqos ejuaj '[ unSas anb 'oiuioiop op^oJBUi
joa'biu BI.IB0B8 ou 8^[Bno so[ jod soaijoui so[ ajqos 'oi}j na BtjBds^ ap

•jBjoBd
b nojBA3[[
so[ anb
sbsiib^ sb[
BJBd soujsujoS soqinB nep
anb sanozBJ
sb[ BJoqB
soiubo^
•ojafuBjjxa
a^uara
-t'njnuí asj^pnAB ap sopu^q eoquie ap Bsauíojd
t?[ jq^[B
apainajj
iAa^ij^
pp
sauotsasod se[ BJBd omo;&gt; sajiy sou^ng Bjsd 3abj8 ubj bj3 'oif^ bjbjb^
-jad as a}uaiUBtp.iBj anb [ap 'san^njjod oaái^od p 'ajj^d bjjo jo^
*t[[a)8B^) Á aojBOfBg ap ojiojpfa pp SBjOJjap sb[ opBipsne uerqBq joij^j
-ui pp so[qand so[ ua anb BijBdB b¡ j^ouoa A s^p^oizaip SBzjanj sns
ap uopBztuBájoaj b[ BJBd a^qBsuadsipm BJa a[ vÁ anb pBpt[inbuBJí B[
OIU3AUO3 [a uoo Bjnifaelloa '[Bjojr[ pp so[qand sonn[B b BJBpunuaj A
[BjuaijQ Bpu^g B[ BJBiiopuBqB opuBiio unB 'sajiy souang zoa ns y
•oj[^ ^ajjiy^
pp —sBpuBjsun^
-jp SB[[onI&gt;B na ajqtsod oturxein ^a— ojunijj
un eqe^ijin^is
aaqnjoo
ap oí, pp oppsiuuy p 'sajjy souang ap BiinouojnB B[ oapiAajuoj^
ja^ouoaaj ap jssad e 'anb JBjapisuoo anb Áv\\ a^uain^isao^ joj
•ofnjj BSB^ ap jpuas p bjjuo A Bpua^ajj bj ap
sauapjo sb[ opuapapaqosap '[a Jod opB}io¡[os opis Bjq^q otjixnB oAn^
'e^n^ruJod opBi[B sa^uojua BjSBq [^ bjjuoo unB jÍ 8Bp[Bdsa b jBjoed ua
oju^tuaAuoauf OAnj ou íuopn^osaj ap p^}jaqi[ BJajua uoo pÍBqBjj ojf^j
•bjb^ bj ap ojjj [a na UBqBnjoB anb soauBJOj sasajajuí sosjaAip so[ ap
sfipBzipuadapui uBq^jsa 'so[noijJB f^ sof ap uoiaBjnjonjjsa e[ ua uojbu
-uuopajd anb sb¡ pepi^aj ua uojanj anb '^ajji^ pp SBapi sb'j
souang
uoa BjajAnjuBoi
JI3 Bp^Saff ns ap ojuaiuom ojBipauíin 'sajiy
p apsap
anb bbaijbibj)
sb[ ap
'[Burj uopBu;ui[na b[ 'OAisnpxa A ooiun opBjfnsaj p sa opBjBjj [^
•BSo^saij opsisBuiap bj^ anbaod B|jBuopuBqB , oiJBsaaau
anj —SBsanSnjjod SBdojj sb[— oijqi[inbasap ap Bsad ^as opnd anb O[
^ "[BjidB^) B[ b jpnpaj BJBd ajuyiarjns ouapod p Bjuaj iu 'z^dBa opis
BjqB^ ou 'JBUI jod osojapod o^os 'oapiAa^uoj^ í oapiAajuo|\[ ap sojiun
so[ ap Biauajstsaj a^qeuropui Bf jaauaA Bjpod ou sajiy souang -sbzjouj
ap opqr[inba p ^^padsa uopBnjis Bun ap sajjBd SBqiUB .iod ojuajuí
-iDouoDaj p ouio^ ajqnjaQ ap opiisinuy p asjBjapisuoa aqaQ

as fs saiuv o smp oipo ap ouiuuat ja ua opoyifi^vj ojas
auutf as
(6)X\?saipnd
a-b otuauioui ja apsa^ oioafa ns opoi vupuai oiuaauoo atuasajd jg' • 'o'fzn

aiuautajqvSiuto pjaqjosaj as opvivji aiuasajd jap
ojnoijjv
•tíauod
vjjo vjatnbjonb
X mm jod
ap uotooauasqo oj ap oojao p vpnp vunSjo atuojapo ua asatjjnoo }• • 'o'Zn
\íOZ
Ia ua
oiuaui
aotnj
anb
ap sajmoifos oj ap opvpino X oSjod jap
vjas
ojnoiuv
aisa
ap as
uoiono
'3Xa vj X naasap oj a'b sojSau sopvsaudxa soj ap vjanbjomb o souto
sns ap japod v vcijana anb ojod pviJaqtj ua jvfap aoajfo anb saiXy
souang ap opwndiQ io ja jod snpmsafiuvui svisij soj ua soptpuai¡

�armisticio le proporcionaría esa momentánea liberación y sería un
compás de espera para que pudieran llegar los tantas veces solicitados
refuerzos de la Península; las probabilidades eran ahora más seguras,
dado que la situación en España había tenido un vuelco favorable.
En informe que remitiera el 3 de noviembre al Ministro de Es
tado, Elío reafirmó los conceptos anteriores. Le decía que había pac
tado no obstante dudar de las intenciones de Buenos Aires porque
sabía que
"há procedido a impulsos de la necesidad y apuros en que lo há puesto la
situación respetable y ventajosa de las Tropas del General Goyeneche...
no menos que por su temor al Exercito Portugués, y por la debilidad, y jaita
de energía para sostenerse aquellos mandones en un Gobierno desconcer
tado, precario y despreciado de la universalidad de las gentes de honor, y
amantes del orden".
Remarcaba Elío:
"Todo esto repito lo conozco muy bien como una verdad demasiado pu
blica, y seguramente esta havia sido la ocasión mas aproposito para dar un
golpe decisivo, y victorioso contra estos enemigos, si huviese tenido de mi
mano auxilios bastantes para llebar al cabo una obra de esta naturaleza".
Pero a pesar de tan favorables circunstancias el Virrey sostenía
que no había podido desentenderse
"de los gravísimos fundamentos que hicieron forzosa mi adhesión a vn ra
cional acomodamiento. En el influieron esencialmente 1. la poca Tropa
armada que hay aquí de entera confianza, suficiente apenas para defender
la Plaza. 2. la absoluta fallides del Erario
en tanto grado que ya no
havia dinero ni aun para dar de comer a dicha Tropa, única paga que go
zaban y gozan. 3. la remota esperanza de que se rehabilitase el Thesoro
Real para cumplir al menos con las cargas mas principales; pues la vnica
segura entrada con que contaba por razón de derechos Reales, havia lle
gado en los tres vltimos meses a la miserable importancia que convence el
informe numero S. del Administrador de la Aduana 4. la poca voluntad
con que la parte mas considerable, y pudiente del Comercio hizo a S.M. los
mesquinos prestamos, y donativos... a pesar de mis esfuerzos, e insinúa
ciones íroto] tanto verbalmente como por... oficio escusandose a mayores
contribuciones con la estancascion de sus frutos, y demás relaciones mer
cantiles que no pude contradecirles, y S. las incomodidades y enormes
perjuicios que estaba ocasionando un sitio dilatado a estos vecinos, y es
pecialmente a los dueños de posesiones rurales, que consiguieron arruinar
estos enemigos de la humanidad por medio del Saqueo y fuego que pren
dieron a muchas de ellas, dejando en el estado mas infeliz a innumerables
familias honradas".
y como razón especial exponía:
"No influyeron menos los fundados recelos de las miras ambiciosas del
citado exercito Portugués a vista del lenguaje irregular y capcioso no es
perado con que se explica el General Don Diego de Souza en contra
dicción con las ordenes e instrucciones que me tenia manifestadas el Señor
Principe Regente... y con la buena fee y franqueza con que en mis
Cartas... me signifique con el enunciado General Souza, cuyo extraño pro
cedimiento me há competido a mandar a Maldonado donde se halla al
Capitán de Fragata Don José Obregon, al intento de que le persuada de la
necesidad de que se conforme con mis deliberaciones mucho mas siendo
— 260 —

estas arregladas a las proposiciones del mencionado Señor Príncipe Regente.
Tuve por último presente la Real orden de 20 de Mayo que me dirigió VE.
de orden de SA. y las dos de 7 de Abril que recibí por el Ministerio de
la Guerra todas ellas reducidas a prevenirme el modo como debía condu
cirme en un caso como el actual, considerándome S.A. sin arbitrios para
Debe S.A. y VE. —seguía diciendo, refiriéndose al éxito— estar per
suadidos que con el referido tratado y la energía y constancia con que a
toda costa y con asombro de los mismos enemigos hé procurado sostener
la defensa de este interesante punto, presenta hoy otro aspecto muy diverso
y há empezado la victoria a convertir sus ojos risueños acia nosotros". (41)
En resumen: la difícil situación de la Plaza de Montevideo —las
privaciones del sitio, la escasez de Tropas, el erario exhausto— y el
peligro de las miras de Souza, fueron en definitiva lo que decidieron
al Virrey Elío a pactar momentáneamente con Buenos Aires, para
salvar uno y otros. Dueño ahora de la campaña oriental cesarían
aquellas; restablecido el comercio en el Plata, se solucionarían en
parte las dificultades económicas y el ejército portugués, según lo acor
dado de antemano con la Corte de Río, debía retirarse porque ya era
innecesario su auxilio. Después de un tiempo, llegados los refuerzos
de la Península, podría Montevideo llevar el golpe decisivo contra la
rebelde Capital y sojuzgarla.
Para Buenos Aires los beneficios que el tratado aportaba no eran
de la cuantía de los de Montevideo, pero eran sí vitales e importan
tísimos en su situación. Su gobierno comprendía que con él imponía
un enorme sacrificio a los habitantes de la Banda Oriental, pero
también que era necesario consumarlo
"para conciliar los intereses supremos del estado: tales son su integridad, y
la cesación de calamidades de una guerra intestina".
Por otra parte, como ya lo había señalado Elío, el peligro por
tugués pesó sensiblemente sobre las resoluciones del gobierno por
teño, tanto casi como el avance del General Goyeneche desde el Alto
Perú. Decía el Gobierno de Buenos Aires en un artículo de oficio
publicado en la Gazeta:
"Quando la historia no ofreciera tantos exemplos de quan funesta ha
sido á los imperios la intervención extrangera en sus diferencias domes
ticas, nuestros coetáneos han recibido una lección tan terrible, como re
ciente en las desavenencias de la familia reynante de España, que abrieron
las puertas del reyno al extrangero, que la combate hasta el dia". (42)
Y concluía dirigiéndose expresamente a los "Pueblos y conciuda
danos de la Banda Oriental" solicitando de ellos el sacrificio máximo,
aunque fuera temporariamente.
(41)Oficio de Elío al Ministro de Estado. Montevideo, Noviembre 3 de 1811. Gustavo
Galunal: "Correspondencia del Virrey Feo. Xavier Elio", en Revista del Instituto Histobico y Geográfico del Uruguay, o. cit., t. II, n. 2, pág. 1016.
(42)Artículo de oficio de la Gazeta de Buenos Aires del 27 de Octubre de 1811.
Gazeta de Buenos Aires, o. cit., tomo II, pág. 843.^
— 261 —

�— I9^ —
1*^8 '^^d 'II oraoi s'ip *o 'sajiy sonang ap BjazB^
^O 9P ¿Z T3P saaty ouang ap wazs^ B[ ap opijo ap O[aaiy (^j,)
'1181 *P
'9101 '^?&lt;1 'Z o'n 'II "' '''!D ' '^vaDna^ iaa ODidVHOoa^) a odihox
•sig oxnxiISHl i^a visiAajj aa \^nj^ jaino^ -od^ ^C^JJi^j ;ap m3U3puodsajjojn :iísnTfg
OAVisn;) 'H8I *P í ajqniaiAO^ 'oapiAajaoj^ •opojsjf ap oj}smj¡^ jb oijg ap oiojfQ (if)
eianj anbune
'OUIIXBUI OIDIJIJ3B8 p 8O[p 3p OpUB^lOIJOS tJBjn3IJQ BpUBg B{ 9p SOUBp
-Bpnpnoo A sopqanj,, so^ b aiuaaiBsaidxa asopuai^tiip empuoa j^
(Zf) "D?P ?a D&gt;SDV ^quioo oj an/&gt; 'ouaguojtxa jo ouAau jap sojuand soj
uoua^qo anb 'ouods^ ap ajuuuÁai vtjtuiof vj ap sotouauaaosap soj ua a%uap
•ai 01x100 'ajqpiaj uo% uoiooaj oun opiqtoau uot¡ soauojaoo sonsanu 'sootj
•sautop snpuaiaftp sns ua vu^üuojjxa uopuaaiatui vj sopaduit soj y opis
m¡ vjsavnf uvnb ap sojdtuaxa soiuoj njatoajfo ou mjoisii¡ dj opwm()n
:B)3ZB^) v\ n^ opBoi^qnd
oioijo ^p o^nojjaB un n^ sgjiy souang ^p ona^tqof) p bio^q 't
1IV I3 aPsaP ai{3aiia^ío^) pjana-^ ^p 3oubab \a otaoa isbo o;ubj
-jod oui^iqoS pp s^uoionjoBgj sb[ ajqos ajuain^^qisu^s osad
-jod oaSipd p 'oji^ opB^eu^s BiqBq oj ^á omoo 'a^^ed bjio jo^
•í(tfuj)sa)ui vjjanS vun ap sapvptun&gt;jvo ap uoionsao o¡
'popiiüajui ns uos sajoi :opvisa jap sowaudns sasauaiut soj ^mjiouoo r&gt;xodn
anb
oiiBsaaaa
ojad '[BjuaiJQ Bpueg b^ ap sa^uBjtqBq so[ b oidijijobs orajoua un
Binodmi p uo^ anb Bipuaiduioo ou^aiqoS ng •uop^n^is ns na soiuistj
-uBjaoduii a sap^íA is uBja oiod 'oapiAajnoj^ ap so[ ap Biiirena v\ ap
neja ou Bq^jJodB opBiBJ} p anb sopijanaq so¡ saJiy soaang bjb^
•B^jBSznfos A jBjxdB[) ap^aqaj
b^ bjjhod OAispap odjoS p jba3{[ oapiAa^uoj^ ejjpod 'epnsuiaa^ B[ ap
sozaanjoj so[ sopBSa^ 'odmai) un ap sandsaQ •oi[ixne ns oiiBsaaauui
Baa vÁ anbjcod asjBjpaj Bjqap 'oi|j ap aiJO[) B[ uoo ouEinaiuB ap opBp
-joob o{ un^as 'sanSn^jod o^iaiafa p A SB^ituouoaa sapejynoijip sb^
ua UEjjBuoiorqos as 'b^bj^ p ua opjamo^ p oppa^qeisa^
UBIJB833 ^BJU3I.IO BllBdlUB^ B[ 3p BJOqB OUO11Q 'SOJ1O A OUll JBAp38
BJBd 'sajiy souang uoa ajuaiuBauB^uaraoui le^asd b oj^^ Aa^ij^ IB
uo^aippap anb o^ BAUíuijap ua nojanj 'Bznog ap seaiui sb[ ap o^^ipd
p A —oisneuxa oijeja p ^sedojj^ ap zaseasa b^ 'otjis pp sauopBAijd
sb[— oapiAajuoj^ ap bzbj^ b^ ap u9pBniis ^pijip ^\ :uauinsaj u^
(If) \souiosou moo souansij soto sns jpjaauoo v miotota v\ opvzaduia m[ A
osuaatp Xnui oj^adsv 0110 ov rr¡uasaid 'oiund aiuvsaiatui atsa ap vsuafap vj
jauajsos opvjnjojd au soSiuiaua souistui: soj ap oiqwosv uoo X vjsoj vpoj
o anb uoo mouojsuoo A m^iaua oj A opmo-i l opfjafau ja uoo anb sopipons
-jad irnsa —otvxa jo asopua^ifai 'opuaiotp mnSas— -^^ A -yg aqaQ
sajvw so]uvj jinXiíitsa ap saovdno A s^jj^nf sotpatuaj ap jvsoa
vjDd soijjiqjD uis -yg auiopuvjapisuoo 'jtmjov \a outoo osoo un ua autuio
-npuoo mqap ouioo opotu ja auuiuaaaid v svppnpaj sojja svpot D^janf) nj
ap oijaisiwj^ ja jod iq^oai anb Jtiqy ap ¿ ap sop soj A -yg ap uapuo ap
"3.A ?^?J?P atu 3n^ oAo^f ap 0^ ap uapuo ¡va^ oj ajuasaid outiijn uod aan^
adiouijj JOttag opouotouaui jap sauototsodoud soj o sopojSaujo sojsa

— 09^ —
opuatt soui otpnw. sauopDjaqijap situ uoo auuofuoo as anb ap poptsaoau
oj ap oponsuad a\ anb ap ojuajui jo 'uoSajqQ asof uoq ojoSoj^ ap unjido^
jo ojjoy as apuop opouopjvf\¡ o jnpuoui o optjaduio^ pt¡ aui ojuaiuitpao
•oíd ououjxa o Ano 'oznog jd uauaf) opntounua ja uoo anbi^iuSts aui • • -sojjoq
siut ua anb uoo vzanbuujf A aaf vuanq oj uoo A " * aiuaSa^ adiouiuj
jouag ja sopojsafiuout otuai aui anb sauotoonjjsut a sauapjo sdj uoo uotootp
•ojjuoo ua —oznog ap oSatQ uoq jouauaQ ja ootjdxa as anb uoo opojad
-s&lt; ou osotodno A jojnSauut afvnSuaj jap vista o sanSnjjoj oipuaxa opotio
jap sosoioiquto sojiui sdj ap sojaoau sopopunf soj souaui uoua.injjui Oj^n
:eiuodxa [Btoadsa uozbj ouioo A
•uSDpojuoif
sajqouauinuui o zjjafvi soui opvisa ja ua opuofap 'sojja ap
sovonut oSDijriuof
uouatp
•uaid anb oganf A oanbng jap oipaui jod poptuouinu oj ap soátxuaua sojsa
joumjjv uojain^tsuoo anb 'sajounj sauotsasod ap souanp soj o ajuautjopad
•sa A 'soupaa sojsa o opotojtp opis un opunuoisooo oqojsa anb sotottiUad
sauuoua A sapopipoutoom soj o-g A 'sajjioapoujuoo apnd ou anb sajpuoo
-uaui sauojoojaj souiap A 'sojnuf sns ap uoiosoouotsa oj uoo sauotonqujuoo
sauoAmu o asopuosnosa oiotfo • • muod ouioo a%uawjoqjaa ojuoj [otou] sauoio
onuput a 'sozjanfsa situ ap josad o •••soapouop A 'soiiwjsaid soumbsaui
soj 'f^'g o oznj otojauio^ jap ajuaipnd A 'ajqouappuoo snui auvd oj anb uoo
pojunjon oood oj o'f ouonpy oj ap jopojisiuiutpy jap 0* oiawnu auijofui
ja aouaauoo anb mououoduit ajqoiastw oj o sasaui souipja sauj soj ua opoS
-ajj tnam¡ 'sa/^ay sovoauap ap upzou Jod oqojuoo anb uoo opojjua ounSas
doiuíi oj sand ísajodpmud smu sogjoo sdj uoo souaui jo Jtjduino nuvd joayf
o^osavj^ ja asojtjiqoijaj as anb ap vzuouadsa vioiuaj oj o' -uozoS A uoqoz
-oiS anb oSod votun 'odojj, oyoip o xauioo ap uvp ojod uno tu oiamp oiam¡
ou o A anb opojS ojuot ua
ouvjg jap saptjjof vjnjosqo oj o-^ 'ozojj oj
japuafap vjvd sonado aiuatoijns 'ozuotfuoo ouatua ap tnbo Aoy anb opouuo
Bdoj oood oj o-j ajuatujopuasa uouatnifut ja v^ •ojuaiwopowooD jouoto
•ou ua o uptsaupo tui osozuof uouapiv anb sojuauippunf souitsMOjg soj apn
asjapuaiuasap opipod Bjq^q ou anb
Biuajsos
p SEiouBjsunojp sa[qBJOAB| ubi ap jesad b
\flzajounjou ojsa ap vjqo oun oqoo jv joqajj ojod sajuvjsvq sotjtxno ouvut
tul ap opiuaj asapimi ts 'soSiuiaua sojsa ojjuoo osoiuoyjia A 'oatspap adjoS
un uop ouvd ojisodoudv soui uoisooo o; opis vmvy visa aiuauiojmSas A 'ootjq
-nd opotsouiap pvpiaa oun ouioo uatq Anuí oozouoo oj ojtdau o%sa

:oJI3
\^uapio
jap sajuouio
A 'uouoif ap sajuaS soj ap poptjosjaaiun oj ap opotoaidsap
A oixúoaid
'opoj
-jaouoosap ou^atqof) un ua sauopuoui sojjanbo asjauajsos ojod otgjaua ap
ojjof A 'poptjtqap oj lod A 'sanSnuoj ojpuax^ jo joiuaj ns jod anb souaui ou
• • -avoauaAof) jojauaf) jap sodouj^ soj ap osofvjuaa A ajqvjadsau uoponjis
oj ojsand tn¡ oj anb ua soundo A pvpisaoau oj ap sosjndtu; o optpaoojd ot{lt
anbiod sairy souang ap sauotauaiui sbj ap jspnp ajuBjsqoanb
ou Bj
opsi
-DBd BiqBq anb eiaap a'j 'sajoija^ue eojdaouoo so[ onuijBaj oq^ 'opej
-s^ ap ojjsiuij^ [b ajquiaiAou ap p eiapimaj anb auMojuí unj
•apqBJOABj oopnA un opiuai jqBq BUBds^ ua uopBnjts bj anb opBp
4SBjnSas sbui Bjoqe usja sapepifiqBqoad sb[ íBp^suiuoj b¡ ap sozjanjaj
sopBjioifos S303A sb^ubj soj jb^^[[ uejaipnd anb BJBd BJadsa ap sedmo^
un Bijas A uopBJaqi[ BouB^uainotn esa ejjeuopjodojd aj; optjsiuiJB

�El 21 de octubre el tratado fue ratificado por el S.r Virrey Don
Francisco Xavier Elío en la siguiente forma:
"Se aprueban y ratifican por mi parte los artículos del precedente tra
tado, que se devolverá para los demás efectos consiguientes". (43)
Y en la Gazeta de Montevideo del martes 5 de noviembre se
informó:..
"El 24 de Octubre el Gobierno de Buenos Ayres cangeó y ratificó los
tratados de pacificación estipulados entre el E^. Virrey y dicho Gobierno.
S.E. ha ordenado se comunique al publico para su inteligencia y puntual
observancia en la parte que toque". (44)
De inmediato la Junta ofició a Rondeau, ordenándole la relirada definitiva:
"Hoy há llegado á esta Capital el Secretario del Gov.no Dx D.n José
Julián Pérez, con los tratados de latransacion de desavenencias con Mon
tevideo que quedan ([sancionados]) admitidos por este Gob.no (ten todas
sus partes]) y lo han sido por publica aclamación y con la celebridad co
rrespondiente ([Enterado VS. de este negocio]). En su consecuencia pre
viene a VS. ([este Govjio]) accelere sus marchas como se le há ordenado
anteriormente, pues cada día urge más la brevedad deella". (45)
Las promesas sobre garantías individuales que desde los primeros
días de octubre venía formulando Elío a los habitantes de la cam
paña de Montevideo, fueron nuevamente reiteradas —tal vez porque
no habían sido oídas— el mismo 20 de octubre. Exponía el Virrey en
una proclama, que por la guerra se había perdido la seguridad que
reinaba en la campaña bajo su mando; pero que dados sus anhelos
—"bien conocidos", decía— de evitar la ruina se había llegado a es
tablecer en el Tratado que ninguno de los gobiernos podía castigar
a nadie por sus anteriores opiniones, prometiendo nuevamente, en
su nombre y en el de su gobierno, que cumpliría con escrupulosidad
lo pactado y que quien lo quebrantara, ya fuera autoridad o par
ticular, sería castigado con todo rigor. (46)
(44) Id., id., pág. 848.
(44) Articulo de Oficio de la Gazeta de Montevideo del 5 de noviembre de 1811, en
Biblioteca Nacional, Montevideo. En el Archivo General de la Nación Argentina. Buenos
Aires, existen copias de la ratificación. Copia fotográfica del Tratado de Pacificación con
Montevideo. Ratificación. Montevideo, 21 de Octubre de 1811, firmado por Elío. Archivo
General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional, Banda Oriental 18101814*% X, 1, 5, 10, n. 105 (el original pasó al Archivo del Ministerio de Relaciones Ex
teriores de la Rep. Argentina). Copia Autenticada por Pérez del Tratado de Pacificación.
Montevideo, 21 de Octubre de 1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires.
Banda Oriental 1810-1814. X, 1, 5, 10; n. 79.
Copia firmada por Pérez, Acevedo y Garfias del Tratado de Pacificación de la Excma.
Junta de Buenos Aires y el Virrey Elio. Montevideo, 21 de Octubre de 1811. Archivo General
de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional "Banda Oriental 1810-1814". S X,
C 1, A 5, n. 10; n. 79.
(45)Oficio de la Junta de Buenos Aires a Rondeau. Buenos Aires, 24 de Octubre de
1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional, "Banda
Oriental 1810-1814". X, 1, 5, 10; n. 392.
(46)Proclama de Elío a los habitantes de la Campaña de Montevideo. Montevideo,
20 de Octubre de 1811. Gazeta de Montevideo Extraordinaria del 23 de Octubre de 1811.
Biblioteca Nacional, Buenos Aires, Reservado Dirección, n. 28.260.
— 262 —

El propio 21 de octubre' se tomaron las primeras providencias
por parte del Virrey para dar cumplimiento a las distintas cláusulas
acordadas.
Haciendo uso de las facultades que le otorgaban los artículos 20
y 22, comunicó por un edicto a todos los vecinos de campaña y Mon
tevideo que tuvieran que reclamar alguna propiedad a los jefes del
ejército de Buenos Aires en retirada, que debían dirigirse al Teniente
Juan Latre en la Colonia, comisionado a tales efectos. (47)
Conjuntamente oficiaba al Cabildo diciéndole que era indis
pensable
"que VE. nombre dos Sugetos desu confianza en unión del oficial, que en
virtud del mismo art.o debe comisionarse, pasen á hacerse cargo délos esclabos, útiles, y qualquiera otros efectos, que pertenecientes alos Vecinos
de esta Plaza, y su Jurisdicion, reclame el indicado oficial, délos Gefes délas
Tropas de Buenos Ayres; avisándome VE. de haberlo asi egecutado, con
noticia de los sugetos q.e se nombren para mi conocimiento". (48)

Respondió el Cabildo:
"há elegido este Ayuntamiento p.a la indicada Comisión á D.n Mateo Ga
llegos, y D.n Francisco Moran de este vecindario, lo que avisa á VE. p.a su
conocimiento é inteligencia". (49)
De su parte el Cuerpo Capitular proclamó a los "Jueces Comisio
nados de la Vanda Oriental" haciéndoles notar que los estragos de
la guerra habían
"acarreado a esta Plaza unas calamidades, q.e empiezan a calmar por los tra
tados de esta Superioridad con la Cap.l de B.s Ays. Tratados q.e haciendo
revivir la amortiguada alianza.... deben infundir en lodos los orientales
un Espíritu de unión ,de amor y de conciliación, q.e nos haga participantes
de las delicias de la paz..."
En consecuencia agregaba el Cabildo:
"Deseando pues los padres de la Patria y este Ex.mo Ayuntamiento
restituir la abundancia, y dar á los frutos de ntra. subsistencia la circulacji
devida, previene a todos los Comisionados o Pedáneos q.e con el consejo
y el exemplo aminoren, exorten, y persuadan á loshavitantes de sus respectibos
limites para q.e entablando la comunicacji con esta Plaza (interrumpida dolorsamie) sesen de una vez los malea que nos han an^ustiado, conservandonos,para ser útiles al Estado,á la Patria y asimismos". (50)
Continuándose con las medidas para dar cumplimiento al ar
tículo 20, el gobierno de Buenos Aires el 26 de octubre oficiaba al
(47)Edicto de Elío. Montevideo, 21 de Octubre de 1811. Gazeta de Montevideo, Ex
traordinaria del 23 de Octubre de 1811, en Biblioteca Nacional, Buenos Aires. Reservado
Dirección, n. 28.260.
(48)Oficio de Elío al Cabildo de Montevideo. Montevideo, 21 de Octubre de 1811.
Archivo General de la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo, Libro 570, f. 68.
(49)Borrador del oficio del Cabildo de Montevideo a Elío. Montevideo, 21 de Oc
tubre de 1811. Archivo General de la Nación, Montevideo, Archivo General Administrativo,
Libro 569, fol. 68.
(50)Borrador de la Proclama del Cabildo de Montevideo a los Jueces Comisionados
de la Banda Oriental. [Octubre o Noviembre de 1811]. Archivo General de la Nación, Mon
tevideo, Archivo General Administrativo, Caja 346, n. 116.
— 263 —

�'911 o'n '9K "Í"D 'oAiiBJisp (;) py p
•no^ 'noroB|yi bj ap jBJauag OAnpjy •[X18T *P ajqnaiAO|^ o ajqnuQ] -juiubiuq vpuvg d; ap
sopDuotsituo^ sa^anf soj o oaptaaiuo^^ ap opjiqn^ jap minrpoi¿ vj ap jopojjof] (OS)
•89 'ioj '69s ojqn
'OAUBJtSIUIOipV (BJ3O3Q OAiq^jy 'O3piA31UOJ^¡ 'aatDB^^ BJ ap (BJSU3^) OAiqjjy -^JgJ 3p 3Jqill
•30 ap ^g 'oap[A3juopj[ 'W^ &amp; oapinatuofl ap op^iqo^ jap ot^ifo jap jopnjjo^ (6^)
'89 '} *0¿S OJ^rl 'OAiiBJisiuirapy (bjsus^ OAiq^jy 'o^piAsiiioj^ 'uoiobj^ b[ ap ¡Bjaua^) oAnpjy
'1181 P ^qni^O aP IZ 'oaptAajnoj^ •oapwatuoyj ap opjjqv^ jo oijg ap morjQ (8J)
opBAjasajj -sajiy eouang
•xg 'oapiAaiuoj^ ap

o
B38ioi]qig na *tI8t 8P ajqmao ap j^ (ap bu
ap ajqniaQ ap 12 'oap¡Aajuoj( -oj/^ ap ojjipjj (¿^)

jb Bqcioijo ajqnjao ^p 9^ ja sajiy souang ^p oujatqo^ ja 'q
-jb jb oiuaiunjduina jep ejBd SBpipaoi sb[ uoo
\soiusiuiisd X oíjjvj vi p'opu^sjf jb S9;ijn jas vuod'souop
•uutu^suoo 'opuifsnauD uot^ sou anb sjjmu soj zaa aun ap nasas (afwosjoj
•op opidturuiaiui) bzojj ojsa uo^ u-oDsiuniuos vj opuDjqojua vb vind saijiuij
soqpoadsaj sns ap S3}urjntinyso¡ n uopvnsjad í 'u9jjoxa 'uauouituo ojdtuaxa ja i
oÍ3suo3 ja uoo a^b soaunpaj o sopvuoistiuo^ soj sopot o auamaid 'vpiuap
wovjnoifo vj otouajsisqns -vjju ap sottuf ^oj v jvp X 'vi^uopunqv vj
ojuaiviDjunÁy owx¡¡ ajsa X oijjv^ vj ap saupod soj sand opw&gt;asaQn

:op|iqe[) p

Biouanoasuoa

u'"zt)d oj ap sm^ijap svj ap
satuodtoijuvd vSm¡ sou a-b 'uoi^ojjtouoo ap X jouiv ap' uomn ap njijids^ un
sajDtu^ijo soj sopot U3 jtpunfui uaqap • ••• vzutnjo vpvn^puoiuo vj jtaiaai
opuaijoif aúb sopojDjj^ -sXy s-g ap J'dn^ vj uoo popí jo; jad ng otsa ap sopoj
•vjj soj jod jouijDD v uozaiduia a'b 'sapvpiwvjvo svun dzvj^ visa v opaadjvoo^
uBjqeq BJjanS bj
ap soSBjjsa soj anb jbiou sajopuapBq 4jfiu3tjq BpuB^ bj ap eopeu
-oísirao^ saoanf?5 so[ b oniBpojd jBp^jidB^ odjan^ [a a^asd ns bq
(6f) \fliouaSijaiui 0 otuaiuifoouoo
ns vd '^^/t v vsiav anb oj 'oijopuioaa ajsa ap uvjoj^ oj^ijuujj uq X 'soSajj
•vf) oajv^^ uq y uptsiuio^ vpujipui vj vd o%uaituvjunXy a%sa opiSaja pi^&gt;9
rop^iqB^ p oipuodsa^;
(8t) \tojuaiuiioouoo iw vjod uaiquiou as a-b sojaSns soj ap moitou
uoo 'opojnoaSa ís ojjaqm¡ ap -^^ auiopuvstav isaiXy souang ap svdouj^
svjap safaQ sojap 'jvtoifo opnoipm ja auiojoai 'uotoipsiunf ns X 'vzojj njsa ap
somoayf sojn sajuaioauauad anb 'sojoafa sojto viatnbjvnb X 'sajijn 'soqup
•sa sojap oguvo asuaovi¡ y uasod 'asuvuotsiwoo aqap O'uv ouistw jap pnum
ua anb 'jvtotfo jap uoiun ua vzuvifuoo nsap soiaüng sop auqutou "ij j an^&gt;,,

0938^ o'D 'noiDDajig opBAJasa^ 'sajiy oi^ng '[BuoiDB
TI8I P JqnioO P EZ lP BiJBaipjoejjxg oapiAaiaof^ ap BiazB^) "ijgi ap ^jqmjQ ap q^
^^oapiAaiuo}^[ -oapiaaiuo^^ ap ounduiD^ d^ ap sajuoiiqDij so^ o otj^ ap vtuvjoouj (9f)
'Z6 o'u
;0I 'S
\.H8l'0I8I
IBJnO
Bpnsg,, 'jBnoioBj^ oujaiqog -sajiy soaang 'BUfiusSjy
aoi.)Bjy¡
bj 'Ip'X
[BjauaQ
OAiqjiy
-[igl
ap aaqnuQ ap pz 'S3J!V souang •noapuo^ v sajjy souang ap ojun[ 0/ ap ototfQ (5f)
•6¿ o'a ¡01 o'u '! V 'I 0
[BJoira^) oAiqajy '1181 ap sjqnjjQ af 12 'oapiAaiaoj^ 'o¡[g ^ojji^ ja X eajiy souang ap oiunf
'Bin^x^ B^ ap aopB^i^i^B^ ep opBiBj^ ^ap sbijjb^ ¿ opaAa^y 4zaj3(] jod BpBnui^ Bido^)
•61 oa !0I '9 'I 'X &gt;I8t-0I8I IEJuaO P"Bff
•sajiy sonang 'Bunuagjy uoi.B(^¡ B[ ap ^ejans^ OAi^jjy '[[8[ ap ajqnioo ap \^ •oapiA^juo^,
'QopBDi^^B^ ap opBiBJ^ ¡ap Z3J3^^ Jod spB^iiuainy B?dO^ '(Bauaa^jy *d3^^ B( ap S3jorj3i
-x^ S9uo[jc[ajj sp oijaisruij^ ^p oAiq^ay [B osad [BaiSuo ja) gol o'n *0I 'S 'i 'X *H8I
-0181 im"3iJo Bpu^g 'jBaoiDBfj oaisiqo^ -sajiy souíinjj 'Buijua^jy uoi.ib^j bj ap jBj^na^)
OAiq^jy 'o;(^ jod opsinjij ^^IX8I ^P 3jqni;&gt;Q ap \^ 4o^piAaiuo]^ 'aoiJBjijiiB^^ *oap¡A3juo|^
UO-&gt; UOJOB^flpB^ 3p opB^BJ^, [^p B3I|Bj^oiO| BldO^) 'U0IJB^IJIJBJ B( 3p SCldo^ a3]SIXa '83Jiy
souang -Bunua^jy uoijb^ b| ap [cJaua;) OAiqjay [a 113 -oapiAajuoj^ 'p3uopBj^¡ EJalo;|q;g
113 '1181 3P a^qoi3iAoa sp 2 [ap oapiAsiuoj^ sp bjszb^) b[ ap oi.iij^ ap ojoJiuy (fp)
•SfS -^^^ 'Tí 'TI ((•)
(gf) Uo^lJ OpOJ UOD OpBSlJSB3 BIJ38 'JBjnOIl
-JBd o pBpjjojnB Bjanj bá 'BJB^unjqonb oj uamb anb Á opBjaBd O[
pspisojndnja^a uoo ejJi^dinna anb 'ouaoiqo^ ns ap ja ua A ajquiou n^
ua 'ajuaiucAanu opuaiiauíojd 'sauomido soaoiaajuB sns jod aip^u n
jb/jijsbo Bipod soujatqoá soj ap oun^uiu anb opejBJj^ ja na ja^ajqe^
-sa b op^Sajj Bjq^q as Buinj bj jejia^ ap —Biaap '4tsopiDouo^ naiqM—
sojaquB sns sop^p anb ojad íopuBm ns ofeq BiiBdinBD bj na Bq^upj
anb pepun^as bj opipjad Biqeq as B.uan^ bj jod anb 'eim;pojd Bun
na Aauij^ ja Bjuodx^ -aaqnjoo ap o^ orasiin ja —sBpio opis UBiq^q ou
anbjod zaA je^— sspsjaipj ajuauiBAanu uojanj 'oapiAaiuoj/\[ ap eiiBd
-laso bj ap sajuB^iqBq soj b ojj^ opusjnmjoj BiuaA aaqnjoo ap SBjp
sojauíiad soj apsap anb sajBnpiAiput sbjjubjbS ajqos SBsauíoJd
(Sf) '&lt;Pna3V pvp^aaiq vj spui a$m vtp vpoo sand 'ajuauuoijamv
opvuapuo yu a\ as ouioo svuojvw sns auajaooo ([ou-aof) ajsa]) -g^f v auaia
•3Jd viouanoasuoo ns 1/^7 -([oiooSau a isa ap -^y¡ opodaiu^]) 3¡ua¡pvodsajj
•oo pvptiqajao vj uoo X upiovutojov voijqnd jod opts uvu oj X ([saiind sns
sopot ua]) ou-qoff ajsa jod sopijpupn ([sopvuoiouvs]) uopanb anb oaptnaj
•uo¡\¡ uoo smouauaavsap ap uoioosuvjidj ap sopviojj soj uoo 'zauoj uvijn[
aso[ u-q j-q ou-íioq jap oumajoag ja jvtjdüj visa y opvüajj m¡ Xojjn
:BAi}iutjap
-aj bj ajopnsuapjo 'nBapuojj b oíaijo B^unf bj ojBipamuí ^q

: ouuojui
as ajqmaiAou ap 5 sajJBin jap oapiAajuoj^ ap bj^zb^ bj ua
j^

-sojoaja sap^j b opBuoisiinoa 'Biuop^[) rs\ na
asjtSuip UBjqap anb 'Bpsjpaj na sajiy souang ap
pp sajaí soj b pspaidojd BunSjB jBmspaj anb usaaiAnj anb
Á BUBdniB^ ap souiaaA so¡ sopoi b ojoipa un jod ^^mnuio^ 'g
sojnojviB so^ UBqBjo^o [ anb sapB^jnoBj sb¡ ap osn opuaiosjj

fpf) '^anbot anb auod vj ua mouvauasqo
jvntund X tnouaSijajm ns ojvd ooijqnd jv anbiunuioo as opvuapuo m¡ -^-g
•oujaiqoQ ovoip X Xajjj^ --g ja ajtua sopvjndpsa upiovotfpvd ap sopvjojj
soj OJijiiDj X paSSuvo sajXy souang ap oiuaiqof) p ajqnjjQ ap pz 13n

a^qssnad
-sipoi Bja anb ajopuaioip op^iqe^ \e BqBpijo aju^uíB^unfao^

SBpnsnsp SB^uijsip sbj b oiuaunijdinnD jBp BJBd
SBianapiAoad sBjamud sbj uojbuioj as ajqnj^o ap

pp

Jod

oido.id

(f) 't,s9tuatnStsuoo sotoafa smuap soj vuvd yjaajoaap as anb 'opvj
•ojí atuapaoaid jap sojnotuv soj ajjvd jui Jod uooiftivu X uvqanudo agt)

uoq

¡biiijoj ajuainSis bj ua ojjg;^
j*g ja jod op^oijijej anj opBiBjj ja ajqnjoo ap

�"Virrey de la Banda Oriental" solicitándole dispusiera que todos los
hombres de armas que se encontraban dispuestos pasasen a la Colonia
para reembarcarse y señalándole además que tenía necesidad de contar
con los buques que había ofrecido para facilitar la operación. (51)
Respondió el Virrey que ya había dado orden el comandante del
Apostadero de Marina, José Primo de Rivera, para que prestase todos
los auxilios posibles. (52)
A fines de noviembre la retirada de las tropas de Artigas creó
un rozamiento entre Vigodet y el Triunvirato. Aquel consideraba que
la dirección tomada por las tropas orientales transgredía los artículos
7 y 22 (53). Pero el Gobierno de Buenos Aires sostuvo que el 20 de
octubre no se habían pactado expresamente los medios de ejecución,
sino que ellos habían quedado al arbitrio de las partes contra
tantes. (54)
La escisión estaba planteándose; ya volvía a vislumbrarse la
guerra. Para que en la campaña oriental, cuando se realizara la re
tirada de las tropas insurgentes, no se produjeran tantos desórdenes
propios de las circunstancias Elío nombró una partida para efectuar
reconocimientos, al frente de la cual iría el Teniente de Mi
licias D. Bartolomé de Mena.
En las instrucciones que con tal efecto le diera el 2 de noviembre
establecía que haría perseguir y arrestar

Reafirmando las garantías acordadas, le encargaba
"por el Sup. Govierno q.e nadie ha de —ser—perseguido por razón délas
opiniones pasadas y el Comd.te sera responsable de q.e no se falte por
ninguno de los de su mando". (55)
Concluía pues, haciendo responsable al Comandante de los ex
cesos que contra la libertad individual cometieran los de su partida.
Los "términos" en que se había concedido la amnistía provocaron
cierta confusión al hacerse la interpretación de su alcance. La subinspección consultó al Virrey,
"Sobre los términos en que devian considerar los Individuos veter^ q.e
haviendo desertado de esta flaza, tomaron Partido con los enemigos y de
lo q.e haviendo sido prisioneros de Guerra observaron igual conducta". (56)
La resolución del Virrey del 11 de noviembre, se la comunicó
Vigodet a los Sres. Ministros de la Real Hacienda:
"Los indiv^ Veter^ q.e han desertado de esta Plaza pja tomar par
tido con los insurgentes contra su [roto] no deven bolver jamas al ser.o pues
la amnistía solo les comprehende como Ciudadanos, y no como Militares,
y lo mismo deve entenderse con respecto á los oficiales; mas pj- lo q.e
respecta á los q.e siendo prisioneros en la clase de soldado tomaron par
tido pjr concurrir alguna circunstancia q.e les favorezca podra tenerse al
guna consideración". (57)

"á tda. lente armada aunq.e se nombre partida q.e no tenga Pasaporte mió
pues sin el no deve transitar ninguna. Nose acercará á las Fuerzas de Buenos
Ayres q.e marchan p.a sus destinos pero si alguna Partida bajo el pretexto
de ser de aquella Gente cometiera robos o excesos la arestaría haciéndole
(roto) ducir á esta aquel gaucho o Bagamun (roto) q.e por confesión formal
de 4 Vecinos, el cura y el Comisionado le delaten por perjudicial lo arrestara
haciéndolo conducir á la plaza con una noticia de los delitos y testigos q.e
le delataron.
Además debería prohibir el uso de armas de fuego a:
"Ninguno q.e no sea del num.o de vecinos honrados q.e sean destinados
pji auxiliar a los Alcaldes y Comandantes... y á alguno otro vecino q.e
obtenga licencia p.a usarla todas... las recogerá y conduci
[rolo]
cuidado á la Plaza. Qualq^ Partida q.e se diga del ExXo Portugués q.e
con ese achaque se este llevando cabalgadas y Boyadas; si puede arrestarla
lo executara, pues ninguna deve executarlo sin mi permiso á diez leguas
de su Ex.ío y son unos verdaderos ladrones los q.e sin el lo executen.
(51)Oficio del Gobierno de Buenos Aires al Virrey de la Banda Oriental D. Xavier
Elio. Buenos Aires, 26 de Octubre de 1811. Original y borrador en Archivo General de la
Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional. "Banda Oriental 1810-1814". X, 1, 5,
10; n. 280.
(52)Oficio de Elío a la Junta de Buenos Aires. Montevideo, 1. de Noviembre de
1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional, leg. cit.
n. 124.
(53)Oficio de Vigodet a la Junta Gubernativa. Montevideo, Noviembre 28 de 1811.
Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional, leg. cit.
Freceibo: "Artigas". Documentos Justificativos. Montevideo 1886, pág. 32. Gazeta de Monte
video, 15 de Febrero de 1812, en Biblioteca Nacional, Montevideo.
(54)Oficio del Gobierno de Buenos Aires a Vigodet. Buenos Aires, 28 de Diciembre
de 1811. Archivo General de la Nación Argentina, Beunos Aires. Gobierno Nacional "Banda
Oriental 1810-1814". "Montevideo, Del Capt. Vigodet, Tratados .de Pacificación". X, 1, 5,
10. Cit. Freceiro, o. cit., p. 36.
— 264 —

En Buenos Aires de inmediato se dictaron órdenes para dar cum
plimiento a lo establecido en los artículos 15 y 16.
Así, el Triunvirato solicitó al Administrador de la Real Aduana
que formara un reglamento de derechos teniendo en cuenta las Reales
órdenes y disposiciones en la materia. 58)
Con tal motivo se originaron varias consultas que prolongaron,
por largo plazo, la resolución definitiva.
Referido al mismo artículo 16 el gobierno de la Capital pidió a
Elío que hiciese pasar a Buenos Aires al Administrador de la Aduana
de Montevideo para acordar con él, el arreglo de los derechos res
pectivos. (59)
De su parte el Virrey buscando beneficiar el comercio y la nave
gación del Río de la Plata, trató de que se llevara a cabo la construc
ción de un fanal en la Isla de Flores.
Con ese propósito publicó un manifiesto haciendo un llamado a
(55)Instrucciones de Elio al Teniente de Milicias Bartolomé de Mena. Montevideo,
2 de Noviembre de 1811. Borrador en Archivo General de la Nación, Montevideo. Archivo
General Administrativo, Caja 735, Carpt. 1811: Documentos Diversos.
(56)Oficio de Vigodet a los Ministros de Real Hacienda. Montevideo, 16 de No
viembre de 1811. Archivo General de la Nación^ Montevideo, Archivo General Adminis*
trativo, Caja 733.
(57)Id., id.de IChiclana, Sarratea y Pa^ol al Administrador de la Real Aduana. Buenos
(58)Carta
Aires, 25 de Octubre de 1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Go
bierno
Nacional, leg.
n. 75.de Buenos Aires a Elío. Buenos Aires, 26 de Octubre de
(59)Oficio
del cit.
Gobierno
1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional, leg. cit.
n. 281.
— 265 —

�— S9^ —
•I8Z o"
*ip *9aj 'fBuopBj^ onjatqo^ ^sajiy souang 'BunuaSjy aoiaej^ b[ ap jBJaua^) oAiqojty *tX8I
ap ajqnj^Q ap 9g 'sajiy Bouang *0J73 ^ saji^ souang ap oujatqoQ jap oidijq (6S)
•g¿ o"u -jid -Saj '[BuoioBfj oiuaiq
-0^ •sajty souang 'BunuaSjy nops^[ bj ap puaua^ OAiq^jy "X18t 3P Jqnis() 8P SZ 'saJiy
souang •nuimpy joa^ nj ap jopvjistutwpy jo [ossbj X vajoujn^ *ouojjty^)] ap ojio^ (85)
P 'Tí (¿S)
•¿ BÍBD 'oaiibji
-siuirapy |Biaua^} OAiqoay 'oapiAajuoj^ 'aops^ bj ap jBjauaf) OAiq^jy 'XT8I 9P a-iquiaiA
•N 8P 91 'oapjAsjaoj^ -vpuawnfi jva^ ap sojjsiui^^ soj d lapogi^ ap oiotfQ (95)
•sosjoaiq s^aanin^oQ :it8I "id^^ 'sj¿ bTb^ 'OAijBjjsraiuipy |bj3cs^)
OAtq^jy 'oapiAainoji^ 'nopBj^ bj ap jBJana^ OAiq^jy na jopBjjog 'JI8T 3P 3-iquiaiAO^ ap g
ap awojojjvg snioiji^^ ap ajuatua^ jo otj^ ap sauoij^njjsuj (59)
b opBinEj[ un opnaiDBtj oisoijiubui nn ooi[qnd ojt89dojd asa no[)
•sajo^ ap B[sj B^ na ^bubj nn ap npp
-^nj^suoo bj^ oqso b bjbab{^ as anb ap 91BJ1 'bjbj^ b[ ap oijj pp
-9ABU bj; Á oiojaraoo ^ JBioijauaq opnBDsnq ^ajjt^ p a^JBd ns ^

(6S) 's
-sa^ soi[03J3p bo^ ap o^SajJB p 'p noa jBpaooB Bjed oapiAojuoj^[ ap
BHBnpy bj ap JopBj^sraiuipy [B sajiy souong b JBsed asapi^ anb ojj^
b pipid ^BíidB3 bj ap oujaiqo^ ja g^ ojn^iiJB omsim jb opwaja^
•BAijtnijap uppnjosaj bj 'ozBjd oSjbj lod
'noJBSuojojd anb SBijnsuoa sbijba nojBniSiJO as OAijorn jbj U03
(^^ -BiiaiBín bj na sauopisodsip A saaap^o
sajB3}j sbj Bjuan^ u3 opuom9^ soi^oajap ap o}uatnBj^9j un bjbuuoj anb
BUBnpy jsa^j bj ap jopejjsiuitnpy jb ojpijos oiBJiAnnjjj^ ja 'isy
*9^ Á ^^ sojnoijJB soj ua oppajqB^sa oj b ojuoiuiijd
-iimD jsp BJBd sauapao uojBjoip as ojBipauíui ap sajiy eouang u^
(¿S) 'uumoiu3ptsiioo vunS
•jo 3SJ9V31 vjpod vozauoanf saj a*6 mouvfsvnoMD vun^jn jxnnouo^ jcd ojnj
•jod uouduioi opt)pjos ap asryp vj ua soiauoisiid opuais a-b soj p ojoadsaj.
a'b oj j^d svtu isajmstfo soj p oioadsai U03 asuapuajua aaap oiustui oj A
'sajDitjff^ ouioa ou X 'sowypoprtt^y ovioo apuatpidwoo sa^ ojos mtsiuwv vj
sand o-jas jv svtuví janjoq uaaap ou [ojoj] ns vjjnoo saiuaS^nsut soj uod opti
•jnd jmuoi vd vzojj njsa ap opnj-tasap uoif a-b s-iaia^ s-ciipui soqn
JB3)J bj ap soj^siuij^[ "sajg soj b
o^ranmoa bj as 'ajqmaiAou ap \\ jap Á^ni/^ jap uoionjosaj
(9S) 'tíD}onpuoo jvnSi uouvruasqo vjjanf) ap sojauoist^d opis opuatawq amb oj
ap f, soSttuaua soj uoo opiiivj uojvuioj 'vzbj^ visa ap opvuasap
a-b s-jajaí sonpiaipuj soj unjapisuo^ uoiaap anb ua souvwiai soj auqogn
jb ojjnsuoa uop^adsui
-qns vj -aanBajB ns ap n^pB^a^djaiui bj asaa^sq je uoisnjuoo Bijap
BjjsiuuiB bj opipaauoa Biqsq as anb ua MBomniJ8jM so^
ns ap soj uejaiiamoa jBnpiAipui peiJaqtj bj bjjuoo anb sosa.-)
-xa soj ap ajUBpuBrao^ je ajqssuodsaj opuoioBij 'sand
(S9) \&lt;opumu ns ap soj ap ounSuiu
íod ajjof as ou a-b ap ajqosuodsa^ vías arpuio^ ¡a X svposvd sauoimdo
uozvd íod ojnnUasuad—jas— ap m¡ aipvu a-b oujaiao^) -dng ja JOdn
aj 'sBpepjoae sbjjubjbS sej

— f9Z ~
-9 -d '-II3 "O\,fI8I-0t8I
'OHI333S^ pjuU()
J¡3 Ot
'S 't 'X •&lt;in9PB^!J!-"'J aP sop^jBJX '^apoSijV -^dB^ (Oq 'oapiAajoo^,,
BpuB^,^ ¡buoi^b^^ oujaiqo^) 'sajiy souna^ ^eaiiua^jy uopB]^ e[ ap ¡ejaua^) OAiqjjy 'Xlgl ap
ajquiapiQ ap 2Z '^aaiy souan^ '^apo^i^ v sai-iy souan^ ap ouuatqoQ jap ot^i^Q (^)
•O9[J1A3)UO¡\¡ ']BQOI3B{^ BJ3)0I|&lt;|ig ¡13 '^jg|; 8p OJ3jq8^ ap J 'O3piA
-aiuoj^[ ap BjazB^) '^g *2Bd '9881; oapiAajuopj *soAijB3ijijsn^ soiuanin^oQ 'ti^^pjf,, ^oaiaD3H^
'lia *^a[ ^¡BUOi^B]^ ouaatqo^) *eajiy eou^n^ 'Buiiaa^jy ooi^b]^ e^ ap [SJana^ OAiq^jy
"II8I 3P 8Z ^jqmaiAoj^ 'oaprAajuoj^ •viuivujaqiiQ v^un[ vj v japoSt^ ap moijQ (jj)
•^io -gaj 'pjnopB^ otuaiqoj) -eajiy onang 'Buiina8jy npioBj^ bj sp jnjsua^) oAiqpjy
-H8l
•ni
o'
ap ajqiuaiAOjy] ap o'l 'oapiAajuoj^ sajiy souang ap V]un[ vj v oi¡^ ap oioj¡q (^^)
b[ ap ]Bjaaa^ oAiq^jy aa jopsjjoq A ¡Bui^ijQ *|I8x 3P ^j^tu^Q ^p 9Z ^sajiy souang 'OfU^
j^;ar&gt;x 'a jDtuatJQ opuvg v¡ ap ^ajji^ jv sajiy souang ap oujatqo^) jap ototfQ (j)

(
•uatnoaxa oj ja uis a-b soj sauojpnj sojapnpjati soun uos A orx^[ ns ap
svnSaj zaip osnujad iw uis ojjvinoax aaap vunSmu sand 'njDjn^axa oj
vjjvisajjD apand is tsopoXog sopoSjvqoo opwoaajj aisa as ^nbmpn asa uoo
a-b sanSnjjoj Ofx'g jap vSip as a-b vpi%jv¿ v-bjvn^f -ozdjj vj b opuptn^
[ojoj]
tonpuo^ X vjaSooaj svj ---sopo} njjosn vd tnouayyj nSuatqo
a-b omoaa ojio ounSjn p X • • • sajuDpuouto^ X sapjDojy soj o jvfjixnv vd
sopmtpsap uvas a-b sopojuoi¡ soupaci ap o-uinu jap vas ou a-b oi
:e oSonj ap seuue ap osn ja Jiqiqojd epaqap semapy

•uojBjvjap
aj
a-b soSpsat X sojijap soj ap vt^ijou vun uoo vzvjd vj p Jionpuoo
ojopuatomi
vjvjsajjj) oj jvioipnfjad jod uatojap aj opvuotsttuo^y ja X vjno ja 'souioa^ p ap
jotujof uoisafuoo jod a-b (ojoj) unutoSvg o ovonvS janbo ojsa o jpnp (ojoj)
ajopuatovt¡ mjo%sajv vj sosaoxa o soqoj ojatiautoo a^uaff vjjanbv ap jas ap
ojxajajd ja oívq vptuoj vunSjo is ojad somisap sns vd uvuojvtu a-b sajXy
souang ap svzjan^ svj v pjoojaoo aso/^ -vunüutu jvjisuoj} aaap ou ja uis sand
ottu aijodvsnj oSuat ou a-b vpijjvd ajquiou as a-bunv vpvuijv ajuaf vpi v)y
A JinSasaad bijbij anb ^
ajqinaiAOU ap ^ Ia

aj ojaaja jbj uo anb sanoponjísur sbj

•Buaj^f ap anrojojjeg -q sBpij
"ÍW 8P 3inamax p BJJÍ l^no bj ap aiuajtj jb 'sojuaitnpouo^a.i
jeni^ap saed BpijjBd eun ojqinon ojj^ SBiouBjsunojp sej ap soidojd
sauapjosap so^ubj nejafnpojd as ou 'sajua^jnsui sedoai sej ap b[)bjij
-aje bj BJBzijBíu as opuBno '[Bjugt^o BUBdinBo bj u^ anb bjbj -ejjan^
ej asjBjqumjsiA b bjajoa bá tasopueajuBjd eqBisa uoispsa B'^
(f) 'SajUBJ
-Bjjuoa sa^jBd sbj ap oi^jhjjb jb opBpanb uejq^q sojja anb ouis
'uopnaaj*a ap soipoui soj ajuauíBsaadxa opB^aed uejqeq as ou ^jqnjoo
ap Q^ ja anb OAn^sos sajiy souang ap oujaiqo^) ja ojaj '() ZZ ^ L
sojnoijjB soj Bjpaa^suBjj sojbjuíhjo sedoj) sbj jod Epeuioj uoia^aaip ej
anb Bqejaptsuoa janby 'oíejiAunuj^ ja A japoSt^ aj^ua ojuairaezoi un
paaa seSiíjy ap sedoj} sbj ap Bpeapaj bj ajqutaiAon ap samj y
(5jS) •s^jqj^od sotjixne soj
sopoj ase^sajd anb ejed 'BJaAi^ ap ouiu^ asof 'buijbj^ ap ojapejsody
jap ajuBpuBinoo ja uap.io opsp ejqeq BjÍ anb Aain^^ ja mpuodsajj
(JS) 'uopejado bj jB^rjpsj bjb&lt;I oppajjo Btqeq anb sanbnq soj uoa
jbjuod ap pepisa^au Bjuaj anb semape ajopusjBuas A asjeojBquiaaj ejed
Biuojo^ bj b uasesed sojsandsip usqBJiuoaua as anb senue ap sajqmoij
soj sopoj anb Bjaisndsip ajopueipijos KjBjnaijQ BpuBg bj ap í

�todos los americanos y europeos -^-especialmente ingleses, portugueses
y españoles— para que cooperasen en la construcción de aquél faro
que evitaría, decía, los naufragios "que tantas vidas cuestan, y tantos
daños producen" al comercio del Plata. (60)
Con el mismo propósito trató de obtener la colaboración del Con

sulado instalado en la Capital (61) y del Cabildo de Montevideo. A
éste le escribía:•&lt; &gt;
"VE. q.e tanto debe desvelarse en todo lo que corresponda ala felicidad
délos vecinos de Montevideo, espero que me propondrá los medios, ó re
cursos, que juzgue puedan producir en tanto lo correspond.te alas fuerzas
de esta Plaza. Al efecto oficiara VE. al Consulado para q.e discurriendo
el asunto entre todos, ofrezca cada uno los medios que le dicten sus luces,
paraq.e se realice una obra tan benéfica á la humanidad, y tan del interés
de todos". (62)
Al Ayuntamiento le pareció sumamente interesante esa obra que
sugería el Virrey y atendiendo las órdenes recibidas ofició de inme
diato al Consulado para que
"comunique á este Cuerpo quantas ideas puede adquirir conducentes al
fin propuesto (ÍExcmo S.r Virrey]) paraq.e en su virtud, y con las que
pueda subministrar este Cabildo adopte VE. medidas mas oportunas paraq.e
tenga efecto ([tan beneficia idea]) un tan benéfico pensamiento". (63)
El Consulado de Buenos Aires pasó al gobierno Ejecutivo el oficio
de Elío para que resolviera (64); corrido casi un mes recién respondió
el Triunvirato a aquél Cuerpo, sosteniendo que sobre el petitorio del
Virrey no se diera paso alguno, porque era materia que solo incumbía
al Superior gobierno. (65).
Junto con eso Buenos Aires —así se lo exigían sus principios— nó
quiso permitir que Elío en el manifiesto apareciera titulándose "Virrey
de Buenos Aires". Eso creó un pequeño conflicto del que resultó un
intercambio de oficios, en uno de los cuales Elío escribió:
"El Titulo Proviene de Reales Despachos librados px la Regencia de
España é Indias, por el Gobierno de esa Nación de quien VE. se consi
dera parte;y a la verdad Yo tengo la misma facultad de coartarme el Tí
tulo, como de darme á mí mismo otro de Virrey del Perú.
(60)Manifiesto de Elío. Montevideo, 27 de Octubre de 1811. Impreso. Archivo Ge
neral de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional, leg. cit., 20.
Publicado en Gazeía de Montevideo del martes 29 de Octubre de 1811, n. 44, pág. 392/
93, en Biblioteca Nacional, Buenos Aires. Reservado Dirección, n. 28.260.
(61)O/icio de Elío al Consulado de Buenos Aires. Montevideo, 27 de Octubre de
1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires, leg. cit., n. 20.
(62)Oficio de Elío al Cabildo de Montevideo. Montevideo, 28 de Octubre de 1811.
Archivo General de la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo, Libro 570, pág. 71.
(63). Borrador del Oficio del Cabildo de Montevideo a Elío. Montevideo, 30 de Octubre
de 1811. Archivo General de la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo,
Libro 569, f. 68.
(64)Oficio del Consulado al Gobierno Ejecutivo de Buenos Aires. Buenos Aires, No*
viembre 9 de 1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Na
cional "Banda Oriental 1810-1814". X 1, 5, 10, n. 20.
(65)Oficio del [Ejecutivo^ al Consulado. Buenos Aires, 3 de Diciembre de 1811. Bo
rrador en Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional "Banda
Oriental 1810-1814". X, 1, S, 10. n. 20.
— 266 —

:No alcanzo porque este dictado se oponga como VE. dice al espíritu
del artículo 6. de los tratados concluidos; él explica los límites que devo
mandar por ahora y nada ¡tabla de títulos: la misma razón tiene VE. pira
pretender que Yo no me haya llamado Virrey de las Provincias del Río
de la Plata, que si lo pretendiera VE. del Virrey de México".
Y agregaba:
"Con mi pronta ida á España queda ya VE. libre de compromiso en
quanto el título de mi persona y acaso como lo opino no tendrá VE. que
darle a otro; pero D.n Gaspar de Vigodet tiene el título de Capitán General
de las Provincias del Río de la Plata, y se verá VE. con este Gele en iqual
tropiezo. El título solo, no arguye mando ni posesión do más argüirá un
derecho á ella; así es que el Rey de España se ha titulado siempre Rey de
]erusalen,de las dos Sicilias, y de Gibraltar; sin que los potentados á q.e
estas posesiones corresponden se los hayan disputado, y eso que ellas están
muy cimentadas por los años y por las distancias; circunstancia q.e falta
mucho á la autoridad de VE".
Para que esta diferencia no entorpeciera la publicación del mani
fiesto, Elío como solución proponía:
"VE. puede por sí dar el manifiesto como guste, pues Yo no lo variaría
jamas". (66)
Esta velada oposición del gobierno de B. Aires y los aconteci
mientos posteriores harían imposible que fuera realidad la idea tan
benéfica de Elío, de levantar un faro en la isla de Flores.
El 1. de noviembre, y continuando en sus propósitos de faci
litar las relaciones mercantiles que habían de mejorar el exhausto
erario, Elío hacía proposiciones al gobierno de Buenos Aires para
la reanudación del comercio entre la Capital y Montevideo, se
gún se había acordado en el art. 16 del Tratado (67). Pero como
el gobierno no respondiera a sus requerimientos, pasado algún
tiempo, Vigodet, ya al frente de la Capitanía General de la Banda
Oriental, le oficiaba al Triunvirato solicitando la contestación (68).
Recién ahora el Ejecutivo porteño respondió, explicando que su si
lencio era debido a que la propuesta de Elío estaba en estudio del
Consulado. (69)
Previendo que pudiera originarse alguna divergencia en la apli
cación de los artículos aprobados al 20 de octubre, tal como se ma
nifestaba en el numeral 23, el gobierno de Buenos Aires nombró a
D. José de la Rosa, como representante ante Montevideo, para allanar
(66)Oficio de Elío a la Junta Gubernativa de Buenos Aires. Montevideo, 9 de No
viembre de 1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Na
cional "Banda Oriental 1810-1814". X, 1, 5, 10.
(67)Oficio de Elío al Gobierno de Buenos Aires. Montevideo, 1. de Noviembre de
1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional, leg. cit.
(68)Oficio de Vigodet a la Junta de Buenos Aires. Montevideo, 25 de Noviembre de
1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional, leg. cit.
"1811-12. El Capitán Vigodet. Montevideo". Cit.: Fregeiro: "Artigas", Documentos justi
ficativos, o. cit., pág. 32.
(69)Borrador del oficio del Gobierno de Buenos Aires al Capitán General de la
Banda Oriental; Vigodet. Buenos Aires, 30 de Noviembre de 1811. Archivo General de la
Nación Argentina, Buenos Aires, leg. cit. "1810-11, Montevideo del Capitán Vigodet".
— 267 —

�bj ap
nj ap

— L9Z ~
^ neiidB^ jap oaptAatno^g 'tI*0I8I ''Ia "^al 'aaJ!y onang 'Bupua^jy uops^j
^ OAiq^jy Hgl ap ^jqmaiAO^ ap of 'eajiy Bouang -j^^oSi j :jmuatdQ npvng
^ t/ojido^ ^o rajiy souang ap ouiaiqof) jap oijtfo jap jopnijog (69)
•^ -Sed 4&lt;ip -o 'soaiibdij

-li^ -8a] 'lEuoiJD^ ouaaiqo^) -sajiy soaang 'Bunua^iy uoi.iüf^ bj ap jBjau^f) oAtqaiy H8I
ap ajqmaiAo^ ^p 53 'oaptAaiuo}^ %saity souang ap Djvnf oj o tapoSt^ ap oidi/q (89)
-lt -8aj '(Buoijt)|yj ooiaiqo^) -aajiy sonang 'EuuuaSjy uope^[ bj ap jBiaua^) OAiq;uy 'tI8l
ap aiqaxaiAO^ ap o'^ 'oapiAainoj^ 'tadty souang ap 01^.^^1^0^ jv !73 aP ?3?/0 (¿9)
"Ot 'S 'I 'X "^181-0181 I&lt;nnauo BPUBfl,, luop
•B(j onjaiqof) -sajiy sonang 'Bmina^jy nopB(i¿ j ap jBjana^ OAiq^iy -tI8I aP a-iqmaiA
•N aP 6 'oaptAa^uoj^ -taJij^ cou^ng ap oatimuaqng djum/- ; p oij'j ap opifQ (99)
jbubi^b bjb¿[ 'oapiAa^aoj^ 3^ue ^iaBiaasajdaj orno 'cso^; b^ ^p asof -q
-Bta 98 oraoD ^bj '^aqnjao ap QZ lB sopBqoadB sopnojjaB so[ ap uopea
•{[(Ib b^ uo spua^jaAip buti^^b ^sjbuijÍijo Bjaipnd anb opu^iAaj^

(69) p
^p oipnjsa ua BqBisa oij^ ap B^sandojd b^ anb b optqap Bja
-18 ns anb opuBDi^dxa ^ipaodsaj ouai.iod OAi^naaf^ ^a BjoqB uatoajj
• (89) uope^sajuo^ b^ opiiE^ioT[os ojBJiAunijj^ p3 BqBptjo a^ '^bju^uq
BpuBg b^ ap jBjaua^ BiuBitdB[) bj ap ajinj-ij jb tbá 'japoái^ 'oduiaxi
nn^jB opBSBd 'so^uairauanbaa sns b BJaipuodsaa ou ouiaiqoS ja
oinoo oaa¿ *(¿9) op^J^J^ jap 9^ -iív ja na op^paooB Biq^q as unS

— 99Z —
"0Z o'n "01 'S 't 'X •lltt8I-0I8I IO
epaB^^ fBuopej^ oujaiqo^) 'saaiy souang ^sn^ua^jy uoiob^^ b[ ap ¡sjana^) OAiq^^y aa JopBjj
"H '1181 3P ajqmapiQ ap g ^eaj¡y souan^ 'opvjnsuo^ pt [o.i ijn^a^^] jap oioijq (9)
"OS o'n '01 'S 'I X "..H8I-018I IBlaa!aO BPUBa&gt;. isaoio
-Bf^ oujaiqo^ -Bajty sonang 'BnnnaSjy aoiaB\[ B[ ap [Bjau^;) oAiq.uy "IX8I *P 6 ajqraaiA
•o^ *&lt;ajiy sonang sajiy sonang ap omuiaalg miiatqof) ; opvpisuo-j jap oto^fQ ^\9)
'89 í '69S ^ni
4OA|i8Ji8iaimpy ^ejana^) OAiq^jy *oapcAaiaoj^[ (noi3B^[ B{ ^p |BJaua^) OAiq.uy 'HQ\ ap
ajqniJQ ap Qg ^oapiAaiuop^ 'oi^^ d oaptaajuo^^ ap opjtqn^) jap oioiJq jap jopvjiog (9)
•\l -2Bd 'o¿S 0Jtm 'OAijBJisiuirapy ^eJJuay OAiqjjy -oapiAaiuoj^ 'uoijBj^j bj ap pj,ma^ OAiqaay
'1181 aP ajqnjJO aP 8Z 'oapiAajnoj^^ -oapmatuojfj ap opjiqoj jv otj3 ap ototjo (Z9)
'^Z o*u í'^ '^3{ 'sajiy souan^ 'Buiiua^jy uoiob^ b[ ap ¡cjaua^ OAtq^jy *t|8I
ap ajqni^Q ap ¿g ^o3piAaiuo]^[ 'sauiy souang ap opvjnsuoQ jd oij^ ap m^ifQ ({9)
'09Z"8Z o'a 'u9!sa8J!a opBAjaeajj -sajiy souang 'jBnopB(^ Baaioi^qig na 'gj
/Z6E "3?^ *n o'u '1181 aP qnaO 8P 6Z wn Ip oapiAajuo^ ap Biazej) na opejiiqaj
'0^ "'!J '^3I '{BuopB^ ouaaiqüg -saaiy souang 'Bunusüjy uoi.iBf^ B[ ap {ajan
•39 OAiqojy -osaadni] '1181 ap ajqntOQ ap ¿^ 'oapiAaiuo^ '&lt;j¡[ ap ojsaifjuDm (99)
"ruad 19P Xau^ty^ ap oijo ouisiui rui o auiivp ap ouioo 'ojnj
'11 Ia auuDjjvoo ap pujjnoof vwsiiu vj oSuai o^ popjaa vj 0 Xiat^vd vuap
•ísuo^ as "^^j\ uamb ap uopv\¡ vsa ap ou^aiqof) ja íod 'sDtpuj a ou
ap oi^ua^ay oj rd sopvjqtj soipndsaQ sajoa}¡ ap auamoij ¡"&gt;U
:oiqiJ3sa oij^j eajsn^ boj ap oun ua 'eopijo ap
un oijnsaj anb jap ojoijjuoo ouanbad un oaaa osg '^sajiy sonang ap
Á^ni\^ asopuBjnii) BjapaJBdB ojsaijiuBiu ja ua oq^ anb aijiuuod osrnb
pu —soidpujjd sns UBi^ixa oj as jsb— saaiy souang osa uoa ojunf

(9) \fituaiuiDsuad o^ifauaq uot un ([vapi m^ifauaq unj^ oj^afa vSuaj
9'bvivd SDunj^odo svut sopipaiu "3/j ajdopo opjiqv^ ajsa jnjjsiutuiqns vpand
anb so; uoo X 'pnj-na ns ua a-büjod ([Xaui/i j- ouiox^]) ojsandoíd mf
jo sa^uaonpuoo jutnbpo apand soapt soiuonb oduan^ ajsa n anbiumuo^,^

-pajuo^B soj A saaty -g ap oaaaiqo^ jap uopisodo BpBjaA B^s^

"(S9) "onaaiqoS Joijadng jb
Biquinoui ojos anb eiaajBui Bja anbjod 'oun^jB os^d ^aaip as ou Xajji^
jap oijojnad ja ajqos anb opuaiuajsos 'odjan^ janbB b ojBJiAunxjj^ ja
oipuodsaj uapaj saui un isvo opixioa ^ (fg) saaiAjosaj anb BiBd oq^j ap
opijo ja OAijnaafg ouaaiqo^ jb osBd saaiy eouang ap opBjnsuo[) j^

-as 'oapiAaiuoj^ A jBiidB^^ bj a^jua o^jainoa jap upp^pnaBai bj
BJBd sajiy souang ap onjaiqo^ jb eauopisodojd bjoih) oi|g 'ounja
oienBqxa ja iBJofaní ap nBjqBq anb aajuuBoaoui sauopBjai ^bj jb^ij
-wbj ap so^isodoad sns ua opuBnmjuoo A 'aaqtuaiAon ap o'\ j^j
•saaojjj ap bjsi bj na ojbj un jbiuba3j ap 'otjg ap Boijaaaq
ubj Bapi bj pBpij^aj Bjanj anb ajqísodrai uBjjsq saaoxjaisod sojnatta

(99) -^muot
vuüuaa oj ou oj^ sand 'ajsn^ oiuo^ ojsgtfiumu \9 wp ís íod apand '^/^„
:Biuodoad aopnjos oinoa oijg '
jap uopBaijqnd bj Bjapadjoiua ou spuaja^ip Bisa anb bjbcj

nijnf a-b mouBjsunojio ísm^uojstp so; uod soy so; íod sopojuaiuio Xnui
•uvjsa svjj^ anb osa Jí 'opnjndstp vv.íirq so; as uapuods^jjo^ sauotsasod sojsa
3Í&gt; o sopojuajod so; anb uis ¡jo^jujqif) ap X 'smjprg sop so; ap'uajvsnuaf
ap Xay ajdtuais opnjnjp vi¡ as Byvds^ ap ^aj/ ja anb sa isd ,';;a p oipajap
un jií)3'jd spui o;.'uoisasod iu opuotu aXnSxv ou 'ojos ojnju /3 'ozatdojj
;tuaua^ uyiulo^ ap ojnttt ja auat] lapo^i^ ap ^vdstiQ u-q oiad iouto o a;^p
anb -^ ^ vupuat ou ouido o; oiuoj osjj^u ^ mtosjiad iui ap ojnjij ;a ojuvnb
ua ostiuojjuioj ap a^qi; '34 oX npanb vuvds^ v opi ojuojd iui 0^

'tfl3txaf\¡ ap Xaj. it^ jap "3 /( vjatpuaj^^d oj ís anb 'vtDJj nj ap
oiy ;ap svpuinojj sd; ap Xajui¿^ opmuvjj vXoif aut ou o^ anb japuajajd
vjitd -'jf auai) uozou vuisnu d; :sojnttf ap vjqin[ vpou X mo^o jod jvpuvui
oaap anb sajitüi; so; D^i;dxa ;a isoptnjsuoo sopmmi so; ap o^9 ojnaiijo jap
ntuidsa jo aoip '3 ^ oiuo^ oSuodo as opvjoip a^sa anbxod ozuoajü o^

anb BJBd opBjnsuo^^) jb ojBip
-oinuí ap opijo sspiqpa^ sauapj^ sbj opuaipuajB A á^uij^ ja Bjja^ns
anb B.iqo esa aiuesajaiui a^uauíBums oioaJBcl aj ojuaimeiunÁy jy
(Z9) -..sopot ap
sajajui jap uoj X 'pvptutmim¡ vj n ootfauaq uo% oiqo oun aoijnai as aboiod
'saonj sns uajotp a; anb sojpaui so; oun opo^ o^xaufo 'sopoj autua otunsv ja
opuaiunasip a-b vjod opvjnsuoQ jo "3^ viotoifo oioafa jy -dzojj visa ap
sozjanf sojo arpuodsauuoo o; oiuvi ua uionpojd uopand anSznt anb 'sosjnj
•ai o 'sotpatu so; nipuodoid aui anb oiadsa 'oaptaaiuoj^ ap somaan sojap
poptotjaf ojo opuodsauoa anb o; opoj ua asiojaasap aqap ojuvj a-b '3^,,
•:Biqijasa aj ajsa
y 'oapiAaiuoj^ ap op[iqB[) jap A (X9) IelT^e3 BI ua opejB^sur op^jns
-uo[) jap uopBJOqBjoa bj jauajqo ap ojbji ojisodoad oiustiu ja no[)
(09) 'bjbj^ jap opjamoa jb wuaanpoad sousp
sojubi A 'uBjsano sBpiA sbjub^ anb,, soiSBjjnBu soj 'Biaap 'BjjBjiAa anb
ojbj janbB ap uopanajsuo^ bj ua uasB^adooa anb Bjsd —sajouBdsa A
sasan^njjod 'sasaj^ai a^uaurjBpadsa^ soadojna A souEouaun? soj sopo)

�la que se ofreciese (70). Llegado el comisionado, Elío notificó su
arribo a las autoridades bonaerenses (71).
Recién el 7 de diciembre Montevideo encargó igual represen
tación a don José Primo de Rivera (72). 1 gobierno de la Capital
acusó recibo de la notificación el 21 (73).
Buenos Aires tenía, así lo comunicaba el Triunvirato a Elío, di
ficultades muy serias para dar cumplimiento a lo estipulado en el
artículo 3. del Armisticio. Las razones de la dilación en el envío de
auxilios a la Península estaba en que al cesar las comunicaciones con
aquella los erarios necesariamente habían de agotarse, sumándose a
ese hecho los grandes gastos del gobierno para
"sostener un Ejercito en el Perú, otro en el Paraguay, otro en esa Banda
—decía— y últimamente después del que sostiene en esta Capital, otro nu
meroso en las gargantas del Perúy la obstrucción de los caudales que
se importan á esta Capital desde la Moneda de Potosí, del comercio de la
Península, el del Brasil y aun el de nuestros propios Puertos.
Por todo ello escribía al Virrey diciendo que debía persuadirse
"que entretanto estas Provincias miren la barrera de oposición que se les
presenta á sus clamores con tanta tenacidad por parte de sus hermanos, ellos
sacrificarán sus intereses y derramarán la substancia que les ofrecerían gra
tuitamente si fuesen atendidos, y por lo que ellas situarán al fin en la
imposibilidad de acudir con preferencia como lo desean, á las urgentes
necesidades que reclaman los valientes defensores de nuestro Soberano el
Señor Don Fernando Séptimo".

Y además sostuvo que
"no solo no cumplieron el artículo, sino que con hipócritas y adulatorias
espresiones quisieron escudarse de la obligación de cumplirle suponiendo
una imposibilidad que ni puede invalidarla, porque al hacer el tratado debió
existir ya". (75)
Por otra parte el Gobierno de Buenos Aires no dio cumplimiento
al contenido de los artículos 4 y 5. El Manifiesto a las Cortes no fue
enviado, ni tampoco los diputados a España. Al hacer esas estipula
ciones ya sabía Buenos Aires que no había de llevarlas a la práctica,
sino que sólo quedarían en el papel.
Al Virrey, por su parte, al tratar de hacer efectivo el artículo 11
del Tratado se le creó un serio problema.
El 10 de octubre Elío remitió, por intermedio de Larrobla, un
oficio al Jefe Portugués comunicándole el avenimiento al que se había
llegado tres días antes con el diputado de Buenos Aires, José Julián
Pérez.
"Quedan ya evacuadas —le decía— las disposiciones libradas para la ce
sación de hostilidades y suspensión del sitio, con arreglo al tratado preli
minar, y sólo resta por mi parte, este preciso paso, que es dirigido a pedir
a VE. se sirva disponer la suspensión de las marchas de las tropas de su
mando, y que no avancen un paso adelante mientras se llega al término
de un avenimiento recíproco, o avise a V.E de su contrario resultado.
No dejaba de señalarle el hecho de que no tenía

Y al final:
"Penetrado VJS. de tan graves fundamentos, quedará persuadido de la
justa imposibilidad que tienen en la ocasión presente estos Pueblos de hacer
efectivos los auxilios que reclama no dudando VE. que desde el momento
que sean oídos y reintegrados en sus más inalienables derechos ofrecerán
con nuevas privaciones cuando ceda en alivio de sus hermanos de España
en la gran causa que sostienen". (74)
El redactor de la Gazeta de Montevideo, comentando este oficio
al publicarlo, el 15 de febrero de 1812, consideró que estas razones
, aducidas por Buenos Aires significaban el primer paso
"conforme á las ideas de un gobierno que no pensó jamás en cumplir sino
lo que le conviniese á su proyecto de independencia de la Metrópoli. ...no
acordándose de España sino en el nombre.
(70)Oficio de la Junta a Elío. Buenos Aires, 5 de noviembre de 1811. Borradoren
Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional, leg. cit. n.80.
(71)Oficio de Elío a la Junta de Buenos Aires. Montevideo, 13 de Noviembrede
1811. Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires, leg. cit. n. 80.
(72)O^icio de Vigodet a la Junta de Buenos Aires. Montevideo, 7 de Diciembrede
1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires, leg. cit. "Gobiernode
Montevideo".
(73)Oficio del Gobierno de Buenos Aires a Vigodet. B^enos Aires, 21 de Diciembre
de 1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional, leg.
cit. "Gobierno de Montevideo, Tratado de Paz entre la Junta y el Gobierno".
(74)Oficio de la Junta de Buenos Aires a Elío. Buenos Aires, 23 de Noviembre de
1811. Gazeta de Montevideo del 15 de Febrero de 1812, en Biblioteca Nacional, Montevideo.
Cit. Freceiro: "Artigas", Documentos Justificativos, o. cit., p. 32.
— 268 —

"que recomendar a VE. esta necesaria y urgente providencia, porque a más
de ser en todo conforme al plan enunciado de mediación propuesto por su
alteza real el señor principe regente, es bien notorio el empeño y suma
adhesión de V.E. a que quede destruida esta guerra civil sin verter una
gota de sangre, y de un modo que queden cumplidos y satisfechos los justos
designios de ambas naciones". (76)
Con la contestación de Souza se inició el planteamiento de un
problema que más tarde originaría un conflicto de gravísimas con
secuencias: la retirada de las tropas portuguesas.
El General portugués no se conformaba con que en la estructu
ración del Armisticio se hubiera prescindido de su presencia; por el
contrario creía que era necesario el que se le llamase a deliberar,
porque —según él— la situación creada era fruto exclusivo de la
acción de las tropas portuguesas. Así lo dijo el 12 de octubre:
"sería justo y hasta necesario que vuestra excelencia me iluminase de una
manera menos sucinta acerca de este negocio, en el que debo ser yo
oído". (77^
(75)Nota del Editor de la Gazeta de Montevideo del 15 de Febrero de 1812. Gazeta
de Montevideo en Biblioteca Nacional, Montevideo. Cit. Freceiro: "Artigas", Documentos
Justificativos, o. cit., pág. 32.
(76)Oficio de Elío a Souza. Montevideo, 10 de Octubre de 1811. Archivo Público de
Río Grande del Sur. Doc. n. 90, cit. Pereda: "Artigas", o./ cit., t. I, pág. 392/3.
(77)Oficio de Souza a Elío. Cuartel General de San Carlos, 12 de Octubre de 1811.
Archivo de Río Grande del Sur, Libro 12, pág. 20 vta.; cit.. Pereda: "Artigas", o. cit.,
t. I, p. 394/6.
— 269 —

�— 89^ —
— 69Z —
/
•&lt; 'r &gt;
qü *m PP ^pnBi^ oi}j ap OAnpjy
••^p -o '^Biiuy,, :&lt;raa^ "p í-b^a o^ "
r) -otj^ o mnog ap opj/O (¿i)
"II8X P wqmao aP Zl *l3 OBS aP IBi
a
'06
o-n
-^oq -jng ^ap spnejo org
"E/^6S •g?lJ 't "' '"^3 /'o '..tD^?K,.
ojs -aznog o oij^ ap ojat/^ (^^)
p 03iiqn^ OAlqJjy 'H^l p ajqai^o P 01 '
*Z '8?d **jp 'o ^soAT^e3i}tisn[
'nm2iuy,, :oai3038^ j;3 oapijn jooope^ ^aioip^ig u oapiAaiuo^ p
Qap oiajqa^ ap si lP apiAa^uoj^ ap bj^zbj) bj ap JOii^a jap Biojij (s¿)
(U) -^Pío
oX jas oqap anb fa tía 'oioo^au ajsa ap vojaon otuions souaiu vjaumu
Dun ap asDuitun^i aui m^uajaj^a ojjsaní anb oijosa^au njSDt^ ^ ojsn/ ojjas,,
^ajqnjoo ^p 1 p ofip o^ tsy •BBsan^nvtod 8Bdo.ii sbj ap uoiodb
B^ ap OAisnpxa ojnjj eaa epea^^ uotdbiijis b^ —^^a unSas— anbjod
'aeaaqipp e aseme^^ a^ as anb p oiiBsa^au Baa anb Eiajo oi^bj^uo^
p Jod íBpuasgad ns ap opipuiosaad Bjaiqni{ as oiotisiuijy pp uoi
•n^onusa b^ ua anb uoo BqBtajojuo^ as ou satiSniJod ^jaua^ ^^
'sBsan^niJod s^doa; sb^ ap BpBaiiaj ^\
-noa sbuitbiabjS ap o^oi^juo^ un BtaBuiSuo apjtB) sbui anb
nn ap oiuaiinBa^uB^d p opiur as sznog ap uoi^B^s^iuoa v\ n0
(91) *(&lt;^auoi3ou svqwD ap sotugisap
sojsní soj soyoajspvs X, sopijdtuno uapanb anb opoui un ap A, 'ajSuns ap vjoS
vtrn jauaa uts jtap vjjanX ojsa optnjjsap apanb anb D ^g-^ ap upisat^p
viuns f. ouaduia \a oijojou uaiq sa 'ajuaífaj adpuijd jouas ja /naj ozaijo
ns jod ojsandoid uoyjmpaui ap optn^unua wr¡d j auuofuoo opoi ua ^as ap
smu v anbxod 'mouaptno^d ajua&amp;m X mjmsa^^u msa "g^ o jupuatuojaj 3726,,
Bina) ou anb ap oipa^ p a^jB^nas ap sqefap o^¿
'opvtjnsau otjvjjuoo ns ap 3- /( o asiun o 'oooidi^ai o%uatwiuaat&gt; un ap
outuuai jo o^aji as stujuatui aiUDjapn osod un uaouvan ou anb ^ 'opuvui
ns ap svdoj) sv^ ap svipjmui $rq ap uoisuadms vj uauodstp vaJis as '^A
Jipad o opií^iJip sa anb 'osvd osi^ajd ajsa 'ajjod ítu jo&lt;¿ ojsaj o^os X 'jduiui
•\\^id opujoj) }D oj^ajuo uoo 'oijts jap uotsuacfsns ^ sapi)pi;ijsoi^ ap uppDS
d svpDuqt¿ ^auoi^tsodstp so^ —moap a\— sopotuona vA uvpan^^n
zaja^
UBijnf asof 'sajiy souang ap opBjndip p uoo sa^uB SBip saji opB^a^
BiqB^ as anb ye ojuamiiuaAB p a^opuBoumuioo san^rruoj ajaf \^ oíí}
un 'B^qoaaB^j ap oipanuaiai jod 'opxtnaj ojj^ ajqn^ao ap q\ ^^
-Bmajqojd ouas un 931^ a^ as opsiBaj^ PP
p OAuoap ^aaBq ap jb^bj^ p '^;jsd ns jod '^ajji a^ ¡y
•pdsd p na uBjjepanfa o^os anb oms
\\
vi B SB^BAa^ ap BiqBq ou anb sajiy souang Biqes bjÍ sauop
SBsa aaa^^ ^y -BiiBds^ b sopsindip ^o\ ooodiuBi tu 'opBiAiia
an} ou saiJo^ sb^ b oisaijiUB^ ^^ "g Á f so^n^iiJB so^ ap opiua^uoo ^e
d
oip ou sajiy souang ap oujaxqo^ p aia^d bjio

oiqap opojDjj ;a jaomi /o anbuod 'njjvpjjoaut apand 111 anb pvpijiqisodutt vun
opuaruodns ajji^dtuno ap uoijvgtjqo vj ap asjopn3sa uojatsinb sauotsajdsa
D X Süiij^odíi/ uo3 anb ouis 'ojn^tjjo ja uojajjduino ou ojos oun
anb OAn^sos SBuiaps j

'Z *d **1P " *aoAijB3ijiísnf eoiu^ran^oQ \t$v2^%Áyít :oai3f&gt;aaj -jr)
'O3piA9)uo^¡[ '{BUOpB\[ B^a)oi[qig ua *ZI8I ®P ojajqaj ap g^ ^ap oapiAaiuo^^ ap BiazB^ *H8l
ap ajqniaiAo^j ap ^^ *sajiy souang ";/^ D ^-ii^ sou^n^ ap vtunf vf ^p otoifQ (fi)
*(toujaiqo^ ^a jí Bjunf B| aaiua zbj ap opBjBj^ 'oapiAajuoj^ ap oua^iqo^^ *jp
*3a¡ '^BuopB^ oujatqo^ 'aa^iy soaang 'Buiju^StJy nopB^ e^ ap |BjauaQ OAiq^jy '^{81 9P
^jquiai^iQ ap \z ^^^aiy souang 't^po^i^ o sauty souang p oujaiqo^) ¡ap opifQ (¿)
ap oojaiqo^),^ *]p *8aj 's^jiy soaang (BapnaS^y nops^^ B{ ap
ap aiqiuapiQ ap ¿ *o9p¡A9jaoj^ 'sajiy souang ap v%un[ oy o j^poSiy^ ^p otoifQ (ZL)
'08 o' *^P *^^I ^s^Jiy souang 'But^na3^y uopo^ B[ ap [bju^^ OAiq.^ jy *^X8I
ap ^jqtnaiAO^ p i 'oapiAajnoj^ 'S9ji^ souang ap vjunf vj v oi^^^ ^p o\oi¡q (h)
*08 o*u *'P *^9I *IaopB^¡ ouiaiqoQ *sajiy souang *Ba¡ina3jy uop^^j B[ ap |BJ3ua^) OAtqojy
ua JopBjjog *{X8l aP ^^qm^iAOu ap 'sajiy eouang *oi/^ d o;un/ f ap ot^tfQ (o¿)
•a^quiou \a ua oms vuods^ ap asopunpuoov
ou • • • Mtjodpjja¡\¡ vj ap mouapuadapwi ap ojoajío^d ns p asatutauo^ aj anb oj
oms Mjdutn^ ua souvoC osuad ou anb ouiaiqoi un ap svapt svj v 3iuio/uo3t&gt;
jamud p UBqBoijiuSis sajiy souang jod SBpionpB
sauozBj SB^sa anb oiapisuoa '^181 3P oaajqaj ap &lt;^\ p 'ojjB^i^qnd [B
opijo a)sa opuBjuauío^ 'oapiAaiuoj^; ap BjazB^ B[ ap jojaspaj [^
(f¿) 'uauatisos anb nsnno unjS d; ua
ap soumuiau sns ap oiatjo ua opao opumo sauot^natud soaanu uoo
/o soipaxap sajqouaijvui sbui sns ua sopou^aimau Á sopio u^as anb
otuauioui ja apsap anb '3 A opuopnp ou vuivpau anb soijixnn soj soaijoafa
^aovu ap sojqanj sojsa aiuasaud uoisooo vj ua uauatt anb pDptjiqisoduti vjsnt
oj ap opiptms^ad vuopanb 'sojuautvpunf saavjS uvt ap '^.' A PVJl3U3d,,

:lBnÍJ l A
opuouua^ uoq Jouag
^a ouvjaqog outsanu ap saJOsuafap sajuaijoa soj umunjoai anb sapopisaoau
S37ua%jn svj 'uvasap oj owoj viouauafaud uoo uipnov ap pvptjtqtsoduti
oj ua uif jo uojmnjis sojja anb oj lod X 'sopipuajD uasanf js ajuauiDjinj
•vjS umu^oajfo saj anb vwuojsqns vj ugjmumnap X sasajajut sns uv^noiftioos
sojja 'souowjau sns ap ajjvd uod poptovua^ vjud) uoo saiouivjo sns p ojuasajtf
sa^ as anb uotoisodo ap ojajjoo. oj iojiiu smoutaojj to^sa ojuvjau^u^ anbn
asjip^nsjtad Biqap anb opuapip Á^nij^ ye Biquasa o\\3 opoj jo^
•souanj soidoud sojisanu ap ja uno X Jisoig jap ja 'itjnsuiuaj
oj ap oioxawoo jap 'isoioj ap vpauo^^ vj apsap jojido^ ojsa o unjjoduit as
anb sajopnoo soj ap uoponjjsqo oj Xnjad 1aP smuoSivíi so; ua osouaut
•nu ojio 'jojido^ Djsa ua auapsos anb jap sandsap ajuauivutitjn X —moap—
opung osa ua ojio 'XonSouDj ja ua ojio 'nja¿ ja ua ojiojalg un jauaisosn
ouaaiqoS [ap so^sbS sapuBjS so[ oq^aq asa
b asopuBums '^sjbioSb ap uBiqBq aiuauíBiJBsaaau soiJBja so\ BjpnbB
uoa sauopBDiunuioD sbj jBsaa ye anb ua BqBjsa Bjnsuiua^ B[ b soi[ixnc
ap ojAua p ua u9pB[ip B[ ap sauozsj sb^ -oíopsiiuay pp 0*^
p ua opBjndusa o[ b oiuaimi^dmna JBp BJBd ssiaas JLnm
•ip 'oij^ b ojBJiAunijj^ p BqBaiuninoo o[ isb 'bju^j sajiy souang
'(t&gt;¿) \Z Ia uoiaBaij^ou B[ ap oqpaj osnDB
[BjidB^) bj ap oujaiqoS ^g '(ZL) b-i^aijj ap ouiijj asof uop uoioei
-uasajdaj [BnSí o^aBaua oopiAajuop^ ajqmapip ap ¿ p uaioa^j
*(l¿) sasuaaaBuoq sap^piiojiiB 8B[ b oqiJUB
ns ootjijou oj[^ 'opBuoisiuio^ p opB^ai/j *(0¿) ^sapajjo as anb f[

�Las razones por las cuales consideraba debería escuchársele eran
varias.
En primer término, porque• '
"siendo las propuestas dirigidas a vuestra excelencia un efecto de la pre
sencia de mis tropas en esta campaña, y teniendo mi expedición por base
la consolidación de la paz, como lo anuncié en mi proclama del 19 de julio".
Y en segundo lugar debido a que
, '

"casi al mismo tiempo en que la Junta se manejaba cavilosamente no solo
directamente con vuestra excelencia, sino que hasta indirectamente conmigo,
como medio de paralizar nuestras operaciones, se atrevió a hacer promulgar
el pérfido papel. Se dirige a los americanos brasileños, etc., de lo que su
pongo no esté instruido VE." (78)

El panfleto a que se refería Souza era una proclama dirigida por
las "Provincias del Río de la Plata a los Portuguesas americanos" en
la que los incitaba a aniquilar la opresión que soportaban, diciéndoles:

• .• •

"obrando siempre consecuente en mis principios, y siguiendo al mismo
tiempo las intenciones de su alteza real el señor principe regente, propendo a la deseada pacificación, evitando la efusión de sangre, repugnante
a mi carácter". (81)..-,...

Consideró el Virrey que las apreciaciones del jefe portugués res
pecto a las intenciones de Buenos Aires eran injustas y señaló con
juntamente que
"Si dicha Junta de Buenos Aires ha dado algunos pasos con VJS. para
paralizar sus operaciones —como lo informaba ahora Souza—, no puedo
menos de admirarme de que V.E. no me haya hecho sabedor de ellos, así
como de sus planes, desde que entró con las tropas de su mando en el te. rritorio del mia".

•

En consecuencia, habiendo ya las fuerzas insurgentes levantado el
sitio de Montevideo, decía:

En el mismo oficio, Diego de Souza, con tono de amenaza, fijó
claramente su proceder futuro:

'• '"• "ruego a VE. de nuevo, no den un paso las suyas, replegando las partidas
todo lo posible, para que los habitantes de la campaña que se retiraban al
clamor de las armas, vuelvan con libertad a sus hogares; medida tanto más
necesaria, cuanto que en la actualidad los insurgentes han esparcido la voz
de que los portugueses vienen llevando a saqueo toda la campaña, y que
se disipará en el momento en que serenados de las primeras impresiones,
los habitantes de ella vean que no adelanta el ejército ni las partidas del
mando de V.". (82)

"prevengo a VE. de que no alterando nada los preliminares mi marcha hacia
una posición más cercana del ejército de Buenos Aires, tengo la intención
de seguir, sujetándome con todo a las condiciones de una tregua dentro
de los límites de líneas propias para la subsistencia de mis fuerzas, mientras

Además, al sentir de Elío aquella desconfianza tampoco debía
existir porque los medios para imponer coercitivamente lo propuesto
si no se llegaba al acuerdp no disminuían con la detención de las
marchas de los portugueses en el este del territorio oriental.

"Solo el temor os detiene.,
frágil,". (79)

Romped de una vez esta atadura

que con un personal conocimiento de causa no se pacten entre yo, VE y
los emisarios de la Junta los arreglos convenientes a nuestras naciones y a
los estados del señor Fernando Vil, cuya integridad mi soberano quiere
únicamente intentar, asegurando a la vez la de sus propios dominios".
y que luego de haber pasado a Maldonado, adonde se dirigía,
esperaría
"hasta dentro de diez días una respuesta categórica de V.E. de acuerdo
con la Junta, relativa a esta mi resolución". (80)
Elío aceptó el reto que se le hacía. Con igual procedimiento,
primero con expresiones, firmes y severas, replicó a las amenazas,
para luego usar términos más amistosos:
•. \.
(78)íd., íd.
x
(79)Proclama de las Provincia del Río de la Plata a los Portugueses Americanos.
Copia Autenticada por Contucci, en Archivo General de la Nación Argentina, Buenos
Aires. Gobierno Nacional "Banda Oriental 1810-12". X 1, 5, 1, Cpta. 810.
:.: Ordenación- 411^12 en el Archivo de Foto-Copias del Instituto de Investigaciones His
tóricas de la Facultad de Humanidades y Ciencias, Montevideo.
• ; Archivo de Río Grande del Sur, doc. n. 87. O. cit. Pereda: "Artigas", o. cit., t. I,
pág. 396/7.:
.,..
i (80) Oficio de Souza a Elío.. Cuartle General de San Carlos, 12 de Octubre de 1811.
Archivo Público de Río Grande . del Sur, Libro 12, pág. 20/vta., cit. Pereda: "Artigas",
o. cit., t. I, pág. 394/6.. • — 270 —

1
•

"Esta conducta —escribía— en nada se opone a los planes que podemos
. ambos combinar, porque la situación que VE. ocupa en Maldonado es la
más ventajosa, y siendo yo dueño del río, jamás podrían escaparse las tropas
de Buenos Aires si su gobierno no entra por las proposiciones que le imponga". (83). •

Sin esperar las explicaciones de Elío ni el plazo impuesto de los
diez días, Souza insistió en sus recriminaciones el 17. (84) Cuando
las recibió el Virrey se hallaba en una situación de mayor solidez,
porque con el tratado a punto de consumarse, ya era cierta la ayuda
de parte de Buenos Aires, expresamente establecida en el artículo 17,
para actuar contra posibles actitudes de resistencia del hasta entonces
ejército auxiliador.
Por eso enérgicamente respondió el 20 Elío:
"No tenía —VE.— motivo alguno para reconvenirme en unos términos,
que además de ser infundados, son poco decorosos para ser dirigidos a un
virrey, dentro de la provincia de su mando
(81)Oficio de Elío a Souza. Montevideo, 16 de Octubre de 1811. Archivo Público de
Río Grande del Sur, Doc. n. 93. Cit. Pereda; "Artigas", o. cit., tomo I, pág. 399/401.
(82)Id., íd.
(83)Id., íd.
i k(84) Oficio de Souza a Elío. Cuartel Gral. de San Carlos, 17 de Octubre de 1811. Ar
chivo Público de Río Grande del Sur, cit. Pereda: "Artigas", t. I, pág^
— 271 —

�— uz —
~ OLZ —
'i '\
S [ap apasj^) oijj ap oai^qn^ OAi
1^3 o omog ap omi/q (^g) t
•^y ii8i p r
P II
nBS aP 'lBJ3
P! 'P/ (8)
P "PI (^8)
•W/66E •^?&lt;J 'I o™' 'P '&lt;&gt; 'í&lt;sog11JV',, ivaaaa^ -ji;} •$ 0-u -oog 'ang jap apiiBig o
ap ajqnjDQ aP 91 'oap¡Aaiuoj^ -Dino^ o oi^^[ ap op;/# (18)
ap ojijqn^ OAupjy •{[
opumu ns ap moutaojd m ap ojtuap 'X
un v sojn^ijip jas vivd sosojooap oood uos 'sopopunfut jas ap smuapo anb
'soutuijaf soun ua auutuaauooaj ojod ounSjo oatjoui —'3A~~ vlu9&gt; M,,

vasasj "ita '"bia/oz "8?^ 'Zt &lt;&gt;^111 '•"•S IaP poJ3 ojjj ap ojijqnj

j

io 'o 'L9 o'n '3O^ &lt;JfIS I*P 8P^^O ora 3P o*!q
'oapiAaiuoj^ ^SBi^uai^ í sapBpiuetunj^ ap pei^n^B^ e[ ap
-8i|] 8aaopB^i)9aAUj ap oinijisuj jap seido^^oio^ ap OAitj^jy {a aa ^l'II^ noí^suapj^
•018 ''^3 'I 'S 'I X •..ÍI-0I8I IlO PnBS,, lBopBM onjraiqo;) -s
souong '^mina^jy uoubj^ &lt;s\ ap [Bjsua^) OAiq^y ua 'p.&gt;n)uo3 jod ps^paainy B
•souootjatuy scan8nuoj soj n ojdjj vj ap 01 y pp svioufaojj snj ap muvpojj (¿)

:oJI3 OS Ia oipnodsaj ajuaiuBoigjaua osa ao^
uopBijixnB
saouojua BjSBq jap Biauaistsaj ap sapii^ij^B sajqísod bjjuoo jeii^ob
'¿I ojnaijjtB ja ua ep^ajqBisa a;uaiuBsaadxa 'saiiy souang ap ajJBd ap
BpnÁB bj B^jaiD Bja vA. 'asasuinsuoD ap ojund b opBjBj; ja uoa anbaod
'zapijos JOÁBin ap uopBnjis Bun ua Bq^jjBij as Á^ixij^ ja otqpaj sbj
opuBn^ (^9) 'ii ja sauoioBuuuoaaj sns ua oijsisui sznog 'ssjp zatp
soj ap ojsanduij ozBjd ja m ojjg ap sauoiOBOt^dxa sbj JBJadsa uig

,P! 'PI (8¿)
:so9ojsnnB sbiu souiinjaj jBsn o^anj B.iBd
'sbzbuduib sbj b ooifdaj 'SBJ0A3S A sauíjij sauorsajdxa uoo ojamud
'oiuaiuiípaDOJd jBnSi U0^ 'BjaBij aj as anb ojaj ja ojdaae
(08) 'uupi^njosaj tui msa o oatjojai 'mun[ oj uoo
opuansv ap '¡['A aP vjijoSsivj ojsandsau oun sotp zaip ap oujuap otsvun

'BiSijip as apuopB 'opBuopjBj^ b opBsed Jaqsij ap oSanj
anb Á
BUBJadsa
•tui 3; 3n6 sauoptsodoud so; jod i)j;ua ou oujajqog ns is sají^ souang ap
sof/ojj s/ asjvdo^sa uoupod smuof 'oij jap onanp o^ opuats A 'nsofniuaa smu
vj sa opouop¡Dj^ ua odruo -3^ an^ uoprmjis o; anbiod 'jouiquto^ soqxuu
sowapod anb sauvjd soj v auodo as opou ua —mqix^sa—- o%onpuoo
oijo^ijjaj |ap a^sa [a ua sas^n^njjod so^ ap sbi^ojbiu
bbj ap uopuaiap bj uoa nBinuiinsip ou opjanoB ^ BqBSa^j as ou is
ojsandoad o[ ajuauíBAijp-i^oo aauoduii bjb(I soipam so{ anbjod jpsixa
Biqap oaoduiBj BzuBijuoasap B^[anbe oi[g[ ap jijuas [B 'sBiuapy
(ZS) \;i'A aP opumu
jap snpriJDd soj íu ojpuala ja muDjapD ou anb uvaa vjp ap sajUDjiqDu soj
'sauoisaiduti svjaiuiud so^ ap sopvuauas anb ua ojuauíow \a ua p^ndtsip as
anb X 'tnjvduioo oj vpoj oanbvs o opunciajj uauam sasanünuod soj anb ap
zoa vj optsjodsa udu saiuaSmsut soj pvpijonioo nj ua anb otuvno 'mjosaoau
smu oiuvi vpipaut isajvUoif sns o pvuaqij uoo uoajana 'svtuuv soj ap jouiojo
jo uoqojpaj as anb vuuduwj oj ap satuoiiqvq soj anb vuvd 'ajqisod oj opo%
svpiuod soj opuvSajdaj 'suXns sdj osod un uap ou 'oaanu ap '¡[/i o o&amp;an^^

,

•tísotwutop soídojd sns ap vj zaa oj b opuojnSaso 'xo%ua%ut aiuauivotun
auainb ououaqos tui jvopriSajut nXm '// f opunujaj joyas jap sopofsa soj
o X sauopuu sojfsanu o satuaiuaauo^ sojSajJV soj otunf nj ap souostuia soj
X ^a '^ ^jjua uajood as ou osnoo ap o^uaiuiioouoo jvuosjad un uoo anb
sojiuaiut 'sozjanf stw ap mouatstsqns o; ojod smdojd svauij ap sajiuiij soj ap
OJtuap vn&amp;ajj oun ap sauojjipuoo- soj o opoj uoo auiopupiaíns 'jinSas ap
uptouaiut oj oSuat 'saJiy souang ap oiiojata jap vuoojao sput upioisod mtn
moot¡ m¡3jDui iui sajvuiwij^jd soj vpou opuojafjo ou anb ap '^A o%u9tiajdn
:o.injnj'opijo
japaoojd
ns ja
ofij 'BZBuaniB ap ouoj uoo 'Bznog ap o^aig
ouisim

vjnpvto v^sa zaa oun ap paduio^ * *
(61) \
•auapap so jouiaj ja
.-sajopuapip 'nBqBjjodos anb uoisajdo bj jBjmbiuB b BqBjpui soj anb bj
na MsouBDijamB SBsanSnjjoj soj b bjbjj bj ap ojjj jap sbiduiaoji^,, sbj
jod Bpi^iJip BiUBjaojd Bun Bja Bznog Bjjajaj as anb b oja^usd ¡^

:Biaap 'oapiAa^uop^ ap oijis
p opBiuBAa^ sajuaSjnsui SBZjanj sbj bX opuaiqs^ 'BiouanoasuoD u^
optnjjsut
ajsá optfjad
ou oSuod
•ns anb O] ap ''Ota 'souajtsojq souootj^uio(81)
soj ^'SA
o aStjtp
ag 'jadod
ja
joSjnuiojd J3JDV o piaajfo as 'sauotoojado sojjsanu joztjojod ap oipaut ouioo
'oStuiuoo aiuauiojoajtput ojsou anb outs 'otouajaoxa vjjsana uoo ajuauioi^ajip
ojos ou ajuauiDsojtaoo oqofaumu as ojunf m anb ua oduiati ouisitu jv tsoon

',toiui jap otuojidj
•ai ja ua opumu ns ap svdojj scj uoo pjjua anb apsap 'sauvjd sns ap ouioo
íso 'sojja ap jopaqos oyoau vXvy aui ou '3/( anb ap aunoiiuipo ap souaut
opand ou '—oznog ojovo vqvuiuofm oj ouioo— sauopDjado sns jozijDivd
ouvd ^.'A UOJ sosd sounUjo opop m¡ sauiy souang ap oiun[ vtpip ig,,

anb b opiqap jBSnj opnn^as ua _
-uo3

anb ajuaniBjunf
A SBjsnfui uBja sajiy souang ap sauoiouajuí sbj b ojoad
sanánjaod ajaf [ap eauoioBioajdB %v\ anb ^a^i^ ^a

(18) '-laiovioo jtu o
aruouSndaji 'aiSuos ap uoisnfa rrj opumiaa 'uoi^tKn^^otsd opoasap rrj o opuad
•oíd 'ajuaSai ad^mid jouas ja joai ozaijo ns ap sauotouajui soj odutaij
oiustui jo opuam^is X 'soidiouijd siut ua ajuan^asuos aidvi^ts opuoiqon

9P 61 laP muojoojd iui ua atounuv o] ouioo 'zod m ap uppoptjosuoo oj
asvq jod uptotpadxa tui opuaiuaj X 'nuvduioo ojsa ua sodojt stui ap mouas
•ajd oj ap oioafa un otouajaoxa ojjsana -o soptStJtp sofsandojd st^¡ opuatsn
.'anbjod 'ouiuuai
ajasjBu^n^sa Bjj^qap BqBjapisuoo sa^na sbj jod sauozBj

•sbijba

�vinete del Brasil, que también lo pida VE. ala Serenísima S. Infanta, y que
tome parte el Sor. Embajador Ingles Lord Stranford, se embien a este
Geni. Sousa las ordenes mas prontas, y terminantes para que absolutamie
y sin restricción alguna esté a mis ordenes el Exercito Portugués todo el
tiempo que se halle en territorio Español, pues asi es justo, y vajo de este
principio se permitió entrar, y q.e se retire en el momento que yo lo mande
así, pues yo en quien recae toda la responsabilidad, sabré elegir la ocasión

y recordándole los antecedentes:
"VE. no debe olvidar los motivos que hubo para que VE. con la tropa
de su mando se introdujese en territorio español".
le manifiesta bien explícitamente que

en q.e
Dedeba
otro executarse.
modo me veré en la precisión por no hacer un papel despre
ciable de declararme de un modo que sea muy contrario a la buena asesion
conq.e se han recivido los Portugueses, ala buena fe que debe reynar entre
las dos Naciones, y muy ruinosa al mismo Exercito Portugués". (86)

"jamás hubiera entrado si yo no hubiese consentido en ello".
Por lo tanto,
"cesando los motivos y que estando de por medio las protestas públicas
del señor principe regente, cuya real palabra jamás podrá faltar, VE. se
echaría sobre sí una responsabilidad grande ante los gobiernos español y
portugués, en oponerse a lo estipulado".
Y. concluía altivamente:
"por último, me veo en precisión de recordar a VE., que después de usar
yo de aquella buena correspondencia que debo con VE., dándole parte de
todo lo que determiné y pacté con el gobierno de Buenos Aires, a nadie
tengo que dar cuenta de los resultados, ni responder de mis últimas reso
luciones, sino al Supremo Consejo de Regencia que me ha conferido el
empleo que obtengo, y que nada ha sido ni será capaz de hacerme variar
de este sistema que tiene por sostén principal mi natural carácter de fir
meza". (85)
Las pretensiones de Souza, que habían creado esa situación, eran
en realidad excesivas. Montevideo había consentido en la entrada de
las tropas portuguesas pero a solo título de ejército auxiliador;
conociendo el virrey las seculares miras de Portugal, en todo mo
mento trató de limitar al máximo su intervención. Mal podía ahora
transigir permitiendo a aquel jefe, que debía estarle subordinado,
actuar en cuestiones de "tan puro y alto gobierno". Por otra parte,
el mismo Souza en su proclama del 19 de julio había dicho que en
traba al territorio español con el único objeto de pacificarlo; alcan
zada ahora la paz, su obligación estaba en retirarse.
Comprendiendo el Virrey que la enojosa situación que se le había
creado con las fuerzas auxiliadoras traería derivaciones futuras, se
apresuró a plantearle el problema al Ministro Español en Río de
Janeiro para que éste hiciera las reclamaciones correspondientes en
aquella Corte.
Así el 26 de octubre le escribió que Souza
"sostenido por su fuerza (que en mi concepto es menos respetabl^ Ae lo
que él piensa) quiere separarse enteramente de mis ordenes, y obrar según
le parezca: y yo me veo en la precisión de hacerle presente que en obrando
de ese modo en dando un paso adelante de la posición que ocupa, y en no
obedeciendo mis ordenes, tendré sus movimientos, como hostiles, y uniré
mis fuerzas conlas deBuenos Ayres,conforme al artículo 17 del tratado con
cluido con aquella Junta que incluyo.
Yo exijo —terminaba— de VE. q.e con la mayor energía exija del Ga(85) Oficio de Elio a Souza. Montevideo, 20 de Octubre de 1811. Archivo Público
de Rio Grande del Sur, Doc. n. 91; cit. Pereda: "Artigas", o. cit., t. I, pág. 416/17.

A su vez el Gabinete de Río, por intermedio del Conde de
Linhares, ofició a Souza avisándole que de acuerdo a lo resuelto por
el Príncipe Regente debía antes de emprender su retirada, efectuar
reclamaciones y obtener algunos pronunciamientos de las autoridades
españolas.
En primer lugar lograr que se reconociera
"para asegurar el decoro y dignidad de la Corona de SARpor los Go
biernos de Montevideo y Buenos Ayres la Justicia conque S.AJt. mando
entrar sus tropas, y que á la presencia de estas se debió la pacifiacion q.e
acaba de efectuarse, y q.e se obliguen los Go6.s de Montevideo y Buenos
Ayres á no tentar de hecho agresión alguna contra los territorios y Do
minios de S.AJI. excepto por orden espresa de la Regerencia de España.
2.a Que con relación a los Territor^ neutrales al Este de la Laguna Merin,
en que se dice haber los Portugueses establecido algun^ estanc^ asi como
al Oeste donde los Españoles se van adelantando no se moverá duda de
parte de los Gob.os confinantes, y se dejaran estas questiones y las demás
que pueda haber de Limites de las Fronteras á la decisión de los Gobiernos
de S.A.R. y de S.M. Cat.ca quando después de la pacificación general de
la Guerra actual en Europa, ó antes pudiesen entrar pacifica y tranquilo3.a Que las Concordatas existentes entre las dos Coronas p.a la entrega
de Desertores y Prófugos sean observadas puntualmente pjr ambas partes:
(86) Borrador del oficio de Elío a Casa Irttjo. Montevideo, 26 de Octubre de 1811.
Ar^hivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional "Banda Oriental
1811-12". X, 1, 5, 11, Cpta. 785.
Ordenación n. 275/8 en el Archivo de Foto.Copias del Instituto de Investigaciones
Históricas de la Facultad de Humanidades y Ciencias, Montevideo.
Precis^mente en el día anterior había recibido Elio, desde Canelones, una comuni.
cación notificándole qne, se^ún informaciones recibidas:
"En las costas del Tala y Santa Lucia ha avanzado una partida q.e segunas las
expresiones de algunos q.e examinado y están aquí, calculan que se compondría de
ciento y mas hombres, estos no he podido averiguar la clase de hombres q.e sean, y
el objeto de ellos es recoger las caballadas y han saqueado algunas casas según los
partes
acaban de
darme.
(Carta q.e
de Sebastián
Ribero
a Elío. Canelones 24 de Octubre de 1811. Archivo General de
la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo, Caja 735).
Contestó el Virrey que sospechaba que no eran portugueses pues sus partidas no pa
saban de las Animas y el Pan de Azúcar
"Yo creo que la noticia sea exagerada —decía— o difundida por aquella raza
mala q.e quiera sembrar espanto en la Camp.a para executar sus robos.
Pero"Después
en una posdata
agregó:
he sabido
q.e la Partida es de Portugueses extrabiados naturalm.te de
su Ex.to y voi a tomar al momento provid.a p.a remediar este mal".
(Carta de Elio a S. Ribero. Montevideo, 25 de Octubre de 1811. Archivo General de la
Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo, Caja 735).
— 273 —

— 272 —

18

�81

— LZ —
— ZLZ —
"(S¿ "ÍB3 'OAiiBJlsiuinipy [Bjaua^) OAiq^jy -oapiAaiuoj^ 'uoijbj^
OAiqajy 'II8I 3P ajqnjoo *P Z 'oapiAajuoj^ -ojagty -g v mjg ap vuvj)
b¡ ap
^^ein ais^ jBipamai B-d B-piAOjd oiuauioui jb jbuioi b toa á" oj-xg as
sopBjqEJixa essan^nijoj ap sa spiUB^ b[ a-b opiqBS aq sandsag,,
ap
ro^aj^e Bispsod eun ua oja^
•soqoj sns jsin^axa BjBd s-dure^} b¡ na oinBdsa jsjqnias Bjamb a'b ejm
bzbj B[[anbB Jod spipunjip o —Bpap— Bpsja^Bxa Bas bijuou b| anb oaj.i o^,,
jBjnzy ap ubj [a X SBiuiuy sb¡ ap DBqss
-Bd on SBpiUBd sns sand sasan^niJod mua on anb BqBqsadsos anb Xa^ui^ ja ojsajuo^
'(S¿ BfE3 'OAi^Bajsiuiuipy jBjaua^ OAiq^jy -oapiAaiaoj^ 'uoiob^ b\
ap {Bjana^ OAiqajy -JI8[ ap ajqmof) ap ^ ssuopuB^ -o;ig b ojaqi^ UBpsBqag ap bub^)
-anijBp ap UBqBJB a'b saiJBd
so[ nnSas sbsbd SBunSjB opsanbBS UBq ^ SBpR|ir.t|BJ sbj jaáojaj sa so[[a ap oiafqo [a
X ^UBas a-b sajqtnoq ap asB[3 b¡ JBn^ijaAB opipod aq ou 6Oisa 'sajqiuoq sbui X oiuai^
ap Bupaoduio^ as anb uB[nojB3 'mbs UBisa i opBuioiBxa a-b soun^¡B ap s^uoisajdxa
6B^ SBUn^aS a'b BpiiJBd BUn OpBZUBAB Bq Bpn^^ BlUBg A 8I6X IaP 8B1SO3 8B¡ U^,,
:6Bpiqi3aj sauoijBmJo^ni unsfas ^anb a[opuBji^i]ou ooijbj
•tanxuo^ Ban 4saoo{aaB3 apsap 4oi¡^ opiqpaj Biqeq joijaiuB Bip \a ua aiuaiussi^aj^
*oaplAaino^j[ ^Bpuai^ X sapBpiQBmn|^ ap pBi^naB^ B{ ap sbjijoisi^
eauo^B^iisaAuj ap oimusu¡ [ap sBido^-oio^ ap OAiq^jy [a ua g/SLZ o'u uoijBuapJO
'S8¿ 'B'dD 'II 'S 'I 'X ".ZI-II8I
[B1U3U0 BpaB^^ |BuopBj^ oujaiqo^ 'sajiy souan^ 4Bui^uaSjy uoijb^^ B[ ap ^Bjaua^) OAiqjjy
'II8I 3P aaqnuQ ap 92 'oapiAaiaoj^ -otnjj vsvj o 017^ ap oidijo ¡ap jopojjog (98)

•!• ¡tí o'" '3OQ ijnS PP 'pniuí) ojg p
OAiqajy '
ap
P OZ '
iaoj^
-0^710^ o otj^ p
p motfQ (S8)
j^^
•bq jap nítxa mSiaua joXoui oj vos a-b -g^f ap —vqmtiuuat— oítxa
•oXnjout anb
ojunf ojjanbv
uoo opinp
•U03 opojDjj jap ¿i ojnotjjn ;d auuofuoj'sajXy
souangap
snjuoo svzjanf
siui
ajtun X 'sajfjsou ouioo 'soiuaiutiaoui sns ajpuat 'sauapuo siui opuai^apaqo
ou ua X 'vdmo anb uoisisod v¡ ap ajuvjapD osod un opuvp ua opoui asa ap
opuvjqo ua anb aiuasaid ajjaouv ap uotsi^aud vj ua oaa atu o A X :nazaind aj
unSas uvuqo X 'sauapuo siui ap ajuautvuatua asunjvdas auatnb (nsuaid ja anb
oj ^f •riqvtadsaA souaut sa ojdaauoo iui ua anb) nzuanf ns jod optuajsos^
Bznog anb otqtjosa o\ ^iqnjoo ^p 9^ [a jsy
?a eainaipaodsaijoa sauoi^eme^aj ev\ Bjapiif ajsa anb BJBd
ap or^j na [ou^ds^ ojjsiuij^ [B Btuajqojd [a a[jeaiue[d v oins
38 'SBJIljnj 9UOI0BAIJ3p BIJ^BJ} 8BJOpBI[rXHB 8BZJ3nj 9B[ UOD Op
Bjq^q a¡ as anb uopenjis esofoua B[ anb IajJi\ p opuaipnajdmcr)
-irea[e íopBDijped ap ojafqo oaiun [a uoo ¡ouedsa ouojijjoj jb Bqejj
-na anb oqoip Bjqeq ot[nf ap (,\ pp enrepojd ns ua Bznog oaisim p
'ajjBd bjjo joj '^otuaiqoS oj[B á oand ubjm ap sauoi^sana na jíbüjob
'opBuipjoqns ^[JB}93 etqap anb 'aj^f [anbe b opuaijiuuad jiáisiiBjj

: sajjod svqiuo jrd afuauijnnjund sopna^Bsqo uvas soSn/o^j X sdjouas^Q ap
sauaniDxa satunlawas ua aiuaui
•vjmbuvjt X vytftond jr&gt;i%ua uasatpnd sa%uo o 'vdom^ ua ^on^o vjjan^) vj
^p jv^aua^ uoionoif^ovd v] ap sandsap opuonb vj-fvj 'fíl'S 3P ^ WV'S 3P
soujaiqof) soj ap uoistoap vj o svuajuouj so^ ap s^rnuiq ap uaqm¡ vpand anb
svuiap soj X sauotjsanb sojsa UDjoíap as X 'sajiwmjuoj so'qoQ soj ap ajjod
ap opnp Buaaoui as ou opunjuojapD una as sajouods^ soj apvop ajsaQ jo
ouio3 iso s'ouojsa s^unUjo opi^ajqoisa sasanSnitoj soj jaqüv aotp as anb ua
vunüo'j r&gt;\ ap ajs¡[ jo sajojjnau suojjujaj^ soj v voijvjau uoj an(f 0-g

BJoqe eipod [bj^t •uoiouaAi^iui ns ouitxBiH ¡B jBjiuji[ ap oje.ii ojuam
-ora opoj u^ 'p^^ni-ioj ap • sbjioi sajB^naas sb[ A^jjia p opaapoaoa
;aopBi|rxnB ojpiafa ap o[njij o[os b ojad sesan^n^jod sedoji sb[
ap BpBjjua B[ ua opijuasuo^ Biq^q oapiAaiuoj^ -sBAisoaxa pspifBaj uo
neja 'uopEtijis esa opeaja nejqe^ anb 'Bznog ap sauoisaa^ajd sb^

•Duods^ ap mouaiaüayí rq ap vsaidsa uapuo uod ojdaoxa '}fys aP soiutw
•o(j X SO1JO1UJ3] soj vj}iio3 TtunUjD upisauSo otpat^ ap jvjuat ou y saiXy
souang X oapiaatuo¡\[ ap s~qoff soj uan^ijqo as a'b X 'asuomoafa ap nqvoD
a'b uojmijrjud vj oiqap as sojsa ap mouasaid rrj n anb X 'sodout sns joujua
opumu 'yys anbuoo m^ijsn[ n/ sajXy souang X oapmaiuoffl ap souuaiq
•of) soj iodHVS 3P vuo-&gt;o0 ^j ap poptuSip X ouojap ja uojnéaso r&gt;jx&gt;dn

•utf ap jatovjno jvjnjou tut jvdpmjd uaisos uod auatj anb muaisis a%sa ap
(98) ',P^aui
jmjoa auiiaonu ap zvdvo púas iu opts ny opvu anb X 'oSuatqo anb oajduta
ja opiuafuo^ ou aui anb myua^a^ ap ofasuo^ outajdng jn ovis 'sauot^nj
•osaj smupjn stut ap Japuodsaj iu 'sopoijnsau soj ap vtuan^ jvp anb oiuai
aipvu o 'sajiy souang ap oujaiqoS ja uoo ajovd X aviuuajap anb 07 opot
ap atjnd ajopuvp '-^^ uoa oqap anb mouapuodsaujo^ nuanq ojjanbv ap oX
jnsn ap sandsap anb '-g^ v jopjo^au ap uoisioaud ua oaa aut 'owiijn -todn

^s ^nb jbjSo^ aB^n[ jaiuud u^
s^\ ^p sojuamiepunucud souiiS^b
ejij^j ne Japuaadnia ^p s^jub eiqap ajua^^jj adpujj^ ja
jod oi[ansaa o^ b opjanae ap anb 8[opuBSiAB Bznog b opijo
ap apuo[) ^ap oipouuajuí aod 'oijj ap ajauíqB^ [a zaA ns
(98) 's^n^^uoj ojiouax^ ouispu jv vsoutn^ Xnui A 'sauoi^n/ij sop svj
anua ívuXai aqap anb af nuanq ojo 'sasangnuoj soj opiciijau um¡ as a-buoo
uoisasD nuanq bj o ounjivo^ Xnui vas anb opoui un ap auuojvjoap ap ajqni^
•aidsap jadnd un jaonu ou iod uoistoa^d vj ua aiaa aut opoui orto bq
•asjnjnsaxa nqap a'b ua
uotsnoo nj jtSaja ajqos 'pnpijiqnsuodsaj nj vpot avoai uatnb ua oX sand 'tsn
apunui oj oX anb o^uauioui ja ua auiiaj as a'b X 'iviiua oittuiuad as oidx^uiid
ajsa ap otva X 'ojsnl sa iso sand 'jouods^ otio%%na% ua ajjxru as anb oduiaij
ja opoi sanünuoj onojax^ ja sauapxo stut n atsa nunSjv uoio^ij^sau ujs X
aj'uivtnjosqn anb ujvd saiunuiuuaj X 'sniuoid svut sauapuo soj nsnog 'jua^)
ajsa v uaiquia as 'pjofuojjg pjoq sajSuj jopntoqw^ -uog ja aund auio%
anb X 'ntunfuj • muistuaua^ ojv -g^ opjd oj uaiquim anb '/;sjg jap a%aum

: 3}U3UIBAIJ[B Bj
• ítopvjndpsa
oj o asuauodo
ua 'sanSmuod
X jouvdsa souuatqoS soj aiuo apuvjü
poptjiqosuodsau
vun ts ajqos
muvuaa
as '^^^j 'uvijvf vjpod sDuiní vuqvjvd joaj nXno 'ajuaSau adpuud joyas jap
svotjqnd snjsajoud soj oipaiu uod ap opuBjsa anb X soanoui soj opuvsaon

'ojuej oj jo^
'tfiíl9 ua optjuasuoo asatqnif ou oX jí opvujua nuatqny smuvfn
anb a^aameipjjdxa aaiq BjsaijiuBin aj
•^joundsa otuotiuuaj ua asatnpoufut as opumu ns ap

soj ajopuBpjooaj A

�que serán puestos recir pocamente en libertad los Portugueses y Españoles
aprisionados en el territorio Español; que se dará demisión á todos los
Portugueses que con ^laza voluntaria ó forzada sirvan en el Exercito Español
4.a Que te pondrá en libertad, y se restituirán los Bienes embargados á
los Comerciantes Portugueses presos en Buenos Ayres, así como se entre
garán ios esclavos huidos á los Portugueses empleados en el ExJo de Buenos
Ayres". (87)
A pesar de estas indicaciones, el 1. de diciembre, el mismo Mi
nistro de Estado comunicaba a Souza que
"S.A.R. el Príncipe Regente nuestro señor, es servido que VS., en tanto
que hubiere conseguido de los gobernadores de Montevideo y Buenos Aires
las justas y moderadas reparaciones, que ya se le comunicaron, y el enviado
de su majestad católica en esta corte, el Marqués de Casa Irujo, haya de
retirarse luego para el territorio y dominios de su alteza real, poniéndose
de acuerdo con los generales Vigodet y Goyeneche, autorizando su alteza
real.... á VS.... para que así lo ejecute, de orden y á nombre del prin
cipe regente nuestro señor". (88)
Casa Irujo, "cómo órgano legítimo y acreditado del Gobierno
español de que depende el de Montevideo" (89) se encargó de dar
respuesta a los diversos puntos que habían sido trasmitidos por el
Secretario de Estado y de la Guerra a Souza.
A pesar de considerar, dijo
"como virtualmente compreh.didos á los Portuguesas en la ultima convencjt
entre el ultimo Virrey de las Provincias del Rio de la Plata y la Junta
de Buenos Ayres.... conformándose con los desos del Gob.o Portugués
ha escrito ya lo conveniente para que el Gefe de aquellas Provj vea el
modo, de que p.r una declaracn explícita, y formal, quede restablecida la
harmonía y buena amistad entre todas las Provine^ limítrofes del Rio de
la Plata y las déla misma clase pertenecientes á la Corona de Portugal".
Por tanto, dadas las satisfacciones,

Por otra parte las consideraba "agenas del objeto de su morada" y
sabía, que crearían "necesariamente una diversidad de opiniones" tur
bando la armonía establecida.
Respecto al primer punto de aquellas Instrucciones decía Casa
Irujo:
"El decoro y dignidad de la Corona de S.A.R. y la justicia con que
mandó entrar sus Tropas en el Territorio Español están plena y comple
tamente asegurados por las Cartas del Virrey .Elío que reclamó y obtuvo
su socorro: así pues esta Declaración parece escusada, y se juzgará irri
tante pr. B.s Ayr^ contra quien se había solicitado su,auxilio". (91)
En cuanto al valor que en la solución de la situación del Plata
habían tenido las fuerzas portuguesas, reconocía el Marqués
"que la presencia de las tropas Portuguesas ha contribuido á la pacificación
actual es indubitable".
Pero concomitantemente habían actuado otros factores por lo que
"exige también se atribuya, y del modo mas esencial, á la victoria completa
conseguida el 20 de Junio ultimo por el Exercito del Perú al mando del
General Goyeneche, a la dispersión y destrucción total del Ex.to de Castelly,
á la reconquista de la Paz, Oruro, Cochabamba, Charcas, Potosí, la del
importante paso de Tupizá y aun de Jujui quese han verificado después,
y á la convicción de que B.s Ayr.s no puede mantenerse, aun en su situación
actual, privado de los recursos de aquellos Payses".
De ahí que esperara que el Conde de Linhares convendría
"en que la presencia de las Tropas portuguesas, no ha influido de un modo
único, y exclusivo en la pacifiación de que se trata". (92)
En lo referente a la declaración expresa que se solicitaba, de que
los gobiernos de Buenos Aires y Montevideo no intentasen

"Realizado este punto, y colocado el Gobierno Portugués en los mismos
términos relativos en que se hallaba antes de la entrada de sus tropas en
el territorio Español, nada puede quedarle que desear ni pretender en jus
ticia, en conformidad a sus declaraciones mas solemnes; habiendo recivido
ya —por su intermedio— la expresión de la gratitud de la Nac.n Española,
p.r haber concurrido de un modo, que le hace tanto honra, al restableci
miento del orden en aquellas desgraciadas Provincias". (90)
De ahí que el Ministro Español creyera innecesarias las preten
siones que por medio de Souza quería reclamar el Gabinete de Río.
(87)Oficio del Marqués de Casa Irujo al Conde de Linhares. Río de Janeiro, 4 de
Diciembre de 1811. Copia en Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Go
bierno Nacional, "Banda Oriental 1811-12". X, 1, 5, 11.
Ordenación 313-22 en Archivo de Foto-Copias del Instituto de Investigaciones Histó
ricas de la Facultad de Humanidades y Ciencias, Montevideo.
(88)Oficio del Conde de Linhares a Souza. Palacio de Río de Janeiro, 1. de Di
ciembre de 1811. Copia autenticada por Lucas, en Museo Mitre, Contribución Documental
para la Historia del Río de la Plata, o. cit., t. I, pág. IOS.
(89)Oficio del Marqués de Casa ¡rujo al Conde de Linhares. Río de Janeiro, 4 de
Diciembre de 1811. Cit.
(90)Id., id.
— 274 —

"agresión alguna contra los territorios y Dominios de S.AJR.. sino por orden
espresa de la Reg.a de España, el abajo firmado no puede menos de mani
festar toda la sorpresa, y sentimiento profundo que le ha causado ésta pro
puesta p.r su naturaleza, por su novedad, inverosimilitud, y podrá añadir
con toda franq.a por su inutilidad".
Así, considerando tal estipulación absurda e* "injuriosa" para
ambos países, se atrevía por su parte
"á garantir al Gobierno Portugués que las armas Españolas no cometerán,
sin vrovocacion, agresión alguna contra los territorios de S.A.R. ()
—sin dejar de— hacer saber al Exento. S^ Conde de Linhares que los Agentes
del Gob.o Español penetrados de su justicia característica son tan escru
pulosos en respetar los derecho recomocidos de otras Potencias, como zelosos en la defensa de los suyos propios". (93)
(91)Id., id.
(92)Id., id.
(93)Id., id.
— 275 —

�ojajduioo Dtjojotn o; p 'jni^uasa soui opoui jap X 'vXnqu^o as uaiqutvt

•P! 'PI (6)
P "PI (^6)
•PJ "PI (16)
{ibj 'soidoud soXns soj ap vsuajap oj ua soso;
•az ouioo 'smsuatoj svjio ap sopiaowojai ouoajap soj joiadsai ua sosojnd
•nuosa um uos o^pstiavoioD niopsní ns ap sopojjauad ;oudsg o-qof) jap
sa^uaSy so; anb sajvuut'j ap apuo^f irg •oiujx^ jo jagos jajvi¡ —ap jotap uts—
() '^ys ap soiuoiiuiat soj oujuoo ounSjo uoisaiüo 'uoioo^oaoid uts
'uviajauioo ou sojouvds^ souuo soj anb saníinuoj ouiaiqof) jo ^puodoS yn
ns jod BjAajjB as 'sasiBd soquiE
\n 3 BpjnsqB u

[B^ opuBjapisaoa 'isy

•¡tpoptjpnui ns jod o-buojf opoj uoo
iipouo yjpod X 'pmijiwtsoiaaut 'popaaou ns jod 'vzajojnjou ns j'd oisand
•oíd visa oposnoo du a; ano opunfojd ojuaiuipuas X 'osajdjos vj vpot jojsaf
•tvvui ap souaui apand ou opvuutf olvqv ;a 'vunds^ ap vüa^j vj ap osajdsa
uapjo Jod oms 'iffS ap soiuiuioq X soijo^tuaj soj oj%uoo ounSjo uoisai8on

ap

P "P7 (06)
•J!D '1181 P aJqraai
f&gt; 'ojisuBf ^p oijj •saimpifj ap apuo^ ;d o^ru/ oto^ ap sanbuvjij ;p otai/Q (68)
'SOI '^^1! 'I '' *'1P ' '^I^U BI 3P !H PP BiJOjsig B( B
uainn^oQ nopnqpiao^ 'anj.1)^ oasa^| a^ ^B^n^ jod epe3i]U3ine Bido^ 'H8X ^p
8P o'l '&lt;wrauf sp o,m ap o^injuj -Dínog d saimpiyj ap apuo^ jap opi/0 (88)
•o^piAaiuo^ '8spua;3 X sapopiuBtnnjj ap pniin^c^ bj ap sboij
sig sanope^iisaAOj ^p oimpsuj (ap SBido^-oio^ ap OAiijjjy ua ^^*T uoi^euapjQ
'II 'S 'I 'X ^ZI-II8I IBl^^O BPUBa&gt; 'I8u!dbM oojaiq
'saiiy ^ouang ^Baiina^jy nopB^^ B| ap ^Bjana^ OAiq^jy ua Btdo;) 'II8T 3P ajqniapiQ
'oJiauBf ap 01 }j saimfui'j ap apuoj jv otni¡ mo-j ap sanbuv^^ \p opifQ (¿g)

•01 }j ap a^auíqfi^) p jBniBpaj Bjjanb Bznog ap otpain jrod anb sanois
-uajaad sb[ sBiJBsaaauui BjaÁaao ^ouBds^ ojisiuij\[ p anb iub ^^
(06) '^SIr!DU^ao-ld sopoioviüsap sojjanbo ua uapio jap ojuatui
-t^ajqnjsaj jo 'vuuov o%un% aoou a; anb 'opoui un ap opjjjnouoo jaqm¡ rd
'ojouods^ u'jd/^J vj ap pnipoiS oj ap upisaudxa vj —oipauuajvi ns íod— oX
opmpau opuaiqou isauuiajos smu sauopojojoap sns o pvpiutjofuoj ua 'otott
-snf ua iapua%aid iu joasap anb ajjopanb apand opou 'jouvds^ oijojijjaj ja
ua sodojj sns ap opojjua oj ^p sa;ue Eqn|[nq as anb n^ soa;ie[3J souiouai
somsini soj ua sanSnuoj ouuaiqof) ja opvoojoo X 'ojund ajsa opozijoaun¡

n^se^a^iui ou oapiA3iuop^ ^ aaiy sougng ap soua^iqo^ so[
'8aUOpOBJ9IJB8 8BJ SBpBp '

^nb ap 'BqBiiai[os as anb sajdxa uoioBJBjaap b^ b a^uajajaj o[ u^
f^6^ \^W-H as anb ap uotomfíDOd vj ua ontsnjoxa X 'oaiun
opoxu un ap opmjjm m¡ ou 'snsanSnuod sodoij, so; ap opuasa^d o; ano ua;) .
S3JEi{u;^ ap apao^ p anb

anb ;i[B

•usasAnj sojjanbv ap sosjnoaj so; ap opvciiud 'jvnjov
uopnnjis ns tía uno 'as¿auaiuvw apand ou níy s-g anb ap uoyjziauoj vj y X
'sandsap opD^ifijau um¡ asanb mtn[ ap uno X pzidnj; ap osud ajuDjjodiut
;ap o; 'isojoj 'soojmf^ 'vqwvqvt¡jo^y 'oun^Q 'zd o; ap ojstnbuojaj vj p
'Ajjajsn^ ap opx^ jap jdjoí uor^orujsap X uoisjadsip d; o 'ai/aatiaio^ p^jauaf)
jap opumu ;o nja^ ;ap offDiax^ ;a ^od ou/t?;n oiunf ap 0 ;a npin^asuoo

anb o^ jod

sojio

usjcpn 9iuaiuaiuBiiraoouoo

',,ajqr&gt;iiqnput sa ;on)3D
uotovstfiODd vj p opinqijfuoo m/ svsanSmioj sndojj sd; ap myuasaid nj anbn
s^nbjB^ p Bjoouooai 'SBsan^niaod SBZJOnj sb^ opina) UBj
BíBId PP ^^oioeniís ^^ ap noion^os bj na anb jop3A p3 o^uBno ug[
^ Í6^ *u?Z?xnD ns opotisijos vtqov as vainb djjuoo s~xXy s-g 'id ajuoj
•ijji viuSznt as X 'vpvsnosa aoaivd uotDv^vjoaQ vjsa sand isd :ojjooos ns
oaniqo X ouarpai anb 0173 ^ajjt^ ;ap sdjjuj soj jod sopomSaso ajuatuvi
•ajduioo X nuajd uojsa jouüds^ ojjojjjjajr ;a ua scdojj^ sns uojtua opumu
anb uoo oi^ijsní o; X 'y'^'S aP u^ojoD "1 aP popiuSip X ouoaap j^,,
: ofnjj
Bjaap sauoponii^uj SB^[anbB ap ojond jatntjd p^
%Bpi3a[qBjsa biuouub b^ opusq
j ttsaaoimdo ap p^pisjaAip Bun aiuauíBUBsaaan,, UBjiBaa^ anb 'Bj
4tBpBJoui ns ap o^^fqo pp sBuaS^,, BqBjaptsuoa sb^ a^JBd bj^o j

JOJ

\jo8nj^oj ap duoio^ oj o sajuaioauauad asojo vwsnu ojap soj X o%ojj nj
ap oju jap safojjtuitj s-^umouj so; snpoi a^ua pojstwo ouanq X oiuowjoif
vj opioajqojsai apanb 'jouiuof X 'oti^tjdxa tr^iuopap oun xd anb ap 'opoui
ja oaa saouj sojjanbo ap afaf) ja anb ojod atuatuaauoo o; oX ojij^sa m(
sanSnuoj o-qo^y jap sosap soj uoo asopuDUUofuo^ sauXy souang ap
viun[ oj X ojojj oj ap 01 y jap soioutaoij suj ap Xain^ ouipjn ja ajjua
vrouaauoo ouipjn vj ua sosanSnuoj soj y soptp-uajduio^ ajuauijomim outoon
ofip 'jBjapisuoo ap iBsad y
•Bznog b Bjjan^) v\ ap Á opBjsg apg
[a jod soppiniSBjj opis UBiqBq anb soiund sosjaAip so¡ b Bjsandsai
ap 9Í)Jbou9 as (^g) tíoapiA3iuoj^ ap [a apnadap anb ap
^'ofnjj
ouaaiqo-^) pp opsiipajaB Á oini^j^a^
(88) '^olias ojisanu a%ua3ai adío
•ufud jap auqwou o X uapio ap 'ajnoaía oj isd anb oiod ""SA P ""joa-i
ozajjü ns opuoztiotno 'ausauaXoQ X japo^i^ sajoiaua^ soj uod opianoo ap
asopuaxuod 'joai ozatjo ns ap sojmuiop X oijotiiiat ja oiod oSanj asiojx%ai
ap vXm¡ 'otnij vsvj ap sanbiDf^ ja 'ajioo otsa ua ooijojo^ pvjsaíoui ns ap
opmaua ja X 'uouvjiuniuo^ a; as oX anb 'sauopvivdai sopoiapow X svisní soj
sany souang X oapiciaiuo^^ ap sajopvuiaqoS soj ap opmSasuoo aiatqmj anb
ojuoj ua ''g^ anb opmias sa 'íouas oijsanu ajuaSa^ adijvuj ;a '}¡'y,,
anb Bznog b BqBOiuniuoo opBjsjj ap
-iy^ oiusirn [a 'ajquiapip ap o'| p 'sauopBoipui SBjsa ap j^sad y
(¿8) \?^^^-Y
. souang ap orx'g ja ua sopoajduta sasangnjuoj soj y sojyinu soaojosa so; mioS
•anua as ouioo isd &lt;sa.¿X^ souang ua sosaid sasan^njioj sajuojojmuoj soj
y sopogioquia sauajg soj uyimjpsau as X 'pojiaqij ua vupuod a* anf) v'p
joyvds^ ojtojax^ ja ua uonuts vpnziof o miojunjoa vzvj^uoo anb sasanSnjuoj
soj sopot y uoisiuiap yiop as anb ijouods^ otiofiuai ja ua sopouoisiudo
sajouods^ X sasanSnjioj soj pnuaqij ua atuaMooduioad sojsand uoias anb

�Sobre el apartado número dos argüía Casa Irujo:
"Las tropas Portuguesas seg.n las profesiones mas solemnes en que se
halla empeñada la Real palabra del S.r Principe Reg.e entraron únicamente
a socorrer á Montevideo y á restablecer la tranquilidad turbada por la dife
rencia de opiniones políticas entre aquella Ciudad y su camp.a. Así pues el
artículo... nada tiene que ver con el citado objeto y no puede ni debe
ser parte del ajuste que se desea tanto mas que para ello se supone en el
Gob.o de Montevideo una autoridad q.e no tiene, y que pertenece exclusi
vamente al Soberano".
Al efecto remarcaba sutilmente el Ministro Español que tenía
"opinión demasiado exaltada déla justicia del Gob.o Portugués para rezelar
que la accesión á ésta su demanda pudiese producir en sus efectos la po
sesión de algún territorio o territorios que no le perteneciese según los tra
tados existentes, y los límites reconocidos". (94)
En lo que respecta al artículo tercero decía que
"Ningún pacto ó convención hecho sobre éste y otros puntos —se refiere
a desertores, prófugos, y prisioneros,—- p.r las autoridades subalternas de
que se trata ahora pueden tener la solemnidad y la fuerza que los tratados
Conviene en que la observación fiel de las estipulación^ existentes sobre
este punto será muy útil y ventajosa p.a las dos Potencias interesadas pero
para esto es necesario que la execucion sea puntual, religiosa, y reciproca
p.r ambas partes". (95)
Y sobre el cuarto punto prometía en nombre del Gobierno de
Montevideo pedir la libertad y restitución de bienes a los comerciantes
portugueses presos en Buenos Aires, como también la entrega de los
esclavos fugados.
En una última observación establecía:
"El efecto de las varias pretencíones que sehan sugerido al General D.
Diego de Souza depende en ciertos casos del Gob.o de Montevideo en otros
del de Bs. Ayrj pero no parece haberse tenido presente que estos Gobjios
no son Soberanos, y que la Sana política y el interés mismo del Gob.o Por
tugués exige los mire puramente bajo éste aspecto".
Al concluir solicitaba que el Principe Regente tuviera
"la bondad de mandar se modifiquen —las instrucciones comunicadas a
Souza— y ciñan á los términos análogos al objeto declarado de la entrada
de las tropas Portuguesas, a las profesiones solemnes hechas en aquella
época pj- el Gob.o Portugués, y en una palabra á la paz harmonía y buena
miastad, entre aquellos Payses, cuya conservación es para todos de tan grande
importancia". (96)
El conflicto portugués en el Río de la Plata se extendería por
largo tiempo hasta llegarse a una solución con el Tratado RademakerHerrera, luego del cual aun volvería a replantearse. En los últimos
días de 1811 y comienzos de 1812, tomaría un nuevo cariz. El Armis(94)Id., id.
(95)Id., id.
(96)Id., id.
— 276

ticio había creado una nueva fuerza: el pueblo oriental unido. Los
orientales, conocida la ratificación del Tratado, iniciaron su larga
y penosa peregrinación hacia el Ayuí; en su marcha menudearon los
choques —como en Belén— con las fuerzas de Souza (97).
En los primeros días de noviembre, el Virrey hizo público que
había recibido una Real Orden del Ministerio de la Guerra, conce
bida en los siguientes términos:
"Satisfecho el Consejo de Regencia de España e Indias de las muchas
prendas y virtudes militares que recomiendan la persona de V.E. y a fin
de emplearlas oportunamente con la mayor utilidad en las actuales circuns
tancias en que tanto se necesitan Generales de actividad, y conocimientos
he resuelto en el real nombre del Rey N.Sj~ D. Fernando Vil que, entre
gando VE. el mando de esas Provincias del Rio de la Plata que obtiene,
al Mariscal de Campo D. Gaspar Vigodet a quien se ha servido nombrar
Capitán General de las mismas, se restituya VE. a esta Península con la
posible brevedad a continuar sus servicios en los encargos que se le con
fieran, con la ventaja que se promete de su zelo, y (¡preciables circunstancias
en beneficio de la justa causa en que está empeñada la Nación contra el
tirano de Europa quien trata de esclavizarla. De orden de S^4Ji. comunico
a V.E. para su inteligencia y cumplimiento". (98)
El día 7 avisó al Gobierno de Buenos Aires que saldría de Mon
tevideo en el término de diez a doce días en la Fragata Efigenia.
"lo q.e pongo en noticia de V.E. p.r si gusta honrarme con ser el portador
de documentos q.e acrediten a la Nación, los sinceros deseos q.e asisten
a VE. de una completa^ y justa reconciliación, en cuyo caso me ofresco
también con inmenos placer a ser agente el más activo de las pretencíones
de VE.". (99)
Buenos Aires se dio por enterado del ofrecimiento y se limitó a
decir que no podía remitir oficios a España porque se'estaba tratando
"del embio del Sugeto q.e ha de de conducir alas Cortes de España el ma
nifiesto que explicará los principios é intenciones del Sistema de los Espa
ñoles de estos Pueblos por sus hermanos los de la España Europea, y de
biendo también estas comunicaciones ser tales que instruyan documentadamjLe
la expLsion de los muchos puntos que puede haver de dificultad, duda, ú
oposición, demandan tiempo q.e hasta el presente no lo há conseguido bas
tante este Gobierno aún con Sacrijicio de una parte de sus muchas aten
ciones..." (100)
El 8 el Cabildo de Montevideo le comunicó a Elío aquella reso
lución de la Regencia diciéndole:
(97)El estudio del Éxodo y la solución del conflicto portugués excede los Hmitej
de este trabajo.
(98)Oficio del Consejo de Regencia a Elío. Cádiz, 26 de Julio de 1811. Copia en Ar
chivo General de la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo, libro 570, pág. 72.
(99)Oficio de Elío al Gobierno de Bueno Aires. Montevideo, 7 de Noviembre de
1811. Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional, Banda
Oriental 1810-1814. X, 1, 5, 10, n. 83.
(100)Oficio del Gobierno de Bueno Aires a Elio. Buenos Aires, 16 de Noviembre
de 1811. Borrador en Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno
Nacional, "Banda Oriental 1810-1814". X, I, 5. 10.
— 277 —

�— LLZ —
•01 "S 'I 'X "ltt-T8I-Ot8t IaaiJO "P&gt;"&gt;H,, 'loopN
onjaiqof) -sajiy sonang 'BupuaSjy nopnfj bj ap [Bjana^ oAuj.uy na Jopej-iog -\\^\ ap
ajqmaiAOfj ap 91 'sajiy souang -oij^ o taji^ souang ap oujaiqo^) pp otoifQ (001)
"8 o'u '01 'S 'I 'X "^8I-0I8I IJ&lt;™0
Bpueg *]BaopB\[ onjaiqog 'esjiy sonang 'Bupu^Sjy noioBfj bj ap ]Dj3ii3') o.-uijojy 'XI81
ap 8Ji)tu^iA0fj ap i 'oapuaino^ -sajiy souang ap oujaiqog p&gt; oij^ ap opi/o (^^)
'Zl *^?&lt;I '0S OJ&lt;ííl 4^Ai^Bj]siuiuipy ^uana^ OAii^jy 'oapiAa^uopj 'noi^s^ bj ap ^Bjaua^ OAiqa
•jy ua Bido^ 'X18I 3P ¡lnf ^P 9^ 'Z!P?^ 'U3 D ^pua^^ay ^P otasuo^ jap oioi¡q (86)
•OtBqBll 3193 ap
;ainm| soj apa^xa sanSnuod o^jijjuoo jap nopnjos bj A opox^ {ap oipmsa j^. (¿5)
:ajopuapip BiauaSa^ bj ^p uopnj
-osai BjjanbB oijg b ooiunmoo aj oapiAaiuoj^ ap opjiqB^ p g ^^
(WX) •
•najo smj^niu sns ap auvd oun ap opifij^ng uoo uno otuatqof) ajsa atutn
•svq opinSasiioo nt¡ oj ou ajuasajd ja vjsoy a-b odtuait unpuvwap 'uoioisodo
n 'vpnp 'pnjjnjifip ap jaamf apand anb sojund soi/^mu soj ap uon-jdxa dj
aruiDpvjuaiunoop u^Arutsut anb najnj jas sauo^ooiunuwo snjsa uaiqwoj opuatq
•ap X 'vddojn^ nyvd^^ v\ ap soj souvuuay sns jod sojqanj sojsa ap sajón
•vds^ soj ap vuiajsjg jap sauotauatm a soidiomud soj pjvaijdxa anb o^saifiu
-mu ja Duadsj ap sauoj so;p uionpuo^ ap ap vq a-b ojaSng jap oiqtua \apn
opuFjBjj Bqujsa ^S anbjod Buedsg; b soidijo Jijira^j Bipod ou anb Jiaop
b O}itui[ ^s Á ojuanui^ajjo ^ap opB.iajua jod oip as sajiy souong

P! 'PI (96)
"P! 'P/ (S6)
P! 'PI (6)
-einuy jg •zijea OAanu un bijbiuoj '^J8t ^p sozuaiinoD A ^X8T aP 8BJP
soraiíjn soj ug; 'asaBa^uBjdaj b bjj^ajoa utib jBna jap oSanj
-J33JBUiapB}J OpBJBJJ^ J3 UOO UOI^llfOS BUTI B 38JBS3JJ BJSBq OfltUa
jod Buapuaixa as bjbj^ bj ap ojjj ja ua sar^^njjod ojoijjnoa
(96) 'uV}ouojjoduii
apuoiS uof ap sopoj njnd sa upiootuasuoo vAno 'sasAoj sojjanbo ajjua pojsvjw
ouanq A vtuouijov zod vj o ojqvjvd mm ua A 'sanSmjoj o-qoff ja xd oooda
oj^anbo ua snuoaif sauuiajos sauoisafojd soj o 'svsanSnjjoj sodojt svj ap
vpojjua vj ap opojojoap ojatqo jo soSojvuo souiuuaj soj o uouio A —oznog
v svpootunutoo sauoioonj%sui s^— uanbifipow as jopuout ap popuoq r&gt;jn
ajuaSa^j adiouu^ ja anb BqBjioijos jtnpuoo jy
-ítojoadsv aisa ofvq ajuaiuojnd ajitu soj aSixa sanSnt
•jo¿ o-qof) jap ouistui saj^jm ja A ootjijod vuo^ oj anb A 'souojaqog uos ou
sou-qof) sotsa anb atuasajd opruaj asjaqov aoajod ou ojad s-jAy -sg ap jap
sojjo ua oajytaajuof\¡ ap o-qo^ jap sosn^ souaio ua apuadap oznog ap oSaiQ
•q jojauaf) jv opiuaSns va^as anb sauoiouaiald souva soj ap oioafa /^
uppBAjasqo BUiíjjn Bnn ug

(66) V3/Í P
sauoiouaiaid sttj ap otiijoo svtu ja ajuaSo uas o ja^ojd souatuui uoo uaiquioi
oosaufo aui osvo oA. n o ua 'umovijtouooají visní A "majdwoo vun ap "^\ o
uajsiso a-b soasap sojaouis soj 'uoionfj vj n uatipaiott a-b soiuautnoop ap
jopvjjod ja jas uoo autjojuoif ojsn^ ís j-d -g-^ ap mot^ou ua oSuod a'b ojn
•BiuoSi^^[ bjbSbj^ b[ na SBip aoop b zaip ap ouuujai [a na oapiAaj
ap Bjjp^s anb eaiiy souang ap ouiaiqo-^) [B ostab ¿ Bjp ^g
(86) 'ojuaiwijdiuno A mouaSijajut ns vund "^"^ o
oojunutoo '}fys P iiapjo aQ -Djjvzicivjosa ap vjvjí uamb ndojn^ ap ouvup
ja ttjjuoo uoiov/^^ vj vpvyadwa njsa anb ua vsnv^ vjsnt vj ap otoifauaq ua
smoumsunojto sajqoioaudo A 'ojaz ns ap aiauiojd as anb Dtojuaa vj uoo 'uojaif
•uoo aj a^ anb soSjooua soj ua soiomjas sns jtmui%uoo v pnpaaajq ajqisod
vj uoo vjnsutuaj visa v "g^ vAni^saj as 'svuisttíi soj ap jnjauaf) uondu^y
jnjquiou optíijas m¡ as uatnb r&gt; japoSty^, jvdsoff Q oduiD^ ap jO3Suv¡\r jo
'auajiqo anb v%oj¿ vj ap oiy jap sdiowhojj svsa ap opuvui ja '^A opuvS
•aj%ua 'anb 7/^ opuoujaj -q J'S'Af •^}^ /p ajqiuou joaj ja ua orjansaj a^
sojuaiuiioouoo A 'popmijoo ap sajDjauaQ uonsaoau as ojuo^ anb ua sdiouvj
•sunojio sajonjoo soj ua popijpn joAvui vj uoo a%uaumun%jodo sojjvajduia ap
ut( v A m^-/l ap vuosjad vj uopuatuiooaj anb saJO^tjiut sapnjjia A sopuajd
souonui soj ap soipv¡ a vuods^ ap mouaSan ap otasuoj ;a ouoa¡spvgn
rsouinuaj s^ju^inSis ^o\ na Bpiq
-aonoa 'Bjjan-^ bj ap oija^sraip^ pp napjQ ^Ba^; Btm opiqioaj jqBq
anb ooi^qnd oziq Á^in^ p 'ajqmaiAon ap SBtp soaoiuijd soj; n^
'(¿6) BznoS aP sBzianj sbj no^ —napg na ouioa— eanboqo
soj uojBapnuam BqajBín ns na íjnXy ja Biosq n^pBuijSajad Bsonad A
bSjbj ns nojBiaiui 'opBjBJ^ jap uoiaBOijijBj bj Bpioouoo 'sajBjuaxjo
'Píun JBiuauo ojqand ja ¡Bzjanj BAann Bun opsa^^ BiqBq oidij

*8OpBnj SOABJOS3
soj ap
bj uaiquiB} onio^ 'sajty souang u&amp; sosaad sasanánjjod
soj b sauaiq ap uoionjps^j A peiJ^qij bj Jip^d oapiAaiuoj^
ap oujatqo^) jap ojquiou na Bjjauiojd ojund ojjBna ja ajqos j^
(S6) 'sajjod svquiv xd
Doojdpaj A 'vsoi2ijaJ 'jonjund vas umonoaxa vj anb ojjosaoau sa ojia ojod
o jad sopmajatm sopuajoj sop soj vd vsoCviuaa A jpn Anuí púas oiund ajsa
ajqos sajuajsixa s'uoioojndpsa soj ap jajf uoyjoajasqo vj anb ua auamuo^y
saiuaistxa oA saumouanuoo o
sopvjojt soj anb nzjanf vj A poptuuiajos oj jauat uapand ojoyo v%vj% as anb
ap soujaijoqns sapnptuomo soj rd —'sojauoisijd X 'soSnfojd 'sajojjasap v
ajaifaj as— sojund sojjo A aisa ajqos oyoat¡ upiouaauoo p otood S
anb Bjoap o^goaa^ ojnopjB jb Biaadsaj anb oj ug
(P6) 'sopioouooaj sajuuij soj A 'saiuajsixa sopvj
•vj% soj urinas asaioauajjad aj ou anb soijottjjai o oijojijjat unSjo ap uotsas
•od vj sojoafa sns ua Jionpojd asaipnd npuotuap ns v%sa y uorsaooo vj anb
jojazai ojvd sanSnjjoj 0-qoQ jap mottsní rrjap opoijoxa opotsvuiap upiuido^
anb jouBdsg oj^siuij^[ ja ajnauíjiíns BqBajBraaj ojoaja jy
mttouojaqog jv ajuatuva
•tsnjoxa aoauaiJad anb A 'auap ou a-b popijoino oun oapiaaiuoj^ ap o-qo^)
¡a ua auodns as ojja vjod anb sow ojuoj vasap as anb aisnto jap ajjod jas
aqap tu apand ou A ojatqo opotto ja uoo jan anb auap opou • • • ojnoiuv
ja sand ísy -o-dutvo ns A popni^) vjjanbo aj^ua soopijod sauoiuido ap oiouaj
•aftp oj jod opoqjnj popijjnbuojj vj jaoajqofsaj v A oapinajvoffl o jajjooos o
aiuawootun uojojjua a-^a}j adiouuj j-g jap vjqojvd joa}¡ oj opouaduia Dj
as anb ua sauuiajos sviu sauoisafojd sd^ ti-^as svsanSnuoj svdoii so^[n
:ofnjj bsb^) BinSjB sop ojamnn opB^jBdB ja

�"doy a VE. por ahora esta noticia para su respectibo cumplim.to, y sucesivam.te se la daré del día que dicho Genr.l—Vigodet— haya de personarse
del mando". (101)
Inmediatamente acusó recibo el Ayuntamiento quedando a la es
pera de órdenes. (102)
Como para el 15 de noviembre había dispuesto Elío hacer entrega
del mando de Capitán General en la persona de Vigodet solicitó al
Gobernador convocase
"Al Exmo. Cabildo, que con el Escribano de Gobierno autorice esta
ceremonia, que deberá ser en su habitación, por ser la mas desembarazada,
donde dispondrá VJS. lo necesario al efecto. Todo lo qual aviso a V.S. para
que sino tiene algún inconveniente, que yo no pueda preveer; tenga su
debido cumplimiento. .
Pero habiendo insinuado a SE. —decía Vigodet al Ayuntamiento— que
se defiriese este acto hasta el día lunes 18, ha convenido en que a las diez
de la mañana del referido dia se execute. Espero que V.E. se hallará en
dicha hora en este fuerte del modo que le previene el Sor. Virrey en el
oficio que antecede". (103)
Vigodet, el mismo día en que asumía el mando de Capitán Ge
neral, proclamaba a los montevideanos y a los habitantes de la cam
paña, comunicándoles su nuevo cargo.
A los primeros les prometía:
"La prosperidad general, y el facilitar los medios de que los ramos de
la administración publica sean en provecho de todos los ciudadanos, lla
marán particularmente mi atención; sin que omita sacrificio alguno para
procuraros los medios de conservar la paz, la tranquilidad, y el orden.
Las Cortes Generales y extraordinarias de la Nación ansiosas del
engrandecimiento de la Patria proporcionan a los americanos iguales
ventajas que a los europeos; todos somos españoles, una misma familia, te
nemos igual derecho y disfrutaremos de los mismos bienes. Observaré invio• lablemente la rectitud y la justicia.... Todos los ciudadanos me encontrarán
decidido a favorecerlos, así como justo juez para castigar los espíritus de
partido, que solo sirven para arrebatar la felicidad: tengo confianza no me
'• veré precisado a descargar el brazo de la venganza justa contra ninguno
de vosotros". (104)

y luego:
"Sus desvelos incesantes, para que prosperéis disfrutando de todos los
bienes, que nos grangean nuestros hermanos de Europa á costa de su sangre,
exige vuestra gratitud, y os obliga á prestar un reconocimiento publico a
los beneficios que os dispensen, y a las gracias que os prodiguen.
Una guerra devastadora ha asolado el hermano país en que habitáis,
ha terminado ya debe reinar una paz inalterable que os facilite recuperar
los bienes perdidos".
Por lo que señalaba que:
"Soi protector decidido de los buenos, y tomo un interés particular en
Espero lograr la satisfacción de que todos, sin excepción, cumpliréis
exactamente como buenos vasallos del Rey, sin que cometan delitos en
vuestro suelo que me precisa castigarlos. Vivid tranquilos —concluía— y
confiad en que premiraré a los virtuosos así como castigaré, sin remisión,
a los delinquentes". (105)
Días antes de alejarse definitivamente de Montevideo y pronto
ya para partir hacia España el Virrey Feo. Xavier Elío, se dirigió
por última vez a los habitantes de la Plaza que lo habían acompañado
en el duro período del asedio, con breves y escuetas palabras:
"AMADOS MONTEVIDEANOS —les decía— segunda vez me llama el
gobierno de España, y yo vuelvo a su llamada: allí como aquí no me olvi
daré de vosotros, y en medio de mis tareas militares, que serán regular
mente las que me ocupen, velaré, influiré y seré vuestro mas celoso agente.
Os haré justicia en España y os procuraré vuestra general felicidad, mis
obras acreditaran esta verdad". (106)

DOCUMENTOS DE PRUEBA
[J. — Proclama del Virrey Elío a los Españoles Americanos de Montevideo],
118 de enero de 1811].

PROCLAMA DEL EXCELENTÍSIMO SEÑOR VIRREY DE LAS PROVINCIAS
• Y a los habitantes de la campaña:

DEL RIO DE LA PLATA ALOS FIELES ESPAÑOLES AMERICANOS DE

MONTEVIDEO
"Pertenecéis a la Gran Nación española, sois vasallos de nuestro cautivo
Monarca el Sr. FERNANDO Vil y estáis baxo la tutela del Supremo Go
bierno que en nombre de nuestro adorado rey, rixe la Monarquía de ambos
mundos".
(101)Oficio de Elío al Cabildo de Montevideo. Montevideo, 8 de Noviembre de 1811.
Borrador en Archivo General de la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo.
Libro 570, pág. 72.
(102)Oficio del Cabildo de Montevideo a Elío. Sala Capitular, 8 de Noviembre de
1811. Borrador en Archivo General de la Nación, Montevideo. Archivo General Adminis
trativo, Libro 569, fol. 69.
(103)Oficio de Vigodet al Cabildo de Montevideo. Montevideo, 16 de Noviembre
de 1811. Archivo General de la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo,
Libro 568, fol. 70.
(104)Vigodet, Proclama a Montevideanos. Montevideo, 19 de Noviembre de 1811.
Gazeta de Montevideo n. 3 del 19 de Noviembre de 1811, en Biblioteca Nacional, Montevideo.
— 278 —

Amados Españoles de Montevideo
¡ Como podré pintaros las emociones de mi corazón, al bolber a veros tan fieles,
tan constantes, y balientes, como os dejé! Yo estaba muy seguro de vuestros senti
mientos, así como de todo lo que ha sucedido, después de mi ausencia, y el Go
bierno de España es buen testigo de esta verdad; el me ha encargado del grave
peso del mando de estas Provincias, y a pesar del terrible aspecto, que manifiesta
el Estado de ellas, yo confio, que con vuestro auxilio, y el de tantos buenos Espa(105)Vigodet, Proclama a Habitantes de la Banda Oriental. Montevideo, 18 de No
viembre de 1811. Gazeta de Montevideo n. 3 del 19 de Noviembre de 1811, en Biblioteca
Nacional, Montevideo.
(106)Elío, Proclama a "Amados Montevideanos". Montevideo, 11 de Noviembre de 1811.
Gazeta de Montevideo del 11 de Noviembre de 1811. Biblioteca Nacional, Montevideo.
— 279 —

�•oapiAaiaop^[
"1181 8P ^-iqniaiA

opB^^ Baa^oijqT^g *XX8T ap ajqmaiAO^ ap XX x^P oapiAaiuo^^ ap
ap n 'oapiAaiuof^ • ^souoaptaatuof^ sopmuyn o ouivpojj '01/3 (901)

P ajqraaiA
j 0-n oapiA3iuo^^[ ap siazs^
ap ^\
tg na 'IX8X ap
^ (SOI)
ap sa^uo^jqoj^ o diud^doj^ 'j
npuvfj
81 ^oapiA3iuo^
*M
-Bdsjj sonanq sojubi ap [3 í 'oijixnB OJisanA uo3 anb 'oijuoa oX 'scjja ap opB^s^ ja
Ejsaijiucin anb 'ojjadsn apqi.ua] jap jssad b a 'sbi^uiaojj sb]83 ap opuein jap osad
3abj3 jap opc^JEDua Bq ara ^3 ípspjaA. BW3 ap oSijsaj uanq sa egedsg ap oiuaiq
-0^ ^ i. 'EiDuasnB itu ap sandsap 'opipaans Eq anb o\ opoj ap ouioa isb 'souiaiui
-ijuas sojjsanA ap ojnS^s Anuí eqejsa o^ ¡atap so omoa 'saiuaijBq í 'sa^uEjsuoa ubi
'saptj ubi SOJ3A e Jsq^oq \e 'uozoaoa iui ap sauopouia sbj sojcjuid ajpod oiuo^!
oap¡Aaiuo^\¡ ap

sopsmy

oaaiAaxNO^
aa soNVDiaa^tv saiowvasa saiau soiv vivid vi aa oih iaa
svi aa AaaaiA aotiías o^isiiMaia^xa iaa v^vi^oHd

^o\

— 2LZ —
na *XI8T ^P ajqmaiAO^ ap ^x I9P o'a 0^PIAaiaop^ ap
•[181 3P jquiaiAOfj ap gx "oapiAa^uoj^ •rouDspioajuo^^ o uuidjjojj 'japogif
"0¿ "1} '89S
pY {BJana^ OAiq^ay -oapiAainoj^ 'nop^i^ bj ap jBjaua^ OAii|.)jy "XI8X
ap 9x 'oapiAa^uoj^ 'o^pia^uo^^ ap opjiqo^ jo japo^iyf ap oj^tfQ (01)
'69 'Io} '69S 0J&lt;(n 'OA
•^iuiuipv IBj^na^ OAiq.uy -oapiAataop^ 'aopBf^ bj ap [Bjaus^ OAiqojy na jopBJJog
ap ajqmaiAO^^ ap ^ ^jB|niidB^ B[Bg 'oi^^^ d oapmajuo^^ ^p op^qB^) \^p ot^ifQ (^ox)
•z¿ -^?d 'o¿s oj
*OAiiBJ^sinnnpy |Bjaaa^ OAn¡3^y *oapiA3ino^[ ^aopB{^ 9\ ap |Biana^) OAiq^jy na JopBJ
•H8I ap ajqmaiAoj^ ap 8 'oap¡Aajuoj^ -oaptaatuo^^ ap opjiqn^ jd 01/^ ap optfQ (101)
•usopunut
soqiuo ap mnbjouofl o; ax-ii 'X.au opouopn ojjsanu ap ajqutou ua anb oujaiq
•of) ouiajdng \ap v\a%n% d¡¡ oxnq sivjsa X n^ OQMVMUSá 'JS I9
oaitnno outsanu ap soj/usoa stos 'Djouodsa umoof^ uvj^ vj v staoaua%^a¿n
:BUBduiB3

ap

(tOl) \,sojzosoa ap
ounSuiu Diiuos vjsnt vzuvSuan dj ap ozoiq ja jogjoosap o opostoaid ajan
aut ou ozumjuoy oíluaj :pi)pioija( dj ivy&gt;qai.m vuod uaaits ojos anb 'opi^jod
ap snjiuidsa soj jdSijsdj viod zant ojsnl ouioo no 'sojiaoaioavf v opippap
upjojjuooua atu souvpvpm^ soj sopoj;m^iisnt oj X pnjiioau oj atuauiajqvj
•oinui auoajasqQ 'sattaiq sowsiw soj ap soutauujnjfsip X o^^axap jvnSt souiau
•a% 'mjtuiof Duistui vun 'sajouvdsa souios sopot isoadouna soj o anb svfojuaa
sajvnüi souD^iuauiv soj v uouoio^odo^d muwj vj ap otuatuiiaapuvjüua
jap sosotsuD upior^^ oj ap smjmuipxooitxa X sajDjauaf) sauoj svq

-trrsr ? o*^* 9p sn
p souooijatay

aa
(901) \&lt;PüPjaíl "isa uojottpajOD SDjqo
^^tu 'pvpiotjaf jDJou^S vjjsanti axoitaoid so í ounds^ ua vi^psnf ajvq sq
•aiwíln OSOJ33 svtu ojjsana ajas X ajinjfm 'aju^a 'uadn^o atu anb svj ajuatu
•ityfn^aJi unías anb 'S3jnjnu sva-im siui ap otpaw ua X 'soujosoa ap axop
•lujo aui ou mbo owoo t\pt :vpmuv^j ns o otijana oí X 'ounds^ ap oujaiqoS
{a ma^ aut 'xaa vpungás —opap sa/— SOMVaaiASIMOW SOdVNV,,

p

oi^uip 98 'oi^3
ojuoad A

Á saAGjq noo 'oipaa^ pp opouod ojnp p a^
o\ anb bzb^j v\ ^p sajueiiqeq 9o¡ v za Binijfn Jod
'oo^ XajJi^ p Bucdsg Bio^q Ji|JBd BJBd B./C
ap oinauíBAijiuijap asjefa^ ap sajuB sbjq

'uomtuai uts 'auvgijsoo ouioo ;sd sosonjjta so; d ajouiuiaid anb ua pmfuoo
í —mnpuoo— sojtnbuDJt piíii/) 'sojjv^iisvo vstoaid ata anb ojans oujsana
ua soji¡ap ui&gt;%auu&gt;3 anb uts '^ay ^p sojjnsva souanq ouioo aruauiviooxB
stajjiduino 'umodaoxa uis 'sopoj anb ap upioonfsijns r&gt;\ joj^oj ojads^
svtjnuvf X sopuai^mf sns u^iadsojd anb
ua jopiítuod saiatut un outoj Jí 'souanq soj ap optpioap uoioajoid jogtt
:anb cqB^uas anb o^ joj
•tísoptpjad sauaiq soj
jviadnoad aitftODf so anb ajqo^a^jouj xod vun jvutai aqap vÁ opoutuuai m¡
'statiqvif anb ua swd ouvwuatf ja opo^oso ou v^opojsvaap vjjanS u/]
•uanürpojd so anb smoojS so; o f. 'uasuadsip so anb soiaifauaq so;
d osjjqnd otuaiuiioouo^au un ^msajd v vSijqo so i 'pnji)Hj^ vjjsana aStxa
'aiSuos ns ap d%soo o vdom^ ap sououuav soijsanu uvaSuvjü sou anb 'sauaiq
soi sopo} ap opuvjrufsip stauadsoud anb ojvd 'sa%unsaovi sojaasap sngn

•iiapuo ja X 'pvpijmbuvjj vj 'zod vj uvajasuoo ap so^paui soj sojoumojd
ojDd ounüjü opi/ijjws vjiuio anb uis iuopuajv iiu ajuautjvjnytuod uvuoiu
-b^; 'souopopmo soj sopo} ap otpaaoid ua uvas vojjqnd upj^vu^iuiwpo vj
ap souivj soj anb ap sorpaiu soj jvjjjpvf ja X 'jvAauaS pvpti^dsoid vjn
:Bijoiuojd saj sojaiuiid so[ y
oAann ns sajopuBaummoo
ap s^juBjiqBq eo\ b á soueapiAajuoin soj b BqBinBpojd
-TUB3
UBjidB^) ap opuBín p bjukisb anb ua Bjp omsiui p
(01) 'uapaoa}uv anb opifo
ja ua Xajjtyi ^og ja auaiaajd aj anb opoui jap ajianf ajsa ua vuo^ mpip
ua vjojjmj as -^-^j anb oiads^ -ajn^axa as vip opiuafau jap vuvudui vj ap
zajp svj v anb ua opiuaauoo vy 'gf saunj mp ja B}snu ojov a}sa asaiuifap as
anb —o%ua\um}unXy jv }apo9%^ moap— 'g^ v opvnuisut opuaiqtnf
•oiuaiuiijdwno opiqap
ns vSua} iiaaaaid vpand ou oX anb '9}uaiuaauooui unüjo auan outs anb
vjmd ^g-y^ o osiíib jvnb oj opo^ 'O}oa¡a jv ounsaoau oj -g-^ pjpuodsip apuop
'vpozvjvquiasap smu vj jas jod 'uppv}iqm{ ns ua jas viaqap anb 'muouiajao
visa aMjoinu oujaiqof) ap ouoquos^ ja UO3 anb 'ojrjiqvj •ouix^g jyn
98B3OAUO0
ap Buosjad bj aa pjaaa^) UBjidB^^ ap opuBm pp
ojpTyos
oisandsip Biq^q ajquiaiAOU ap 5^ I3 BJBd omo^)
jooBq
(201) 'saaapjo ap Bjad
-sa B[ b opuBpanb o^uatniBjnn^y p oqioaa osn^B
(I0T) \fiputnu jap
asjvuosjad ap vXmj —lapoüi \—j-jv^f) ouyip anb mp jap ajvp vj as avuiva^s
•aons X 'oriutjdtuno oqtj^adsau ns vjvd vtouou V}sa vjovv íod "g"/^ v Xopn

�ñoles que contienen, se vea en breve restablecida la paz, concordia, y orden, de
que tanto tiempo hace carecen: pero para conseguirla, establezcámosla primero
entre nosotros mismos, acábense las personalidades, no se oigan los chismes, y las
delaciones, por solo aparentes indicios, todo el que delinca, todo el que atente
de palabra, u obra contra la verdadera causa de España, será castigado pronto;
pero lo será depues de ser oido.
Montevideanos amados, Españoles de esta America, ¿conocéis mi carácter?
pues sabed que vuestro amor, que lo aprecio en mucho, y mi misma sangre la
perderé antes de cometer una injusticia: por dicha el Gobierno de nuestra heroica
Nación está caracterizado con esta virtud; pero si por desgracia la ira del Cielo
no aplacada, quisiese aun castigarnos con otro que exijiese esclavos, jamas, en mi
vida seria yo instrumento suyo. /
Mirad, que la desunión es el arma mas fuerte, que esgrimen vuestros enemigos;
en la revolución de la Francia, esa obra monstruosa de las pasiones humanas, que ha
desvaratado la Europa, y aun las Americas, corrieron arroyos de sangre de inocentes,
y a un en la Heroica, y justa de España entre algunas, han perecido también victi
mas de estas, sacrificadas al furor de un Pueblo entusiasmado por una buena causa;
pero sin freno, ni sugecion ¿Qual es el hombre recto, y justo, que pueda estar
seguro con su vida, y tranquilo con su virtud, si por solo hablillas, o delaciones,
las mas de las veces hijas de agravios personales, se procede a execuciones? tal
conducta conduce irremisiblemente al Pueblo, a ser dominado por el mas tirano,
ahí tenéis a Napoleón ¡horrible exemplo! huyamos pues de tales horrores. Monte
video ha seguido bajo mi auspicio la senda de la moderación, y con ella ha hecho
frente a los malos; sin derramar una sola gota de sangre, se ha hecho el dechado
de la fidelidad, y asombro de España; pues del mismo modo sofocará siempre la
maldad: la humanidad asi lo exije, la religión asi lo manda ¿tenéis confianza en
mi rectitud? no lo puedo dudar ¿dudáis que me falte valor para defender la buena
causa, hasta el ultimo extremo? no lo creo; pues yo confio también en vuestra
virtud; así tranquilizaos, y dejad al tiempo, que descubra el efecto de mis provi
dencias, en las que vuestra felicidad, es mas que la mia, la que interesa.
Montevideo, 18 de enero de 1811. — Elío.
[Impreso en: Archivo y Biblioteca "Pablo Blanco Acevedo". Montevideo. - B.
6-30]

[2. — Oficio de J. Acevedo y Solazar a la Junta de Buenos Aires, comunicando
que ha sido comisionado por el Virrey para entregarle varios pliegos de im
portancia y conferenciar].
[20 de enero de 1811].
Exmo. Señor
Hallándome en Montevideo de paso para ir á servir la plaza de Oidor de la
Real Audiencia de Chile, que S.M. se dignó conferirme, he aceptado con el mayor
gusto la comisión que ha tenido á bien confiarme el nuevo Virrey D.n Xavier de
Elio p.a entregar á VE. varios pliegos de importancia y conferenciar verbalmente
sobre los medios de restituir la tranquilidad á estas provincias.
Como verdadero Español, como Ministro del Rey, y como natural de America
tendré particular satisfacción en contribuir por mi parte al logro de objeto tan
importante, y así espero se servirá V.E. concederme la necesaria licencia para bajar
á tierra á cumplir con mi comisión, ó resolver aquello que sea de su superior agrado,
teniendo V.E. la bondad de comunicarme su resolución á la mayor brevedad para
mi gobierno.
Dios guarde á VE muchos años. A bordo del Lugre de S.M. S.n Carlos y
Enero 20 de 1811. Exmo. Señor José Acevedo y Salazar.
Exma. Junta del Gobierno de Buenos Ayres.
[Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional.
Banda Oriental 1810-1814 - X, 1, 5, 10].

— 280 —

13. — Oficio de la Junta de Buenos Aires a J. Acevedo y Salazar contestando
oficio del día].
[20 de enero de 1811].
La Junta ha recivido el oficio de VS. en que solicita bajar a tierra con el
objeto de entregar los pliegos de S.r D.n Fran-co Xavier de Elío, y conferenciar, vervalmente sobre los medios de restituir la Tranquilidad á estas Provincias; y avisa
á VS. en contextacion, que para determinar relativamenteála discucion que VS.
propone, nesesita imponerse délos pliegos indicados.
Dios guarda á V.S. muchos años. Bue.s Ayr.s a enero 20 de 1811.
Cornelio de Saavedra - Miguel de Azcuenaga • Domingo Matheu - Juan José Paso •
Dr. Gregorio Funes - Juan Fran.co Tarragona - Dr. José García de Cossio Dr. Feo. de Gurruchaga - Dr. Manuel Fr.do Molina - Mons. Sgo. Molina •
Juan Ig.o de Gorriti - Don José Julián Pérez.
Sr. Dn. José Acevedo y Salazar.
[Archivo Gral. de la Nación, Montevideo. — Donación Acevedo. Caja 2 Cpta. 1].

[4. — Oficio de J. Acevedo y Salazar a la Junta de Buenos Aires notificando la re
misión, por medio de R. Balcarcel, de pliegos del Virrey].
[21 de enero de 1811].
Exmo. S.or
Recibo el oficio de VE. fecha de ayer, en su contestación remito por mano del
Sargento mayor de esa Plaza D. Ramón Balcarcel los Pliegos que me entregó para
VE. el Virrey D. Javier De Elio, y quedo esperando su superior resolución sobre
mi baxada á tierra para cumplir con el otro objeto de mi comicion. Dios guarde
á VE. ms. as. Abordo del Lugre de S.M. S.n Carlos en Balizas á 21 de Enero
de 1811.
Exmo. Señor José Acevedo. Exma. Junta Provicional Gubernt.a de Buen.s Ayres.
A este oficio no recibí contestación por escrito, sino q.e el Mayor de la Plaza
me trajo orden verbal p.a bajar á tierra, como en efecto lo executé al momento.
[Copia en Archivo General de la Nación, Montevideo. — Donación Acevedo.
Caja 2.
M/o. en Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Na
cional "Banda Oriental 1810-1814". X - I - 5 • 10].

[5. — Oficio de J. Acevedo y Salazar al Virrey comunicando el resultado de su
comisión en la Capital].
[26 de enero de 1811].
Exmo. Señor.
En cumplimiento de la comisión que se sirvió VE. confiarme, (me embarqué)
p.a pasar á la capital B.s A.s, ([me embarqué]) el 17 del presente á bordo del
lugre de SM. S.n Carlos, y habiendo llegado el 20 al surgidero de Balisas, después
de varias contestaciones que tuve con aq.l Govierno, desembarqué el 21, y fui admi
tido á una audiencia secreta de la Junta Provisional Gubernativa de aquella Ciudad.
En ella expuse los objetos de mi viage y las intenciones de VE. Reduje toda
la discusión á tres puntos principales, la jura de las Cortes generales de la Monar
quía, el reconocim.to de la autoridad de VE. y la apertura del commercio y comu
nicación entre Mont.o y B.s A.s Manifesté con toda energía de que soy capaz la
necesidad de tomar estas medidas y la grande utilidad de que su adimision resul— 281 —

�opunjsaiuoo jbzbjds X opaaaoy •[ o sadty souang ap vjun[ dj ap opifQ

— 08^ —
•jnsaJ uoisiraipB ns anb ap pspijijn apuBj8 bj SEpipaiu sbjsb jbuioj ap pBpisaaau
Bj zBdsa ^os anb ap Bi8J3ua cpoj uoj sisajiucj^ s-y s-g A o-juo(\¡ aj^ua uopEJiu
•nnioD A opjauíuio^ pp cini-iadE bj í -g^ ap pcpuoine bj ap oruipouoDaj ja 'Binb
-jbuoj^[ bj ap sa[i:J3uaá sajjo^ sbj ap Bjnf bj 'sajBdpuud sojund 63jj b uoisipsjp bj
Bpoj afnpay -g^ ap sauopuajuí sbj A s8bia ira sp soiafqo soj asndxa bjjb ug
•pBpni^ BjjanbB ap BAiiEUJaqn^ jbuoisiaojj Bjunf bj ap Bjaj^as BpuaipnB Bun b op^
-iiupB inj A 'xz ja anbJBquiseap 'ouJaiAo^ j-bs uoj 3An] anb sauopBjsajuo^ sbijba ^p
sandsap 'SBSijBg ap OJ3p;8jns jb qz ja ope8ajj opuaiqn^ A 'sojje^ u-g -j^[g ap 3j8nj
jap opjoq b aiuasaid jap ¿x ja ([anbjBqraa ara)) 's-y s-g jBitd^a bj b JESBd B-d
(anbJBquia ara) 'amJBijuoa -g^ oiajis as anb uoisirao^ bj ap oiuaimijdran^ ug
•jouag -omxg
•[1181 aP Jaua aP 9Z]
ns ap opvijma^ \a opuooiunuioo

ouiaiqof) -sajiy souang

DJ 113 UOlStUtOO
jo uozBjvg Á opaaaay •[ ap opifQ — -j

"[01 " S - I • X •lltI8fOI8I T)^MO EPUBa,, IBU0P
^bj ap jBaauaj) OAiij.uy ua -o/j^
'Z B.tBO

•opaAaDy uopBOOQ — •oapiAajuoj^ 'uoisej^ bj ap jBiauaf) OAiqsjy ua
•o^uaraora jb amaaxa oj opaja ua oiuod 'Bjjap b jBfBq B-d jsqjaA uapjo ofBjj ara
bzbj^ bj ap joábj^[ ja a-b ouis 'o^u^sa jod uoiJin^aiuoo iqi.iaj ou opi^o ajsa y
•sajXy s-uang ap B-juaaqng jBuopiAOJ^ Biunf -Biuxa -opaAajy asof Jouag -orax^
"1181 ^p
ojang ap \z ? SBzijsg ua soja^^ u-g -j^-g ap aignq jap opjoqy -se -sra g^ e
apjBna soiq uopiuiOD iui ap ojafqo o^io ja uoj jijdmnj E^Bd BJJap b spEXBq ira
ajqos uopnjosaj jou^dns ns opuciadsa opanb A 'oijg bq jaiABf -g ^8-"!A Ia '3A
BJBd oSaJiua ara anb so^aij^ soj [ajJBjjn^ uoiucy -g bzbjj Esa ap jo^era S
jap oueui jod oiiraaj uoijcjsa^uoj ns ua uaÁB ap Bq^aj -g^ ap opijo ja oqpay
jo-g -oraxg
•[1181

3P

[jap so^aíjd ap 'jaojD^jog -y ap oipatu jod 'uoisitu
•ai D| optiD^/ijou saity souang ap vjun[ xq o jdzb^ds i opaaa^y •[ ap opt¡Q — -p]

•[I -Bid3 z B{B3 -opaAaay uopsuog — -oapiAaiuoj\[ 'uopBf^ bj ap -jBZBjBg A opaAaay asof -ug -jg
•zajaj UBijnf asof uog - n^jo^ ap o-8j UBnf
-buijoj^[ -o8g -suo^í - Buijoj^^ op-j_j januB^\[ -ag - B^BijDnjjn^ ap -oo^ -jg
-oisso^ ap Epas^ asof -jg - buoSb^jbx oí-uejj UBnf • saun^ ouoSaj^) -jg
• O8EJ asof uenf - naqjBj\[ oSuiraog - ESimariJzy ap jan8i{\[ - EjpaABBg ap
"TI8I 8P 0Z 0J3ua B

soig

s-ang -soub soqmuí

-sopBaipui soSaijd sojap asjauodrai Eiisasau 'auodoid
•gA^ anb uopn^sip BjBaiuaraBApBjaj jEuiiujaiap BJBd anb 'uo;ji;jxaiuoj ua -g^ b
bsiab A ísBpuiAoa^ sBjsa b pBpijinbuBj^ bj Jimiisai ap eoipaui soj ajqos ajuarajBA
-J3A 'JBpuajajuoa A 'otjg ap jbjabx oa-uBjg u-g j-g ap soSaijd soj Jü^aJiua ap oiafqo
ja uoa EJjaij b jBfBq B^pijos anb ua -\ ap opijo [a opiApaa sq Biunf s^
•[1181 aP OMU3 3P 0Z]

•[oip jap 0131(0

'[Oí 'S 'I 'X " tI8I-0I8I
oujaiqo^) -sajiy souang 'Bupua^ay uopE^^ bj ap [Ejaua^ OAiqjjy]
y souang ap oujaiqog jap Biunf 'Braxg
A opaAaay asof Jouag -Qraxg -XX8I 9P 0Z
í 6OJJ83 u-g -p^[-g ap aj^nq jap opjoq y -aovas soqjnra g^ b apaBnS soig
•ouiaiqoS ira
pBp^Aajq JoXBra bj b uopnjosaj ns arajBaiunmoa ap pEpuoq bj -g-^ opuaiua)
S jojjsdns ns ap sas anb ojjanbB jaAjosaa o -uoi^iuioj ira uoa Jijduma b Bjjan b
JEtsq njEd Bpua^ij BuBsajau bj auuapajuoj -g-^^ bjiajbs as ojadsa isb a 'aiuBUodmi
ubi ojafqo ap oj8oj je ajJEd ira Jod Jinqu^uoa ua uopjEjsijss jBjna^jBd ajpuaj
Ejuauiy ap jBjniEU omoa A 'Xajj jap oj^biuij^ omoa 'jouBdsg ojapBpjaA 00103
-SBpuiAOJd sEjsa b pBpijinbuBj] bj Jinjpsaj ap soipara soj ajqos
atuarajBqjaA jBpuajajuo^ A EpuBiJoduii ap so8aijd souba 'g\ b JB^ajjua B-d oijg
ap -laiABx u-g Aajji ^ OAanu ja aiuJEijuoo uaiq b opiuaj Bq anb' uoisimoa bj o^sní
joaeui ja uoa opsidaJE aq 'auui.iajuoj ou8ip as *{\[-g anb 'ajiq3 ap Bpuaipny JBajj
ej ap jopio ap BZBjd bj jiAjas b ji BJEd osBd ap oapiAa^uoj^ ua amopuBjjB^
jouag -oraxg
•[1181 P ojava ap oz]
'[jmouajafuo3 mouojÁOd
-iui ap soíJ3i]d soijva ajjvSau^ua nuvd Xajjtyf ja jod opvuotsnuoj opis i/ anb
opuvjtunwoj 'sajty souang ap t&gt;jun[ oj v uozvjog X opaaaoy •[ ap ototfQ — -^]

•g - -oapiA3luo{^[ -^opaAa^y o^uBjg

Bsajoijqig A OAiqjjy :ua osajdraj]
•H3 — 'II8I 3P oaaua ap 81

[0-9
[

ui anb v\ 'eiui bj anb SBra sa 'psppija^ BjjsanA anb sbj ua 'sspuap
-lAOjd siui ap o^jaja ja Bjqn^sap anb 'oduiai] jb pcfap A 'soBzijinbuBJ) isb i pn^JiA
BJ^sanA ua uaiquiBi oijuoj oÁ sand íoajj oj ou ¿oraajjxa oraiijn ja E^sBq 'EsnBj
Buanq bj japua^ap Bisd jojba aijBj ara anb siEpnp^ JBpnp opand oj ou ¿pmipaJ ira
ua BzuBijuoa siauaj? Bpusui oj isb aoi8ijaj bj "afixa oj isb pBpiuBranq bj :pBpjBra
bj ajdraais bjbjo^os opora orasira jap sand tBUBdsg ap ojqmosB a 'pEpijapij ej ap
opEipap ja oipaq Bq as 'aaSuES ap bjo8 bjos Bun JimiEjjap uis isojcui soj b aiuajj
oipaq Bq Bjja uoa A 'uopEjapom bj ap Bpuas bj opidsnB ira ofsq opm8as Bq oaptA
-aiuoj\[ -saaojjoq sajB) ap sand souiEÁnq ¡ojdraaxa ajquaoq! uoa|odEj b siauaj iqB
'ouBjp seui ja jod opBuiraop Jas b 'ojqan^ jb amauíajqísiraajji ajnpuo^ spnpuoj
jb] ¿ssuopnjaxa b apa^oad as 'sajsuosjad soiaej8b ap sBCiq saaaA sbj ap seiu sbj
'sauopsjap o 'sEjjijqsq ojos jod ¡s 'pnjjiA ns uoa ojmbuBJi A 'BpiA ns uoa ojn^as
jE;sa Bpand anb 'oisnf A 'opaj ajqraoq ja sa jBn^)? uopaSns iu 'ouajj uis ojad
¡EsnBj Buanq Bun jod opBrasBisniua ojqan^ un ap Jojnj jb sEpEJijijass 'SEjsa ap seui
•ipiA uaiquiBj oppajad ucq 'sEun^jB aj]ua BUBdsg ap Bisnf A 'EJiojajj bj ua un b A
•sajuajou; ap ^jSubs ap soXojjb uojauaoj 'sEouauiy sbj unB A 'Bdojng bj opBiBJBAsap
Bq anb 'sEusranq sauoiSBd sbj ap Bsonjtsuoui Bjqo Esa 'BpuBjg bj ap uopnjoAaj bj ua
ísoSiuiaua soJisanA uara;j8sa anb 'ajjanj seiu biujb ja sa uoiunsap bj anb 'pBjij^
/ -oXns o)uaranj^sui oX Búas BpiA
ira ua 'seiueC 'eoABpsa asaihxa anb ojio uoa souje8u6BJ une asaisinb 'BpB^EjdB ou
I3!3 I3P KJ! "I BpBj8sap jod is ojad ípnjJiA Bisa uoa opcziJajJBjEj Bis^ uopEfj
Bjiojaij Bjjsanu ap oujaiqo^ ja Bqjip jod :BppsnCui Bun jaiauíoa ap sajuB ajapjad
bj aJÍJUBs Euisira ira A 'oq^nra ua opajds oj anb 'joiub ojjsanA anb paq^s sand
¿jajjEJBj ira siajouoj? 'Ejuauiy B^sa ap sajou^dsg 'sopEuis souBapuajuoj^
-opio jas ap sandap BJas oj oiad
íojuojd opB3i]SB3 BJas 'BUBdsg ap BsnBj Bjap^pjaA bj ejiuoj Bjqo n 'BjqBjBd ap
ajuajB anb ja opoj 'Bjuijap anb ja opoi 'sopipui saiuajBdB ojos jod 'sauopBjap
sbj A 'sauisup soj ub8io 38 ou 'sspBpijEuosaad sbj asuaqB3B 'somsim sojiosou ajjua
ojamiJd BjsoraB3zajqB)s3 'KjjinSasuoj BJBd ojad :ua^3JB3 aJEq oduiau 0}db] anb
ap 'uapjo a 'Eipjojuoj 'ZBd ej BppsjqBjssj aAa^q ua B3A as 'uauspuos anb sajou

�taría á estas provincias. Pero la Junta no quiso de modo alguno adherir á mis
ideas. Dijo q.e hasta la reunión del Congreso anunciado no podia tratarse el
reconocimiento de las Cortes, se resistió absolutamente á admitir á VE. como Virrey,
y aseguró no abriría la comunicación hasta tanto q.e en todas partes se obedeciese
(su) ([la]) autoridad ([de la Junta]). Fueron inútiles quantos esfuerzos hice
para hacer mudar de opinión á los individuos de la Junta, ([según tengo informado
á VE. verbalmente]) y al fin me retiré sin haber podido lograr se aprobase nada
de quanto deseaba.
Ya tengo informado á VE. verbalmente de todo lo que pasó en la sesión refe
rida, y ahora lo hago tan solo para hacerle presente, que aunque mi comisión fue
infructuosa no quedó por mi parte nada que practicar para proporcionar resultados
mas felices al justo obsequio de los derechos del Rey y felicidad de estos paises,
y que creo no haber desmerecido la confianza que debi á VE., ni la aprobación
de SM.
Dios gue. á VE. m.s a.s Montevideo 26 de Enero de 1811. Exmo. S.or J. A.
Exmo. S.or Virrey Dn Xavier de Elio.
[Borrador en Archivo General de la Nación, Montevideo. Donación Acevedo.
Caja 1].

16. '•— Oficio del Marqués de Casa Irujo al Virrey participándole que ha visto con
gusto los pasos de conciliación que ha dado].
122 de marzo de 18WÍ.
Exmo. Señor.
He visto con particular gusto los pasos de conciliación que VE. dio inmediatamen.te después de su arribo, en las cartas que dirigió á la Junta que se llama
gubernativa provisoria de Buenos Ayres, a la Aud.cia y al Cabildo de la misma
ciudad, y aunque tenía bastantes antecedentes p.a no sorprenderme de la injusta
repulsa que V.E. ha encontrado en todos estos cuerpos, no ha dejado de serme mui
sensible. Resta ahora el partido q.e combiene tomar. El conocimiento que tiene
V.E. así de las cosas como de las personas le sugerirán sin duda el más oportuno,
si como entiendo, ha determinado V.E. el restablecimiento de un bloqueo estricto
y general; esta resolución no dejará de producir buenos efectos pues al paso que
cortará los ingresos en la Aduana de Buenos Ayres, impedirá al mismo tiempo
puedan los reboltosos surtirse de armas, de que entiendo están bastante escasos.
No me persuado á que los ingleses vuelvan á solicitar, ni obtengan p.r amenazas
la ecepción que consiguieron antes, pues me hallo informado por un medio indi
recto pero creo seguro, que este Alm.te Británico Ducoursy, hablando de este
punto se había explicado en términos que no dexavan dudar no reeducciese en
V.E. la autoridad competente, p.a semejante resolución. Por otra parte se me pre
sentó hará unos 10. días un comandante ingles solicitando le diese yo pasaporte
p.a un Buque que pensava enviar a B.s Ayres. Le contexté con una negativa moti
vada, en ya fuerza no puedo menos de reconocer; pero me añadió los embarazos
en que se hallavá teniendo su Buque cargado, y habiendo declarado el Almirante
no poder ya proteger el comercio con Buenos Ayres, y que los que quisiesen aven
turarse deberían hacerlo de su cuenta y riesgo. Como estas circunstancs importantes
deben llegar á la noticia de V.E. se las comunico p.a q.e haga de ellas el uso
que crea combeniente. Dios gue. á V.E. m.s a.s Rio de Janeiro.
22 de Marzo de 1811.
Exmo. Señor Marques de Casa Irujo.
Exmo. S.or D.n Fran.co Xavier de Elio.
[Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires.
Gobierno Nacional. "Banda Oriental 1811-1812". X - 1 • 5

11].

[7. — Oficio del Virrey a Heywood avisando el nombramiento de José Obregón
como comisionado ante el Gobierno de Buenos Aires y haciendo solicitud
de apoyo].
[21 de mayo de 1811].
Tengo el honor de comunicar a VS. que hé comisionado al Capitán de Fragata
D.n José Obregon, para que en mi nombre yrepresentacion demi autoridad
proceda á practicar las gestiones deque le encargo por Instrucción de esta fha.
haviendole prevenido, que ante todas cosas se avogue con V.S. le manifieste la
Instrucción, y conferencie lo conveniente á su mejor desempeño, persuadiéndome
seprestará á ello la vrbanidad de VS., como igualmente á acompañarle quandose
presente al Govierno deesa Ciudad, para que adquiera p.r este medio mayor noto
riedad laindicada geslion, que he considerado debe hacerse á VS. manifiesta, como
vnico Representante de la Nación Británica, generosa aliada, y garante dala causa
ysuerte délos Dominios Españoles — Dios gue. á V.S. m.s a.s.
Montevideo 21 de mayo del811. — Xavier Elio = S.or Comodoro M.r Heywood.
[Copia en Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires.
Gobierno Nacional "Banda Oriental 1810-1814" - X, 1, 5, 10].

[8. — Carta borrador, con anotaciones diarias de Mateo Magariños a Francisco...
sobre sucesos comprendidos entre el 20 de mayo y el 20 de junio de 1811].
Mayo 20/811
En este día amanecimos citiados p. los Insurgentes, de forma q.e ya no tubimos verduras, ni pan de afuera sino alguno, q.e pudo escapar, y Carne fresca
los animales, q.e se tenian en corral.
21. y 22
Se saco toda la Pólvora del cerro, y se depocito en Buques de la Baia, y los
insurgentes se presentaban, y corrían q.to se les disparaba un cañonaso.
23.
En este dia amaneció el Juicio, y todos los cuerpos se pusieron sobre las
Armas, y se espulsaron varias familias, y sugetos de quienes el Gov.no reselaba,
aunq.e con el pretexto de la falta de víveres: En este mismo dia publico un
edicto el Xefe délos insurgentes afuera q.e todo Europeo saliese, y se refugiase
enla Ciudad, por q.e pasadas las 4, déla tarde el q.e se encontrase seria pasado
á cuchillo con cuio motivo se vio entrar infinitos q.e venían huiendo de caer en
manos de estos levantados, a lo q.e dio mérito unos 8 frayles q.e el 22 ala mañana
havia echo salir el S.or Virrey p. sospechosos, y animaron / tal ves áesta sana
providencia. Se intimo p.los insurgentes la rendición déla Plasa y q.e nos entre
gásemos, pero de palabra le contexto el S.r Virrey, q.e se fueran antes q.e á
cañonasos, los hiciesen salir, y q.e no viniesen con mas parlamento y aunq.e han
repetido algunos otros no seles ha contextado, ni seles reciven ya.

25
Llegó (la Fragata) el Marques déla Romana y traxo los despachos deSalasar
de Gov.or é Ynspector, pero no se quiso recivir espresandole ál Virrey, q.e era
mucha reunión de cargos p.a el t.po presente, y q.e siguiese Vigodet hasta, que
saliese a su destino deChile, si podia, u otra parte y como no ha llegado el S.or
Duque del Parque, q.e es lo q.e se apetece seguimos manteniéndonos.

26
Oy se dispuso una salida baxo los fuegos déla Plaza, y logramos meter den
tro déla Plaza 800 fanegs. detrigo délas Panaderías de á fuera, q.e no fue mal

— 282 —

— 283 —

�— E8Z —

"1181

— Z2Z —

^era anj ou 3-b BJanj b sp SBuapsuBj SBjsp oSuiap -88auBj Q08 BZBId BPP oal
•usp jsiaui souib.i8oj í 'bzbjj Bjap so^snj soj oxcq BpijBs Bun osndsip 9S ÁQ

9Z
•souopuaiuajuEm sorainSas aaaisdB as a-b oj sa a-b 'anbJB^ jap anbng
io-g p opE^sjj sq ou o mo^ j ajjcd bjjo n 'Bipod is 'sjiq^ap oupsap ns B asaijBS
anb 'Bj9Bq iapoSi\ asainihs 3-b í 'siuasajd od'i {3 B-d soÜjbj ap uoiunaj Bqanuí
bjs 3-b 'Xbjji^ I? ajopussajdsa jiApaJ osinb 89 on ojsd Moi^adsu^ a jo-ao^ ap
iBSBjBgap soqjBdsap boj oxbji i. bubuiojj Bjsp ssnbJB^ ja (bibSbj^ b¡) oSaj^
SZ
•bjC uaApaJ sa^as tu 'opB)x3iuO3 Bq 83J39 on soj)O soun3[B oppsdsj
usq 3-bunB í oiuaiuEjJEd sbui uoo uasaiuiA ou a-b Á. 'jijes uasapiq soj 'sosbuoue^
b a-b saiuB UEjanj as a-b '^aJJi^ J-g ^a oixaiuo^ aj BjqBjBd ap ojad 'soiuasBg
-anua son a-b i bsbjj Bjap uopipuai b[ eajuaS-insui soj-d ouiijui 3g -BiauapiAOJd
BUES B^S3B 83A ^BJ / U0JBU1IUB ¿ 'SOSOq33dSO8 'd ^^J-IJA ao"S I3 JHB9 oiP3 BlABq
EUBUBU1 B|B ^^ p 3'b 83^^BJJ 3 SOUIl O)U3UI Oip 3'b O^ B 'SOpEJUBA^I SOJS3 3p SOUBUI
ua jasa ^p opuainq ueiusa 3-b sojiuijui JBajua oía ss oaiioui orna uoa ojjiq^n b
OpCSBd BU38 3SBJ)UO0U3 38 3"b {3 apJBl Bpp lf 8B^ SBpBSBd 3"b JOd 'pBpilI^ BJU8
3SBi3njaj' 38 i '3S3IJB8 osdojng opoj 3-b BaanjB saiuaSansu; sopp 3}3x p ojoipa
un ooijqnd Bip ouisiui sisa 113 :83J3aia ap bj[BJ bj ap oixaisjd ja uo^ 3-bunB
^ ou-AOf) ja sauainb ap soia^ns i 'sBi^iniBj seijba uoaBs^ndsa as í '8Buuy
aaqos uojaisnd as sodjsna so^ sopo) A 'opinf p opauBuic Bip aisa ug

•OSBUOUB3 un BqBJBdsip sa\ as brb ueijjo^ i 'ueqBjuasa^d 89
eo{ í 'BiBg B[ ap sanbng ua ojpodap 88 í 'ojjss pp ejoa^o¿ B[ Bpo) O3B8 8g
ZZ ^- "IZ
•JEJJO3 U8 UBIU3) 38 8*b 'S8JEIUIUB SOJ
B^sa:} aujB3 í 'jEdEOsa opnd a-b 'ounSjs ouis BianjB ap uBd in 'sEjnpjsi som
-iqnj ou bá a-b BniJoj ap 'saiua^ansu^ so^ *d sopBi^p souipauEuiB Bip ajsa ug
I18/0Z OjCbW[
•[1181 ap munt ap o^ ;a X oímu ap oz Ia ^^V^ soptpuajdiuoo sosaons ajqos
• • • o3spumj[ b souijDÜv^^^ oaioy¿ ap smump sauoioinotw uoo 'jopujjoq j^o^y — -g]

"[Oí 'S 'I 'X • ^8I-0I8I IJkO BPUBa
•93JJV sousna 'BuijusSjy uoi3B^,j B[ ap puauaj) OAiq^jy ua
j i-^^ oiopomo^ jo-g =: oj|g JaiAB^ = "IT8TaP OjtBnl 8P tZ
•s-b s-ui -g-j^ B -an2 soiq = eajouBds^ soiuioioq ^opp
pp 3)UBJB3 ¿ 'BpBI^B B8OJ3U33 'E3IUE^ug UOlOEf^ B[ 8p aiUEJU3Sjd}J O3IUA
omoo 'B^siaijiuBui -g^^ b asJaoBq aqsp opEjapisuoa aq anb 'uoiiss^ BpEoipuiEj pBpsu
-oiou jo^bui oipaui 3)83 i-d EJainbpB anb BJed 'pspni^ Esaap oujsiaoq jb aiuasajd
seopuenb a^EuBduioaE b aiuaui[BnSi ouio^ '*g^ 8P pBpiUBqjA e\ o^p b BJB;saad39
aiuopusipBneaad 'ouadinasap aofaui ns b a^uaiusAUoa oj aiouaJajuo^ i 'uoiaonjjsuj
b\ ajsaijiuBiu aj -g-^ uo^ an^oAB 88 8BSO3 SEpoj ajuB anb 'opiuaABJd sjopusiABq
•Eqj B]83 ap uopDnjjsuj Jod oS^Bsua 3| anbap sauopsag sb^ jB^ii^sjd b Epaaoad
pEpuojne iiuap uopBiuasaida^jC ajqmou iui na anb BJEd 'uo^ajqQ asof u*q
ap UB]idE3 je opBUOisimoJ aq snb -g^ B jB^iuntuoa ap jouoq p o^uax
•[U8I aP o^m *P IZ]^
•[oXodv ap
opua^mi X sany souang ap ouuaiqof) ja ajuo opvuoisttuoo otuoo
uoÜ9iqQ a$o[ ap oiuaiwvjqwou ja opuDsiao poomfajj o Aaw^ \ap owifQ — •^]

•[II " S • I " X V^T8I-II8I IBm3U0 BPn8fl,, -IBUopBdj ou^aiqo^
-98Jiy eouang 'Eu^ua^jy uoioe^^ b^ ap |Biaua^) OAiqojy]
"!I3 aP J8!ABX 0^'bbj^ u-g jo-g -ouixg
•oCnjj B9B3 ap sanbJBj^ Jouag -omxg

•ojjauEf ap oi}j s'b s-ni -g'^ b "an^ soiq -aiuaraaqtno^ Baja anb
O8n p SBjp ap B8sq a-b B-d o.)iunuiO3 sbj as -g-y^ ap eioijou bj b JBÍ(a[[ uaqap
saiuBjjodmi s-3UB)sun^jp sb)S8 0U103 -oSsau A. Eiuati3 ns ap o^a^Bq uÉuaqap asaEjnj
-U3AE uasaisinb anb soj anb i. 'saJÁy souang uoa oíaaauíoa p jaSajojd bX japod ou
ajuBjiimy p opEjEjiap opuaiqBq í 'opB^JB anbng ns opuaiua] BABi^Eq as anb ua
pozBJEqma soj oipEUE ara ojad Íja3ouo3aa ap eouaiu opand ou BzJanj bX ua 'BpEA
-ijoiu eaijeS^u Bun uoa 3ix3iuo3 a^ -saJ^Cy s-g e jsuua BAEsuad anb anbng un B-d
ajiodESEd oí asaip a\ opusipijos sa^^u¡ aiuBpuEiuos un SBip ^01 soun BjEq ojuas
-ajd aui ss ajaEd bjjo so¿ 'uopn^ossj ajuEfamas s'd 'a^uajaduioo pnpijojnB b¡ '^'\
ua asapsnpasj ou JBpnp UBAExap ou anb souiuuai ua opBaijdxa EiqBq as o^und
ajss ap opuB^qBq 'XsjnosnQ o^aiEjug svuijy sisa anb 'ojnijss 03.13 ojad oj^sj
-ipui oipaui un Jod opeuijojuí O[[Eq aui sand 'sa]UB uoaamSisuo^ anb uopda^s bj
SEzEuaiuB j-d UE8uaiqo ¡u 'jBipijos b uBAjsnA essajSui soj anb b opEnsjad aui of^
•SO8B383 a^uBjsBq uB)sa opuaijua anb ap 'seumb ap asj^ans eosoijoqa^ soj UBpand
odmai] omsim je BJipaduii 'ssjXy souang ap BUBnpy bj ua sosaaáui soj bjbijo^
anb osBd jb sand sojjaja souanq jpnpoad ap BJBfap ou uopnjossj Bisa í[BJaua8 X
oi3ij]sa oanbojq un ap 0iu3imp3jqB]S3i ja -g-^ op^uiuijaiap Bq 'opuanua ouioa is
'ounjjodo SBui ja spnp uis uBjijaSns aj SBuosjad sbj ap ouioo sesos sbj ^p isb -g-^y
3U3I1 anb oiuaimpouoa jg -jbuioj ausiquios a-b opiiJBd ja BJoqB Ejsag -sjqisuss
inm atujas ap opBfap Bq ou 'sodaan^ soisa sopo) ua opEjjuojua Bq -g-^ anb Esjndai
Bisnfui ej ap aiujapua.idjos ou B-d sa]uapa33)UB sajuBjsBq Biua) anbuns i 'pspnp
Brasiiu bj ap opjiqE^ jb i Bp-pny bj b 'sajÁy souang ap suosiAOJd BAi)BUJ3qn^
buibjj as anb Ejunf ej b oi^uip anb sejje^ sbj ua 'oqijjB ns ap sandsap ajuauíBi
-Bipauíui oip -g^ anb uoi3Bijpuo3 ap sosBd soj ojsnS jBjn^iiJBd uoj o^sia ajj
•jouag *ouixg
•[ÍÍ8Í 8P ozj.mu ap zz^
•[opvp di/ anb uprjtnji^uo^ ap sosvd soj
uoo ojsm tn¡ anb ajopuvdmtJDd ajjiy¡ jo ofruj vswj ap sanbxoj^^ jap otoifQ — -9]

uo¡3BUOQ -oapiA8)uoj^[ 'uoi

•[I BfBD
bj ap jBJaua^) OAiqsxy na jopBxiog]

•oijg ap JaiABx hq
•y •[ Jio-g -oraxg "XI8I ap ojaug ap 92 oap¡Aaiuoj\[ s-b 8-ui -

ao-g -oraxg
j -an8 soiq

IMS P

uopBqoids bj iu '-^ ^ b iqap anb bzueijuo^ bj oppajamsap jaqsq ou 0313 anb i.
'sasiBd so)sa ap pEpiJijaj X Xa^ jap soqjajap soj ap oinbasqo ojsnf jb sa^ijaj sbui
sopBijns^j jBuopaodojd BJBd JE.)ipEJd anb BpBU aiJEd luí jod opanb ou Bsonjjnjju;
anj uoisiuios ¡iu anbuns anb '8}u38aad aj^as^q EJEd ojos ub) o8Bq-oj BJoqB i 'Bpu
•ajaj uoi83S bj ua osBd anb oj opoj ap siusuijBqjSA -g^ b opBiujojuí oíiuaj bj^
-Bq^asap ojuEnb ap
BpBU assqoJds as jejSoj opipod aaqsq uis 3Jt)3i ara uij jb í ([aiuamjBqjaA -g^ b
opBuuojuí oSua) un^as]) 'Biunf bj ap sonpiAipui soj b uoiuido ap JBpnm jssetj ejb&lt;J
aaiq sozjanjsa soiuBnb sajijnui uojang *([Biunf bj ap]) pEpuoinB ([bj]) (ns)
asapapaqo as ssiiBd SEpoj ua s-b O)ub) B)8Bq uopB^iuniuo^ bj BuuqB ou ojn8asB i
'Xajj;^ ouioa -g\ b Juiiup^ b a^uauíEjnjosqB opsieaj as 'sajjo^ sbj ap o)U3iuii3Ouo3aa
p asJEjBj) Bipod ou opBpunuB osaj^uo^ jap uoiunaj bj EisEq s-b ofiQ 'SBspt
9im tt auaqps ounSjB opoiu ap osinb ou Biunf bj oja^ -sBpuiAOjd 8B183 b bub)

�r

socorro, y se estava levantando dos thaonas mas p.a molerlo / pues onse thaonas
solam.te hay dentro de Murallas, y si merecemos formalisar 4, ó 5 creo, q.e ten
dremos el pan necesario p.a el consumo con algún trabajo pero se comerá, y
q.dc no Galleta, q.e no faltara con las providencias, q.ese van tomando p.a lo que
me ha coalicionado el Cavildo q.e lo siento sobre mi corazón, p.r q.e en estos
lanses, y apuros es imposible agradar á todos, y aunq.e vno fuese vn Santo nunca
faltan murmuraciones, y picaros máxime en esta época:

27
Los insurgentes se presentan fuera del tiro de Cañón, pero escapan luego q.e
ve q.e las baterías se mueben; oy se ha traido preso del cerro al Vecino AntiguoHijo de aqui d. Manuel Pérez, q.e el sus Hijos y familia se salieron fuera, y tomaron
partido con ellos, y se dice q.elo hicieron Coronel, y ha entrado con su Penacho
blanco, q.e es la insignia, q.e vsan, y vn sintillo o pañuelo blanco en el som
brero, y a el q.n vive responden, la Patria, q.e Gente la vnion, y este buen / vecino
se metió en el rincón del serró con otros varios, como vaqueano detodo el, p.r
los muchos años, q.e fue Capatas del Rey, y iba arreando todo el ganador q.e havia,
p.a quitarnos, este recurso vnico, q.e nos quedaba deCarne fresca y salieron de
la Guarnición del serró le volearon el caballo, y tomaron con vn negro, le dieron
a el aprehensor d.ho negro, y a el seha puesto enla Ciudadela, y al S.or Virrey
Salasar y yo le hablamos p.a q.e lo mande a essa, pero no lo ha dispuesto p.r q.e
mi dictamen es, q.e quantos se logre pescar marchen ay p.a q.e seles aplique la
pena p.r q.e si no se limpia esto, la semilla ha de brotar en lo subsesivo, y lo q.e
interesa es cortarla de raiz, y q.e vivamos en paz sin, esponernos mas: se ha pre
venido echar al suelo todo lo q.e esta baxo detiro deCañon, y lo avivo esto
p.r q.e de lo contrario spre. estaremos vendidos y es oportuno aprovechar estos
momentos p.a q.e la Plaza, tenga defensa y se vean venir los enemigos. /

28
En este dia salió Vigodet con tropa y negros y algunas carretillas, y se
metieron dentro como mil fang.s detrigo, pero muchos Marineros de Buques par
ticulares, y otros varios se engolosinaron en robar las Casas solas, de suerte, q.e
se ha prohibido la salida sin tropa p.r q.e todos los vecinos déla Aguada ([(...)])
y Cordón han quedado á pedir limosna, y sin auxilios p.a reclamar sus robos pr. q.e
estos desordenes no traen mas q.e saciar la codicia de los picaros, y mal entretenidos
y araganes de q.e esta esto lleno: A Salasar se le contó, de q.e se trataba Tepresentar p.r el Cavildo p.a q.e no se reciviese del Gov.no pero se ha jugado el lance
muy bien, y las copias délos oficios n. 1 te ilustrarán, y se espera la llegada
del Duque del Parque p.a ver si se toma el temperamento de echar fuera a Ponse,
y organisar esto con el orden que corresponde. Después q.e el bribón de Elio de
acuerdo con Ponse ya tenian tramado no poner en posecion a Salasar, y q.e el Pueblo
q.e ellos llaman, q.e son varios tunantes, q.e protexen, gritasen p.r Vigodet, llamo a
vna Junta de Guerra y a todos los brutos capitulares, y manifestó los oficios de
Salasar p.r si sele devía, o no admitir la dexacion, y no recivirse del Gov.no é Inspecion y se advinieron todos: Vigodet como q.e vive con Elio, y este no lo dexa
seha hecho de su partido, y de noche sale con una cáfila de tunantes á rondar, de
forma q.e se ha metido á Popular: ayer 3 de junio pues oy es 4 de dho. Junio á esso
délas 9 de la noche se metieron 3 picaros armados en la casa del Ministro de Marina
dji Juan Ferrer á registrarle lacasa p.a ver los víveres q.e tenia p.a la Marina; este
insulto lo incomodo represento, y la satisfacion, q.e le dio Vigodet fue de q.e no
lo executarían mas, pero Ferrer reclama, o q.e han desalir fuera déla Ciudad
estos insoltantes, q.e han atentado el sagrado de su casa, o q.e el y su Hermano
q.e actualm.te es Regidor lo han de verificar: El sitio sigue y ya hay 4 dias q.e
se acavo la Carne fresca, y p.r el pan q.e es de toda arina el poco q.e se hace /
hay puñaladas, yo me escuse de esta comicion con honestidad p.r q.e tube mis
palabras con algunos cavildantes, y p.r vltimo ha logrado safar, q.e no es poco
y aunq.e se grita p.r q.e yo lo govierne me he dado p.r enfermo, y p.r q.e el S.or

Virrey á instancias del Cavildo me agrego al Cuerpo de Comercio con grado de
Capitán, q.e sobre el q.e tengo de Teniente Coronel es subir de pregonero á Ver
dugo, y aunq.e creo q.e si hay garana me reclamara el Cuerpo p.r Comand.te yo
trato de separarme de todo, p.r q.e en la precente lo q.e convenia era ya tirar
p.r el camino hi? como sucedió con Murriondo y Balbin y al Virrey, Ponse y
Vigodet levantarlos y pocecionars^ Salasar pero no quiere este, y solo esperamos
la venida del Mecias en el S.or Duque del Parque, q.e si se tarda q.n save q.e
ssra de esto, p.r q.e es asombro la miseria, q.e se sufre, y solo vivimos / alerta p.a
no sufrir alguen desastre, y Salasar () reúne en el Barracón alguna gente
de mar y de noche hay oficiales y tomadas sus prevenciones pero te aseguro, q.e
desmaya mucho el patriotismo, viendo las cosas en essa con tanto olvido, y q.e
las Cortes se entretienen en cosas de poca monta, q.e quasi se van ya pareciendo
ala Junta central, y su objeto solo devia terminar á crear la Regencia hacer la
constitución, y cada qual a su casa, pero retener (la) soberanía y cada vno creerse
vn potentado No lo entiendo: Los Ingleses y Americanos délos Estados Vnidos cuios
Buques infestan esto nos ([]) arruinan, y las ordenes q.e devían tener los
Buques de Guerra Ingleses eran de operar activam.te con nosotros y de otra suerte es
vna infamia, y solo fomentan, y limpian la Provincia de quanto tiene olor a oro,
y plata: los Portugueses nada se save de ellos, ni si se han movido, y me temo,
q.e sea p.a nra. ruina p.r q.e si vienen pocos son perdidos, y si muchos q.n save
q.e Ley nos impondrán, y assi p.r Dios vengan dos mil Hombres y armas, y or
denes duras p.a evitar contemplaciones p.r q.e no es tpo. de ello, y perecen todos
los buenos Españoles y Criollos, y se pierde esto; y Ordenes déla Regencia p.a
q.e Salasar organise gente de mar, y apriete, q.e si assi se mandase, yo te aseguro
vn resultado felix: Obregon fue a B.s Ay.s y nada logro del cangue de prisioneros
p.r q.e le dixo la Junta, q.e no podía permitir dho. cangue, y como aqui escasean
los viveres mañana sale ¿e aqui vn Buque con mas de 200 para echarlos enlas
costas de Bs. Ay.s y livertarse del Gov.no de este cuidado, en lo q.e ha andado
Ponse muy solicito, p.r q.e creo q.e este Demonio, y no hombre, esta haciendo
a dos caras. De Esteller q.e fue al Rio Grande p.a avivar a los Portugueses nada
se save / sin embargo de hacer oy 18 dias q.e salió, y aunq.e oy sehan pasado á
la Plasa tres délos de afuera aseguran q.e no se tiene noticia de la venida de d.hos
Portugueses y solo q.e se decía q.e enla Fortaleza deSta. Teresa havía algunos
p.r auxilio, q.e pidió el Comand.te de ella Cermeño q.e estaba p.r nosotros, y
defendía la buena causa. Por Carta q.e ha recivido El Fiscal Villota de Lima fha.
15 de marzo de este Año, q.e he tenido en mis manos del oydor Baso, savemos
q.e la Provincia Cochavamba se le separa á Castelli, y ala Junta de B.s Ay.s
queriéndose governar p.r si, p.r q.e dice q.e son tantos los robos, y atrocidades de
d.ho picaro Castelli, q.e lo odian, deforma, q.e si entra vn buen Xefe y tropa
créete, q.e todo se remedia sin q.e se crea, q.e de otra forma se ([remedia]) (com
pone) p.r q.e la Junta no entra p.r ningún partido, y ha de llevar adelante su Inde
pendencia si no sele ataca con la fuersa y / con el rigor necessario, p.r q.e aunq.
deve entrar la suavidad, deve esta tener spre. tropa q.e sostenga la autoridad, y haga
respectar la nación, p.r q.e lo demás es negocio perdidísimo, y sin esperansas de
contenerse ala menor novedad de essa funesta, como la pronostican a ellos los
mismos Ingleses, y Americanos, q.e los auxilian hasta con armas, sin q.e en esto se
tenga la menor duda. Los auxilios de aqui no se esperen, y se lograran organisandose
esto con gente y armas, y de aqui resulta q.e esta remesa es conveniente p.a el
sosten, y equilibrio de esse continente, ylo q.e es mas p.a no ([hacl) hacer desmayar
los buenos, teniéndose como de feé, q.e si todo se abandona llega el trueno q.do
menos se piense hasta Lima pues ya se habla de algún juego, y todo sesara, obser
vando, q.e aqui se limpia la semilla p.r q.e repito, y repetiré q.e se llebarse ay mucha
gente, y q.e on facilidad se tendrán soldados dobles délos q.e vengan. El Capitán
de Navio Ingles, q.e en mi anterior te decia, q.e esperábamos su resultado de B.
Ay.s no hiso otra cosa, q.e entregar á ala Junta / el pliego, q.e traia del Embaxador
Ingles recidente en el Janeyro, y recivir la contestación, y dirigirla, sin volverle
á escrivir mas al Virrey, ni al Gov.or y quedarse allí fondeado vna dos o tres leguas
de Bs. Ay.s y hacerse amigo de ellos tal ves con el insitativo de algunas onsas q.e
le darian, p.r q.e estos infames en mediando interés, en estas alturas venden
hasta su govierno y al fin aunq.e les quiten los mandos quedan repuestos p.a vivir
en Londres con descanso, y dinero q.e es su pral. objecto:
— 285 —

— 284 —

�— nz —
— S8Z —
:oisstqo -jBjd ns ss 3-b ojsuip X 'osuEosap uos ssjpuo^ a^
jiaia B-d soissndsj uBpsnb sopusui soj uajinb ssj s-bunc uij [e X oujsiaoS ns Bjssq
U3pU3A 8EJMJB 8B1SS U3 '83JS1UI OpUBipSUI U3 S3UIBJUI SO1S3 3'b id 'UBIJBp SJ
s-b sbsuo SBun8jB sp oaiibjisui ^ uos ssa jej sojjs sp oSiuiE ssjsssq X s-Xy -sg sp
sen^^sj S3J] o sop búa opBspuoj ijjb asjEpsnb X JOAoy je iu 'Xsjji^y je seui jiausss b
3JJSAJOA UIS 'BJJl8lJip X 'UOpBJSSJUOS BJ JIA^3J X 'OJXSUBf ¡3 U3 31U3ppSJ SSjSÜJ
lopBXEquig jsp bibji 3-b 'oSsijd js / Bjunf eje b jb33J]U3 3'b 'esos bjio osiq ou s-Xy
•g ap opBjjns^j ns souieqsjadsa s-b 'Bpsp 31 joijsiub im ua s-b 'ssj8u¡ oiaej^j ap
UBjidB^) jg -ueSusa 3'b sojsp s^jqop eopnpjos UE.ipusj 38 pepijpBj uos. s-b X 'siusü
Bi[jnui Xb ssj^qsjj se 3'b sjpsdsj X 'ojídsj s-b J-d ejjiiuss bj Biduiij as ¡nbB 3-b 'opuBA
-jssqo 'bjbsss opoi X 'o^anf un^je sp BjqBq as bX sand Eiuiq Ejsnq asuaid 38 souaui
op'b ouatuj [3 eSsjj BuopuEqB 38 opoi is ab 'aaj sp ouios asopuaiuaj -souanq soj
jBÁEUisap jajeq ( |jei[] ) ou B*d sbui ss 3*b ojX 'siusuiiuos assa ap ouqijinbs X 'uajsos
[3 B'd S1USIUSAUO3 83 BS3UISJ B]83 3'b B1JIIS3J ¡nbB 3p X '9EUIJB X SIUSS U03 0183
asopuEsiuE^jo ubjbjSoj ss í -uajadsa 38 ou inbs sp soijixnB so^j -Bpnp jouara B[ b8usi
38 0JS3 U3 3'b UIS 'SBUIJB UOS BISBq UBIJlxnB SOJ 3-b 'SOUBSIJSUiy X 'S383[3U{ SOUISIUI
S0^ 8O^J3 B UE.lI¡SOUOJd B\ OUIOJ 'BJSSUnj BSS3 3p pBpSAOU JOUatU E^E 38J3US^UO3
sp SBsuEJsdss uis i. 'ouiisipipjsd opo83U ss SBuisp O[ s-b j-d 'uoi^bu B[ jEjoadsaa
E^Bq A. 'pEpiJOlnB B( e8U3)SO8 3'b BdoJl -SJdS JSUS] ejSS 3A3p 'pBpiABnS B^ JEJJU8 3A3p
bunc a-b J-d soubss333u jo8u p uo^ / A Bsjsnj bj uo^ bsbjb 3^bs ou ts Bpuspusd
•spuj ns s]UB[spB JEAan sp Bq &amp; 'opijjBd unSuiu J*d bjjus ou Biunf bj s-b rd (suod
•moa) ([Bipsiusj]) ss buuoj bjio sp s-b 'bsjs 38 s-b uis Bipstasj ss opoi s*b '3J33J3
Bdoai A sj3x usnq ua bjius ¡s 3-b 'Euuojsp 'uEipo o\ s-b '¡nsjsE^ ojsaid oq-p
sp sapcpijüJic A 'soqoj so^ so^ub^ uos 3-b 33ip 3-b J-d 'is j-d jbu^sao^ asopuauanb
8-iíy s-g sp Bjunf bjb A 'jj^sjsE^ b BJBdss a^ 3S EqtuBABqao^ bi3uiaojj bj 3-b
B01U3AES '0SBg JOpíO JSp SOUBUI 8IUI U3 OpiU31 3q 3-b 'OUy S^83 Sp OZJCIU 3p ^1
•Bqj Buiíq ap biojji^ (B^si^ j^ opiAi.iaa Bq s-b bub^ joj -Bansa Euanq bj Bipusjsp
A '8OJJO8OU J-d BqciSS 3-¿ OU3UIJ33 BJJ3 3p SVpUBUIO^ [3 Oipid 3-b 'OIJlXnB J-d
SOUnap? BIABq B8SJ3^ -BJgSp BZSJB1JO^ BJU3 S'b Bpsp SS 3-b OJOS A 8383n8njJO¿
SOq'p Sp EpiUSA BJ Sp EIJI1OU 811311 38 OU S'b UBJn^SSB BJSnjB ap SOJ3p 83JÍ1 ESEIJ BJ
B opBSBd ucqss Xo 3-bunB A 'oi^bs 3-b SBip 81 -^0 JSEq sp o^jBqras uis / sabs ss
BpEU aasanSnuoj soj b jbaiab E-d spuej^ oi^ je ^nj 3-b jsjjsjsg sq -sejes sop b
opuapeq b^ss 'sjqmoq on A 'oiuouisq sjss s-b OSJ3 3-b J-d 'o^pijos Xnuí ssuo^
opnpuE Bq s-b oj us 'opBpin^ sjss sp ou-ao^ jsp ssjbjjsaij A e-Xy *sg sp sbjso^
sbjus sojj^qas BJBd qqz 3P 8BIU ao3 snl&gt;ng ua mbB sp sjbs bubueui ssjsaia soj
UB3SB3S3 mbE onio3 X 'sn3uB3 -oqp Jiiiuusd Bipod ou s-b 'Bjunf bj oxip 3j 3-b J-d
sojauoisud ^p sn^uBS pp ojíoj BpBU X s-Xy s-g b snj uo^sjqo :x!ia} opBjjnssj ua
OJü^SSB SI OX 's8BpUEOI 38 I8SB 18 3'b 'SJSIjdB X MEUI Sp 3)US^ SSIUB^JO JBSBJBg 3'b
B-d Ei^usS^^ Ejsp 83UspjQ ^ ¡ojss spjsid 38 X 'sojjou^ X ssjouBdsg sousnq soj
sopoi ua^ajad X 'ojjs sp -odi 3 ou s-b j-d ssuopBjduisjuos jeiías E-d SBjnp ssusp
•jo X '8EUUB X ssjquio^j jira sop ueSu^a soig J-d issb X 'uBjpuoduii sou Xs^ s-b
sabs u-b soqonni is X 'sopipjsd uos soaod ususia is 3-b J-d Buinj -bju B-d bss 3-b
•OUI3] SUI X 'opiAOIU UBq S8 I8 IU 'SOJJS Sp SABS 38 BpBU 93SSn3niJO,J SOJ IBlBjd X
'OJO B JOJO 3USI^ OlUEnb 3p EpUIAOJJ BJ UBldulIJ X 'UB1USUI0J OJOS X 'BIUIBJUI BÚA
S3 sjj^ns ejio sp X sojiosou uoa 3j-uiBAipB jBJsdo sp ubj3 ssssj^uj Bjjsnf) sp ssnbng
soj J3US} ucuap s-b ssuspjo sbj X 'UEuinjjB ([]) sou ojss ueissjui ssnbng
somj sopiu;^ sopin^g sojsp 8OUB3iJ3my X ssssjSuj so^ topusiius oj oj^ opB^usjod ua
S8J3SJ3 OUA EpE3 X BIUBJSqOS (BJ) JSUS13J OJSd 'BSB3 nS B JBnb EpB3 X lUOpnjI1SUO3
BJ JS^Bq BI3Us33^ BJ JB3J3 B JBUIUU3) BIASp OJOS OJSfqO nS X 'JBJ1U33 BlUnf BJB
OpUSpSJBd EX UBA SS I9Bnb 3-b 'BIUOUI B30d 3p SB803 U3 USUSI13J^US SS S3JJ03 SBJ
3-b X 'opiAjo oiuB) nos ESS3 us SBSO3 sbj opusiA 'ouispouiBd js oq3nm BXBUissp
3-b 'ojnSSssB si ojsd ssuopusASJd sne SBpBuioi X ssjBpijo Xsq aqoou sp X JBin sp
ajua2 Bun3jB uoBJJEg js us sunsj () jbsejb X 'sjjssssp usn^jB Jujns ou
B-d bjjsjb / souiiaia ojos X 'sjjns ss 3-b 'Bijssira ej ojqmosB ss 3-b J-d 'ojss sp bjss
3-b sabs u-b BpjBi ss is s-b 'snbJBj ^sp anbng jo- js us SEi.iaj^ jsp BpiusA bj
souiBJsdss ojos X 'sjss sjsinb ou ojsd JBSBJBg ssJBUopsaod X so^jbiubasj jspo8¡^
X ssuoj 'Xsjji^ je X uiqjBg X opuoujnj^ uos oips^ns ouios ¿iq ouiuib^ J3 J-d
JBJIJ BX EJS BIU3AU03 S-b OJ 3^U333Jd BJ U3 S-b J"d 'OpOJ Sp SUUBJBdSS 3p O|BJ1
oX svpuBuio^ j-d odJsn^ js bjbuiej^sj aui bubjb^ XBq is 3-b osj3 s-buns X 'oSnp
-J3j^ b ojauoSaad sp aiqns ss jsuojo^ aiuaiua^ sp o^uaj 3-b js sjqos 3-b 'UdB^
sp opBj8 U03 opjsmo^ sp odjanj jb o38j3e ain opjiAB^ jsp sBpuB^sui b

jo-g ja 3-b J-d X '0UU3JU3 j-d opsp sq sm suj3iao^ oj oX 3-b J*d e^ijS ss 3-bune X
O3Od 83 OU 3'b 'JBJBS OpBj^OJ Bq 0UII1JA J'd X '8S)UBpjIAB3 8OUn^jB UOS SBjqBJBd
sim aqnj 3-b J-d pEpijssuoq uos uopiuios bjss sp ssn393 sai oX 'sBpBjBund XBq
/ 33Bq 38 3-b O30d [3 BUIJB BpO^ 3p 83 S'b UBd JS J-d X 'B38SJ} SUJB^ BJ OABSB SS
3-b BEip f Xsq bX X 3n8;s oijis jg :jb3i}U3a sp usq oj JopiSsy ss svinjBnjaB 3-b
ouEiuaajj ns X J3 s-b o 'bsbs ns sp opBjSBS js opEiua^B uBq 3-b 'ss^ubijosui sojbs
pBpni^ Bjsp Bjsni JijBssp usq 3-b o 'biubjssj jsjjs^ ojsd 'bbui UBiJBjnssxs oj
on 3-b ap snj jspo8i^ oip sj 3-b 'uopBjspBS bj X 'ojusssjdsj opouioiui oj ojjnsui
S^SS ÍBniJEJ^ BJ B'd BIUS] 3-b 83J3AIA SOJ J3A B*d BSB3BJ 3JJBJtSl8SJ B JSJJ3^ UEIlf U*p
BUUEJ^ Sp OJJSIUIJ^ jap B8B3 BJ U3 SOpBUIJB 8OJB3ld UOJSI]SUI SS Sq30U BJ Sp g SBJsp
O8S3 b oiunf -oqp sp ^ 83 Xo ssnd oiunt sp g jsXb ^jBjndoj b oppaui Bq ss s-b buijo}
•sp 'jBpuoj b sajuEunj sp bjijbs Bun uos sjbs sq^ou sp X 'opiiJBd ns sp oq^aq sqss
Bxsp oj ou 3J83 X 'oijg uos 3aia 3-b oraos jspo^i\ :sopoj uoJsiuiAps 39 X uopsd
-SUJ S OU-A0^ JSp S8JIAISSJ OU X 'UOpBXSp BJ JIJIUipB OU O 'BIASp 3JS8 18 J'd JBSBJBg
sp soJíhjo soj oissiiubui X 'ssjBjmidBS Bonuq soj sopoi e X Bjjsn^ sp eiunf búa
b ouibjj 'ispoSi^ J-d ussbiijS 'usxs^ojd 3*b 'eaiuBunj soijba uos s-b 'ubuibjj sojjs s-b
ojqsn^ js s-b X 'JBSBJBg b uopasod ua jsuod ou opBiuBjj uEiuaj bX asuoj uos opjsnse
ap oij3 sp uoqijq p s-b ssndssQ -spuodssjjo^ anb uapjo ja uos ojsa jbsiubSjo X
'asuoj e Bjsn) jcqja sp ojuauiEJsdiusi js buioi ss ib jsa B-d anbjE^ pp snbnQ jsp
Bps83jj ej Bjsdss ss X 'uBJBj^snji 3) x o'u SOF3?} 80I3P ssidos se¡ X 'usiq Xnuí
3SUBJ js ops8nC Bq as ojsd ou-ao^ jsp ss^iaissj ss ou 3-b B-d opjiAB^ ja j-d jb;uss
-a^daj, sqBiEJi ss 3-b sp 'o^uos a[ ss jESBjBg y :ousjj ojss biss 3-b sp s3ub8bjb X
sopiuajajjua jbui X 'sojEaid eoj ap Bpipos bj jbb8 s-b seui usbj) ou ssuspjossp sojsa
3-b -Jd eoqoj sns jBuiBjasj B-d soijixnB uis X 'busouiij Jipad e opEpanb usq uopjo^ X
([('")]) epEn8y Bjsp soupsA soj sopo] 3'b J'd Edojj uis BpijBS bj opiqiqojd Bq ss
s-b 'ajjsns sp 'sbjo8 9BSB3 sbj jBqoj ua uojbui90jo8u3 ^s soijba soj^o X 'ssJBjn^ii
-jBd ssnbng sp sojsuijbj^ soq^nuí ojsd 'oSuisp s-8uej jim ouioo oajusp uojaijaní
38 X '8BJJI1SJJE3 8BUn8jB X S0J83U X BdOJ) UO3 lapoSl^^ OIJBS Eip 3193 U^

8Z
/ *808lUI3U3 SOJ JIU3A UBSA SS X BSUS}3p b8uS1 'BZBJ^ BJ 3'b B'd SOJU3UIOIU
sojsa jBqssAOJdB ounuodo 83 X sopipusA S0UI3JB1S3 *3Jds oijbjjuos oj ap s-b J'd
O1S3 OAIAB OJ X 'UOUB^sp 0JI13p OXEq B1S3 S'b OJ OpOl OJSnS JB JEl[J3 OpiUSA
-3Jd Bq 39 :SEUI 8OUJ3UOdSS UIS ZBd U3 80UIBAIA 3-b X 'ZIBJ Sp BJJB1JO3 SS ES3J3JUI
s-b oj X 'OAisssqns oj us jBiojq sp Bq bjjiuiss ^j 'oiss Bidmij 38 ou is 3-b j-d Busd
bj snbtjdB ssj3s s-b B-d Xb usq^jBiu aosad 3j8oj as sojuEnb s-b 'ss usuiBpip iui
S'b J-d oissndsip sq oj ou ojsd 'bsss b apuEiu oj 3-b B-d sotuBjqBq aj oX X JBSBJBg
Xsjji^ JO'g jb X 'BjspBpni^ bju3 oissnd Bqss J3 b X 'oj8su oq-p josusqsjdB J3 B
uojsip 3j 'oj8su ua uos uojBuioi X 'ojjeqBS js uojbsjoa 3j ojjss jsp uopiuJBng B{
sp uojsijBS X E3SSJ} aujE^ap sqBpsnb sou s-b 'o3iua osjnssj siss 'souJEjinb e-d
'EiABq 3'b 'opsuBS js opoi opuBSJjB Bq; X 'Xs^ jsp SBiEdB3 snj 3-b 'soub soqjnm soj
j-d 'js opoisp oucanbEA ouios 'soijba sojjo uoa ojjas jsp uojuij js us opaui ss
oupsA / usnq 3183 X 'uoiua bj sius^ s-b 'bijie^ bj 'uspuodssj saia u-b js B X '0J3jq
-uios js us osuBjq ojsnuBd o ojjijuis ua X 'ubsa s*b 'biuSisui bj ss s-b 'oauBjq
oq^Busyj ns uoa opEjjua sq X 'jsuojo3 uojspiq ojs-b ssip 38 X 'sojjs uos opijJEd
uoJBuioi X 'Bjsn^ uojsijbs 38 EijiuiEj X soCi¡| sns p s-b 'zajaj jsnuBp^[ *p inbe sp ofifj
-on8iiuy oupa,^ jb ojjss jsp o3sJd opiBJi Bq ss Xo íuaqaniu ss SEUsisq sbj 3'b sa
3-b o^snj UBdssss ojsd 'U0UB3 sp ojij jsp Bjsnj uEiusssjd ss sajuagjnsu; so^
ÍZ
:B3oda Bjsa us suiixbiq sojssid X 'ssuopBJnuunuí uejjej
Bsunu ojuEg ua asanj oua 3-bunB X 'sopoj b JEpsjSB sjqísoduii ss sojnds X 'sssubj
sojsa us 3-b j-d 'uozbjos iui sjqos ojuais oj 3-b opjiAE^ js op^uopiuios Bq sm
snb oj B'd opuBuioj uba 3ss-b 'SEpuspiAOJd sbj uoa bjbjjbi ou s-b 'bjsjjb^) ou opb
X 'bjsuios ss ojsd ofEqEjj un8jB uos ouinsuoo p B-d oijbssssu usd p somsjp
-U31 3'b 'O3JS ; O 'f JESIJEIUJOI 80UI3S3J3ra 18 X 'SBJJBJn[\[ 3p 0JJU3p XBq SJ-UIBJOS
SBUOBqi SSUO SSnd / 0[43[OU1 B-d SEUI SEUOEqi SOp OpUBlUBASJ BABJS3 SS X 'OJJOSO9

�Junio 6
Ayer noche tomaron dos Botes americanos con algnnos de estos, q.e pasaban
según el estado en q.e los tomaron á llevar noticias, y prevenciones alos Insur
gentes del otro lado de Miguelete p.r la costa, y el mismo Arroyo, los han preso,
y no savemos q.e resultara: Vna Zuniacá (y un Bergantín) q.e de resultas del tem
poral se fue (ron) ala Playa, ([nueva]) le pegaron fuego los insurgentes a media
noche y oy amanecie(ron) ardiendo. En la Junta de Guerra, q.e se celebro aora tres
dias Vigodet le dixo Elio, las verdades del / Balquero. pues opiniendose á recivirse
del mando déla Plaza, y dichole el Virrey q.e p.r q.e le dixo, q.e p.r q.e el la havia
perdido p.r oponerse, y despreciar luego q.e llego sus medidas, y assi q.e ya q.e la
havia arruinado, y á su vecindario, q.e la defendiese el, pero ala mediación del Cavildo Salasar El-cedio, pero sírvate de Gov.no q.e los Catalanes aun q.e Vigodet no
huviese querido estaban dispuestos, á q.e Salasar no entrase, y si su Paysano, de
suerte q.e es forzoso el auxilio de Gente p.a quitar opiniones, y q.e se obdesca
solam.te al Govierno. Vigodet es buen militar, buenos sentimientos, pero hombre
de pocas luces y sin el talento necesario p.a materias arduas, y en el dia se precisa
de sugetos de espera; y mucha política, y talento pero con fuersa armada q.e
lo haga respetar: Vigodet es popular, y p.r esto se ha grangeado el concepto, pero
esto a qualesquiera mala suerte degenera, y p.r lo mismo es necesaria circunspecion,
y enteresa: p.a acreditar esto referiré vn echo real y verdadero. Salió Vigodet / de
ronda aora 8 dias como lo tiene de costumbre la noche q.e puede, y se concidera
mas peligro, o q.e presisa vigilancia, se encuentra en el muelle con una ronda
délos q.e se llaman aqui maltraído empecinados, q.e son una porción de Anda
luces, q.e no tienen sobre q.e caer, pero q.e Ponse los autorisa p.a hacer dhas.
Rondas le da el Santo y Seña, y trabaron conversación, y refiriendo los robos del
cordón, y aguada con las salidas á traer trigo, les dice Vigodet, pues era tanto lo
q.e robaban, q.e a mi me dio también gana de robar, con lo q.e hubo vna gran
risa, y viva viva nro. General. Esto es de poco talento p.r q.e con gente soes y vaja
no se tienen estas conversaciones, y si robaban devio castigarlo y contenerlo con
enteresa, y las Americas deven tener livertad en otra cosa pero no en dexar de
castigar los delitos, y q.e el ciudadano sufra insultos, robos é insolencias y mientras
no se haga una rigida pesquisa, y se contenga á cada qual en sus limites, todo
es desorden. /
Junio 7
Oy se pusieron todos los Cuerpos sobre las Armas p.a señalar á cada uno su
puesto en caso de vn ataque, y con este motivo observe q.e los mas estaban sin
fusil, y q.e seria lo mejor, armar y municionar todos los hombres vtiles y los
demás q.e se adiestrasen mientras no venia el socorro. Ya los de Bs. Ay.s cantan
victorias p.r el sitio, q.e sufrimos, pero creo nos moriremos de viejos, si hay Gov,no
pr. q.e siendo dueños déla mar, nada nos puede faltar y sin carne fresca podremos
pasar y mantenernos gordos, y sanos, y puede creerse q.e assi sucederá, p.r mas
q.e otra cosa, ([q.e]) se opine p.r q.e hay enteresa, y espíritu pruam.te español, y el
q.e chilla no puede morder, p.r q.e la parte de tierra esta echa vn puerco Espin, y
no es gente p.a asaltar murallas como las, q.e tenemos, y el zelo q.e se esperimenta:
Vn pobre Joven natural de aqui, q.e el y sus Hermanos y Padres tenia vn Saladero
fuera p.r q.e se huio de ellos y se vino con nosotros, le han pegado fuego, devecreerse q.e p.r conseguir ellos sus ideas no repararan en los medios, pues están
reuniendo vna porción de negros ofreciéndoles la livertad / p.a q.e asalten, y maten,
y vn Sargento pasado oy asegura q.e 4010] p.a ofreció Rondeau y Artigas alos pri
meros, q.e abansen aqui, y 200 alos q.e abansen al cerro, á cuio destacam.to se ha
madado oy ([...]) a un Teniente Coronel, q,e vino, y traxo Vigodet en su compañía
como Secretario, q.e creo q.e desde soldado lo ha acompañado, y parece hombre de
razón, y de valor llamado (D.n Josef Sayen). He leído una Gazeta de Bs. Ay.s de
29 de Mayo en la q.e están incertos varios partes, q.e da a la Junta el Al.e de 1.
Voto de Corrientes, y le dice, q.e después q.e se retiro el S.r Velesco entro el
Capitán Roxas natural de allí, q.e prendieron unos 100 Europeos le quitaron las
armas, y q.e volvió á reconocerse dha Junta, q.e 7. Buques menores Armados, q.e
estaban allí del Paraguay los apresaron, y q.e las Tropas del Paraguay desenga— 286 —

nadas ya de su livertad y dros., se encminaban en N. 50 [0] hombres á q.e en la
Asumpcion se reconociese la Junta, y prehender al S.r Velasco, p.r q.e no querían
Tiranos Europeos, o sarracenos q.e los mandase: El Gov.no de S.ta Feé felicita
a la Junta p.r este echo, y q.e espera p.a remitir los últimos / avisos del Paraguay,
yo suspendo el Juicio p.r lo perteneciente al Paraguay, pero te aseguro, q.e des
mayo mucho viendo la omicion de essa, y q.e todo vuela como digo, sino van so
corros, y auxilios, de ay, p.r q.e con esto opinan los ignorantes, q.e todo ay esta
perdido, q.e es lo q.e persuade la Junta de B.s Ay.s en tnos, q.e ninguno
sino ellos leen las gasetas p.r q.e Carta no se entrega, y ay un zelo terrible sobre
esto, y aun los mismos Ingleses se resisten á llevarlas p-r los edictos, y penas
impuestas sobre ello.

Oy se escapo un Pobre Marinero, q.e havia tomado partido con ellos, y servia
en calidad de ranchero, el q.e da terror el oirlo p.r q.e asegura, q.e el Español
Europeo q.e toman descuidado lo degüellan, y roban en t.nos q.e p.r sanjas y
cercos ha contado unos 18 y es tal su freneci, q.e lo crusifican á puñaladas, pues
en uno contó sobre 50 taxos: A ninguno mejor q.e ati le corresponde avivar esto,
p.r q.e tu casa ha sido la mas perseguida, el viejo q.e devía tener una vejez des
cansada lo tienes desterrado y toda la familia según me asegu/ran, los oficios de
buen Español q.e ha hecho tu. P.e aun están ocultos, pero si esto se transquilisa
los veras, y los documentos q.e yo te mande de este Gov., Cabildo, y Salasar lo comprovaran, y Maestre, q.e esta ay puede informarte, y p.r ultimo defogaron su colera
con Basilio, q.e te aseguro, q.e diciendote esto tengo las lagrimas en los ojos pues
mi corazón me lo pronosticaba y no queria dexarlo ir, pero el afecto de sus Hijos
y familia lo arrastro p.a q.e essos infames, saciasen su perfidia, p.o assi Fran.co
vengan Demonios aunque sea, no se fien de Ingleses, y a todo transe costéese p.r
nosotros todo, q.e aqui se pagaran los fletes de los Buques, y 10101 hombres de Ca
narias, 2010] de Mayorca y 500 de Maon hay suficiente con algunos fusiles p.a reemplasar la falta de aqui, y créete, q.e si tengo imfluxo todo se allana, y viviremos
eternam.te en paz, y siendo Españoles hasta morir, sin q.e me contriste la / perdida
de nada p.r q.e tengo espiritu, y oy fondeo de regresso una Goleta, q.e mande ar
mada con 50 hombres ami Saladero p.a q.e p.r la costa viese, si podia hacer un
desembarco, y salvarme algunos Cueros, negros, o útiles, pero observo q.e ardia
todo lo de Madera, y q.e estaban pocecionados de mis grandes almacenes q.e havia
echo sobre 800 hombres, Desuerte q.e todo lo concidero arruinado, y si dexan
las paredes no sera poco, pero me rio detodo, como triunfe esso, y aqui hagamos
venerar á el n.re de Fernando, y Español sin otra mésela, p.r q.e con política, yo
haría salir hasta el mas pequeño rastro de Estranjero, q.e odio eternam.te. Aqui
se ha propagado q.e essos 4 q.e fueron presos de aqui, y los demás, q.e se han
remitido, asaver Murriondo y sus sequases, se trabaja mucho p.r q.e regresen, habla
p.r q.e no se cometa esta falta de política, pues es disgustar á muchos, y fomentar
nuebas Historias, y assi hagan los Duques / de las infamias, pero no los manden
aqui, Chile esta en una fermentación terrible pues con la muerte del Presidente
de la Junta, q.e formaron todos quieren ser Presidentes: Los Oy dores han sido
depuestos y Bajo Aldunate, é Irigoyen se fueron á Lima, y Ballesteros el Regente
y Concha desterrados fuera de la Ciudad y han nombrado Abogados p.a la nueva
Audiencia. En la Gazeta de B.s Ay.s, se ha impreso un diario seduciendo a todas
las clases de Havitantes de Lima p.a llamarlos á una revolución, Desuerte, q.e es
asombro lo q.e mina la infame Junta de B.s Ay.s y sus pérfidos sequaces, y repito
q.e todo arde sino se remite auxilio sin contemplaciones, ni demoras: La Junta
luego q.e llegó á entender q.e Villota, y Reyes estaban aqui les paso oficio á sus
Mugeres p.a q.e immediatam.te y la mayor brebedad saliesen de allí p.a venirse
con ellos en esta Plaza. Si viniesen 20[0] Gallegos seria oportuno p.r q.e esta gente
es buena, y lo pral. deven ser buenos oficiales p.r q.e aqui no los hay / sino el gral.
Vigodet; y si conoces q.e todo es en vano avísamelo sin perdida de tpo. p.r q.e
aunq.e sea pidiendo limosna quiero salir de aqui, ya q.e mi Amor ala Patria me
ha puesto en este estado, y q.e el Gov.no se complase en mortificar a los q.e hemos
tenido este modo de pensar, p.r q.e Fran.co ¿Como podra persuadirme el mas zeloso, q.e han faltado 100 fusiles siquiera p.a remitir? Que crédito se ha dado a

— 287 —

�•eguasap XcnSBJBj jsp SEdojj^ sej 3-b X 'uojesaidB soj XEnSBJBj jap ijjb uBqeisa
a-b 'eopeuuy sajouaní sanbng -¿ a-b 'eiunf eqp asjaaouooaj e oiajoa a-b X 'senue
sej uojEjinb sj soadojng q()i soun uojaipuajd 3'b 'ijjb ap jejnieu sbxojj neiide^
ja ojiua ossaja^ J-g ja ojfjaj 33 ab sandsap 9-b 'aoip 3j A 'sajuaujo;^ ap oioa^
OI ap 3'jy J3 Biunf ej v ep a-b 'ssued soijea soij33ui ueis^ a-b ej ua oXej^ ap ^g
ap s-Xy 'sg ap BjazB^ Bun opiaj ag -(uaXBg jasof U'g) opeuiejj jojba sp X 'uozbj
ap ajquioq aoajBd X 'opeuedmosB eq oj opepjos apsap a-b objo a-b •oiJBiajjag orao^
etuBduios ns ua japog;^ oxejj X 'ouia a'b 'jauojo^ aiuaiuaj, un e (['"]) Xo opepein
Eq ss oi'uieseissp oinJ e 'ojjaa jb uasueqe ab soje QQ^ X 'inbe u^sueqs a-b 'sojara
-;jd soje SBáijjy X nBapuoy opajjo S'd [010t s"b ejn^ase Xo opesed oiaa^jeg ua X
'uaiBui X 'uaijese 3*b E-d / peu^Aij ej sajopuapaj^o sojáau ap uopjod búa opuaiunaj
ueiss sand 'soipaui eoj ua uEJEjBdaj ou sespi sns sojja JinSasuo^ j-d a-b asjaaj^
•aAap 'oSanj ope^ad ueq 3j 'sojiosou uoa ouia as X sojja ap oinq as a-b j-d Bjanj
oj^p^jBg ua Eiuaj sajpcj X souEuuajj sns X ja a-b 'mbe ap jEJnjEU uaAof ajqod u^
:Biuauíuadss as ab ojaz ja X 'souiauai a-b 'sej ouioa scjjejnuí jeijbsb e-d aiua^ sa ou
X 'uídsg ojJand ua eq33 Ejsa EjJaij ap ajJBd ej 3'b J'd Mapjora apand ou ejjiqa a'b
ja X 'jouedsa svuiBnjd n^rjidsa X 'esajaiua Xeq a'b J-d auido as ([a-b]) 'esos ejio a-b
Era j-d 'Bjapa^ns issb a-b asjaaja apand X 'soues X 'sopjo^ soujauajuEra X JBsed
soraajpod Easajj ^ujes uis X jbijbj apand sou epeu 'jeui ejap souanp opuais 3-b -jd
ou'Aoy XBq is "sofaiA ap somajuoui sou oajj o jad 'soinijjns a-b 'oiiis ja j'd sbijoj.iia
ubjub^ s-Xy -eg ap soj b^ -ojjosos ja eiu^a ou sBJjuaira uasBjjsaipB as 3-b seuisp
soj X sajpA sajqmoq soj sopoj jeuopiunm X jeuijb 'jofaiu oj euas a-b X '[¡snj
uis ueqeis3 seui soj ab SAjssqo OApora ajsa uos X 'snbeie ua ap osea ua oisand
ns oun epes b jbjbuss e-d seuijy sej ajqos sodJan^ soj sopo; uojaisnd ss Xo

e opep Bq 38 oiipsjs an^) ¿Jiiimaj B-d ejainbis sajisnj qqj opBijej neq 3-b 'oso[
-az seui ja snuipensjsd Ejpod 01003? o^uEJj 3'b J'd 'jesuad ap opom aqsa opiuaj
soraaq ab soj b jejijiijoui ua asBjdmos 39 ou'ao^ ¡3 a-b X 'opeisa aisa ua ojsand eq
atu bujej B[e joniy ira a-b eX 'inbB ap jijes ojainb eusounj opuaipid eas abune
3'b J-d -odj ap epipaad uis ojauies¡AB ouba ua sa opoi a-b sasouos is X íjapoSi,^
•jbjS ja ouis / Xeq soj ou mbB a'b J-d sajepijo souanq jag uaAap [EJd oj ^ 'Buanq sa
ajuaS Ejsa a-b J-d ounuodo Búas soSajje^ [0]OZ uasaiuiA ig -bzbjj Bisa na sojja uos
asjiuaA e-d ijjb ap u^saijes pepaqaaq joXeui bj X ai-uieieiparaun a-b e-d sajaSnj^
sns e opijo osed saj inbe ucqBjsa saÁa^ X 'bjü|ji\ ab japuaiua b o^ajj a'b oSanj
eiunf B^ :sBJOui3p iu 'sauopejdnisiuo^ uis oijixne auiuaj 3s ouis apjB opoi ab
o)id3J X 's^sBnbss sopijjad sns X s'Xy s-g ap eiunf ame^uí bj euiiu a-b oj OJqraosB
S3 3-b 'auansaQ 'uopnjoASJ Bun b sojjbuibjj B-d buii^j ap S3juejiabjj ap sascjj sej
sepo^ b opuapnpas ouetp un osajdmi eq as 'S'Xy s-g ap eiazB^ ej ug -Bpuaipny
üAanu bj B'd sopuSoqy opEiqraou ueq X pepnr) Bj ap ejanj sopejjaisap eqsuo^ X
aiuaSay ja sojaisajjeg X 'euirj b uojaivj as uaXo^uj a 'sisunpjy oteg A. sojsandap
opis ueq saJopÁQ soq ¡sa^uapisaj^ Jas uajainb sopo) uojeuijoj 3-b 'eiunf bj ap
ajuapisaa^ jap ajjatuu bj uoa sand sjqijjsj uopeiuauuaj Eun ua E^sa ajiq^ 'inbc
uapueui soj ou ojad 'sbiuibjui sej ap / sanbnfj soj UB^r.q isse A 'sbijojsjjj seqana
jEjuauíoj A 'soqsnra b jejsn^sip sa sand 'Bapijod ap bijbj Bisa sismo^ as ou a*b J-d
ejqeq 'uasajgaj a-b J'd oqinra efeqej] as 'sasenbas sns X opuoujnj^ j^aese 'opiiuuaa
ueq as 3-b 'sEuiap soj X 'mbB ap sossjd uoaanj 3-b f? sossa 3-b ope^Bdojd Bq as
mby *3i'uiBUJ3)a oipo 3-b 'ojafuBJis^ ap ojjsbj oyanbad scui ja BjsBq Jijes eueq
oX 'ejiHjod uoj a-b J'd 'Bpsara ejjo uis jotiEdsg A 'opuEujaj ap aj-u ja e jBJauaA
somBácq mbB A 'ossa ajunu^ omoa 'opoiap ou 301 ojad 'ood Bjas ou sapsJBd sbj
UBxap is A 'opeuinjje o.iapijuoj oj opo] a-b auansafj 'sajqiuoq Qflg ajqos oq.&gt;3
EiABq a-b ssua^euljB sspuej^ siiu ap sopeuopaaod ueqeisa a'b A 'BJapej^ ap oj opoi
BipjB ab OAJasqo o jad 'sa^nn o 'sojáau 'sojan^ soun^je auueAjes A 'o.)JBquiasap
un jai^q eipod is ^asaiA bjsos bj j-d 3-b e-d ojspejeg iuib ssjquioq 09 uoo epeui
-jb apuBiu a-b 'Bia^of) Bun ossajgaj ap oapuoj Xo X 'niuídsa oSuai ab Jd epeu ap
Epipjad / bj aisijjuoo am a-b uis 'juooi ejseq sajouEds^j opuats X 'zed ua aruiBuja^a
SOU13JIAIA X 'bubjjb 39 opo; oxnjjuii o^uaj 18 3'b 'aiaaj^ X 'mbB ap eijej ej jBsejd
•maaJ E-d sajisn^ soun^je uoo aiuapijns Xeq uobj^ ap 005 X e.uoabj^[ ap [o]O^ 'sbijeu
•^3 ap ssjquioq [0]0I ^ 'sanbng soj ap sa^ajj soj ueje^ed 38 inbe 3-b 'opoi sojiosou
j*d asaajsoj aeuEJj opoi b X 'sasaj^uj ap uaij as ou 'Bas anbuiiB soiuomaQ UB^uaA
oo'uejj issb o*d 'Eipijjad ne uaseioes 'sauíEju; sossa a-b ecI ojjsejje oj eijiiubj X
soCi^ sns ap o^^ajB ja ojad 'ji ojJExap Bijanb on X BqBjpsouojd oj ara uozBjoa ira
sand soCo soj ua sbuiuSej sbj oSuai oiss ajopuarnp ab 'ojnSasB a) a'b 'oijisbq uo^
ejajoa ns uojBííojap ouiiijn j'd X 'siJetujojuí apand a' b eisa 3-b 'susaej^ X 'UEJEAOjd
•moo oj jesejeg X 'opjiqc^ "ao^) sisa ap apuEiu aj oX 3-b soiuaran.^op soj X 'sejsa soj
BsijinbsuBJi as 0183 is ojad 'soijnao uBjsa une a-j -ni oqasq eq 3-b jouEds^ uanq
ap soi.^ijo eoj 'uBj/n9asB ara unSas bijiiubj ej epoi X opBJjaisap sauap oj BpBsuea
-sap zafaA eun jau^i BiAap 3-b ofaiA js 'EpinSasjad ssra bj opis Bq eses ni 3-b J-d
'oísa jbaiab 3puods3jjoa 3j lie 3*b jofaui ounSuiu y : soxbj Q9 ajqos ojuo^ oun ua
sand 'sepejeund b uBaijisnj^ oj a-b 'ijauajj ns jei sa X gx soun opeiuo^ eq S03J33
X sefuBs j-d 3-b sou-t ua UBqoj X 'uejj^n^ap oj opepinssap ueuioi a-b oadojn^
jonBdsg ja 3'b 'ejn83SB 3-b J-d ojjio ja J0JJ31 Bp 3'b J3 'ojsq^uej ap pBpijBS ua
BIAJ3S X 'sojja uo^ opiiJBd opBmoi EiAEq a-b 'OJauuEj^ ajqo^ un odBasa as Aq

— 98^ —

— L2Z —

8
•ojja ajqos SBisandini
sBnad X 'soi^ipa soj J-d s^jjbasjj e uaisisaj 38 sasajguj somsiui soj une X 'ojsa
ajqos ajqtjjai ojaz un Xe X 'e3aj]U3 as ou bjje^ a-b j-d sejase^ sbj uaaj sojjs ouia
oun^uiu 3-b 'soui ua s*Xy e-g ap Biunf bj apensjsd a-b oj sa a-b 'opipjad
eisa Xb opoi 3'b 'S3iuejou3i soj UBuido ojsa uoa a-b j-d 'Xe ap 'sotjixnB X 'sojjo^
•os uba ouis 'oSip oraoa EjanA opoi a-b X 'sssa ap uopirao bj opuaiA oq.inra oXem
•sap a-b 'ojngasB ai ojad 'XenSeje^ \e siusisauaiJsd oj J-d opinf ja opuadsns oX
'Xen^eje^ jap sosiab / somiijn soj Jtitmaj B-d EJadsa a-b X 'oqja aisa j-d Bjunf ej b
Eipijaj a^^ erg 3p ou'AOf) ja :3sepueni soj a-b souaaejjBS o 'soadojng soubj^x
ueuanb ou a'b J'd 'odse[3^ j*g je japuaqsjd X 'eiunf ej ssapouoaaj as uopdmnsy
e^ ua 3-b b sajqmoq [OJOS o'M U9 aeqeuiin3ua 38 "sojp X peusAij ns ap eX SBpeu

I oiunf
/ -uapjosap ss
opoi 'eaiiuiij sns ua jenb BpBa .e B^uaiuo^ as X 'esmbssd epiSu eun B^Bq as ou
sBJjuauu X sBpuajosut a soqoj 'soijnsui sjjns ouepspnp ja 3'b X 'soiíjap soj jb8iisb3
ap jsxap ua ou ojad esos ejio ua pB|J3Aij jauaj u3Aap SEDiJaray sej X 'esajaiua
uoa ojjsuaiuoa X ojje3iisb3 oíAap UBqeqoj is X 'sauoijBSJaAUOo sEisa uauaii as ou
sfEA X saos aiua3 uoa a'b j'd oiuajei oood ap sa ojs^ *jeJ3U3^) -oju vam nata X 'bsu
uej8 búa oqnq a'b oj uoa Uvqou ap vuvS u^iqtuoj oip aiu tía o 3'b 'uvqvqoj 3*6
oj ojuvi Dja s^né 'lapo^i^y a.)ip saj 'o8ui j^bjj b sspijes sej uos epBn^e X 'uopjoa
jap soqoj soj opuaiJi^aJ X 'uopssjaAuos uojeqBJ] X 'Euag X oiueg ja ep aj sepuo^
•gBqp jaseq e*d Bsijoine soj asuo^ a-b ojad 'J3B3 a*b ajqos uauaii ou a-b 'sasnj
-epuy ap uopjod eun uos a-b 'sop^upsduis opiejijem tnbE ubuiejj as a*b sojap
epuoj eun uos sjjanm ja ua Bjjuanoua as 'epueji^u Bsisajd 3-b o "oj^ijad seiu
BJappuoa as X 'spand a'b aqjou ej ajquinjsoa ap auaij oj oraos sBip g bjob epuoj
ap / lapo^iA^ oijBg -ojspBpjaA X jbsj oqss ua aJiJajaj ojsa jeiipsjse B'd iBeajaiua X
'uopadsun.)jp eiJBsasau sa onisiui oj j'd X 'BjauaSap auans bjeui Bjambsajenb b ojsa
oiad 'oidasuos ja opEaSuEJÜ eq as oísa J'd X 'JEjndod sa j^poSr^ .-JEjadsaj BSsq oj
a-b EpeuiJB Esjanj uos ojad otuajBi X 'Bspijod eqsnm X íEJadsa ap soiaíins ap
sspsjd as Bip ja ua X 'senpje sEuajBiu E-d ouBsaoau o^uajBj [3 uis X sasnj 8Bsod ap
ajqmoq ojad 'soiuauuijuas souanq 'jbiijiui uanq sa íapo^í^ -oujatAOQ je aruiejos
essapqo as a'b X 'sauoiuido JEjinb B-d ajua^) ap otjixne js osozjoj sa a-b aijans
ap 'ouesXe^ ns is X 'asBJjua ou jBSBjeg a-b e 'soisandsip UEqBisa opijanb asaiAnq
ou íapog; ^ a*b une sauBjeie^ soj a*b ou-ao^) ap sibajis ojad 'oipa^-jg jBSBjeg opjiA
-B3 jap uopeipaui eje ojad '[a asaipuajap bj a-b 'ouBpupsA ns b X 'opeuinjje eiAeq
bj a*b bX a-b issb X 'sspipam sns oáajj a'b oSanj jBpajdsap X 'asjauodo j-d optpjad
eiAeq bj ja a'b j'd 3'b 'oxip aj a-b J'd 3-b Xajji a^ js ajoqsip X 'ezej^ ejap opueui jap
asJiApaJ e ssopuaiuido sand 'ojanbjBg / jap sapBpjaA sbj 'oijg oxip aj lapo^i^ ssip
S3J1 bjob ojqajss as a-b "Ejjan^ ap Biunf ej u^ opuaipjB (uoj) apáñeme Xo X aqjou
Bipara b sajuaijjnsu; soj oganj uojBSad aj ([EAanu]) 'bXbj^ eje (uoj)anj as jBjod
•raaj jap seijnsaj ap a-b (uijuE^jag un X) Bseuin^ bu^ :ejeijnsaj a*b souisabs ou X
'osajd UBq soj 'oXojjy ouisim ja X 'eisoa bj J-d siajanSij^ ap opej ojio |ap saiuaS
•jnsuj sojb sauopuaAajd X 'SEppou jBAajj b uojbuioi soj a-b ua opBjsa ja un^
UBqBSBd a-b 'sojsa ap soun^jB uoa souesusuie sajog sop uojbiuoj aqsou jaXy
9 oiunf

�los xefes q.do de todo se desentienden, y solo se ocupan en mandar empleados?
Que se ha adelantado con las Cortes y la mutación de Gov.no q.do saviendose lo
revolucionario, y caveza de Elio lo mandan de Virrey en estas circunstancias? Que
recompensa se ha dado a los afectos a la buena causa q.do Salasar q.e era el dis
pensador se le entorpeció p.r el Virrey? y las gracias particulares q.e señalaba el
Gov.no se han olvidado? En fin todo es desorden, y es muy infelix el q.e en la
America no sigue el partido de los brutos, y solo sigue en la corrupción, y robos
p.a adelantar su caudal, q.e es el objeto de los mas de los Europeos q.e las habitan,
particularm.te esta parte, q.e / después de ser la mas despreciable es ocupada p.r
gente de pocos principios, y egoístas, q.e en viendo vn hombre de algún discer
nimiento, o q.e no se une, y da con ellos a lo ordinario, ya lo toman entre ojos,
y en el blanco. Mucho he sufrido, y sufro pero mis Émulos tienen q.e guardarme
fueros, p.r q.e mis mismos Enemigos tienen q.e confesar mis sacrificios, y servicios:
Ya el dinero escasea, y tendré q.e empesar a dar arbitrios p.a sostener las Tropas p^ro
te ofresco, q.e si esse Gov.no no varia abandonare mi Familia, y vuscare protecion
entre los Indios, ya q.e essa parte pral. de mi Patria abandona alos q.e p.r solo
su nacimiento quiere q.e floresca. Ninguno me gana á humano, quantos. me conosen saven mi sensibilidad, pero te aseguro, q.e le pido a Dios un cruel p.a tomar
vengansa de los vltrajes q.e se están haciendo á vna porción de nros. Hermanos,
cuios gritos claman al cielo, y q.e gymen baxo el tirano yugo de unos Sequaces
de Napoleón, y q.e habrá q.e escrivir su Historia muy parecida ala del Gavinete
de St. Cloud. /

9
Enla Gazeta de B.s Ay.s del 30 de Mayo se incerta un oficio de Castelli p.r
el q.e avisa la tranquilidad del Perú, pero es falso p.r q.e se save q.e Goyeneche
con 8010] hombres esta ala espectativa de sus operaciones y q.e el no esta contento
con los Desquitados en la mutación de Gov.no. La Junta ha oficiado p.a q.e
Mont.o la reconosca, y q.e sesaran todas las Hostilidades, se mantendrá á cada uno
en el goze de sus empleos, y no se hará la menor novedad, El Cavildo me ha
llamado, y pedido dictamen, y le he contextado, q.e Ínterin la Junta no reconosca
las Cortes no se le puede prestar obediencia y q.e aunq.e spre. esto traerá males
pero q.e se evitan otros, y se esperan ordenes de essa, pero no entran los de
B.s Ay.s p.r ello, y será forsoso sonservarnos, y morir antes q.e perder la dignidad
de un Pueblo Español y leal á su soberano. En este momento q.e serán las 4 de
la tarde ha fondeado un Buque pequeño corsario, q.e avisa q.e en las Bacas, q.e es
un paraje de la costa de esta vanda vio 2 Lanchones, y 3 lanchas del Rio armada
q.e estaban de / sembarcando gente y artillería, y pertrechos, q.e a el Je tiraron
dos cañonasos pero, q.e el conociendo fuerzas superiores hiso p.r venirse, De modo
q.e no tardaremos en sufrir los fuegos de ellos, q.e serán correspondidos: oy se
han mandado salir varios sujetosy entre ellos D.n Josef María Roo oficial 1. de
la Aduana Hijo de B.s Ay.s p.r q.e te aseguro, q.e cada dia tenemos de q.n sos
pechar, y p.r lo tanto clamamos p.r gente de essa, q.e no tengan coneciones, ni
Parientes, sino Amor a la justa causa, y sostener la'integridad sin q.e se pierda
una vara de terreno, y todo vnidos, p.a acavar con el pérfido Napoleón. En mis
anteriores te he d.ho. alguna cosa del Oydor Acevedo, y te repito, q.e no se ^ien
de el p.r q.e es un botarate indigno de la Toga; y q.n graduó por un moso de
juicio y buenos y leales sentimientos es a Garfias assesor de la Precidencia de
Chile, q.e actualm.te esta sirviendo la Secretaria del Virrey interimen.te p.r la
Comicion de Esteller al Rio Grande, he tenido con el dos conferencias, y me ha
agradado, y su opinión la aprecio; pero de / Acevedo, si estubiese de humor te
contaría mil anedoctas, q.e te servirían de divercion, y de conocer sus ningunos
principios, pues hasta criminal es q.e se le tenga dado facultad de jusgar, pues ni
save lo q.e es Histituta, ni ha saludado un libro de LL, y solo quatro Casetas q.e
todo lo toma p.r el rabo, y solo es un charlatán de Cortes, al paso q.e sus Hermanas
y Madre me merecen toda consideración, y respecto.
10
Anoche a esso délas 12 tiraron los insurgentes 4 Granadas grandes, que re^
ventaron cerca de la Plaza, pero no hicieron daño sino en una Casa de D.a María
— 288 -^

�61

— 68^ —

"[Oí 'S 'T 'X • f^ISrOIST pjnHO BPUBa,,
ou^aiqo^ -sajiy souang 'EiiijuaSjy uopBj^^ b¡ ap jbisusq OAiipjy]
•neapuojj -Eidoa sg
•oapiAamoj^[ ap bzbjj Bjap JopBiuaAO^) -jbi^)
= nBapuojj asof — 'USl 8P 6 iso8y 'o^ag oXoajy ap '[Bif) jauBn) -soub
6oqjnui 'c;w e -3n2 soig -oiuauíBjjBd ja JB3IJM3A ajpod anb ua Ejoq bj bueucui ap
Bip ¡a. BJBd opuEjenaa 'aiuaiajipui ajjas apand ou uoiuido A p^ppijsj Bíns 'ojqan^
asa ap easaja^uí eo[ e oinbasqo jod anb sbui sas ou anbune 'pmpijos bjss Bpcj
-iBsap BJEfap ou -g^\ a*b ojadsa o^ -uoisiui ns ap oiuisijuejjodiu; ojaFqo ja oubsss
-au asan} ;s 'sBpinipsuo^ sapBpuoinB seuiap A 'jouadng nsap "g^ ap Bpuasaad bjb
Bjpuodxa anb ua jBqjaA Eijuajajuoa sun apjan^B a^as SEuuy SBjap 3¡a\ ua *¡bj^)
jap osiuMad ajuapaaajd uo^ í 'oiJBiuamBjjB^ ap asBp na anb BJBd EijJaAaqo^ i
BQazjB^ ouaAjy aso u'Q ojpjaxa aisa ap arpuajuj jo-g je bzbj^ esa B jciqiua ap
pBpissasu bj ua suod aui se'aoj^ se^sa ua pEppijaj bjb A 'uoijej^j Bjap sasajajuí
sojb '^ay jap sopcjgBS soqaajap soj b BpuEjaoduii joXbui Bj3p ojunsB u^
*P ojsoSo
o'I oSL
•\oijD)U3iuv¡sod OWLO3 'mn^a^i^o^ X vuaojnj -y •[
ap maua \a opunsiao oapiaatuo^^^ ap Jopmuaqof) jv nvupuo^j • ap ototfQ — *^

oasnj\[ A OAiqojy-xgM opuo^ -oap;Aa)uoj^[ 'no

'[8
bj ap

OAiqaay]

•UOI3E3O jofam Bjssq 'jojny ja sjjb^ as ojad
aJouSí as ou 3-b B a-b esos ej^o b buiuusi ou oj^afqo im A 'ojjiisjd jss ouimoqB
a-b J'd souu sbui sajadsa ou 'jaded aisa ap osn / a^eq as 3-b eijijou iui b b3sjj is
anb a-d jsdBd ajsa uos opBpin^ 'BJa^ij es^aeo A 'ojuainiBjpuojoiB ns A 'opBmanb
jEjsa oíAap a*b 'BJjan^) omos opiua^ Bq a-b sopBj sojem ojad 'Xajj;^ J'g J3 jonBdss
s^ -ajes a-b oj souiajaA 3-b uos sajuapijns uauaij z\ uoa 3-b -g-g e ESip aj a-b
3jopE)x3iuo3 aq A 'SEip o^ ap -ojj ja BjBjBuas ssj as sBuiap soj a-b A 'ajuiEjEipaui
-ui ubSjbs soiuojd uaisa 3-b 'souBiuaiuy sanbng soj 3-b B-d napjo bj opuapeq
Bisa as a-b auiopuBsiAB Xa^i^ J'g jap uesapa un jBJiua ap EAs^y :pEpun3as -eju
bjiuo3 93 8auoi3Bjduiaiuo3 ua souiEpuc A 'JESEd uBqBxap ib sand soiuajur so^iui
-aua A 8B3oq souaui SEjsa jauaj A 'jiAiAai sBfja.iBq ososaoj sa "j'j -sbju ap muídsa
J3 BJjuo^ uaiirapB 3S inbB ouios A 'sajua^jnsui soje sopeuopede seui soj uos a-b
'aaj ap ajaaj^ 3-b j-d 'ojjan^ ua soiuaua^ a-b 'souB^uauíy sanbng ¿g ap Bpijss bj
^aaj¡^ jb ojsandoad aq uaiquiBj^ -sojiosou ap epjanse as is isa BjsBq asjapuajap
ouBssasau 83 'bisussoui bj jaJapcd A 'sapcpni^ eop / ssiea aapjB jba Bisan^ ara a-b
'ojuaioiijuas jap j^sad b 'ojad 'soueios sojap asJEiSnja^ B-d ese ni Bisa ua oiiain
as ea^ JopXo jap bj A 'sEpsisnsE SBiusnb sbua aa)uooua sand 'eijiiuej bj jb8joiu
•bj3 jajBq ap BjajBj cipijjad bj opuatA opBjadasap ua oq.ia sajjB3 sbj J"d aqnpuB
aqaouB a*b 'ojn^asB ai ab j-d jejoa ap Bq oiuouiaQ ja 'ojaaja opiAap b ojsa BAajj as
ouis 8"b 'opujnqE ubi Xojsa X 'bs^aia nos bsos bj jbuio) eá ososjoj sa sofBjc uoa
sopoj opepanb Bq 3*b saod 'buub^^ aj a-bunB A 'ubjbubjjb as sspoj ojad 'sapsijns
•ijip sns osnd am sojEdaJ sojjoj soun J3JEq a*b uauau 0sJ3 a-b sBJapjEqiuoq 9Bj
33BAIAB 3-b A JBSBJBg B J3A E^d OUOpiniO3 8UI A^ill^^ J-g J3 'BUIB3 n8 U3 BpBSUBS
-sap BqB^sa a-b 'oxas jiAsp ja bjjuo^ Bpifuip biuib^ui eun sa SEpuuEj3 sbj jbjij ap
oqsa ja sand pspni^ Bjjanbe euBaquioq aj as oi^is ja jBjiiaJ Biosq ouis a*b 'eiunf
ajqBpaadsap bj b oaauíud jbuiijui ojad sX-y s-g b a^aquioq p^piAOJd ap soiafng
SO1JEA UOS J3A B 38Bd S9U"b B JO'AO^ J3 A í^&gt;Jll\ J'g J3 J'd OpJ03B 88 Bip J3p
Xi sbj UBJ38 3-b aiuBieui aisa ug -usinsaxa A uajusAui a-b sbui J"d 'sojuajuí sns uajSoj
a-b 'oai3 ou A BpuBisuos Xe ojad 'sjqísod sas eaj ouBp o^uEnb X 'sBquioq UBJaiara
son a-b soiuaajj A 'zauío^ eanjua^y u-Q ap BpniA UB^nQ 3pj;iBi\[ bj b ojunt osubjq

�f
[10.— Oficio del Gobernador Vigodet a J. Rondeau, aceptando el parlamento de
J. A. Calcena y Echeverría].
[9 de agosto de 1811].
Como los Gefes de esta Plaza no aspiramos á otra Satisfacción que ala de
guardar los derechos sagrados del Rey, los intereses de la Nación, la felicidad de
estas Prov.as y en particular también los intereses de este fiel Pueblo; convengo
en que D.n José Alverto Calzena de Echeverría se presente mañana a las once de
ella más acá délas primeras casas del Cordón con las formalidades de Parlamen
tario, y con las que yo mismo saldré de esta Plaza, y al tiempo de avistarnos, dexando cada uno su respectivo Acompañamiento, nos uniremos para tratar délos
Asuntos que VM. indica. = Dios guarde á VM. muchos años.
Montevideo 9 de Agosto de 1811.
= Gaspar Yigodet = Señor Don José Rondeau. Es copia Rondeau.
[Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional.
"Banda Oriental 1810-1814" - X, 1, 5, 10].

[11. — Oficio de J. Rondeau a la Junta de Buenos Aires, dando cuenta del fracaso
de la misión de Calcena y Echeverría].
110 agosto de 1811].
Exmo. S.or

No puede decir lo mismo de que e dé demisión ó licencia a los Portugueses que
voluntariamente hayan tomado servicio en las tropas españolas; pues no cree
exista estipulación alguna que justifique semejante pretencíon; y porlo que toca
alos que acreditan haber sido forzados presume el abajo firmado no habrá incon
veniente, estableciéndose la reciproca por ambas partes en los Servicios de Mar
y tierra.
4.a Que se pondrá en libertad, y se restituirán los Bienes embargados á los
Comerciantes Portugueses presos en Buenos Ayres, así como se entregarán los
esclavos huidos á los Portugueses empleados en el Ex.to de Buenos Ayres.
RESPUESTA. — El Gobierno de Montevideo apó / yará sin duda con esfuerzo
todo lo justo de esta demanda, y es de esperar que la primera parte no experi
mentara dificultad y que el Cap.n General Vigodet promoverá igualmente la Se
guridad. El efecto de las varias pretenciones que se han sugerido al General D.
Diego de Souza depende en ciertos casos del Gob.o de Montevideo en otros del
de B.s Ay.s., pero no parece haberse tenido presente que estos Gob.nos no son So
beranos, y que la Sana politica y el ínteres mismo del Gob.o Portugués exige
los mire puramente bajo este aspecto.
El abajo firmado después de concluir asi sus observ.nes rápidas sobre las ins
trucciones comunicadas á D. Diego de Souza espera que sirviéndose el Ex.mo S.r
Conde de Linhares elevarlas á S.A.R. el S.r Principe Regente tendrá S.A. la bondad
de mandar se modifiquen, y ciñan á los términos análogos al objeto declarado
de la entrada de las tropas Portuguesas, á las profesiones solemnes hechas en
aquella época p.r el Gob.o Portugués, y en una palabra á la paz harmonía, y
buena amistad entre aquellos Payses, cuya conservación es para todos de tan
grande importancia. El abajo firm.do / se aprovecha con gusto de esta ocasión
para renovar al Ex.mo S.r Conde de Linhares las expresiones de su alto respeto,
y de su estimación particular =
El Marques de Casa Yrujo = Rio de Janeiro 4 de Diciembre de 1811.

Considerando que una intimación militar por medio de un parlamento ala
Plaza de Montevideo lejos de proporcionar el convencimiento de aquellos Gefes
sobre la necesidad de reparar con una unión fraternal y amistosa las consequencias
del escandaloso atentado de haver llamado en su auxilio las tropas de una Nación
extrangera, limítrofe, y que desde los tiempos mas remotos y atropellando las re
laciones mas sagradas ha intentado la posecion de estos países de la banda Oriental
y Septentrional del Rio déla Plata, solo serviría para irritar su orgullo y obs
tinación, determiné entablar una negociación por medio de una Conferencia Verbal,
afin de instruirles fundamentalm.te délos riesgos que amenazaban á la integridad
del territorio, de su responsabilidad á las resultas funestas de un Acontecim.to
menos favorable, délas ventajas déla unidad del estado de nuestra situación politica y Militar, y déla predisposición de VE. á conceder y garantir al Pueblo de
Montevideo asus Autoridades y Vecindario quantas condiciones fuesen compatibles
con el Sistema Grál, y con la dignidad de VE.
Varios sugetos de mérito y aptitud para / el desempeño deeste importante en
cargo se presentaron ami imaginación; pero al fin me decidí por el Intendente
de Exercito D.n José Alverto Calzena y Echevarría, creyendo que la responsabi
lidad de su carácter y persona unida la circunstancia de no haver tenido relaciones
anteriores con el Gov.no de Montevideo le concibiría la atención desús Gefes,
especialmente de D.n Xavier Elio, á quien havia tratado con franqueza en España.
Avisado el Intendente, quien de antemano havía manifestado esta idea y ofrecidose a su execucion embié á la Plaza un oficial parlamentario con el oficio de
que es copia el man.0 1. y se me contexto accediendo ala conferencia Verbal
como verá VE. por el del num. 2.. Sin perdida de momento firmé la instrucción
n. 3 p.a q.e sirviese de regla en el desempeño déla Comisión, comunicándole
los demás avisos q.e me parecieron oportunos al mejor éxito de una empresa, en
q.e se afianzaba la integridad^ territorial, la terminación de una Guerra exterminadora, y el Sociego délos fieles havitantes de esta Campaña; Objetos á mi vez
de la primera importancia á los intreses del Rey y déla Patria.
Llegó la hora del parlamento, y en las inmediaciones déla linea se unieron
el Intendente y el Gov.or Vigodet para conferir sobre los asuntos que ocasionaban
la entrevista.
El Intendente comprendió en sus primeras insinuaciones la idea depasar ala
Plaza para q.e interviniese D.n Xavier Elio en la Secion, asi p.r ser este el sentido
del parlamento como por que tratándose de negocios interesantes al Estado y / a
estas Provincias correspondía de necesidad la instrucción del Gefe Superior déla
Plaza. Nada parecía mas racional que la adhesión á esta propuesta, si se proce-

Hasta aquí Montevideo no habia hecho mas q.e mortificar el espiritu de VAS.
refiriéndole los progresos q.e p.r momentos hacia la Revoluc.n en este Reyno y
los riesgos q.e p.r todas partes cercaban á esta Ciudad.
No era extraño q.e de este lenguaje De verdad usase una hija p.a con una
madreen quien tenia cifrada su esperanza.y de quien unicam.te esperaba auxilios
q.e contuviesen la tormenta,y la librasen del naufragio.Sin embargo recuerda la
fiel Montevid.o, q.e desde los principios, en medio Délos mayores riesgos,y q.do
mas expuesta se vio,siempre dijo á V.A.S. q.e preferirira su misma exístencia.y sus
habitantes, se sepultarían primero entre sus ruinas,antes que sucumbir ala per
fidia.ó ceder ala ambición. Hoy tiene la satisfacen de anunciar á VAS. q.e la
ciudad De S.n Felipe, y Santiago sabe cumplir su palabra, y q.e fiel á su Monarca,
se ha sacrificado gus / tosa p.r sostener su lealtad.
Seguían efectivam.te las Calamidades De un sitio obstinado sin molestia,y
destructor De la Poblacn sin necesidad Del arte. Obstinado sin molestia, pj q.e
parecia q.e la naturaleza les habia. anticipado los Quarteles mas cómodos enla
basta y hermosa población Del Cordón, y Migueletes situados extramuros: sin mo
lestia, p.r q.e dueños Délas riquezas naturales del Pais,parecía que mas estaban
situados p.a vegetar, q.e pa molestar á sus hermaos. Sin molestia, p.r q.e aunq.e
la estación alos principios debía ser algo incomoda la próxima Primavera les
daba nuebo aliento p.a mortificarnos.

— 290 —

— 303 —

[Copia en Archivo General de la Nación Argentina. — Buenos Aires. — Go
bierno Nacional. — Banda Oriental 1811-1812 - X - 1 . 5 - 11, cpta. 791. Ord.
n. 313/22 en el Archivo de Foto-copias del Instituto de Investigaciones Históricas
de la Facultad de Humanidades y Ciencias. — Montevideo].

[28. — Representación del Cabildo de Montevideo ante el Consejo de Regencia
de España é Indias narrando las dificultades sufridas por Montevideo de
resultas del sitio].
[11 de diciembre de 1811].
Serenísimo Señor

�diera con buena fee. Pero Vigodet lleno de aquella elación que inspira el fana
tismo, y el orgullo infundado de los Oficiales Españoles, y sin dignarse de dar el
tratamiento al Intend.te, aunque no fuera mas que por respeto á la Solemnidad
del Acto, o por correspondencia ala civilidad con que se le trataba, levanta la voz
y en tono descompuesto le dice que sele venía á insultar; que asaltase la Plaza
este montón de hombres indisciplinados para convertirlos en favezas; que la Es
paña existía y existiría para castigar álos rebeldes, y que lo dijese así asu General.
A vista de tan groseras produciones, muy propias en la boca de su autor, se retiró
el Intendente lleno de moderación, y da experiencia del Carácter insolente de
estos Mandones que nos embia la Regencia, creyendo que los Pueblos Americanos
duermen aun en el sueño de una vergonzosa esclavitud.
Este escandaloso Suceso con que estos cobardes, sin atreverse a asomar ásus
murallas intentan ofender en la autoridad de VE. la dignidad délas Provincias que
le han confiado su Gov.no y la conservación de sus derechos, me confirma en la
opinión de que ni la razón ni la prudencia alcanzan á curar los males del fana
tismo, ni templar el orgullo furioso délos Españoles que han jurado nuestra pros
cripción. Solo la espada y la bayoneta tendrán la energía bastante para conducir
a estos fanáticos al desengaño desu impotencia / y de sus errores. Yo los considero
incapaces de ninguna conciliación, y espero por lo mismo que VE. me permita
llevar adelante la resolución que he formado, de no poner la dignidad de las
Armas déla patria a desaires de esta especie, ni admitir otra conciliación que
aquella que me proporcione la Victoria. Dios gue. á VE. m.s años. Quartel Gral. de
Arroyo Seco, 10 de Ag.to de 1811.
Ex.mo Sor. José Rondeau / Ex.ma Junta Guvernativa délas Prov.as del Rio déla
Plata.
[Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional.
"Banda Oriental 1810-1814" - X, 1, 5, 10].

[12.— Oficio de la Junta de Buenos Aires a J. Rondeau, avisando que pasan a
Montevideo sus comisionados, Funes, Pérez, Paso, Alvarez y de la Rosa, en
la Fragata Nereus para tratar con Montevideo].
111 de agosto de 181U.
Por quanto para servicios importantes ala causa del Rey y vien déla Patria,
relativos ala reunión deseada de la Plaza de Montevideo con esta Capital ([encuia
retardo ceparacion apoyan sus miras ideas, los agresores de los sagrados
derechos del S.or D. Fern.do 7. y enemigos de la P.a con ruina déla Patria]) pasan
al surgidero del Puerto de Montev.o en la Frag.ta de la GrJí de S. M. Británica
nombrada Nereus una Comicion representatiba de esta Junta, compuesta desús
Diputados vocales ([miembros]) della D.r D.n Greg. o Funes, D.r D.n José Pérez,
y D.r D.n Juan José de Paso, acuias ordenes y para los mismos interesantes
Servicios van acompañados del Then.te Coron.1 D. Ign. Alvares y D.n José déla
Rosa, llevando sus respectivos sirvientes y cirados. Por tanto, y p.a q.e sirviendo
este Pasaporte, desuficiente credencial, así para q.e el S.or Comand.te déla ma
rina Inglesa, preste ensu virtud la garantía y segurid.d que bajo su Pabellón y
fuerza que comanda, se hagan abordo desu buque todos los tratad.s que se ofrescan
con el Gefe ó Gefes que goviernan a Montev.o asegurándoles si necesario fuese,
([q.e]) ([bien]) anombre desu nación, ([si posible le fuese, o bien]) como vn
comand.te particular (del maior aprecio y concepto de esta J.ta que serán cum
plidos religiosam.te en la forma (que se ([que]) estipule) ([]) por la
comicion representatiba de la Junta de estas provincias, como p.a que sean resti
tuidos con toda segurid.d sin biolabilidad sus personas aesta Capital vajo la seguri.d del Pabellón Ingles. Damos el presente en B.9 Ay. y Ag.to 11/811.
[Junta] a José Rondeau.
[Borrador en Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno
Nacional. "Banda Oriental 1810-1814" - X, 1. 5, 10].

— 291 ^

�U3. — Oficio del Cabildo de Montevideo al Virrey reclamando por la retención
de un oficio enviado por la Junta de Buenos Aires^,
[14 de agosto de 18111.
Exmo. Señor. Este Ex.mo. Cavildo está asombrado déla conducta q.e V.E tiene
con los representantes mas celosos, y mas fieles del Pueblo, por cuios timbres ha
merecido del soberano los honores, y gracias propias de la Real clemencia. El subceso del día, ha llenado de confusión al benemérito Cavildo de Montevideo, viendo
retenido por V.E. el oficio quele dirigía la Junta de Buenos Ayres y cuio tenor ha
comunicado V.E. verbalmente al S.or Alcalde de primero voto, y dos Regidores
reservándoselo sea qual fuese el espíritu de d.ho oficio, y fuesen las que fuesen
las proposiciones de d.ha Junta, el Cabildo era Capaz para etenderse con ella,
sin desviarse de las sendas del honor. Una gestión dirigida directamente al Ayun
tamiento deve saverse por todos vnidos, para acordar las providencias q.e sean
conducentes. En este supuesto y con las protestas mas legales, para ocurrir al solio
exije este Ayuntamiento de V.E. que se digne pasar al Cabildo el oficio, de que
se ha echo mención, y los demás que de su clase le hayan sido dirigidos por el
conducto de V.E. = Sala Capitular de Montevideo, y Agosto catorze / de mil ocho
cientos y onze = Joaquín de Chopitea = Ildefonso Garcia = Fran.co Xavier Ferrer
= Josef Manuel d3 Ortega = Juan Antonio de Bustillo = Jorge délas Carreras =
Miguel Costa = Juan Josef Duran = Juan Fran.co de Solorzano = Joséf Suarez
= Al Ex.mo S.or Virrey D.n Fran.co Xavier Elio. =
[Copia en Archivo General de la Nación, Montevideo. Archivo General Ad
ministrativo, Caja 735].*

[27.— Oficio del Marqués de Casa Irujo al Conde de Linhares haciendo varias
consideraciones sobre la necesidad de la retirada de las tropas portuguesas
del territorio español].
[4 de diciembre de 18111.

La retención en mi poder del oficio quedirigió á VE. por mi conducto la
Junta de Buenos Ayres, fue un procedimiento ajustado á mi autoridad y facultades,
asi como es agena a las de VE. la reconvención inoportuna, éindecorosa que me
hace por su carta de ayer sobre una materia nada menos que de estado y de puro
y alto gobierno reservada únicamente por las leyes al conocimiento é inspección
de los Virreyes y capitanes generales, y en su defecto délos gobernadores délas
Plazas, o Provincias. La intervención quepretende VE. tener enestas circunstancias
y clase de negocios, es del todo incompatible consu instituto y funciones, y estoy
firmemente persuadido, que si sela consintiese meharia indigno ala confianza
q.e el Rey meha hecho, poniendo bajo mi dirección yresponsabilidad elmando
destas importantes Provincias.
El lenguaje ysolicitud actual de VE., no menos q.e la conducta quepoco

El abajo firmado Env.do Ext.o y Minist.o Pleni.o de S.M. Cat.ca tubo la
honra de recivir ayer noche la Nota oficial del Ex.mo Sr. Conde Linhares,
Consej.o Minist.o y Secret.o de Estado y de la Guerra del 1. del corriente. Aunque
el abajo firmado ha considerado, y considera como virtualmente comprehdidos
a los Portugueses en la ultima convencn entre el ultimo Virrey de las Provincias
del Rio de la Plata y la Junta de Buenos Ayres, por las razones que ha tenido
la honra de exponer anteriormente, con todo, conformándose con los deseos del
Gob.o Portugués ha escrito ya lo conveniente para que el Gefe de aquellas Prov.s
vea el modo, de que p.r una declarac.n explícita, y formal, quede restablecida
la harmonía y buena amistad entre todas las Provinc.s limítrofes del Rio de la Plata
y las déla misma clase pertenecientes á la Corona de Portugal. Realizado este
punto, y colocado el Gobierno Portugués en los mismos términos relativos en que
se hallaba antes de la entrada de sus Tropas en el territorio Español, nada puede
quedarle que desear ni pretender en justicia, y en conformidad á sus declaraciones
mas solemnes; habiendo recivido ya del abajo firmado la expresión de la gra
titud de la Nac.n Española, p.r haber concurrido de un modo, que le hacetanto
honor, al restablecimiento del orden en aquellas desgraciadas Provincias. Con
todo el abajo firmado no ha podido menos de ver con alguna sorpresa en la
citada ultima Nota del Ex.mo S.r Conde de Linhares seha encargado al Ge
neral D.n Diego de SoUza, establezca una serie de pretenciones, agenas del ob
jeto de su entrada, y que debiendo crean necesariamente una divrsidad de opi
niones, podrían tender mas á resucitar animosidades (que deberían sepultarse
para siempre) y turban la harmonía, que a consolidar la buena intelig.a en que
todos están tan interesados. El abajo firmado se tomará la libertad de hacer al
gunas observaciones sobre aquellas acerca de las quales puede desdeluego formar
una opinión, en la esperanza de que el Imo. S.r Principe Regente, tan honrosamente
zeloso de parecer justo y Amigo déla España, conservará estos bellos atributos
en toda su fuerza y esplendor. Los artículos comunciados al General D. Diego
de Souza son los siguient.s: 1. Que es de suma importancia para asegurar
el decoro y Dignidad de la Corona de S.A.R. q.e se reconozca por los Gobiernos
de Montevideo y Buenos Ayres la Justicia conque S.A.R. mando entrar sus tropas,
y que á la presencia de estas se debió la pacificación q.e acaba de efectuarse, y
q.e se obliguen los Gob.s de Mon / tevideo y Busnos Ayres á no tentar de hecho
agresión alguna contra los territorios y Dominios de S.A.R. excepto por orden
expresa de la Regencia de España. RESPUESTA El decoro y dignidadde la Co
rona de S.A.R. y la justicia con que mandó entrar sus tropas en el Territorio
Español están plena y completamente asegurados por las Cartas del Virrey Elio
que reclamó y obtuvo su socorro: así pues estaDeclaración parece escusada, y
se juzgará irritante p.r B.s Ayr.s contra quien se había solicitado su auxilio. Que
la presencia de las tropas Portuguesas ha contribuido á la pacificación actual es
indubitable: el abajo firmado, órgano legítimo y acreditado del Gob.no Español
del que depende el de Montevideo, ha tenido y tieen la satisfacción de declararlo:
por lo mismo es escusada una nueva Declarac.n. Pero al mismo tiempo que con
viene en la parte gloriosa que S.A.R. ha tenido en este suceso, la misma fran
queza con que se ha hecho esta Declaración, exige también se atribuya, y del modo
mas esencial, ala victoria completa conseguida el 20 de Junio ultimo por el Exercito del Perú al mando del General Goyeneche, a la dispersión y destrucción total
del Ex.to de Castelly, a la reconquista de la Paz, Oruro, Cochabamba, Charcas,
Potosí, la del / importante paso de Tupizá y aun de Jujui quese han verificado
después, y á la convicción de que B.s Ayr.s no puede mantenerse, aun en su
situación actual, privado de los recursos de aquellos Payses. Con estos hechos
cuya verdad y notoriedad constan al Ex.mo S.r Conde de Linhares, el abajo
firmado espera que S.E convendrá en que la presencia de las Tropas Portuguesas
no ha influido de un modo único, y exclusivo enla pacificación de que se trata.
Enquanto a la obligacn que se desea de que los Gob.nos de Montevideo y
Buenos Ayres no intenten agresión alguna contra los territorios y Dominios de

— 292 —

— 301 —

[14. — Oficio de los Diputados de Buenos Aires a la Junta anticipando no haber
tenido suceso la comisión ante el Virrey Elío].
[16 de agosto de 18111.
Con el Quech que pasa al costado de esta Fragt.a a las 11 de la noche de la
noche de regreso [(de)] esa, anticipamos á VE. aviso de no haver tenido suceso la
comisión por no acceder Elio á nuestra Instancia por la conferencia; y demorados
alfrente de Montev.0 por falta de viento, esperamos este p.a hazernos ala vela.
Dios gue. á VE. m.s a.s Frag.ta de S.M.B. Nereus 16 de Ag.to de 1811.
Exmo. S.or D. Gregorio Funes. D.or José Julián Pérez. Juan José Passo. /
Exma. Junta Provisional Guvernativa.
[Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional.
"Banda Oriental 1810-1814" - X, 1, 5, 10].

115. — Oficio del Virrey Elío al Cabildo de Montevideo sosteniendo que la retención
de los pliegos de la Junta encuadra dentro de los límites de su autoridad].
[19 de agosto de 18111.

�tiempo hace observó, recibiendo, y abriendo sin mi aviso y previo consentimiento
VE. pliego del Cege de los insurgentes, por el que exigían la entrega deesta Plaza;
me hace recelar con fundamento, ó que YE. ignora qual es mi dignidad, y lo que
puedo y debo hacer como virrey conforme á mis titulos, poderes, é instrucciones
reales, ó que cree que Yo las desconozco. / Sin infringir estas, y comprometer ni
honor y carácter, no podía entregar á VE. el pliego que reclama; y con este cono
cimiento di el paso atento ygeneroso de manifestarlo álos Diputados del cuerpo
que cité al efecto por medio dími Secretario, con cuya diligencia no dudaba
quedaría VE. satisfecho.
Pero supuesto que no lo está, podrá desde luego VE dirigir sus quexas ala
soberanía como lo protexta, quedando Yo igualmente enlapropia disposición de
hacerlo por mi parte, á compañando con mi informe los insinuados pliegos; y
entre tanto llega la R. 1 resolución, espero que VE. se abstenga de repetir seme
jantes interpelaciones, y quese ciña al desempeño délos deberes q.e las leyes le
prescriben. Llenando VE. los suyos y Yo lo mios lograremos arruinar elespiritu
de defaccion que es muy fácil destruya el buen orden establecido. No demos al
enemigo la horrible satisfacción de romper con nuestra manos los lazos déla pru
dencia, moderación y concordia que hansido y serán para el, tabarrera mas im
penetrable. Sepamos vencernos para vencerlos y trabajemos cada qual según sus
arbitrios y facultades para conseguir un mismo objeto, qual es, y debe ser la
salvación de estos preciosos Países.
Xavier Elio.
Dios gue a VE. m.s a.s Montevideo 15 de Agosto de 1811.
Al Exmo. Cabildo deesta Ciudad
[Al margen] con fha. siete de Septiembre de mil ochocientos y once, por mandato
verbal del Exmo. Cabildo saque testimonio triplicado de este oficio, y lo anoto (hay
una rubrica).
[Archivo General de la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo.
Libro 570, t. 64].

116.— Oficio del Cabildo de Montevideo al Virrey Elío reiterando la entrega de
los pliegos de la Junta].
129 de agosto de 1811~[.
Exmo. S.or
Jamás creyó el Cavildo, que los tpos. en que empiezan los hombres á recuperar
su libert. se le negara atodo un cuerpo representar sus dros. Tampoco imaginó que
pudiera ser recombencion importuna e indecorosa, ni interbencion incompatible con
las funciones desu Ministerio reclamar un dro. q.e franquea la Ley al mas infeliz
Vasallo.A VE. no puede ocultársele que son tan sagradas, y reiteradas las disposi
ciones sobre conservarse intacta la corespond.a.; que hace comunicarse vnas regiones
con otras, y los Ciudadanos entre sí, que ano ser el grande interés q.e tengan la
religión, y el Rey en la retención y apertura de vnos Pliegos para descubrir vna infi
dencia, no hay persona dequalquier grado, prerrogativa^ dignidad que sea/ que
pueda (alterar su imviolabilidad) ([violar este grande sacram.to]) con infracción del
dro. de gentes, deviendo en los casos permitidos obserbar las ritualidades prevenid.s.
Estos principios tan fundamentales parece que se havian olvidado, pues una de las
principales mociones déla Nación en Cortes / fue sancionar de nuevo su observancia.
VE. como por la mano nos ha conducido á hacer estos recuerdos al verse VE.
combenido este Ayuntam.nto por haver recivido, y abierto sin su aviso, y previo
consentim.to vn Pliego del Ge fe de los Insurg.tes por el que exigia la rendición de
esta Plaza. Como el lenguaje de VE. supone en esto vn delito, para justificarse no
estará fuera deproposito hacer ver á VE. que ni ha havido tal Crimen, ni materia
sobre q.e recaiga. Con solo que VE. traiga a la memoria la serie de sucesos ocurridos
en nra. dolorosa situación, habrá quedado completam.te satisfecho délos puros procedim.tos de este ([consejo]) (cuerpo), y también lo será el Rey ante quien le seria
muy doloroso y sensible verse vulnerado sin mérito por informes de VE.
Según los Papeles públicos, o Gazetas deBuenos Ayres, y según todo lo que ha
— 293 —

�podido descubrir la perspicacia de VE., al Ayuntam.to nosele han dirigido sino tres
oficios: dos délos Cefes délos Insurg.tes y sitiadores, y el vltimo délos Diputados
de la Junta de B.s Ayr.s abordo déla Fragata Neréus de S.M.B., quando se aproxi
maron a este Puerto deseosos de comfe / renciar con VE. De estos documentos el
primero que exigía del Cavildo la rendición déla Plaza haciéndolo responsable como
á Padre de la Patria p.r los extragos y horrores que causarían sus Arm.s vencedoras
por la desgraciada acción délas Piedras; V.E. los recivió y abrió, hiñiendo dirigido
a este Ayuntam.to. El segundo q.e se reducía á pedir los equipajes de los veoin.s
que por sospechosos fueron expulsados de esta Plaza el 24 de Mayo, es verdad que
lo recivió el Cavildo, y también lo es que al tpo. q.e VE. dirigía vn Ayud.te á re
clamarlo, encontró este ados Capitulares que se encaminavan á instruir á VE. desu
contenido. El tercero, y que ha dado mérito á reclam.r el Cavildo sus dros., contenia
la solicitud de los diputados para que el Cavildo concurriese a la conferencia. El
segundo y tercero, no ablan déla rendición de la Plaza; y el primero lo recivió VE.
¿Cómo puede pues afirmarse sin equiboco que el Ayuntm.to sin aviso y consentim.to
deVE. recivió, y abrió vn Pliego del Gefe délos Insurgentes, por el q.e exigía la
rendición déla Plaza?
Sipor lo dho. no ha cometido un crim.n / el Cavildo, tampoco ha podido come
terlo por falta de materia. No le ocurrió al Ayuntam.to q.e el recivir Pliegos délos
Gefes de la rebolucion, fuera eclipsar, o disminuir las Altas facultades de VE.; p.r el
contrario creyó.que tanto por la Armonía, que es la maior délas fuerzas, qto. por el
carácter de representant^ de vn Pueblo, q.e esta haciendo los más loables sacrificios
y ([está]) dispuesto aderramar su sangre por sostener los dros. de la Nación, y del
Monarca, podia entrar mui bien con VE. en discusiones, q.e no serian indecorosas
a su Alta dignidad, y aun contestar por si solo a las barbaras propuesta de los Ene
migos, (acordado antes con VE.) ([pero siempre con anuencia, yde VE.])
como lo tiene de estilo. Negar esto al Cavildo es negar a los Pueblos la parte que
han tenido en las gloriosas revoluciones de España. Es suponerlos vnos meros ins
trumentos del poder, y no el mismo poder, compatible con la representación de VE.;
y es en vna palabra anular las providencias que tomó este Ex.mo Ayuntamiento de /
resultas de la Combulsion del 25 de Mayo en qup quiso interesar la Capital aeste
Pueblo; haviendo todas ellas merecido la soberana aprovacion, sin emvargo de
mandar en calidad de Gefe interino detoda esta Vanda Oriental el Brigad.r D.n
Joaquín de Soria, que por una interpretación acomodada a las circunstancias
([los Gefes en Capitán Gral.]) elevó el Gov.no ala clase de Capitanía Gral.
Si VE. cree que esto es atacar mas, y mas sus altas facultad.s; y traspasar
el Cavildo los limites desu instituto, y funciones no comprende este consejo a
que ha sido citado p.r VE. para hoir sus votos en las Ocurrencias del día. Este
procedimiento no ha podido ser un acto de mera vrbanidad y ceremonia, por que
sería ocioso hoir el sufragio devnos asistentes q.e ni podrán mover ni decidir.
Mas q.e acto de vrbanidad el Ex.mo Ayuntam.to ha estado persuadido que su
intervención es nn acto de (rigurosa) justicia, y que podía (reclamarlo) ([con
currir]) sin infringir los poderes e instrucciones, y sin comprometer ni el honor
ni el carácter deVE. El Cavildo encuentra en / apoyo de su Opinión que esta es,
y ha sido la decidida voluntad del Consejo de Regencia de España é Indias co
municada por el Ex.mo S.or d.n Eusevio Berdagi en 16 de En.ro del pres.te año.
Ningún punto mas de estado y de Alto y puro gov.no podia estar reservado
por las Leyes al conocim.to é inspección deVE. que el presente en que directa y
primariam.te se trata de salbar una parte imbadida del Patrimonio del Rey. Sin
emvargo previendo Su Alteza Serenísima el Consejo de Regencia por sus pro
fundos conocim.tos Políticos, los grandes incomben.tes que podían resultar al Es
tado en deferir a las tentativas de la S.ra Infanta D.a Carlota Joaquina, para in
troducirse en este continente vajo los especiosos pretestos de protecsion, y por mas
que sus miras no fueran otras que las de asegurar los dros. de su Augusto hermano
el Rey N.ro S.r se, dignó aprobar la conducta observada por este Ayun / ([Ex.mo
S.or Da María Dolores Escola en el expediente]) tamiento; y concluye mandando
que no siendo conven.te la introducción de. tropas Portuguesas no lo per
mita este Ayuntam.to. No puede pues VE- negarle al Cavildo lo q.e le
eóncedé el Consejo de Regencia; (q.do eso) ([y si]) en vn punto tan
delicado y. gravé ha podido tener intervención é influjo; no es fácil concevirse
por que 'sin transgredir, y perturbar las Altas facultades de VE. no haya podido
— 294 —

en semexantes momentos entregándole el referido pliego p.a su mas pronta con
ducción, y una or.n al Comand.te delaColonia p.a q. le subministrase ala Esquadra
Sutil los vastimentos q. pidiese por su justo precio q. fue lo único q. exigió
de n.ros ofrecimientos.
Se dirigen á V. el num.o deimpresos corres / pondientes para q. los circule,
y haga introducir dentro déla Plaza de Montevideo, procurando por su parte
acelerar la total conclucion de los negocios pendientes con aquel Gob.no y acordar
los medios mas adequados con el General Rondeau de facilitar sin demoras el
transito del Exercito desu mando, acia los puntos desde donde deben transpor
tarse á esta vanda.•- ..
Dios &amp; —
B.s Ay.s, 19 deoctubre de 1811.
Al D.or D. José Julián Pérez.
[Borrador en Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Go
bierno Nacional "Banda Oriental 1810-1814", X, 1, 5, 10].

[24. — Oficio del Gobierno de Buenos Aires a J. Rondeau, comunicándole que.
llegó J. J. Pérez con los Tratados celebrados con el gobierno de Montevideo
y que éstos quedan admitidos en todas sus partes^,
124 de octubre de 1811].
Hoy ha llegado á esta Capital el Secretario del Gov.no D.r D.n José Julián Pérez,
"con los tratados delatransacion de desavenencias con Montevideo que quedan
([sancionados]) admitidos poreste Gob.no ([en todas sus partes]), y lo han sido
por publica aclamación, con la celebridad correspondiente. ([Enterado VS. de este
negocio]). En su consecuencia previene á VS ([este Gov.no]) accelere sus marchas
como se le há ordenado anteriorm.te, pues cada dia urge mas la brevedad deellas.
Dios &amp;
B.s Ayr.6 24 de octubre 1811.
S. Geni en Xefe D. José Rondeau.
[Borrador en Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Go
bierno Nacional "Banda Oriental" 1810-1814". X, 1, 5, 10].

[25. — Oficio del Virrey Ello al Cabildo de Montevideo haciéndole saber que el
r • ••
Consejo de Regencia ha resuelto su regreso a España y nombrado Capitán
General de las Provincias del R. de la Plata a Vigodet].
[8 de noviembre de 1811].
'Por el Ministerio déla Guerra seme comunica con fha. de 26 de Julio ultimo
las RI. Ordene de que incluyo a VE. Copia; ella le enterará deque el Supremo
Consejo de Regencia en nombre del Rey Nuestro Señor, ha resuelto mi regreso
á España, nombrando de Capitán Gen.l de estas Provincias del Rio déla Plata al
Mariscal deCampo D.n Gaspar de Vigodet: doy á VE. por ahora esta noticia para
su respectibo cumplim.to. y sucesivam.te sela daré del día enq.e dicho Geni haya
de personarse del mando.•
Dios gue. a V.E. m.s a.s Montev., 8 de Nob.e de 1811.
Xavier Elio.
Ex.mo Cavildo de esta Ciudad.
[Archivo General de la Nación, Montevideo. Archivo General Administrativo.
Libro 570, f. 72].

— 299

�el Cavildo recivir oficios délos Gefes Insurgentes, y consultarlos con aquel celo
y Energía q.e se está mereciendo los elogios detoda la Nación. Lomas sensible
para el Ayuntamiento es que VE. le prevenga que se abstenga de semejant.s ínter"
pelaciones que equibale alo mismo que a imponerle vn silencio degradante, como
si el representar un Cuerpo tan digno sus dros., fuera vn insulto, vn atentado, ó un
Crimen. Concluye el ^Cavildo reclamando los referidos documentos, para perpetua /
memoria y constancia en sus Archibos, y para q.e los representantes déla Pos
teridad bean el mejor modelo del Eroismo, y Patriotismo, poniéndose ensus Actas
las contestaciones que devieron dar, y no pudieron disminuyéndose de este modo
sus glorias.
Dios Cue. a VE. muoh.s años — Sala Capitular deMontevideo a 29 de Agosto
de 1811,,
Exmo. Señor.
J. de C. = J. G. = F. X. F. = J. M. de 0. = J. A. de B. = J. (de las) C.
= M. C. = JJ. D. = J. F.co. S. = J. S. =
Con flia. siete de Septiembre saque testim.n triplicado del preced.te (/oficio/)
borrador por mandato verbal del Excmo. Cabildo en quatro fojas, y lo anoto —
Entrerrenglones = borrador — v.e — testado = oficio = no vale.
[hay una rubrica]
Al Exmo. S.or Virrey Dji Fran.co Xav.r Elio.
[Borrador en Archivo General de la Nación, Montevideo.
Archivo General Administrativo.
Libro 569 "Oficios y Contestaciones al Virrey Elio". Borradores, fs. 60-63] •

[17. —Oficio de J. J. Pérez a la Junta de Buenos Aires avisando que remite el Con
venio Preliminar • celebrado con los Diputados de Montevideo].
[8 de octubre de 1811].
Remito á VE. el convenio preliminar celebrado con los Diputados del Govierno de Montevideo álos fines de esperar ordenes terminantes de VE. p.a pa
sarles mi ultima resolución sóbrelas proposiciones que también incluio, y que
sobstienen con firmeza después de varias conferencias. Sin embargo la retirada
de nuestras tropas ala otra parte del Arroyo de S.n José no debe hacerse hasta
el regreso de este Correo, con todo espero q.e VE. tenga á bien despacharlo sin
perdida de momento porque su demora puede ocacionar incalculables perjuicios.
La necesidad de consultar á VE. con la posible anticipación las nuevas pretenciones de Montevideo no me permite dar á VE. una razón circunstanciada de mi
conducta que remitiré luego, que se haia concluido la negociación.
El Señor Vocal D.n Juan José Paso instruirá a VE. de algunas particularidades
que pueden dar idea del Estado y disposiciones délos enemigos.
Dios Guarde á VE muchos años. Quartel General de Arroy Seco, Octubre
8 de 1811.' .
• .
Ex.mo S.or José Julián Pérez.
S.res del Exmo. poder executivo.
[Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional.
"Banda Oriental 1810-1814" - X, 1, 5, 10].

118.— Oficio de Elio a Pérez prometiendo, bajo palabra de honor, garantías a los
habitantes de la Campaña luego de la evacuación^,
Í10 de octubre de 1811].
Bajo mi palabra dehonor podra V.S. asegurar á todos esos bavitantes que
desde el momento que vayan evaquanda esta campaña las tropas del mando del
— 295 —

�Gobierno de Buenos Ayres. quedan en plena livertad para restituirse si les acomoda
asus respectivos hogares, ó á esta Plaza; y que aninguna persona sea déla clase
ó estado quefuese se le perseguirá por las opiniones publicas que haya tenido
ni por haver escrito papeles seductores, ó insultantes, tomado las armas contra
la causa q.e he sostenido, ni por otro motivo qualquiera q.e pudiesen haver pro
ducido las circunstancias; pues todo quedará olvidado, sin q.e ni Justicia ni in
dividuo algunp particular sujeto á mis ordenes se atreva á quebrantar esta reli
giosa protexta y garantía, sin experimentar el rigor de las leyes; lo que también
ofresco hacer notorio oportunamente por medio déla imprenta.
Dios gue. a V.S. m.s a.s.
Montevideo, 10 de octubre de 1811.
Xavier Elío - S.r Diputado del Gobierno deBuenos Ayres D.r D.n José
Julián Pérez.
[Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional.
Banda Oriental 1810-1814. X, 1, 5, 10].

[19.— Oficio del Gobierno de Buenos Aires a J. J. Pérez remitiéndole ratificado el
Convenio Preliminar del 7 de octubre de 18111.
112 de octubre de 1811].
Con la brevedad que há sido posible, y exige V. en so oficio de 8 del corriente,
sele dirigen por éste Govierno ratificadas las estipulaciones que lo acompañaban;
en las quales aún que se advierten algunas anotaciones no trascienden (ala) ([en
la]) Substancia délos convenios y (si al) ([estipulados, y si al]) objeto de aclarar
unos conceptos que ([pudieran]) en lo succesivo (discernidos pudieran) desperar
([zelos en ambos go]) (motivos de desavenencia en ambos go) biernos ([con per
juicio déla común tranquilidad]). Desde luego proceda V. al cange de sus poderes
con las personas contratantes quedando advertido que por cartas separadas se le
instruye de como debe conducirse en su retirada, y la del Exercito.
Dios gue. á V. m.s a.s Buenos Ayres. 12 de Octubre de 1811.
S.r D.r D.n José Julián Pérez.
[Borrador en Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires. "Banda
Oriental" 1810-1814 - X, 1, 5, 10].

[20.— Oficio de P. Primo de Rivera al Gobierno de Buenos Aires, comunicándole
que como preliminar resultado de la Misión de J. Pérez ante el gobierno
de Montevideo, las tropas sitiadoras han comenzado a retirarse^.
[11 de octubre de 1811].

[21. — Orden del Gobernador Vigodet para que sean demolidas todas las construc
ciones de extramuros en el área comprendida entre la muralla y el tiro
de cañón].
[16 de Octubre de 18111.

ORDEN
La defensa de la Plaza, quando en algún tiempo puedan acometerla enemigos,
es del mayor interés para todo ciudadano, y el impedir que en algún asedio se
aprovechen de las obras exteriores para arruinarla, es una obligación del vasallaje,
y es una ventaja considerable para evitar los males que experimentó esta Ciudad
en la invasión de los ingleses, y que acaba de sufrir de las tropas de Buenos-Ayres.
Montevideo debe allanar su campo que alcanze el tiro de cañón, asegurando asi
su defensa, y el escarmiento de qualquier enemigo que la sitie.
Conozco que el demoler todas las casas construidas desde los cotos señalados
de mar a mar atrasará a muchas familias, y en la necesidad de verificarlo padece
mi corazón sobre el mas pobre de todas ellas; pero yo que aprecio a esas mismas
familias mas que a mi mismo las quiero libertar de los estragos de que no podría
conservando sus casas; y cierto que los habitantes de extra-muros de Montevideo
no son menos desprendidos y generosos, quando se trata de salvar la Patria, que
los de Zaragoza, de Cádiz, de Gerona, de Tarragona, Valencia, y otras Plazas de
la Península, que demolieron magníficos edificios, cortaron frondosas arboledas
y arruinaron lo mas precioso en la naturaleza, y el arte, haréis pequeño sacrificio
de derrivar vuestras casas desde los linderos antedichos. Confio en que lo haréis
en el termino preciso de diez dias, recogiendo sus materiales, que trasladareis
inmediatamente á el lugar donde mejor os pareciese convenir, fuera de dicho te
rreno, y no puedo persuadirme me obligareis á que pasados los diez dias contados
desde el de la fecha, dé una providencia executiva para demoler todos los edi
ficios, sin que quede uno en breves horas. — Montevideanos, vuestra defensa, vues
tro mismo honor, vuestra gloria exige esta medida para que los conservéis eter
namente.
Montevideo 16 de Octubre de 1811.
Vigodet.
[Impreso en Archivo y Biblioteca "Pablo Blanco Acevedo". Montevideo.
Bibliorapto 2. Cpta. 15],

[22. — Oficio del Cabildo de Montevideo al Virrey Elio, solicitando tome alguna
medida para impedir que el ejército de Buenos Aires en su retirada cause
perjuicios en la campaña e intente su despoblación].

Exmo. S.or
Ignorando si VE. ha tenido noticia del S.or Diputado D.r D.n José Julián
Pérez, después de su partida, le comunico pa. su satisfacción q.e como preliminar
resultado de sumicion las Tropas q.e sitiaban á Montevideo se hivan retirando
p.a S.n Joséé; q.e la comunicación de la Plaza con el Campo esta abierta; q.e
el S.or Pérez salió y volvió á entrar en ella; y q.e se le ha dado un Pasa-Abante
p.a q.e p.r este Bloqueo no se le embarase la comunicación q.e necesita tener con
YE. a fin de concluir el ajuste.
Dios gue: a VE m.s a.s.
Corbeta Mercurio en el Surgidero de Buen.s Ay.s fuera de Balizas a 14 de
octubre de 1811.
José Primo de Rivera. /
Exmo. S.or Gobierno de Buen.s Ayr.s.

[19 de octubre de 18111.
Exmo. S.or

[Archivo General de la Nación Argentina. Buenos Aires. Gobierno Nacional.
"Banda Oriental" 1810-1814. X, 1, 5, 10].

El Cabildo no puede mirar con indiferencia los clamores de una multitud
de vecinos, que despojados de sus propiedades por el egercito de Buenos Aires,
imploraron la protección de este Ayuntamiento, para que consulte un medio, q.e
los ponga á cubierto de tamaños males. Ellos representan que a los incalculables
daños, que han experimentado, durante el sitio de esta Plaza, se han agregado
(hoy) los que nuebamente sufren por el ([citado]) egercito en su retirada, que
no contento con haber admitido bajo sus vanderas, y con el pernicioso atractibo
de la libertad, una porción de esclabos, arrastra con quantos encuentra, y nada
perdona, que no conduzca, dejándonos en el mismo estado de escasez, y miserias
que antes.
El Cabildo está seguro de la verdad de estas quejas, y considera la conducta
del egercito (de Buenos Aires) como opuesta en / teramente á los artículos del tra
tado ([de unas consecuencias muy funestas a este Pueblo por lo mismo cree con-

— 296 —

— 297 —

�— L6Z
-uo^ aaja ouisiui oj jod ojqsn^ ajsa e SEjsaunj Xnuí SEpu^n^asuoa eeun sp]) opej
-en ^p sojnapje so[ e ajusunusj / u^ Bisando otaos (ssjiy souang ap) o^pjaáa jap
Bpnpuos bj Bjapisuoj A 'scfanb sEjsa ap pepa^A ej ^p oanSa^ Bjsa opj;qe;3 j^
•saine anb
sciJasiui ^ 'zasssss ap opBjss omsiui js us souopuEfap 'Bsznpuos on anb 'euopaad
npnu A 'EJjuanaua souienb uoa bjjsejje 'soqepsa ap uopjod Bun 'peiraqij E[ ap
oqtjaexte osopnuad ^a uoa A 'SBJspuEA sns ofeq oppiuipe jaqeq uoa ojuamoa ou
anb 'Bpejpaj ns na ojpjaija ([opeip]) [3 jod uaj^ns aiuaaisqanu anb eoj (Aov)
opeSaaSe ucq as 'bzbj^ ejss ap opis J3 ajuEjnp 'opeiu^uiuadxa ueq anb 'souep
sajqBjnsjesui soj b onb ueiuasaidsi sojjg 'ssjbui boueuiei ap ouaiqna b eSuod soj
a*b 'oipain un ^ijnsuos anb Ejsd 'oiuauuEjunXy aiss ap uopaajojd bj uojBJOjdun
'ssaiy souang ap oipaa^s js jod sapepaidojd sns ap sopefodssp anb 'soupaA ap
pnjijjnuí Bun ap saioiueja soj Bi^uajajipui uoj jejiui apand ou
jo-g •

— 96^ —

onjaiqog -sajiy souang -EunuaSay uopEj^ bj sp ¡Ejauag
e'usng ap oujaiqog jo*g "oj
/ *BJ3Ai]j ap ouiij^ asof
"II8I aP
e 9BZ![Ba 3P BJ3nj s-Xy s'uang ap 0J3p¡3ing ja ua oun3J3j\[
sp
•s-B s-ra 3^ B :3n^ 80ÍQ
•aisnfB js Jinpuoa ap mj b -g^
uoa J3U3) Biisa33u 3*b nopEDiunuioa bj asEJBquis sj as ou oanbojg sisa j-d a*b B*d
aiUBqy-BSBj un opBp Bq aj as 3'b A íbjjs us JEJlua b oiajoa A oijbs zaJS^ jo-g J3
s*b ÍEjiaiqB ej93 odiuB[) ja uoa ezejj bj sp uoiJBaiunuio^ bj ab ¡sssof u*g B*d
UEAiq as oapiAajuoj^ b ueqEpis 3*b SBdojj^ sbj uopiuras ap opBjjnsaj
ouioa 3'b uopaBjs;¡ES ns *Bd oaiunoioa aj 'BppiBd ns sp sandsap 'zaaaj
asof u-q j-q opBindiQ jo-g jap sppou opiuaj Bq -3^ is opuEJOuSj

ap ajqnj^o ap gf]
jo-g •omxg
'[uoionjqodsap ns ajuajut a mtnduwo vj ua soiMntiad
asne^ opojijaj ns ua saiiy souang ap orioiata ja anb Jipaduii ojvd vpipaui
nunSjo auiot opuojtjjjos 'otj^ Á^ui^f jv oap\aa%uoyi ap opj^qv^ jap opjfQ -

•oap;A3]uoj^[

[SI -Bld^ •% ojdBJOi^qig
na osaadmj]

O3UE[g

mUl8l aP

ap

• [asjvjpai v opozuatuoo utrq snuopnms sndojj so^ 'oapiaajuoj^ ap
otuafqoS ja ajuv zausj '[ ap -uoisi^^^ vj ap opojjnsad imnuiijaid oiuoj anb
ajopunoiunwoo 'saiiy souang ap oiuaiqof) jt&gt; ojaíiiy ap ouiijj -¿ ap otoifQ — *^

•[01 'S 'T 'X " tI8I-0I8I
"sajiy sousng -Eupus^jy uops\[ bj sp [Eaaua^ OAiqsiy ua

I"inuo

•tapoSiA
'II8I 8P

91

'aiuamea
-13^9 8i3AJ3saO3 so^ snb BJEd Bpipaoz Bjsa 3Six3 buo^8 BJisanA 'jonoq ouisiui ojj
-sanA 'csuaj^p BJtsanA 'soueapiAa}uo^[ — -9BJoq 83A3jq us oun apanb anb uis 'sopij
-íps so^ sopoj jajomap BjBd BApnsaxs Bi^uapiAOjd Bun ap 'Bqsaj B{ ap (a apsap
sopEiuoa sB¡p zaip eo[ sopesed snb b si3JB3i|qo sin auiJipBnsjad opand ou ^ 'ouajJ
•ai oipip ap Ejsnj 'jiusAnos 3sai33iBd so jofaui apuop jEgnj {3 b ^juaiuBjBiparau;
8i3Jepe[SBJi anb 'sajEua^Eui sns opuai3o33j 'SBip zaip ap ospajd ouiuuai ja ua
oj anb ua 01JU03 -soq^ipajuB sojapui[ so[ apsap sbsbs ssjjsanA JEAUJap ap
jonanbad siaieq 'aiie [3 í 'BzapjniBu ej n^ osopsjd sboi oj uojBumjjB A
sBpajoqjíB SBSopuoj^ uojbjjos 'sopijipa sosijinSeui ao^aijouiap anb 'sjnsuiua^ bj
sp sbzbjj sbjio A 'Bian^jB^ 'Bno2BJJBX 8P 'Buoja^ ap 'z;pB3 ap 'bzo8bjb2 3p soj
snb 'buib^ bj jbajes ap bjejj ss opuEtib 'sosoiaua^ A sopipuaidsap souaiu uos ou
oapiAajuoj^j ap so.inm-B.nxa ap ssiaciiqBq soj anb o]jap A í seseo sns opnBAJasnoa
Biapod ou anb ap eo3bjis3 soj ap JBiiaqij ojamb sbj ouisiin im b anb sbui seijiuibj
SBuisim 9BS3 b opaJdB anb oí oaad isejja SEpoi ap ajqod sbiu js ajqos uozejod iiu
333pBd OJJB3IJU3A 3p pEpiSaOBU BJ U3 X '8BIJIOIBJ SBipiHU B BJESEJJE JBUI B JEUI 3p
sopB[Buas sojoa soj apsap SBpinJisuo^ sbsbs sbj s^poi jajomap js snb oazouo^
•3i]is bj anb oSiinana jainbjenb sp oju^iuijeoss js A 'Bsuajap ns
¡se opuBjnSssB 'uouea ap ojij js azuBajB anb oduiBa ns jbubjjb sqap oap;.\3juoj^
•sajXy-souang sp sedoji sbj ap jijjns ap BqBSB snb A 'sss^jSui soj ap uoisbaui bj ua
pEpn¡3 bis3 O)u3ui¡jadx3 anb sajem soj jeiias Bjed ajqBj^pisaos bíeiu^a Bun sa A
'afBjjesBA jap uops^ijqo Bun sa 'ejjeuinJJB Bjed sajouajxa siuqo sbj ap naq33AOjde
ss oipasB unSjB ua anb Jipsdmi ja a' 'ou^pepnp opoj BJEd ssjsjui joáeiu jsp sa
'so3;ui3U3 BJJ313UIO3B UBp^nd oduisp unSjB us opuEnb 'bzbj^ bj sp Bsusjap e^j

N3OHO
•[1181 P

ap or]

ap
ojp ja X D/^ojniu vj ajjua vpipu^jdiuoJ vaio ja ua sojmuvijxa ap sauoto
•3m%suoo ^vj sopoj svptjowap uoas anb vjvd jspo^i^ jopvuu^qof) jap uapjQ — -j

uBijnf ssof u*q j-q rg
'II8T aP sJiqni^Q sp ^I •ssa^y souang s-b s-ui -^ b -sn8 soiq
jsp bj A 'Bpsjpaj ns us asJpnpuoa sqap ouioa sp aXnjjsnf
sj se eepBJBdas se]je3 jod snb oppjsApB opuBpsnb saiuBjEjjuoa sBuosisd sbj uoa
saaapod ene sp a^uBS jb -^ Bpaaojd oganj spssQ • ([pEpijinbuEjj unraoa Bjap opmC
-jsd uoa]) eoujsiq (oS soqoíe na BpusuaAesap ap soApom) ([08 soquiB na sojaz])
jBjadssp (uBjaipnd sopuuaasip) OAisaaans oj ua ([UBJsipndj) snb soidasnoa soun
jEJEjaB ap ojsfqo ([je is A 'sopsjndpsa]) (jb is) A soiuaAuo^ sojap EpuBjsqng ([bj
ua]) (bjb) uapuapsej) ou sauopeious esunSjB usuaiApB as anb unB sajenb bej na
í UBqBuEduioaB oj anb ssnopBjndpss sbj SBpe^ijpBj oujsiao^) ajsa jod ua3uip sjss
'ajuau^oo jap g sp opijo ns ua -^ a^ixa X 'sjqísod opis Bq snb pep3.A 3.iq bj U0^
'[im 9P ^iqnv&gt;o ap zi~\
'11X81 aP aiqmoo ap ¿ jap jvuivtijauj otuaauo^)
ja opvotftíVÁ ajopuaitrwai zauaj •[ •[ o sauy souang ap oujaiqoQ jap oioifQ — -^f]

•[OT 'S 'I 'X "f-181-0181 P
oujarqog •sa.ny souang -Bupus^jy uopBf^ bj ap jbjsus^
ssof wq J"Q aai^y sonangap oujaiqoj) jap opBindiQ j*g - oijg
TI8I ^p s-iqnjao sp oí 'op^
•s-e s-m -g1^ b -an8 soiq
•Eiuajdrat Bjsp oipsm jod aiusniBnniJOdo ouojou jaaeqj
uaiqiuBi anb oj ís^Xaj sej ap joSij ja jeiuauíijadxa uis 'bijuejeS X Bixaiojd esoiS
•ijaj Bisa Jeiuejqanb b basjib ss ssuspjo siui b oisCns jBjn^pied ounSjB onpiAtp
•u; ju Bpiisnf ¡u 3-b uis 'opepiAjo Bjepanb opoj sand ísBiauEjsunojp sej oppnp
•ojd jaAeq uassipnd s*b Bjsinbjenb OApoui ojio Jod m 'opiusisos sq 3*b Bsne^ bj
bj)U03 6EU1JB sbj opEuioj 's3]UB]jnsui o '83Joi3npas sajsded oiuasa j3AEq jod ni
opius] sXsq anb s^aijqnd sauoiuido sbj jod tuinSasaad sj 38 asanjanb opEjsa o
asBja Bjsp B38 Buosjad BunSuiuE snb X '.eze\¿ Ejsa e o '^ajE^oq soAp^sdssj snse
Bpouioae eaj ts asjmipsaj EjBd pB^aAij Buajd ua uEpanb 'sajXy sousng sp

�opD3j/ijDj a^opuapituau ^aia¿ •[ •[ o sa^iy souang ap oujaiqof) jap &lt;noi¡Q — •

— 86^ —
ap Bpuapupsaid í pnpiunqjnap soidpuud so[ uo3 sjsandsaj ns ua aiuan^as
-uo^ anj u*b ou-qo^ ajsa b asjBiuasajd ^ 'JBUBqtuasap osiq ojuaiuiiuaqE ja soujb^
-lunmoa ap ojuaiui je *b buubj\¡ ap jepijounap oipaui jod ej^aijj ap ouiijj
asof -g Jijns BZJ^njEjap aj-puEiuo;^ ^ap SEjaajo sejuejj sEjap opijBA asjaqnq
uoisiraaj E)uojd-seiu ns jBjSo[BjBd uij je ospaad .(opuais) (fanj Xj) oduiaii [ap
ojuainuadxa ^s a-b pEpaiJBJiuoj cjjod a^JOdsuEJi ns sjqísod anj ou ajuaranjiup
•auiui so^aijd soj opcüajiua asjaqnq ap í 'ouadma ajsa ap JBsadE SEtn íbiSix -^
a-b oipEdsap ojuoad ([]) jap EiouBjsun^p E[ ajuasaid jaua) opinuio sq ou
'b ap oluaiiuisouo^ ua tupuaA 'oapiAa^uoj^ ap ja neo sepnpjo^G sauopisodoid se[
ou-qof) aisa, Jod sopcjijuej -^ &lt;e uoiaiAjOAap as *b uo^ op^o {ap Eqjaj b^joj
. [rrí aP a^qnt^o ap ^i]
'[oi^^ua \9 ua
viouiop t&gt;¡ ap mm&gt;o ; opuvoijdxa X 'f^gf ap aiqm^o ap ¿ jap jvmiuijajj ja

*[¿9"99 'sí '69S
-py jcjaua^ OAiip.iy -oap¡Aajuoj\[ 'noiaB^j; ej ap [Ejaua^ OAjijjjy ua
jBdSB^ u-g io-ao^
nBJ.J 'Q ^SJJÍA "J0S
•zajBng asof ^= ouBzjojog ap o-dj^ uenf = bjso^
SBjap a^jof — ojjpsng ap o-uy UBnf = k83¡jq ap ubj\[
asof = JajJa^ jaiABX os-ubjj[ ^^ EpjE^ osuojapjj = saiulüq^ ap ub^of — "Jog
•ouixg =; XI81 3P 61 a'l30 ^ 'juoj\[ ap jB^niíds^ BjEg s-e s-ui -^\ b -an8 boiq
*([tI8I 8P ([81]) 61
ajqnpo í oap¡A3iuo[\[ ap jBjmidB^) BjBg -soub soqonin '^\ b apjBnS soi(j])
•sBpuapiACud sajofaui sbj sojja ap ([oinbasqo ua])
opijauaq e jEjdopB ejq^s 'saiuBiiqeq sns ap oiíjaní ja i 'ojqanj ajsa ap sasajaj
-oí sojapspaaA soj ([jofaraj) aaouo^ anb ([i sojuaiuipouo^ sns uoa]) ([g]) g\
opoj ajqog 'pcpaidojd ns ap jejsuos UEáBq a^b o^anj 'souanQ sns b ssjJESaaiua B'd
'aAJasaj sbj 'oiu^auo^ ja ua SEpipuajduioa ua^sa ou anb sapadsa SBuiap &amp;. 'soqsjasa
sojjanbB ap asopuEáJEjua anbBjsd "sajiy souang ap scdoai sbj ap o^jEqmaaa je
opBupsap ju^nj je Bpaooad 'opu^EJi jap sojn^paB soj ap BpBJa^ua 'anb 'uoisiuio^ Eun
ajqmou oujaiAo^) ja a*b 'opjiqB^ jap oida^uo^ ja na JEÜnj aouaui ja sdnao ou
oisandojd ui| [a jej^oj BJEd asjBiundB Bjaipnd ab eoipam souba soj ajiug
'(ajBdaj soj anb
epipaiu Eun ajdopB ([as]) sopBjsnfE sopEjBjj eoj jbjoia nis anb (ap) ([uijbj) g^
ap u-3BJapisuo3 (ej) b sojjBqaja ([ap jEfap ojuajiuBum^^ ajsa apand ou ^]) (ap
aíap opqB^ ja anb easd) EpuapuaoEjj Bqonuí ap sajBui soun soisa uog BdBj\[ jap ja^ajBdBsap EJEd isb3 á 'pupijnu EjnjosqB ([ap opsisa]) Eun ua
•ai uis oapiAajuoj^ í 'opeqojdsap i 'ouua^ ap op^jsa un ua ([oapiAajuoj^¡ ap])
BUBdinE^ bj jspanb b EjpuaA 'uanSis saj a*b sa.iaSnin ap SEJajua sbijiuib^ Jionpas
ap omaaixa je opusSajj (opEjjuooua ueq) ([B3Bq i ojjEqsa iu]) (opadoipBnb X)
BI3JB9 OJJB3 OJUimb U03 OpEJJSBJJB S3]UB OpUSIABl] "SJÁy Sg ap SEdOJ) SBJ E SOpOJ
sopiun i. 'u'SBjqod ns ueiujoj a-b s^juEitAEq soj ajjEd ejjo rd sopBAajqns i. 'so^sa
opuBjjB^ a*b 'soqEp^g eoj ap sossjq eoj ap aiJBd Bqanni ua apuadap SEorjqEj sns
ap ^a i. 'ojuauíoj 'oqpjn^ ns anb ¡ojqan^ ajsa ap opB[ijosB2 ja sa jEjuaijQ EUBd
-UIB3 ej anb bjou^i ou 3^ ( [ouisiui oj soiumáas ssiuap oj ua anb í]) SBjsq sbj ap
opina ja A uoue^ jap opuamisa ja jpuas ou B oppnpaj usiABq as ojos souiBqBJsdsa
a-b 'zBd bj ap so^^aja sajqEpnjBS soj a-b souiBUBqjasqo aqajq ua mj^[ ¿uoponp
•as o ssjanj 'psiunjoA J'd uan^is oj a-b A. sopE)Ejj soj ua sepipuajduioa UBisa ou
a*b saisadsa SBuiap í 'soqsps^ ap o^saj ja asj3Bj;x3 uEpand ou apuop ap auniuu;
jEÜn[ ja B3S o^pjaxg opinp ja a-b EJiajoi 38 is bjss anb? sopBjjnsa^ sa[B)Ej ap
ojapuas ja jss odoiaii p uoa apand ([B-piAOjd]) (pmpijos) Bisa ig -pBuaqij bj ap
uajnjjsip ([s-Xy sg ap]) ojpjaxg (opBjp) jap sBJapusq sbj ofBq sopE^sijB
soqEj^sa (otl) ap ojauínu ja a-b ([iijiuuad zEd bj ap oinbasqo ua oq^a Eq as
opnpEUiaf] I) japuajaid ss opinfjad opEpcmaQ) [uaífJEiu jy] ([uE^ipu; as anb
souBp soj ajBdaJ 'sopBjEJj soj jbjoia uis 3*b 'Epipara Bun ajdopE as 'Xajj;\ Jto-g
•ouix^j ja uoa opianas ap anbBJBd "^\ ap uopBJapisuoa bj b ojjsqaja ajuaiuaA

�66S —

•[z¿ 7 'oís &lt;"qn
•OAjiBjjsiuinipy jbjsusq OAiqajy -oapiAajuoj^ 'uops\[ bj ap [Ejaua^ OAiipjy]
•pcpni^ Bisa ap opjiAB^ ourxg
'II8I aP 8'&lt;l0M 8P 8 &lt;-A3juoj^[ 8-B s-ui -g-^ b -an8 soiq
•opuBiu jap asjBuosjad ap
j"U3^) 1¡&gt;!P a-bua eip pp jJBp BJ33 aj-iuBAisaans X 'orunjdum^ oqpssdsaj ns
BJBd Bpijou sjsa eaoqc jod -g^ 5 Xop ^japoS;^ sp aedsc^ u-q odraE^ap jBasuBj^
jb bjbj^ Bjap oiy pp ^BianiAojj sEjsa ap j-usg uEjidB^ ap opucjquiou 'BUBdsg b
osajSaa ini oipnsaj Bq 'Jouag ojjsanj^ Xajj pp ajqmou ua EpuaSajj ap ofasuo^
oinajdng p anbap BJEjajua aj bjjs íBido^ -g^ b oXnpui anb ap auapjQ -jjj sbj
omiijn oijnf ap 92 ap -eqi uoa Ejiuniuoa suias Bjjsn^) B[ap ouajsiuij^[ ja jo^
9P ^jqutaiaou ap g]
b ^&lt;/ "7 3P 'ÍT 7aP smDwaojj sd; ap
opojquiov X vuods^ o osaiSaj ns o^ansai oi( ^aua^ay ap ofasuoj
\a anb jaqns ajopuaiom¡ oapiaatuof\¡ ap opjiqu^) p&gt; ot¡^ Xaui^f ¡ap
f

"[Oí 'S 'I 'X "^8I-0T8I Fioauo BpuBgOT leuopBfj ouaaiq
•of) -sajiy souang 'Eupua^ay uoidb^ bj ap [BJaua^ OAiq^jy na
•nBapuojj asof -q aja
'1181 ^qn|D0 ap

ua VU30 'S

•sEjpap pcpaAaaq bj seui a8-in Bip EpE3 eand 'arui^oiJajuE opEuapjo sq a\ as ouioa
sei[jjeui sns ^japaoB ([ou-Aog aisa]) g^ b auaiASJd Bpaanaasuoa ns ug -([oíaoSau
ais^ ap 'gy^ opejaiug]^ 'SjuaipuodsajJOJ p^pijqap^ v.[ uoj 'uopeaiBpB e^tjqnd jod
opis UBq o[ Á. '([sajjnd sns scpoj ua]) ou-qo^ aisajod soputmpB ([sopuuoiDUBS])
uepanb anb oapiAaiuoj^ uoa sepuauaABsap ap uoiJESuiuji'pp sopujcj) so¡ uo^
UBi^nf asof u-q j-q ou-aoq pp ouoiajjag p jejids^ Bisa b op^iíaj[ eq ^ojj
'[USl aP

ap

•[$a%^vd sns svpoj 11a sopttiiupo uvpanb sotsa anb X
ap oujaiqoS ¡a uoo sopn^qapo sopDiujj sof uoo za^aj •[ '/ oSajj
anb aiopuvoiumuoo 'noapuo^^ '[ o sauiy souang ap ouiaiqo^) \ap oioifQ — '^

•[0T 'S 'I 'X '^8I-0I8I I*HO P^a,, IBnopBN oiuaiq
-sajiy sonang 'EupuaSiy uoijb^ b^ ap jBjaua^) OAiqsay na
nBijnf asof "(j Jo-q jy
•1181 ^P a-iqnjaóap 61 's'Xy s-g
— ]J SOIQ
B^93 B 3SJB]
-jodsuEaj naqap apnop aps^p soiund 9O¡ Bps 'opuBtn nsap o^pjaxg pp ojisuejj
p scjouiap uis jei[[ije} ap n^apuoy jBjaua^ p uoa sopBnbapB seui soipam soj
aB k ou-qo^ pnbB uoj saiuaipuad sopoSaa soj ap uopnpnoa jeioi bj jB.iap^E
ns jod opuEjnjojd 'oap¡A3)uo[^[ ap bz^j^ Epp oajuap jpnpojiur BSBq Á.
soj 'b BJBd saiuaipuod / sajJOJ sosaadniíap o-mnu ja -\ b ua^uip ag
•sojuaiuipajjo soj'u ap
oíSixa -b o^inn oj anj -b opajd ojsnf ns aod asaipid 'b sojuamusBA soj jpng
Bipenbsg bjb asBJisiuimqns aj *b B*d Binojo^Bjap avpuErao^ jb u-jo Eun í 'nopanp
•uo3 Ejuoad SBin ns B*d o^aijd opuapj ja ajopuB^aj]ua sojuaiuoiu sajuExauía^ ua

opipod B^Bq 011 -g \ap sapB^jnaB} ssijy sb¡ jBqjnuad S. 'jipaj^suEjj oís anb Jod
asJiA8.iuO3 jpB} sa ou ¡ofnj^ui a uoisuaAjajuí aauaj opipod sq 3abj3 A opB3ijap
ubi oiund ua ua ([ib X]) (osa opb) íEpuaaajj ap ofasuo^ ja apaauoa
aj 3-t&gt; oj opjtAG3 jb ajjsSau g^ sand apand oj^ -oruiBjunÁy ajsa Biim
-jad oj. ou Eosanánjjoj BEdojj - ap uopjnpoaiu; bj avusAuo^ opuais on anb
opuBpuBtu aXnpuoa í ío^uaiuiBj ([ajuaipadxa ja ua cjoasg 83Jojoq bijbj^ ^q jo-g
oui'xg]) / unÁy ajsa jod epeAJSsqo B^onpuoa bj JBqojdB ousitp 'as j-g oj*j^[ Xag ja
ouBuuaq ojsn^ny ns ap "sojp soj jEan^asB ap sbj anb sejio uBjanj ou sejiui sns anb
seui jod X 'uois33iojd ap sojsa^ajd sosopadsa soj o Tea ajuauíjuoa ajsa ua asjpnpoji
•UI BJBd 'BUinbBOf EJOJJB^ B'Q B^UEJUJ BJ'g BJ 3p SBAI)B)U3) SBJ 8 JIJ3]3p U8 OpBJ
-sg jb jBijnssj unipod anb saruaquio^ui sapuEj^ soj 'so^ijijoj eoruipouoa sopunj
•ojd sns jod epuaSajj ap ofasuo^ ja smisiusjag Bzaijy ng opuaiAajd o^JBAUía
uig -^ajj pp oiuomiJiE^ pp Bpipeqmi a)JBd Eun JBqjBS ap bjbjj as aj-uiEusuiud
X B)3aJip anb ua aiuasaad ja anb *3A9P uopaadsui a oruipouos jb 6a.íaq sbj jod
opBAJasaJ jBiss Bipod ou'aoS ojnd X O]jy ap X opBjsa ap sem ojund uniu;\[
•oub svssjd jap oj-ug ap 91 na i^spjag oíA^sng up jo-g om'xg ja jod BpBJiunuí
•03 SEipuj a BuBdsg ap BpuaSay ap ofssuo^ pp pBianjOA Bpippap bj opis Bq X
'sa Bjss anb uoiuidQ ns ap oXodB / ua Ejjuanaua opjiAB^ jg 'g^VaP J3J3BJB3 jb iu
jouoq ja iu J3]aaiojdmO3 uts X 'eauopanjjsu; a sajapod soj jiSuijjui uis ([juana
-uoa]) (ojJBUiBj^aj) Bipod anb X 'Epijsnf (EsojnSu) ap o^sb un sa uopuaAJaiui
ns anb opipEnsaad opBjsa Bq ojuiBiuníy oui'xg [3 pEpiuBqiA ap ojob 3*b sej^
•jippap iu JaAoiu UBJpod iu 3-b sajuaisisE souAap oiÜEj^ns p Jioq osopo suas
anb jod 'biuouisjss X pBpiu^qjA BJam ap oj^b un Jas opipod Bq ou ojuaiiuipaaojd
3]sg 'Bip pp SBpuaJJnjQ sbj ua sojoa sns Jioq BJEd -g^^ jd opEip opis 8q anb
b ofasuoD ajsa apuaadiuo.i ou sauopunj X 'ojn)i]su; nsap sajiuiij soj opjiAB^ ja
JBSBdsBJl X Í9-pBJ[n3B^ SB]JB SnS SBtU X 'SBUI JE3B1B S3 O)S3 anb 33J3 -g^ Ig
•JBJ^) BIUBJldE^) ap 38BJ3 BJB OU'AO^) J3 0A3J3 (['JBJf) UB^ldB^ U3 83]3^) SOJ])
sEpuEjsunojp sbj b EpBpouioaB uopB)3JdJ3)ui Bun Jod anb 'Buog ap uinbBof
U-Q J-pEgug J3 JBJUaiJQ BpuBA^ E1S^ BpO)3p OUIJ31UI 3]3f) 3p pspiJBS U3 JEpUEUI
•ap oüJEAiua uis 'uoiaBAOJdB EUBjaqos bj oppaaaiu sBjja SEpo) opuaiABq íojqanj
ajsaE jB]idB3 bj jBs^jaiui osinb anb ua oXep\[ ap 5 pp uoisjnqino^ bj ap sBijnsaj
/ ap oiuaiuiBiunXy ourxg ajsa ouioj anb sEpuapiAOjd sbj jejnue Bjq^jBd búa ua sa X
•'3A 9P uopEjuasajdaj bj uoa ajqi^ednioa 'japod ouisiui p ou X 'Japod [ap sojuauínaj
•su; 80J3OI eouA sojjauodne sg 'Buedsg ap s^uopnjoASJ sbsoi.io¡2 sbj ua opiuaj UEq
anb ajiEd bj sojqsn^ soj b je^su sa opjiAB^ jb ojsa ^Egaj^j *oji]S3 ap auaij o[ ouioa
(["3A 8P^ 'BpuanuB uoa sjduiais ojadj) ('g^y uoa sajus opupaoaB) '9081ra
-aug soj ap Ejsandoad sBJBqjsq sbj b ojos is jod jEjsajuoa unB X 'pBpiuSip B]jy ns e
SBSojoaapui UBuas ou a*b 'sauoisnasip ua "g\ uoa uaiq muí jBJiua Bipod 'E3JBuoj\[
pp X 'uopEf^ bj ap *sojp soj J3u3)sos jod 3j3ubs ns JEuiBjjapE ojsandsip ([B^sa]) X
soi3i|ij3B8 S3jqt¡oj SBUI soj opuapEq Bjsa 3'b 'ojqanj ua ap s-juBjuasaada^ ap J313BJB3
ja Jod 'oib 'SEzisnj scpp joieui bj sa anb 'Biuouuy bj jod ojubj anbo.^aja oiJBJjuoa
p j*d í'3\ ap sapEijnoEj ssjjy sbj jmuiuisip o 'jesdipa Bjanj 'uopnjoqaj ej ap sajay
sojap so^aijj jiApaj js 3-b oyiunjun^y jb oujnso aj o^^ -EijajEiu ap ej^ej jod ojjaj
•3UI03 opipod Bq ooodiUEj 'opjiAE^) ja / UHUua un opi)auiO3 Bq ou *oqp oj Jodfg
¿bzbj^ Epp uopipuaj
bj Bi8;xa 3-b ja jod 'sajua^jnsuj sopp 3]3f) pp oS^ijj ua ouqB X 'oiApaJ *gA3P
ojuipuasuoü X osiab uis oj-mjun,íy ja anb o.ioqinba uts asjBiujijE sand apand 00103?
'3A 9}Ap3J oj ojaiuud ja X íezbjj bj ap uopipuaJ Epp usjqs ou 'oaa^jaj X opunSas
jg -Bpu3J3]uo3 bj b asaijjnauoD opjiAB^ ja anb BJBd sopondip soj ap pmpijos bj
Eiuajuo.i '-sojp sns opjiAB^ p j*uibj33J b o]ij3ui opEp sq anb X 'oaaajaj jg -opiuajuoa
nsap 'g^ b Jinjjsui b UBAEUiuiE^ua as anb E3JBjniidB;3 sopB ajsa ojiuoaua 'ojjbuibj^
-3J b ai'pnXy ua EiSuip -g^ 3-b -odi jb anb sa oj uaiquiBj X 'opjiAE[) js oiApSJ oj
anb pspjSA 83 'oXbj^[ ap f^ ja bzbj^ Ejsa ap sop^sjndxa uojanj sosoq^sdsos jod anb
s-upaA soj ap safcdinba soj Jipad b spnpaj as a*b opunSas jg -oj'UiBjun^y ajsa ^
opiSuip opusiuiq 'oijqB X oiApaj soj -g'^ ísEjpaij ssjap uopjB EpBpBJ^sap bj jod
SEJopajuaA s-uiay ens UBtJBsnBS anb sajojjoq X soSBjjxa soj J'd eujbj bj ap aJpBj b.
omo3 ^jqBsuodssj ojopuapBq bzbj^ Epp uoiaipuaj bj opjiAB^ pp EiSixa anb ojsmiJd
p sojnauinaop sojsa 3Q "g^ uoa jspusj / ajuioa ap sosoasap ojjanj sisa B uojbui
-ixojdB as opusnb '•{J'IVg ap snaja^¡ bib^bj^ Epp opjoqB s-jXy s-g ap Ejunf bj ap
sopEjndiQ soj^p oran [A ja X 'ssjopsijis X saj-8jnsuj sojsp ssja^) sojap sop isoiaijo
S84J ou¡8 opiáuip usq ajasou oruiBiunXy jb '-g^ ap Bi3B3idsjad bj juqnasap opipod

�126.— Oficio del Virrey Ello a la Junta Gubernativa de Buenos Aires haciendo
consideraciones acerca de la validez de su título de Virrey del Río de
la Plata]..•
[9 de noviembre de 1811].
Exmo. Señor
Si el desprendimiento expontaneo del titulo que VE. estraña en mi mani
fiesto, el de mis Empleos, y otros muchos sacrificios estando en mi mando pu
diesen concurrir á cimentar la paz, el orden, y unión completa de estas Provincias
á su Madre Patria, todo estubiera hecho: pero me admira á la verdad q.e VE.
ignore no puedo hacerlo.
El Titulo Proviene de Reales Despachos librados p.r la Regencia de España é
Indias, por el Gobierno de esa Nación de quien VE. se considera parte; y a la
verdad Yo tengola misma facultad de coartarme el Titulo, comode darme á mi
mismo otro de Virrey del Perú.
No alcanzo por q.e este dictado se oponga como VE. "dice al espiritu del ár
tico 6. délos tratados concluidos; él explica los limites que devo mandar por
ahora, y nada habla de Títulos: La misma razón tiene VE. parapretender que Yo
no mehaya llamado Virrey délas Provincias del Río déla Plata, que si lo
pretendiera VE. del Virrey de México; y si Solo el derecho déla fuerza hade
justificar todas estas pretenciones, con dolor repito a VE. ¡Hay de estas infelizes
Provincias! y ¡Hay de VE. mismos! Con mi pronta ida á España queda ya VE.
libre / del compromiso en quanto el titulo demi persona y acaso como lo opino
no tendrá VE. que darlo á otro; pero D.n Gaspar de Vigodet tiene el titulo de
Capitán General délas Provincias del Río déla Plata, y se verá VE. con este
Gefe en igual tropiezo. El titulo solo, no arguye mando ni posesión; lo mas ar
güirá un derecho á ella; así es que el Rey de España seha titulado siempre Rey
de Jerusalen, de las dos Sicilias, y de Gibraltar; sin que los potentados á q.e estas
posesiones correspondan se los hayan disputado, y eso que ellas están muy cimen
tadas porlos años y porlas distancias; circunstancia q.e falta mucho á la auto
ridad de VE.
Yo, ni ninguno en mi caso puede tener esta deferencia sin hacerse reo de
su Nación; mas si VE. comprehende queesta mutación puede estorbar o entorpezer el efecto de una obra tan útil y benéfica álos hombres, VE. puede por sí
dar el manifiesto como guste, pues Yo no lo variaría jamas. Si el alejarme de
estos Países de un modo que ya parece imposible los pueda otra vez pisar; si
las pruebas de desinterés y amor á ellos que tengo dadas á VE. me autorizan para
aconsejarle; dígnese VE. oirme que nadie hay que pueda hacerlo con tanta im
parcialidad.
Busque VE. pronto apoyo del Gobierno de España, entable con el su Corres
pondencia y pretensiones, y pronto se convencerá VE. de q.e los Sentimientos
del Gobierno Español, y los de la Nación entera sonlos de / una Madrepara con
sus hijos.
Voy á España repito á VE., y ya conlas armas defendiéndola contra esos
usurpadores pérfidos, y ya en la corte como agente deVE, siempre mehallará
deseoso de cooperar ala conclusión de la grande obra q.e ha comenzado VE.
Dios gue. a VE. m.s a.s.
Montevideo, 9 de noviembre de 1811.
Exmo. Señor Xavier Elío.
Exma. Junta Gubernativa de Buenos Ayres.
[Archivo General de la Nación Argentina, Buenos Aires. Gobierno Nacional
"Banda Oriental 1810-1814" - X, 1, 5, 10].

— 300 —

�I0 —
ap 9OiuiuiOQ X soijoiiua; soj Eajuo^ eun^lje uoisajSB uajuaju; ou sajXy souang
X oapiAaiuoj^ ap sou'qo^ soj anb ^p sasap as anb a*3B3ijqo B[ b ojuBnbug
•ejbjj as anb ap uopsajjpBd bjus OAisnpxa X 'ooiun opom un ap opinjjuí Bq ou
SEsan^njao^ sedoj^ sbj ap epuasaad bj anb n^ tupuaAuoj g-g anb Bjadsa opuiujij
oteqe {a 'sajBqurj ap apucj rg ourxg [B ubisuoo pcpauoiou X pepiaA sXn^
soqoaq so^sa ^03 -sasXBj so[[anbE ap sosanaaj soj ap opuAud 'jEnjjE uopBnus
ns ua une 'asaauaiusui apand ou s-aXy s-g anb ap uopaiAuo^ B[ b ^ 'sandsap
UBq asanb mtnf ap une X Bzidnj, ap ossd ajueuodnii / jap bj 'isoioj
{^ 'BquiEqBqDO3 'ojniQ 'zbj bj ap Ejsinbuoiaa B[ b 'XjpisB3 ap ovxg jap
jejoj uop^iujsap X uoisaadsip B[ b 'aipauaXo^ jBJaua^ pp opueoí je ma¿ pp ojp
-.i axg p jod ompjn oiunf ap OZ I9 spinSasuo^ Bjajduio^ bijojsia bjb 'jBpuasa seiu
opom pp X 'eXnquis as uaiquiej aihxa 'uopejBpaQ Bjsa oqjaq eq as anb uoj ezanb
•uejj buisiui b^ 'osa^ns aisa ua opiuaj Bq 'H'V'S 3n^ bboiiojS ajjEd bj ua anaiA
•U03 anb odmai] omsiui jb ojaj •u-3BJBj3ag EAanu eun Bpesn^sa sa omsiui oj jod
: ojiBJBjaap ap uopaBjspES bj uaaij X opiuai eq 'oapi\aiuoj^ ap ja apuadap anb jap
jousdsg ouqof) jap opB^ipajjB X ompi^aj oubSjo 'opBuiaij oCsq ja :ajqe}iqnpui
sa jenpe uopEjijpEd bj b opmquiuos eq SEsanSnjaoj sBdoj} sej ap Epuasa.id bj
anf) •ofijxnB ns opBtpijos Biq^q as uainb ejjuo^ s^^y s-g rd ^jubiuji EJEáznf as
í 'BpBsnosa aaajed uopBJBj^aQBtsa sand isb :ojio3os ns OAmqo &amp; omejaa^ anb
oijg ÁaJJi^ jap SBJJB3 sbj aod sopeangasB ajuauiE)3[draoa A euajd uEjsa jouBds^
ouojujaj^ ja ua eEdojj sns aEJjua opuEui anb uoa EpijsnC bj A 'H'V'S 9P BUÜJ
•03 bj appEpiuSip A ojoaap jg VXSaildSaH 'BnB(i8a aP Bpua3a^ bj ap Bsajdxa
uapjo jod o^daoxa 'JJ'V'S 9P soiuiuioq A souojuaai soj bjjuoo Bun^jB uoisaj^e
oqaaq ap JBjuai ou b sajíy soucng A oapiAai / uojM 3p s'qo^) soj usn^ijqo as a'b
A 'asisnvoaja ap EqEJB s'b uopE.iiji.iBd bj oiqap as SEisa ap spuasojd bj b anb A
'sEdoaj sns JEJjua opuBín 'H'ys anbuo^ spijsnf bj saa^y souang A oapiAainop^ ap
soj aod E^Oiiojaj as a*b 'H'V'S aP Buoao3 KI 3P PI!P!U^!Q A ojojap ja
BJEd BpuBjjodui; Btnns ap sa an^) o*j :s-]U3in^is soj uos Bznog ap
Q Q j^ jb sopBpunmoa sojn^pjB soq uopuajdsa A Bzaanj ns Bpoi ua
so^nqujB sojjaq sojsa EJEAJasuos 'euBdsg Bjap oSiuiy A ojsnf aa.iaJBd ap osojaz
aiuamesojuoq ubj 'ajuaSajj adpuu^ a-g -onij ja anb ap BZUBJadsa bj ua 'uoiuido Bun
jeuijoj o^anjapssp apand sajBnb sbj ap E.)ja.)B SBjjanbB ajqos sauopeAJasqo SBunS
-jb jaoEq ap pB^asqij bj bjbuioi as opeuuij ofBqB j^ *sopBsaJ3]ui ubi UEjsa sopoj
anb na B'^ijaiui Buanq ej jBpijosuoa b anb 'BtuouijBq bj UEq.iiu A (ajdiuais EJBd
asJB^jndas u^ijyqap anb) sap^pisoraiuB jEjpnsaj e seiu Japua^ usupod 'sauoiu
-ido ap pEpisJAip Eun ajuauíBUBsa^au ubbj^ opuaiqap anb A 'epBj^ua ns ap oiaf
-qo jap SEuagE 'Bauopuajaad ap aiuas Bun ^azajqB^sa 'Bznog ap o^aiQ u-q jbj^u
•a^) jb opB3jE3ua Bqas saJBqui^ ap apuo^ rg oui-xg jap bjo(,^ Euiiijn EpEjp
bj ua Bsaidios BunSjB uo^ j^a ap souaoi opipod Bq ou opBnijij ofsqE ja opo^
U03 -SBpuiAOJj eEpEiaEjgsap SEjpnbE ua uapjo jap ojuairaiaajqBjsaj je 'jouoq
o^uBia^eq aj anb 'opom un ap opuanjuoj jaq^q rd 'EjouEdsg u'jBjyj bj ap pnnj
-bj8 bj ap uoisaadxa bj opEuuij ofBqE jap e.í opiApaa opuaiqBq ísauuiajos sedj
sauoiaBJBjaap sns e pEpuuJojuoj ua A 'eppsnC ua japua^ajd m jEasap anb ajiBpanb
apand BpBU 'jouBdsg ouoiuaai ja ua sBdojj^ sns ap BpBj;ua ej ap sajuE eqBjjBq as
anb ua soaiibj^^ souiuuaj soiusim soj ua san^n^o^ oiuaiqo^) ja opE.iojoa A 'ojund
ajea opBzi^Eajj •^EiánjJO^ ap BUOJO3 ej b sa^uapauauad asBp buisiui Ejap sej A
ejej^ bj ap oiy jap sajojjiuiij sjuiaojj sbj sspoi aa¡ua pBjsauB Buanq A BiuouuBq bj
Eppajqe;saj apanb 'jeuijo| A 'Eipijdxa u'OBjEpap Eun j*d anb ap 'opom ja b3a
s-aoj¿ SBjjanbB ap ajaf) ja anb oa^d a^uaiuaAuoa oj Bjí ojuasa sq san^nuo^ o*qog
jap soasap soj uoa asopuBuuojuo^ 'opot uos 'ajuauuouatuE jauodxa ap Ejuoq bj
opiuai Bq anb sauozEj sbj jod 'saiAy souang ap E^unj" bj A b^bj^ ej ap oi}j jap
sepuiAOJ^ sbj ap Xaj.n\ omiijn ja ajjua u'^uaAuoa Eiunjn bj ua sasanSnuo^ soj b
sopipqajduio3 a|uaui[EnjjjA ouios Biapisuoa A 'opEjapisuoo Bq opemiij ofsqB ja
anbuny •aiuaujoa jap o-x jap BJjan^ ej ap A opB^s^ ap o-jajaag A o-jsini^ o-fasuO3
'sajEqui^ apao3 "Jg om-xg jap jeptjo ejo\[ bj aq^ou laAe jiApai ap Bjuoq
ej oqnj B3*jB3 'J\pg ap o-iuaj¿ o^jsiuij^ A O"jxg op'Aug opBuuij ofEqE jg
'UISl P ^qvtapi^ ap f]
•[lounds^ oiiOtLun jap
sosanSmuod svdojj soj ap vpDjnaJ vj ^p pvptsa^^u nj auqos sauotonuaptsuoo
sajm(Uiq ap apuo^ jn otnjj nsn^ ap sanbjof^ /ap opifQ — -¿z]

vj uod opunwvjjaj Xajjt^ ^ oapiaajuoj\[ ap opjjqo^ jap or^ifQ — •

— Z6Z —
osodanb Bj^npuoa bj a-b souaui ou '-g^ ap jBm^e pmpi[osX aCsn^naj jg
•EpuiAOjj sajuBjjodui; ssisap
opuBmja pBpijiqBsuodsajjC uopaajrp ira ofEq opuaiuod 'oqsaq Eqam Áag ja a'b
BzuBijuos bjb ouSipui EUEqaiu asai]uisuo3 Bjas is anb 'opipBnsiad ajuauíarajij
AOjsa A 'sauopunj A oinjiisu; nsuo^ ajqijBdmoaui opoj jap sa 'sopo^au ap assja A
SEpuBjsunjjp SBisaua jauaj "g ^ apuajajdanb uopuaAjaju; E^ "SEpuiAOJj o 'sbzbj^
SBjap sajopEuiaqo^ sojap oi^ajap ns ua A 'sajsjauaS sausiidsa A saXaiJi^ soj ap
uopjadsu; a O)uaimpouo3 jb saXaj sbj jod a^uauíEoiun spEAJasaj oujaiqoii oijb X
ojnd ap X opEjsa ap anb souam Epi:u Eija^Eiu eun ajqos jaXe ap bijbo ns aod aasq
am anb Bsoaoiapuia 'Euniaodoui uopuaAUOoaa bj 'g^ ap sbj b eu^Sb sa otuo^ isb
'sapBijnsBj X pBpiioinE im b opeisnCe o^uaimipanoad un anj 'saa.^y souang ap Bjunf
ej oi^npuos nú aod -g^ b oí^iaipanb opijo jap japod ¡ui ua uopua¡aa B'^
•[1181 P oisogD ap ¿I]
•[pnpiuojTtD ns ap samuij soj ap onuap vjpnn^ua vjun[ n¡ ap sogaijd soj ap
oj anb opuaiua^sos oapiaaiuoj^ ap opjiqo^ jo otj^ ^a-ut/i jap oioifQ — -j;]

"[01 'S 'I 'X " ^I8I-0t8T Pinauo
ouaatqo^ -saaiy souang 'EuijuaSay uopEf^ bj ap [Baaua^ OAiqoayj
•BAiiBuaaAnf) jeuoisiaojj Bjunf •Btuxg
/ -ossb^ asof uenf "zaaaj oeijnf 9sof ao-g ^saun^ oíao^aa^ -q jo-g -omxg
'II8I 3P oi'^y ap 9J snaaaj^ ^H-UTS aP "V8BJ^ s-b s-m -g^ b -anS soiq
*bj3a eje souaazcq E-d ajsa sotuBjadsa 'o^uatA ap b)[bj aod O-Aaiuoj\[ apj^
sopBaouiap X íEpuajajuo^ bj aod BpuBjsuj Eajsanu e oijg aapaJJB ou aod uoisimo^
bj ossans opiuaj jaABq ou ap osiab -g^^ e souiBdppuB 'Esa [(ap)] osaaSaa ap aq^ou
bj sp aqjou bj ap jt sbj e B-j^Ba^ Eisa ap oprjsoo je BSBd anb qjanf) j^ U03
•[ÍÍ8Í P oisoSv ap 9í]
•[oj^^ Xa^Ji^^ ja ajuo uoistwoj oj osaons opiuai
uaqDi{ ou opwodiopuo ojun[ oj o saiiy souang ap sopomdiQ soj ap opifQ — -pi]

[3

-py jEJaua^ OAiq^jy -oapiAajuoj^ 'uopEj^ ej 3p [luaua^ OAiq^ay us Bido3]
= -oijg ^aiABx 03-nBj^ u-q Xajj;^ jo-g om-xg jy =;
zsjEng jasof = ouBZJojog ap oa-uEjjj u^nf = u^anQ jasof uEnf = BJS03 janSi^\[
= 8B.ia.ue3 SEIaP 3^jof = ojjpsng ap oiuoiuy uenf — EiJajjQ sp januBj^ jasof =^
iaiia^ JsiAB^ O3-uejj[ = EiDjeg osuojap[j = B3jidoq3 sp ainbeof = azuo X sojuap
-oq^o jiui ap / azao^Ej o;so3y X 'oapiAajuoj^ ap JBjnj;dB3 BjBg r= 'g-yV 8P ojanpuo^
ja jod sopiüuip opis UBXeq aj asEp ns ap anb seuiap soj X 'uopuam oqoa eq as
anb ap 'opijo ja opj;qE3 jb jBSBd au^ip as anb -g-^ ap o^uaimeiunXy ajsa afixa
oijos je auanoo BJEd 'sajBSaj ssm SE^sajoad sbj uoj X ojsandns aisa ug -sajuaonpuo^
UEas a'b SEpuapiAoad sbj jepjosB BJBd 'sopiuA sopo] aod asjaAES 3A3p O^uaimB)
•unXy je aiu3uie)33Jip EpjSi.np uo^saS bu^ -jouoq jsp SBpuas sej ap asaBiAsap uis
'ejja uoa asiapu3]a BJBd zsdB3 bjb opjiqB3 ja 'Ejunf Bq-p ap sauopisodojd sej
uasanj anb sbj uasanj X 'opijo oq-p ap njiaídsa ja aganj jBnb bss opsopuBAaasaa
saaopiSajj sop X 'ojoa oaamud ap spjeajy ao'g je ajuamjEqaaA "g1^ opeaiunmo^
eq jouai orna X saaXy souang ap Bjunf bj EiSuip ajanb oí^yo ja -g-^ jod opiuajaj
opuaiA 'oap;A3juoj\[ 3p opjiAE'j ouaamauaq jb uoisnjuos ap opEusjj Bq 'Eip jap osas
-qns jg -spuaiuap jsa^ bj ap ssidoad SEpEiS X 'sajouoq soj ouBiaqos {ap oppaaaui
Bq saaqiup soma aod 'ojqsnj jap sa^aij sem X 'sosojaa sbui sa¡uBjuasaadaa soj uoa
auaij g-^ a-b Bjsnpuos ejap opeaquiose Bisa opjiAE3 -om-xg ajsg -jouag -omxg
•[rrsr 3p

ap
souang ap 0}un[ vj jod opmaua oiotfo un ap

�S.A.R. sino por orden expresa de la Reg.a de España, el abajo firmado no puede
menos de manifestar toda la sorpresa, y sentimiento profundo que le ha causado
ésta propuesta p.r su naturaleza, por su novedad, inverosimilitud y podrá añadir
con toda franq.a por su inutilidad. Si se verifica como ha deseado el E.nio. S.r
Conde de Linhares de orden de S.A.R. el restablecim.to déla amistad en toda
la extens.n délas Provincias limítrofes de ambos Payses, p.a cuya explícita De
claración el abajo firmado tiene ya dados algunos pasos ¿qual puede ser el objeto
de semejante Declaración? El abajo fir / mado puede asegurar y se atreve á ga
rantir al Gobierno Portugués que las armas Españolas no cometerán, sin provo
cación, agresión alguna contra los territorios de S.A.R. Jamas habría podido sos
pechar, y sobre todo en las actuales circunstancias pudiese desearse entre dos Na
ciones Amigas, y tan interesadas en serlo, una declaración de esta naturaleza tan
injuriosa p.a ambas; pero ya que han podido obscurecerse por un instante los
Sentim.tos que debieron haber hecho imposible su concepto, el abajo firmado no
puede menos de hacer saber al Ex.mo S.r Conde de Linhares que los Agentes del
Gob.o Español penetrados de su justicia característica son tan escrupulosos en
respetar los derechos reconocidos de otras Potencias, como zelosos en la defensa
de los suyos propios.
2.a Que con relación á los Territor.s neutrales al Este déla Laguna Merín,
en que se dice haber los Portugueses establecido algun.s estañes asi como al
Oeste donde los Españoles se van adelantando no se moverá duda de parte de los
Gob.nos confinantes, y sedejarán estas questiones y las demás que pueda haber
deLimites de las Fronteras á la decisión de los Gobiernos de S.A.R. y da S.M.Cat.ca
quando des / pues de la pacificación general de la Guerra actual en Europa, ó
antes pudiesen entrar pacifica y tranquilamente en semejantes examenes.
RESPUESTA. Las tropas Portuguesas seg.n las profesiones mas solemnes en
que se halla empeñada la Real palabra del S.r Príncipe Reg.te entraron única
mente asocorrer á Montevideo y á restablecer la tranquilidad turbada por la di
ferencia de opiniones políticas entre aquella Ciudad y su camp.a. Así pues, el
artículo que precede nada tiene que ver con el citado objeto y no puede ni debe
ser parte del ajuste que se desea tanto mas que para ello se supone en el Gob.o
de Montevideo una autoridad q.e no tiene, y que pertenece exclusivamente al
Soberano. Los Gefes Españoles juran, .y son responsables al Rey, y á la Nación
de la seguridad, é integridad de los territorios que se ponen baxo su Gob.o por
consiguiente tienen el derecho de emplear todos los medios legítimos al efecto,
y la obligac.n de no permitir intrusiones ó usurpaciones. Esto son principios ge
nerales. El abajo firmado tiene una opinión demasiado exaltada déla justicia del
Gob.o Portugués para rezelar que la accesión á ésta su demanda pudiese pro
ducir en sus efectos la posesión de algún territorio / o territorios que no le perteneciese según los tratados existentes, y los limites reconocidos.
3.a Que las Concordatas existentes entre las dos Coronas p.a la entrega de
Desertores y Prófugos sean observadas puntualmente p.r ambas partes: que serán
puestos reciprocamente en libertad los Portugueses y Españoles aprisionados en
el territorio Español: que se dará demisión á todos los Portugueses que con plaza
voluntaria ó forzada sirvan en el Exercito Español.
RESPUESTA. Ningún pacto ó convención hecho sobre éste y otros puntos
p.r las autoridades subalternas de que se trata ahora pueden tener la solemnidad
y la fuerza que los tratados ó convenciones ya existentes. El abajo firmado en el
tiempo que ha tenido la honra de residir como Env.o Ext.o y Minist.o Plenip.o
de S.M. Cat.ca cerca de S.A.R. el S.r Principe Regente ha recivido del Gob.o Por
tugués reclamacn alguna especificada en los términos necesarios para que pu
diese ser efectiva. Este silencio le hace esperar no ha existido infracción de
parte del Gob.o Español. Ojala que ésta conducta hubiera sido imitada y se
habrían ahorrado mucha sangre, muchos millones, y los desordenes que han afli
gido á las Provincias delRio de la Plata. El abajo firmado / conviene en que la
observación fiel de las estipulacion.s existentes sobre este punto será muy útil
y ventajosa p.a las dos Potencias interesadas pero para esto es necesario quela
execucion sea puntual, religiosa y reciproca p.r ambas partes.
Si los aprisionados de q.e trata el Ex.mo S.r Conde de Linhares en el mismo
artículo son los Prisioneros hechos por ambas partes en el curso de las ultimas
hostilidades el abajo firmado presume no experimentará dificultad ésta demanda.
— 302 —

�— EOS —
*soujB3iji)Jom e'd ojusijc oqanu Eqep
sa[ EjaABiniJ^j euiixojd bj Eporaojuí oSje jas Biqap soidpuud soje uops^sa bj
s'bans 3*b J'd 'eijsajoin uig -soenuaq sns e je^sajoui ed a'b 'jsiaáaA e*d sopenjis
ui:qni38 sera anb Epajed'siE^ jap sajEJniBu sezanbu sejag souanp a'b J'd 'biissj
-ora uis :sojnuiBj]xa sopctuis sajajan3;j&lt;( í 'uopjO3 jbq uopsjqod Bsouuaq X BjsBq
E[ua sopouioj seui sajajJEn^) soj opEdppue ciqnq saj ezajejnieu E[ a-b epajBd
a'b J'd 'eijsajotu ais opeaitsqQ 'ajje J3g pepisa^au ms u'DEjqo^ ej sg aopnjjsap
í'Bpsajoui fiis opcupsqo opis nn a^ sapBpiuiBjB^ sbj avraBAipaja uiun^ag
'pB}^B3[ nS J3U81SO9 J'd ESOJ / SIlS OpB3IJU3ES Eq 38
'eai^uop^ ns b ^ij a'b A. 'BJqBpd ns Ji^diuna sqes ogcpui:g A. 'adi[a^ u'g af| pi:pn¡.)
bj a*b 'gVA ? -[^punuB ap u'^^bjsubs b^ auai¡ áo^j -uopiquiE eje japs^ o'eipij
•jad eje Jiqum.ins anb sajaB'SBUinj sns ajjua ojauíijd UBiJBi^ndss as 'saiuuiíqcq
ens ^'Epua^sixa buisiui ns Ejuuajajd a-b 'S'V'A ? Í!P ^^duiai^'oiA as Bisandxa seiu
op'b A'soSssij saJOÁEui sop^ oipaní ua 'soidpuud soj apsap ab 'o'piAajuoj^ jai]
c[ ^pjanaaj o^jBqma uig-oi^ujjtiEU pp n3SEjqi[ E[ Á'eiuamJO] bj uasaiArnuo^ a-b
soi^ixnc BqBjadsa ^jtuuoiun uainb ap Á'EzuEjadsa ns Epcjjp Biuai uamb ua'ajpBiu
ean uoo e-d efiq Eun asEsn pspjSA 3Q afEti^ua^ ajsa ap a-b ouEJjxa bjs oi^
•pEpnr) Ejsa e unqEJjao sa^JBd s^po] j*d ^'b so^saij soj
í oiL^ay a]sa na u-jn[OA3}j ej Bp^q sojuaotora J'd a'b sosajSojd boj ajopuaurjaj
•gVA aP niuídsa p jejijimoiu a-b seui oq^aq Eiquq on oap¡Aaiuo¡,\[ ¡nbs ejsc^j
Jouag ouiisiuajag
'UISl 9P ajqui^Mp ap fí]
•[oijis ^p sminsai
ap oapiíisjuo^f jorf SDptifm s^pmiri^ftp sn^ oputujon smpu/ a vuodsg ^p
ap oí^suoQ ja ajuv oapia^tuoj^^ ap op^íqoj pp um^ojuas^^day; — -g^]

•[oapiAajuojij — 'sBpnaj^ ^ sapEpiuEiunjj ap pEjjnaB^ ej ap
SB3UO1SI^ ssuopE3p93Auj ap ojnjiisuj pp SBidoo-ojo^ ap OAiqajy p ua Z^/I o'u
•PJO 'I6¿ '"J^^ 'II • S " t • X • ZI8I-II8I pnuaiJO EpnBg — -lEnopEjvj oujaiq
•of) — "sajjy souang —• •Buuuaéjy uope^^ b^ ap ^jaua^) OAiq^jy ua d
'II8I 3P 3^quispiQ ap f oJiauEf ap oijj == ofni^ cse^ ap
— jEjnJijJEd uopEuiijsa ns ap A.
'oiadsaj oj^e ns ap ^auoisajdxa sb^ sajEquiq ap apuo^ j-g om-x^ je jeaoubj
uoisEao Ejsa ap ojsná uoa EqoaAOjdB as / opuuij oCEqs [g 'BpuBjjodini
ubi 3p sopo) BJEd ss uopBAJdsuo^ c^ña 'sas^B^ eojpnbB ajius p^isiiuE Enanq
S. 'BiuüiujEq zed E] e Ejqi^Ed Eun na í 'sanSmao^ O'qo^) p J'd Eooda EjjanbE
ua SEqjaq sauuiajos S3noi83|ojd sbj b 'SEsanSnjJo^ scdojj sej ap cpuj}ua ej ap
opBJBjasp ojafqo je so^ojeub souiuijai soj e UBup i. 'uanbijipout as JEpuEiu ap
pBpuoq bj 'yg Eipuaj a^uaüa^ ad¡.iuu(j j'g ja '}j'yg b sBjJBAaja saJBqui^ ap apuo^
j-g ourx^ ja asopusiAJis anb Bjsdsa Eznog ap o^ai(j 'Q b SEpE.nunuioj sauoi.wn.ij
•su} sbj ajqos SBpidBj sau'AJSsqo sns ¡se juqjuüj ap sandsap opBuui} ofEqc j^
•o^aadsE ajsa oCsq ajuaiuiund ajim soj
a^txa sanSnjJo^ o-qo^) pp ouisrra saj^^ur ja ¿ cjijijod EUEg bj anb ^ 'souBjaq
-og uos on sou'qo^ soisa anb aiuasaid opiusi asjaq^q aaajEd ou ojad '-s-Áy s*g ap
jap sojio us oap¡A8)uoj\[ ap o'qof) pp sosb^ soiJap ua apuadap eznog ap o^aiQ
•q jBjauaf) je opua^ns ueq as anb sauopuajaad seijea sbj ap o^^aja |g -p^puníá
•3g bj 3)uauijBn^i BjaAOuiojd iapo8;^ jBjaua^ u-dB^ ja anb A. pejjn^tjtp ejeiuant
•uadxa on avied ejauíud ej anb jBjads^ ap ss Á 'Bpuemap e^sa ap ojsnf oj opoi
ozjanjsa uoa epnp uis bjbá / ode oapiAaiuop\[ ap oujatqog jg — 'VXS3fldS3H
•saj.íy souang ap ovxg ja ua sopeajdma sasan3njjotj soj e sopinq soAEjasa
soj uEjE2ajjua as ouioj ise 'sai.íy souong ua sosajd sasanSnuoj s^iuBpjamo^
soj B sope^jBquia sauaig soj ueJinipsaj as Á 'pEjiaqi[ ua Bjpuod as anf) ^P
•BJjap X
jej^[ ap sopiAjag soj ua saued SEquiE jod Eaojdpaj bj asopuapo^qEjsa 'ajuaiuaA
-uoaui Bjq^q ou opcuuij oCeqB ja amnsajd sopezjoj opis Jaqeq uBiipajae anb sojb
e3oj anb ojjod a ^uopua]ajd ajuEfamas anbijqsnf anb eunÜjB uopBjndiiss eisixa
aaj ou sand iSBjouBdsa SEdojj sbj ua opiAJas opcuioi UEÁEq ajuaniEUBinnjOA
anb sasanSnjJOj soj b epns^ij o uoisimap ap as anb ap orasira oj jp^p apand o^^

�Seguram.te fue efecto De la Próvid^ q.e vela sobre la conservac.n De este
pueblo haberse celebrado el Tratado de pacificac.n De 20 De Oetub.e Del pres.te.
Prescindiendo De los particulares De sus artículos debemos confesar, q.e á no ha
berse celebrado aquel tratado, y á no aproximarse las Tropas PortuguesasJVlontevid.o era ala hora De esta otra Sagunto.Solo p.r sus escombros,y sus ruinas se
hubiera sabido q.e existia este Pueblo fiel.Es necesario confesar este principio
para / deducir, q.e en esta America también tiene el Soberano Zaragosas, y Geronas.
Si tiene, y puede Montevid.o pretender la igualdad en el mérito,si convenimos
en q.e los extragos De la guerra nolos causa precisam.te el Cañón,ni la Espada
Sanguinaria,y q.e la fidelidad.y valor no solo se quebranta p.r aquellos, sino p.r
la fuerza irresistible Déla miseria y De la ambre, habiendo estado Montevid.o
quasi próxima á exalar sn ultimo aliento p.r la absoluta privacn De los articulos
De primera necesidad^s indubitable q.e su mérito debe igualarse al De los Zara
gozanos y gerondinos.Los q.e sepan q.e los naturales De estos Payses creados,y nu
tridos en el abundante y diario alimento De sus Carnes,no tuvieron en Cinco meses
un equivalente q.e supla su carensia, deben inferir q.e privados absolutam.te De
ellas estaban próximos á tocar el punto De la desesperación. Faltándole al hombre
el alim.to natural, y áq.e lo acostumbran Desde su lactancia.pronto desfallece,y no
solo es Soldado incorregible,sino Ciudadano inutil.El recurso álos casuales acopios
De^ Carnes salada / eran un lenitivo aparente,y no avituados á esta clase de alim.os,
ya empesaban las fiebres, é intumesencias á hacer un sordo extrago. La estac.n Del
Imbierno contenia sus efectos,y á haber continuado el Sitio hasta la pres.te ca
lorosa situac.n,era preciso ó sucumbir ala fuerza, ó perecer. Esto ultimo era el
juram.to mil veces hecho, y otras tantas ratificado p.r el Pueblo.
Era el Sitio destructor sin necesidad Del arte, pues aunq.e con solo sus lineas
de circumbala.n y contrabalas.n mortificaban á la Poblac.n; sin embargo habian los
enemigos, p.a aterrarnos situado una Batería de quatro Cañones De grueso calibre,
cuya continuada explosión há deteriorado los edificios, y causado como es indis
pensable varias desgracias enlos fieles habitantes.La Plaza se empeño varias veces
en destruirla,ó interrumpir sus fuegos,pero toda tentatiba era superflua,se vurlaban de n.tros conatos,y daban á entender q.e no solo tenían intelig.a sino espí
ritu p.a sostenerse.Desgracia es q.e el valor no lo emplearan en afianzar una unión,
q.e hiciera / mas robustos, y fuertes los exfuerzos Delavalerosa aunq.e afligida
Nación.
Por ultimo. Serenísimo S.r,podemos asegurar.y lo decimos con un dolor acerbo,
q.e los males q.e ha sufrido este valeroso Pueblo no podran repararse en medio
siglo,aunq.e VAS. quisiera con sus abundantes recursos y sabias Provid.s consultar
tantas ruinas. No podemos calcular aq.e ascienden los perjuicios,pero montan á
millones.La banda Oriental De Montevid.o la mas rica p.r sus producciones era
acaso la mas vella porción Del Patrimonio Del Rey.En unaPalabra era la Tierra
prometida.Pero ya no se ven ni hombres.ni producciones.Los habitantes De ella
abandonando sus hogares han seguido al Exercito Sitiador hasta situarse enlos
limites q.e demarcan los tratados De pasificac.n.En el Tpo. Del Sitio,y en su re
tirada incendiaron.desolaron, y consumieron q.to constituía su opulencia. Ya no
hay brazos q.e cultiven:también han desaparecido los hombres dedica/dos ala
Pastoril p.r cuya razón no existe un vecino q.e pueda contar con sus pingues haziendas.Solo aparece sobre este pavimento, el orroroso aspecto Déla desolac.n; y
p.a q.e acabemos De perder las esperanzas,no tienen estos habitantes aq.n volver los
ojos,cuando no p.a reparar al menos p.a contener el ímpetu De tantos Salteadores
y alevosos, q.e es el nuevo fruto De las ferases Campañas De esta Vanda. V.A.S. debe
proporcionarnos los auxilios q.e conserven este resto precioso aunq.e sea en su
estado decadente.Este es el premio q.e los representantes del Pueblo exigen De
V.A.S. aunq.e no estaría por demás un distintivo q.e fuera un eterno documt.o
Del honor.dela fidelidad, y del mérito.
Dios gue la importante vida De Y.A.S. los muchos y felices an.s q.e la Cristiandad
ha menester p.a su mayor aumento.
Sala Capitular de Montevideo y Diciembre 11 de 1811.
Serenísimo Señor.
[Borrador en Archivo General de la Nación, Montevideo, Archivo General
Administrativo, Caja 735].
— 304 —

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="7">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="304">
                  <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="39">
              <name>Creator</name>
              <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="305">
                  <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="45">
              <name>Publisher</name>
              <description>An entity responsible for making the resource available</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="306">
                  <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="40">
              <name>Date</name>
              <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="307">
                  <text>1947-1989</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="47">
              <name>Rights</name>
              <description>Information about rights held in and over the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="308">
                  <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="44">
              <name>Language</name>
              <description>A language of the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="309">
                  <text>Español</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="51">
              <name>Type</name>
              <description>The nature or genre of the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="310">
                  <text>Publicación periódica</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="37">
              <name>Contributor</name>
              <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="903">
                  <text>Lic. Pablo Darriulat</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="892">
                <text>Las relaciones entre Montevideo y Buenos Aires en 1811. - El virreinato de Elío (Continuación)</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="893">
                <text>¿Qué motivaba  que  desde  el Campamento  de Arroyo  Se despachara, el 10 de agosto, un comisionado hacia Montevideo? El  movimiento de las tropas portuguesas en territorio español para liar a Montevideo había causado inquietud entre los jefes insurgente antes  de iniciar  un  ataque  desesperado y decisivo a fin de evitar un fracaso que pudiera traer consecuencias graves, Rondeau optó por el camino menos riesgoso: la conciliación. &#13;
</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="894">
                <text>Paris, M. Blanca; Cabrera Piñon, Querandy</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="48">
            <name>Source</name>
            <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="895">
                <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias /Universidad de la República. Montevideo : FHC, UR , 1948, Año II, Nº 3 : p. 189-304</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="896">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="897">
                <text>1948</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="898">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="899">
                <text>Español</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="900">
                <text>Publicación periódica</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
    <tagContainer>
      <tag tagId="27">
        <name>Facultad de Humanidades y Ciencias</name>
      </tag>
      <tag tagId="57">
        <name>Historia</name>
      </tag>
      <tag tagId="33">
        <name>URUGUAY</name>
      </tag>
    </tagContainer>
  </item>
  <item itemId="39" public="1" featured="1">
    <fileContainer>
      <file fileId="91">
        <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/f85750fa71228e03c377e3a5d54121ab.pdf</src>
        <authentication>0e6b2b642d17e1d348f4d75800eec08f</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="5">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="52">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="363">
                    <text>LECCION
DE

INAUGURAL
DE LA CATEDRA
BIOLOGIA EXPERIMENTAL

Todas las verdaderas vias de la investigacion tienen comienzo,
pero no fin: son infinitas en una sola direccion. .. Se entiende cual es
el sentido. En una de esas vias que iniciara el celehre Malpighi, conocl
al Dr. Rodolfo Talice. Era un amanecer feliz del clinico y del hombre
de lahoratorio. Enfehrecido con la ohra de Krogh y el capilaroscopio,
estudiaha los trastornos capilares en las enfermedades del sistema
nervioso. Nos encontramos en el Instituto de Neurologia, creacion del
superior espiritu de Ricaldoni. Operahan sohre el dos inducciones
inmediatas: la del Prof. Angel Gaminara, nuestro primer parasitologo,
y la del notahle galeno que dirigia el Instituto. l Que ilia a prevalecer,
el lahoratorio 0 la clinica? Invitados por nuestra Facultad de Medicina, llegan a Montevideo los sahios franceses Brumpt y Langeron.
Durante tres meses, trahaja con ellos todas las horas del dia. Y la vocacion de Talice por la clinica queda definitivamente conjugada con
su vocacion por la Biologia experimental.
Por otro camino hahia iniciado su carrera docente en esa simpatica persona que es dohIe, estudiante y profesor...
Estudiaha Medicina y enseiiaha, en el liceo, idioma castellano. Luego, en su misma
Facultad, fue Ayudante honorario del Lahoratorio de Parasitologia,
para ascender, por concurso de meritos, a ayudante interino, y por
concurso de oposicion, a ayudante titular ... En su carrera de triunfos,
ocupa muchos cargos de responsahilidad, llegando por concurso de
oposicion, a profesor agregado de Historia Natural medica y Parasitologia, hace ya veinte aiios. En 1935, por competencia notoria, asciende a Profesor Titular y es nomhrado, al mismo tiempo, J efe de
Seccion del Instituto de Higiene, del cual desempeiia actualmente la
mh-direccion. Integra el Consejo de la Facultad de Medicina y desde
hoy, por sus meritos, regenteara la catedra de Biologia experimental
de la Facultad de Humanidades y Ciencias, en cuyo nomhre tengo el
honor de hahlar ahora.
EI Dr. Talice curso Zoologia y Botanica en la Sorhona; Mi-

�crobiologia en el Instituto Pasteur y en el Colegio de Francia;
Helmintologia en la Welcome Foundation de Londres ... Cultiva
preferentemente la Medicina biolOgica 0 la Biologia medica. .. Es un
medico-biologo con una obra importante en Biologia parasitaria.
Muchos biologos han abierto el surco desde la Medicina. Asi acontecio
('.on los creadores del nombre, Treviranus y Lamarck. Por esas relaciones, Singer considera al padre de la Medicina, Hipocrates, tambien
padre de la Biologia. La raiz no es unica, pero no cOlTesponde discutirlo aqui.
La Biologia esta siempre creciendo, diferenciandose, rectificandose
e integrandose. Lo que ya es, asombra, y 10 que se presiente que sera,
da vertigo. Y todo no esta en 10 que es y en 10 que se presiente.
Numerosas son las obras y numerosos los titulos honorificos del
Dr. Tadice. Entre sus triunfos, mencionaremos e1 "Premio Clurens", de
la Facultad de Medicina de Paris; el Premio Soea y el Premio Dighicro
de la Facultad de Medicina de Montevideo. Su cultura es compleja,
como conviene a un profesor y a un invcstigador.
Quien supiera nada mas que la asignatura que enseiia, no podria
enseiiar bien ni siquiera esa asignatura. Y nadie domina cabalmente
ninguna materia y menos el grandioso mundo de la Biologia. Ademas,
para saber Biologia hay que saber much as otras cosas que no son
Biologia. Todo profesor que 10 sea de veras, enseiia mas y menos de
10 que sabe. Para enseiiar, naturalmente, es muy importante saber;
pero no es 10 mas importante. No nos precipitemos: tampoco 10 es la
Pedagogia en su doctrina estricta. Claro que el contenido de la enseiianza es capital. Y eI va junto con las maneras de aprender mas que
con las maneras de enseiiar. Lo mas importante es, pues, la capacidad
de aprender del profesor, su dominio de metodos y tecnicas, su agudeza
de observador, su sagacidad critic a, su induccion espiritual, su orientacion, la enseiianza de "claves" para moverse en el gran mundo como
un hombre verdaderamente despierto, no como un sonambulo (para
muchisimo de 10 que es la Naturaleza, e1 hombre se mueve como un
sonambulo), enseiiar por problemas, no solo por asignatura...
Esas
condiciones que son eminentes en los grandes profesores, no son extraiias al Dr. Talice. Y mucho me place seiialarlas.
Lo primero es el plano en que se vive la vida del espiritu. Loa
imperativos de la Facultad de Humanidades y Ciencias son la originalidad y la profundizacion, 0 si se prefiere, la profundizacion
en 1a
originalidad y la originalidad en 1a profundizacion. .. Sin investigadores, sin creadores, sin profundizacion, sin originalidad nuestra Facultad sera nuestra, pero no existe ... Su nombre seria falso.
Debemos tender -y sera la mas alta mision docente de nuestra
Facultada que los alumnos se transformen en discipulos y los discipulos en maestros y a que nadie reproduzea 10 que puede produeir y
sin la funestisima actitud de originalidad versus cultura, se afirme la
norma cervantina: Lo que yo se deeirme no buseo a otro que me
10 diga.
Hay much as maneras buenas de iniciar una facultad como esta.

�Al juzgarse la forma que se prefirio y que se desenvuelve mejor de

10 que puede creerse con la perspectiva de otra forma de iniciacion,
no debe olvidarse que sus recursos son extremadamente restringidos.
Se obtendra un mayor presupuesto. EI proposito de todos es tratar
a los profesores no solo como medio, sino tambien como fin, de suerte
que la Facultad exista para 10s alumnos y para 10s profesores, 0 sea,
para que los unos y los otros encuentren el clima y los medios que
favorezcan la obra original. Es esa su superior existencia para el pais,
sienrlo algo nuevo en el mundo de la cultura.
Cierto que puede surgir obra de trascendencia casi de la nada y
del sacrificio. Pero 10 uno es imprevisible y 10 otro, ilegislable.
Se trabaja sobre todo con las ideas y la pasion que las enciende,
asi como con los hechos que las sugieren ... y luego, la cimentan.
POl' ejemplo:
-Ia idea 0 la ocurrencia de contar las estrellas, de catalogarlas,
a primera vista parece un absurdo, una tonteria, un idiotismo 0 una
locura, y esa simple ocurrencia fue Ia primera base cientifica de Ia
Astronomia ...
-Ia idea 0 Ia ocurrencia de contar los cromosomas, aparece carente de toda trascendencia, casi una estupidez, empero, de ahi nacio
Ia Citologia genetic a ;
-Ia idea 0 Ia ocurrencia de pesar el aire ... habra parecido un
entretenimiento de espiritus ociosos, de ilusos, de dementes, y desde
Torricelli adquirio una importancia inesperada ...
-Ia idea 0 Ia ocurrencia de introducir Ia balanza en Ia Quimica
ha hecho de Lavoisier el fundador de Ia Quimica moderna, casi, diTiamos, de la Quimica.
-Ia idea 0 Ia ocurrencia extravagante de oil' nuestro cuerpo, creo
el metodo de auscultacion del cual no puede ni podra prescindir jamas
el medico, hizo justamente celebre a Laennec.
-Ia idea 0 la ocurrencia de golpear con Ios dedos sobre nuestro
cuerpo, como quien explora Ia mayor 0 menor cantidad de vino que
hay en un toneI, creo el metodo de percusion, del que tampoco podra
jamas prescindir el medico ...
-Ia idea 0 Ia ocurrencia de introducir el termometro en Medicina,
creo una practica medica absolutamente imprescindible ...
-Ia idea 0 Ia ocurrencia de hacer cortes seriados del cerebro, da
inmortal permanencia a Stilling;
-Ia idea 0 la ocurrencia de aplicar el metodo de Golgi al estudio
del sistema nervioso de embriones singularmente de animales de exigua
talla, fue la piedra fundamental de Ia inmensa obra de CajaI;
-Ia idea 0 Ia ocurrencia de someter el espectro a la influencia
de un campo magnetico, sin resultado en las tentativas de Faraday, es,
con Zeemann, uno de Ios principales fundamentos de Ia Fisica-matematica moderna ...
Es obvio que nada de eso se hace con dinero. Y puede suceder
y sucede que el espiritu se ausente pOl' su presencia y que invocando

�Al juzgarse la forma que se prefirio y que se desenvuelve mejor de

10 que puede creerse con la perspectiva de otra forma de iniciacion,
no debe olvidarse que sus recursos son extremadamente restringidos.
Se obtendni un mayor presupuesto. El proposito de todos es tratar
a los profesores no solo como medio, sino tambien como fin, de suerte
que la Facultad exista para 10s a1umnos y para 10s profesores, 0 sea,
para que los unos y los otros encuentren el clima y los medios que
favorezcan la obra original. Es esa su superior existencia para el pais,
sienno algo nuevo en el mundo de la cultura.
Cierto que puede surgir obra de trascendencia casi de la nada y
del sacrificio. Pero 10 uno es imprevisible y 10 otro, ilegislable.
Se trabaja sobre todo con las ideas y la pasion que las enciende,
asi como con los hechos que las sugieren ... y luego, la cimentan.
Por ejemplo:
-la idea 0 la ocurrencia de contar las estrellas, de catalogarlas,
a primera vista parece un absurdo, una tonteria, un idiotismo 0 una
locura, y esa simple ocurrencia fue la primera base cientifica de la
Astronomia ...
-la idea 0 la ocurrencia de contar los cromosomas, aparece carente de toda trascendencia, casi una estupidez, empero, de ahi nacio
la Citologia genetic a ;
-la idea 0 la ocurrencia de pesar el aire ... habra parecido un
entretenimiento de espiritus ociosos, de ilusos, de dementes, y desde
Torricelli adquirio una importancia inesperada ...
-la idea 0 la ocurrencia de introducir la balanza en la Quimica
ha hecho de Lavoisier el fundador de la Quimica moderna, casi, di·
riamos, de la Quimica.
-la idea 0 la ocurrencia extravagante de oir nuestro cuerpo, creo
el metodo de auscultacion del cual no puede ni podra prescindir jamas
el medico, hizo justamente celebre a Laennec.
-la idea 0 la ocurrencia de golpear con los dedos sobre nuestro
cuerpo, como qui en explora la mayor 0 menor cantidad de vino que
hay en un tonel, creo el metodo de percusion, del que tampoco podra
jamas prescindir el medico ...
-la idea 0 la ocurrencia de introducir el termometro en Medicina,
creo una pnictica medica absolutamente imprescindible ...
-la idea 0 la ocurrencia de hacer cortes seriados del cerebro, da
inmortal permanencia a Stilling;
-la idea 0 la ocurrencia de aplicar el metodo de Golgi al estudio
del sistema nervioso de embriones singularmente de animales de exigua
talla, fue la piedra fundamental de la inmensa obra de Cajal;
-la idea 0 la ocurrencia de someter el espectro a la influencia
de un campo magnetico, sin resultado en las tentativas de Faraday, es,
con Zeemann, uno de los principales fundamentos de la Fisica-matematica moderna ...
Es obvio que nada de eso se hace con dinero. Y puede suceder
y sucede que el espiritu se ausente por su presencia y que invocando

�10s mas puros ideales, se exploten estos a favor del mas opaco utilitarismo. Un temor de males asi habra sentido Bradley, director del
Observatorio Astronomico de Greenwich, cuando la rein a de Inglaterra,
despues de visitar su instituto, Ie manifesto el proposito de mejorarlo
economicamente. "Rue go a vuestra Majestad -contesto
entonces
Bradley- desista de su proyecto" y dio esta razon: "Si el puesto de
Director da ventajas en dinero, no seria mas un astronomo quien 10
ocuparia" ... Similar observacion anota Einstein en el prologo a una
obra de Planck.
Notable ejemplo de obra grande con instrumento pequeno y sencillisimo, es la Optica de Newton. j Que magnifica labor realizo con
IIll simple prism a ! EI genio y otra epoca. .. Pero no, todos y siempre
pueden hacer mucho con poco. Nada justifica no hacer nada. Esto no
deben olvidarlo nunca los jovenes, los profesores, jovenes y no jovenes,
y quienes se sientan inclinados a la investigacion. Los gobiernos no
eleben acordarse nunc a de la obra salida de la nada y del sacrificio,
de la pura cabeza y del puro apostolado: ellos tienen la obligacion
elf' dar recursos para la investigacion y la creacion artistic a ...
Sin mayor tradicion es posible "acomodarse" en medio de todas
las tradiciones y no ser menos, sino mas original, pero sin rccurso
lcomo se organiza 10 que requiere recursos? .. En una Facultad moderna, seria necesario un presupuesto anual no menor de cien mil
pesos para la investigacion en Ciencias Biologicas solamente y su ensenanza. Y no es esto delirio de biologo, aunque el termometro acuse
fjebre: es razonable equilibrio de hechos, de medios y de fines.
Enfermo de sus ideales estaria -yes
una de las peores enfermedades- quien sostuviese que sin los cien mil pesos, ni uno menos, no
se puede hacer nada. Pero...
(este pero vale pOl' muchos pel'os) la
Facultad actualmente solo dispone de cincuenta mil pesos. No hay que
creer en milagros, pero hay que hacerlos ...
Nuestra Facultad avanza con abnegacion y fervor de profesores
y estudiantes. En el ano transcurrido, ha hecho mucho en comparacion
n los medios que posee. Para cumplir una nueva etapa en su estructura
y funcionamiento, tiene que contar, cuanto antes, con un presupuesto
suficiente. Esperemos, trabajando, que asi ocurra. EI ensayo con un
presupuesto minimo, pOl' mas venturoso que sea, no puede ser mas que
un ensayo parcial. En eI no hay que buscar la presencia de toda una
facultad definitivamente estructurada: hay que percibir la direccion
de su desarrollo y su inicial proceso formativo previamente a todo
enjuiciamiento critico.
EI legitimo prestigio de una facultad depende sobre todo de sus
profesores. En la nuestra de Humanidades y Ciencias, los hay excelentes. Y hoy, con el Prof. Talice, se incorpora otro de los mejores de
nuestra vida universitaria. En Europa gano horizontes y profundidad
para ganar mas horizontes y profundidad en su pro pia patria ...
No se esta del todo en el pais y en el momento si no se sale un
poco de ellos, como no se esta del todo en la Tierra si no se sale un
poco de ella ... La mayor lejania es quedarse entre, que es como que-

�darse entre nubes, desde donde ya no se ve para abajo nl tampoco
para arriba.
Como pobladores del Nuevo Mundo, nuestra tradicion se elabora
n~enos excluyendo que asimilando ... Y se da este privilegio en nosotros: poder realizar un selectivismo en las tradiciones a favor de
n Ilestra originalidad y de nuestros fines.
Aceptar 10 universalmente valido y convertirlo en propia vivencia
no es simple imitacion: es comprender que pOl' ahi se va mas pronto
al encuentro de si mismo con el sentimiento de elevacion y el anhelo
de sobrepujarse ...
Si comparamos 10 que podemos hacer de inmediato con 10 que
se hace en paises cuyo progreso cultural es grande y cuyas fuerzas
economicas son muy superiores alas nuestras, el desanimo nos impediria ir a don de tenemos que ir segun nuestras posibilidades, siempre
que no nos reanimara una justa apreciacion de causas y efectos.
Buscamos ganar impulso, no perderlo. Naturalmente, no seria del
todo cuerdo tomar como modelo las universidades antiguas, 0 una
etapa muy primitiva de universidades actuales, pero tampoco seria
del todo cuerdo pretender en la iniciacion 10 que madura el tiempo,
muchas lluvias y muchos soles. .. Comparando nuestra natividad con
los origenes de las universidades mas gloriosas, se imp one la conviccion
de que los comienzos mas afortunados parecen, en si mismos, muy poca
cosa ... lY que hay mas importante que salir de la nada?
Para salir de la nada en el plano de los cursos superiores, se creo
una catedra de Ciencias Bio16gicas. lNos conformaremos con una sola?
No se trata de conformidad, es cierto, se trata de poderes. Y hay que
luchar para conseguir mas recursos.
En una Facultad en la cual la relacion entre la enseiianza y Ia
investigacion debe ser mas intima que en cualquier otra Facultad, las
Ciencias Biologicas tendran que dividirse en varias catedras y subdividirse en cursos.
Una u otra Ciencia de las biologicas parece mas Ciencia y mas
Biologia y puede ser... pero esta fuera de duda que independientemente de los dones personales, de la vocacion y preparacion, biologo
es tanto el taxonomista como el morfologo, como el citologo, como e]
histologo, como el embriologo, como el fisiologo, como el bacteriologo,
como el geneticista, como el bioquimico ...
Nadie puede dominar todas las Ciencias Biologicas, ni siquiera en
sus tecnicas, que son maneras superiores de aprender y pOl' consiguiente, de enseiiar, que en su esencia es ensenar a aprender. Lo que
mas importa es que se sepa aprender y ello presupone saber pensar,
saber observar, saber plantear y discutir teorica y experimentalmente
los problemas en procura de solucion correcta.
Hay que evidenciar para que el convencimiento opere en las decisiones, que las Ciencias Biol6gicas constituyen, en nuestro medio y en
muchos otros, la mayor posibilidad de obra original, sin que sea Hcil
el hallazgo de hechos nuevos de verdadera significacion cientifica.
EI Consejo de la Facultad de Humanidades y Ciencias ha apro-

�bado, para el futuro, las siguientes catedras de Ciencias Biologicas:
1.0 de Biologia General y experimental
(transformacion de la
hoy lIamada catedra de Ciencias Biologicas) ;
2.° de Zoologia, la que a su vez tendrli que subdividirse en dos,
una de Invertebrados y otra de Vertebrados;
3.° de Anatomia comparada;
4.° de Embriologia que, como la de Zoologia, habra que dividir,
a su tiempo, en dos catedras, una de Invertebrados y otra de
Vertebrados;
5.° de Botiinica, cuya division en catedra de Fanerogamas yeatedra de Criptogamas se producira fatalmente, y
7.° de Paleontologia.
Dr. Talice, vuestra catedra se abre a 10 infinito. La observacion
y la experimentacion rigurosas no se cierran en si mismas: por del ante
esta siempre la grandeza de la Vida ... A vuestra alma bien habida no
son extranos tales ejercicios. Desprovista en si de instrumentos de
trabajo, contais con vuestro Instituto y los demas del pais ...
Vuestro espiritu generoso y vuestra doble vocacion -por
las
Ciencias experimentales y por la ensenanza- venceran todas las di·
ficuhades de vuestra catedra, tan pobre en recursos materiales. EI
Consejo y yo personalmente estamos seguros de elIo. Como veis, os
pedimos mucho y os damos poco. .. Es la regIa en el ministerio de la
ensenanza y de la investigacion. Esperemos dias mejores con heroico
optimismo, poniendo la frente al porvenir por el cual sentimos mas
sultdades que por el pasado, de suerte que sea mas nuestro en la reali·
zacion de la originalidad en la universalidad.
Hay que sembrar mucho ... Toda semilIa no germina; ni todo 10
que germina florece; ni todo 10 que florece da frutos; ni todo fruto
madura; ni todo 10 que madura es bueno. .. Sembremos con ordenado
ritmo y sembremos como el viento. El viento siembra mas alIa de todos
los surcos, mas alIa de toda tierra labrantia, mas alIa de todo regadio.
No siempre se sabe donde cae la simiente, pero la tierra se pone
verde. .. Es el verde nuevo que amanece a la nueva luz del tiempo.
El entusiasmo es el viento de nuestras almas y siembra prodigamente
todo 10 que hay en las almas. No de otro modo la Vida triunfa de la
Muerte en la totalidad de la existencia: vence sus propias leyes de
economia con una asombrosa exhuberancia.

Profesor Estable,
nores:

Senores Consejeros y Profesores,

Senoras y Se-

Toda leecion inaugural involucra -en
algo 0 en muchoun
examen de conciencia, de confesion en aha voz, ante superiores, cofrades, amigos y discipulos.
La del creyente que habeis de escuchar no pretende desviarse de
la norma provechosa.

�iLeccion inaugural!
Para la Facultad de Humanidades y Ciencias: un Profesor mas.
Para el nuevo Profesor, ahora oficializado: una Catedra mas.
No atisbeis, en la alusion, un alarde de inmodestia.
EI docente duplicado mira a su pasado, a su interior, un instante,
permitidlo, antes de enfrentar el futuro y para percibir mejor 10 de
afuera.
Nuestro estado de espiritu no puede ser el mismo, por obvias razones, que el de hace una decada, cuando, en una ceremonia semejante,
para nos memorable, e~ el Salon de Actos de la Mansion de Esculapio,
dictabamos la primera clase como titular de Historia Natural Medica
y Parasitologia.
l Como no sentir mas abrumadora aun la responsabilidad, que
comparten, sin duda,' quienes, Miembros del Tribunal 0 del Consejo,
han querido honrarnos con una designacion que impone, de nuestra
parte, para ellos to dos, Autoridades de esta naciente y promisor a Casa
de Estudios, la gratitud emocionada, tan honda como sincera?
No dariamos plena satisfaccion al vibrar de nuestra intimidad si
no aiiadieramos, especialmente, para nuestro viejo y distinguido amigo, el Profesor Estable, el testimonio de la mas afectuosa y reiterada
admiracion.
Obra inmensa la de este experto de las neuronas, que heredo de
su Maestro Caj alIas cualidades reveladoras del sabio: independencia
intelectual, amor a la ciencia, perseverancia en la labor, la religion
del honor y de la patria. .. Obra inmensa, marcada de un sello caracteristico, original y relevante. Su autor, nimbado del justo prestigio
que fluye de su vigor y amplitud, ha colmado, mientras, el orgullo de
sus compatriotas, marcando un rumbo cierto a la inquietud juvenil y
prodigando alicientes invalorables a los subyugados por el trabajo,
pero, al mismo tiempo, al sobrecogernos su volumen, su enjundia, se
apodera de nosotros, inevitablemente, el sentimiento que esta arca,
que eI deposita en nuestras manos, es una herencia bien suya, y que
la antorcha, luminosa y erguida, pasa a estos nuestros puiios concientes
aunque tremulos de no lograr conducirla tan enhiesta, tan alumbradora y tan firme.
Va nuestra esperanza asida a su ayuda prometida, que sabemos
jamas menguada, va como respaldo de nuestras inocultables imperfecciones 0 limitaciones, que, para colmo de nuestros males, se agudizan con las dificultades inherentes a la embrionaria formacion
cientifica lugareiia.
iSabio y grande, sabio y bueno Profesor Estable!, me habeis
honrado, al entregarme este sitial, con vuestro gesto abrumador, con
vuestras palabras. Las propias, en estos momentos, no podrian traducir
nuestro agradecimiento. Aceptad, en la expresion de Longfellow "el
silencioso homenaje de los pensamientos callados".

�De Biologia general y experimental se trata.
Una Catedra, es un conjunto heterogeneo, aunque armonlCO, de
-seres y de cosas: locales, materiales, docentes y discentes, medios para
trasmitir ensefianzas, estimular aptitudes, despertar las energias som·
nolientas.
De las partes: ifaltan tantas!
No nos animamos a decir demasiadas ...
Ausentes quedan los reproches, los desanimos ...
Las que faltan vendran, suo tempore, a pesar de todos los apesares.
Pero, quizas, falte tambien. .. el biologo!
Excluido Don Clemente, falte quien pueda, en nuestro medio, sin
retaceos, ostentar la toga que distingue tan noble cuan dificil oficio.
La afirmacion, no constituya sorpresa para nadie.
l Donde esta el biologo?
Ricaldoni, galeno insigne y recordado, erudito para to dos, ante
los privilegiados que disfrutaron de su intimo convivir, y lograron
asomarse al bello balcon de su sabiduria cautivante, se mostro, a ratos,
a su modo, un biologo magno y sutil, y siempre un preceptor de mo·
destia contagiosa.
Como el, al poneI' en marcha su afiorado Instituto, trocando el
'Sustantivo, inquerimos: l donde esta el biologo?
Como el, "mi ritrovai en una selva oscura".
Tampoco nos arrancaremos los oj os, al igual de Edipo, con la
ilusion de ignorar el panorama que se nos ofrece; pOl' el contrario,
hemos de mantenerlos bien abiertos para enfrentar los obstaculos y
preyer las posibles panaceas.
No nos atribuyais, en la evocacion, pretensiones de comparar actores, sino, tan solo, circunstancias, con la diferencia que el Maestro
debia ir de 10 general a 10 especial, nosotros de esto a aquello.
Como tantos en este pais, ha tiempo que habitamos, gustosos, e]
templo de la Biologia. A su vasto recinto penetramos pOl' una de sus
puertas 0 uno de sus numerosos ventanales. En el cur so de los afios,
recorrimos solamente algunas de sus estancias, debiendo sofrenar, a
veces, el deseo pOl' incursionar en otras.
Lo unico exigible, pues, al estudioso que hoy se situa en uno de
sus altares centrales, es que sea, pOl' 10 menos, el biOlogo en potencia,
con la exacta nocion de su mision, que aluda, mas que a la obligacion.
profesion, a la vocacion-devocion; en quien palpite el culto fervoroso
que impone la curiosidad mantenida, el afan reiterado en la captacion
del biologismo, la capacidad, en fin, de poder ir mas lejos.
Tal han creido los dictaminantes del Concurso, en un informe
cuyo enunciado aceptamos plenamente. Baste agregar que nos sentimos
dichosos de esta ocasion, que se nos brinda, de disfrutar mas largas
jornadas en la casona acogedora del hogar comun. Que la auto-eonciencia no nos habla de un Sensible apartamiento de la ruta habitual.

�Que hay, en nosotros, impresion de retonares. Gllusiones? No son, ellas,
poderosos fermentos para la voluntad?
Ello representa algo. GEs b astante ?
El devenir 10 dira, sin retardos; dira si, bajo sus alas replegadas,
se hallllba oculto nuestro ensueno.
Y no tema nadie el prolongamiento empecinado de una gestion
que, a despecho de la preocupacion pOl' los deberes ineludibles del
cargo, no pueda mantenerse a la altura deseada y conducir a los
objetivos esperados.
Hallaran los alumnos, en nosotros, al mentor convencido, a traves
de varios lustros, como Zinsser, que el lap so empleado en el adiestramiento de la juventud es mas bien un privilegio que un compromiso.
Viejo colega de nuestros estudiantes, cuyas ansias de volar nunca truncamos, hemos aprendido, junto a ellos, tanto como 10 que pudimos
ensenarles. l Que puedo pedirles, en cambio?
Ante todo, la polarizacion mental, el "esprit de suite" y el mismo
entusiasmo que arrancara a Miguel Angel aquello de que: "no hay
sino el trabajo y la embriaguez de la creacion que infunden sabol' a
la vida".
Tras la confesion, el codigo y el credo.
Biologia general. lUna ciencia? -No, muchas ciencias:
Las bioestaticas, que incluyen las "logos" de la forma, del organo,
del tejido, de la celula.
La embriologia y fisiologia.
Las biogenicas, las biofisicas, las bioquimicas, alas cuales incumbe
ardua tarea, aunque tan solo 20 de los 92 elementos conocidos integran
la materia organizada.
Las biotaxicas: taxonomia, biogeografia, paleontologia.
Ecologia, genetica, psicobiologia, biofilosofia;
y biologia pur a y biologias aplicadas al reino animal, al vegetal,
a la homocultura con sus innumerables corolarios.
lPuede, un biologo, abarcar tamano campo del conocimiento?
Que sepa, al menos, hurguear la esencia de los fenomenos, buscan el vinculo de los hechos, disparatados en apariencia, el intra y
el extra-individual.
Biologia experimental: babel de tecnicas multiformes:
plancton, injertos, trasplantes, macro y microscopia y todas las escopias
particulares, las otras micros (manipulacion, diseccion, incineracion),
analisis fisicos y quimicos, aparatos, color antes, reactivos, grafias,
dibujos, fotos, cine, inscripciones, controles, mediciones, potenciales,
cifras, curvas de la bioestadistica.
La escueta y deshilvanada enumeracion: una danza de sarabanda
en el cerebro.
GQuien puede adquirir suficiente habilidad en todas elIas, en el
supuesto caso que se nos ofreciera el cumulo de instrumentos ne·
cesarios?
Ademas, nada es simple en biologia, toda simplicidad es en ella
sospechosa. Un hecho engendra cientos.

�"Buscabamos una virtud y tu nos traes un enjambre", Ie decia
Socrates a Menon.
"Descubrimos una cosa y ella nos devuelve una nidada", argiiia
Montaigne.
Buscamos el substratum de toda accion vital y se nos aparecen
-para
desenganarnos- las radiaciones mitogeneticas a distancia.
Ademas, el progreso en el descubrimiento no es una invariable
promesa de luminosidad. Surcada la biologia pOl' senderos entrecruzados, penetramos en ellos con ansias de clarida des, barruntando
avenidas, y se nos presentan, empero, redobladas maranas. No es mas
facil leer en las paginas de la vida que en los palimpsestos de los
arqueologos.
Y del fenomeno hay que ir alas leyes, pOloque ellas no pueden
ser, para el biologo, cosas reveladas ni absolutas, ni impuestas desde
10 alto 0 desde alrededor, sino e1 enunciado sintetico de multiplicadas
observaciones particulares, sumario de aconteceres, fecundo en significancias generalizanteso
Y hay que ir tambien alas teorias, utiles segun el consejo de
Sainte Claire Deville,
"en les admettant sans y croire"
Y hay que ser, alternativamente, meditativo como un monje,
jubiloso cual un nino, diestro como un juglar, activo cual un obrero,
solido como un soldado contra las acechanzas del error, las seducciones
antropomorficas, los geometrismos imposibles, la ofensiva de los matematicos, las superposiciones de 10 in vitro a 10 in vivo.

Pasa la Biologia pOl' una etapa crucial de su historia: acaece para
ella la fase critica, si no hallais osado el empleo del vocabulario de
los fisicos.
Admite Huxley, el eminente zoologo de Londres, que esta en la
posicion que la quimica y la fisica ocupaban un siglo atras.
Los biologos, largo tiempo meramente observativos, manejan, en
la epoca contemporanea, diestra, rutinariamente,
el procedimiento
experimental. Esto ha conducido a la e1aboracion de una inmensa
cantidad de principios y, rapidamente, a una ilimitada extension del
dominio de la ciencia.
Su metodo primordial: la observacion verificada, comparativa,
repetida, pero reconociendo en pie el lema claudio-bernardiano, que
la unica fuente cierta de adelanto es la experimentacion.
Experimentacion en el lab oratorio de los hombres y en el mas
amplio y prodigo, e inagotable, de la naturaleza.
Su material: el Cosmos entero de la vida: floras, faunas y pro-

�tistos, donde nada y nadie es desdenable, porque un toque de la
natura confiere parentesco a todos sus integrantes.
Nadie es desdenable. Ni ese Robinson Crusoe, sin Viernes, que
es el protozoario, sirviente sin patrones, que salva su vivencia merced
a su propio esfuerzo, que no es necesariamente simple; el protozoario
inmortal que se pierde a si mismo para encontrar la vida en su progenie, y que, para ello, en pocas horas, multiplica millones de
descendientes; el protozoario milagrero del rejuvenecimiento, encrucijada de incidentes individuales y especificos; protozoarios milenarios
cuyos esqueletos, apilados, son las todavia imponentes Piramides
egipcias.
Nada es repelente: la perla es una enfermedad de la ostra.
Nada es desdenable: hay valor grandioso en 10 pequeno; trascendencia inmediata 0 lejana en 10 aparentemente despreciable pOl'
10 nimio. lNo fue en los organos reproductores de la langosta que
alguien descubrio el secrcto de la determinacion del sexo? lNo fuel'on
las gallinas javanesas, nutridas de arroz descorticado, que llevaron al
hallazgo de las magicas vitaminas?
Nadie es desdenable: la bacteria horaria; la efimera adulta cuyo
nacer y fenecer transcurren entre los dos crepusculos de un dia; los
dos meses de la mosca; los cuatro de la hormiga (nunca solitaria),
el ano de la vlbora, los 25 del coral; los 100 del pajaro; el arbol patriarcal que puede cumplir sus cinco mil aniversarios.
Los pluricelulares sin 0 con celoma, con 0 sin mesenquima; radiados, asimetricos 0 simetricos, segmentados 0 no, protocordados,
branquiados, cordelados. .. los antropoides, insurrectos pasivos de la
jaula, que habran de revelarnos un dia, el germinal' de la psiquis de
su pariente, el bipedo humano.
Nadie es despreciable, las algas azul verdosas del genero Gloeothece,
10 mas cercano a la completa simplicidad, en la frase de Coulter, los
hongos, los musgos, los helechos, las 250.000 especies de vegetales, co:q
sus 500 gimnos y 130.000 angiospermas.
En la sucesion de seres multiformes surge el mundo animado
como un unico e inmenso individuo, un "totum" vagamente concertado, pero un "totum" al fin y al cabo, mosaico de piezas infinitas,
interdependientes todas, indispensables todas.
Sin los micro-organism'1s, usineros incansables del carbono y del
nitrogeno, apagado quedaria el fuego de la vida. Cada especie depende de otra para satisfacer alguna necesidad de su existencia. No
puede, no, la vida, permanecer nunc a en equilibrio; el cambio de
uno implica el reajuste de otro. Los seres viven unos a costa de los
otros, como los ideales, en la similitud de Keyserling.
Torrentes de protoplascras, arrolladores, que logran invadir, apoderarse y someter a la substancia orgiinica, pasiva, pero energica en
su obstinacion. Individualidad que se enfrenta a la supervivencia de la
colectividad. Asimilacion: propiedad capital del citoplasma. Destino
de cada organismo que no es simplemente el vegetal'. Historia de cada

�individuo que recorre, mas 0 menos paralelamente, la cronologia de
la especie.
Complejo herencia-variacion, prominente en cuanto temario hiologico. Las etapas historicas, sahrosas, de la tesis preformacionistas,
la del homonculo, jalonada de espermatistas y ovulistas, no fue arrasada, completamente, por la antitesis epigenesica y las que vinieron
despues; los guisantes milagrosos del monje jardinero de Bohemia
que fundara el mendelismo, las mutaciones del holandes De Vries,
los cromosomas, artesanos de la herencia, domesticados por Morgan
en sus drosOfilas, las maravillosas cristalizaciones de la genetica moderna, ciencia autonoma y trascendente.
Sin emhargo, todos los misterios no han quedado develados.
Movimientos innumerahles de los animales, reticentes en los vegetales, tan variahles en cantidad, cali dad, ritmicidad y perfeccion:
huidas, viajes, avifauna emigradora, estivacion, invernacion.
Metaholismo del herbivoro, carnivoro, autotrOficos y heterotroficos; especificos y eclecticos, savia y miel de los insectos; hematofagia,
omnivorismo, fitofagia, aerobios y anaerobios; hranquias, traqueas y
pulmones.
Tropismos asombrosos, tactismos, irritabilidad, sensibilidad, juego
de afinidades, psiquismos.
Reproduccion, sexualidad, partenogenesis, metamorfosis, maltusianismo.
Y por encima de todo y de todos: el ciclo de los ciclos, entre fases
destructivas y constructivas; la vida £Iuye como una corriente; ciclo
celular, vital y material; crecimiento; adultez, senectud; la vida es
la muerte y la muerte es la vida.
No hay vallas que detengan al hiologo en su audacia: todo 10 ha
removido y continua removiendolo, sin pudores ni fatigas: la superficie de los seis continentes: montaiias y hondonadas, campiiias y vergeles, espacios ahiertos y reconditeces; estanques y oceanos: su limo
y el sedimento de sus profundidades que procura con las redes y los
largos brazos de los sondeadores; grutas y cavernas, £Iorestas y arenales, el verdor de los tropicos y la blancura de los glaciares; el agua,
la tierra y los aires, 10 erguido y 10 hundido, 10 que £Iota y 10 que
se hunde, 10 abismal, 10 abisal, 10 pelagico, 10 suhterraneo.
Escasos rincones azoicos existen en el planeta; pululan ciertos
dipteros hasta en las lagunas petroliferas de California.
Ni siquiera el firmamento puede apartarse de su interes: el coloso
solar motoriza la extraordinaria fotosintesis clorofiliana, eje del ciclo
vital; y el satelite lunar preside mas de una periodicidad organica.

Lejos estamos de los griegos, profetas anticipadores de la doctrina
transformista: de Anaximandro, Xenofanes, Empedocles, Democrito
y Aristoteles. Distantes, tambien, de la alhorada y del ocaso del me-

�dioevo con las interpretaciones heterodoxas de Agustin y Tomas de
Aquino.
Mas cerca de Linneo y su "System a Naturae", del Conde de Buffon
y del Caballero de Lamarck, y de Geoffroy Saint-Hilaire cuyos
argumentos aplaudiera el anciano Goethe desde el fondo de la
Germania, del Baron de Cuvier y del genial navegante del "Beagle"
que bautizara el Darwinismo, de Wallace ... No olvidemos qqe, en
trance de explicaciones, los paleontologos oficiando de juglares, barajan los aiios por eones... y nos cuentan, friamente, que han sido
necesarios 1.000.000 de aiios para transformar el mas antiguo equino
tetradactilo en tridactilo.
No hemos llegado al final; ni sabemos cuando, ni como llegaremos
a conocer su mecanismo intimo. Pero la pretendida crisis del transfor·
mismo es solo paradoja.
Los postulados de la espiral, 0 del arbol evolucionista, siguen
siendo nuestro pan de cada dia. La evolucion es, para el biologo, 10
que la doctrina de la conservacion de la energia para el fisico·quimico: un preliminar sine qua non para proseguir actuando.
Las ideas evolutivas son la base de todo el pensamiento moderno,
tanto cientifico como filosOfico. La evolucion bien comprendida: sin
exclusion de estacionamientos seculares para algunas formas; implicando vastas degeneraciones, muchos fracasos, miles de callejones sin
salida, con accidentales vias de adelanto, tranl'lformacion progresiva,
no del conjunto sino de una parte de la inmensidad viviente en el
sentido de un mayor tamaiio, una mayor complejidad, armonia entre
las partes, una creciente auto-regulacion, una mayor conservacion de
la experiencia del pasado y su aplicacion en el presente y, sobre to do,
un aumento y refinamiento de las facultades psiquicas (Huxley).
Progreso biologico en suma, cocktail de progresiones y regresiones,
duelo de triunfos y hecatombes; 10 sencillo no implica transicion a 10
complejo; la seriacion es una invencion humana.
Evolucion que revela cl atributo fundamental y comun del ser
vivo: la capacidad de adaptacion al ambiente. No os comunico novedad alguna.
El hombre no podia ser olvidado en nuestra rapida ojeada. Ese
que representa la culmina cion del proceso que ha seguido su camino,
sobre el planeta, desde hace la friolera de mil millones de alios, 0 mas.
Homo sapiens: no concretamente un animal, mas, un animal de
80 trillones de ceIulas.
No creais que a el nos conduce la filiacion galenica de nuestra
cultura.
Por otra parte, todo medico digno del titulo plenario, puede,
debe sentir la vida como un biologo.
Las leyes biologicas, extensivas, deben rendir cuenta no solo de
las plantas y animales sino tambien de los humanos, en estado normal
o patologico.
Reclama Carrel, con grandes gritos resonantes, la ciencia del
hombre.

�Insiste Cajal en que el ideal supremo es resolver el problema
-de nuestro propio yo.
No ha de llevarnos la biologia a asimilar, integramente, las divagaciones humoristic as de Wells, de raiz zoologica, que van de la
conduct a del mamifero al proceder humano, ni los antropomorfismos
seductores de Fabre, 0 los poeticos y atrayentes de Maeterlinck, de
estirpe entomologica. Ningun insecto ha llegado a ser ni siquiera
moderadamente inteligente. Los rigidos senderos del instinto, pOl' com·
plicados que se nos pinten, requieren muchas menos celulas nerviosas
que las centralitas dirigentes de la men or inteligencia.
Hablamos del hombre como entidad, espiritu y carne, del que
Sir Charles Sherrington definiera, magistralmente, ante la Asociacion
britanica: especie singular, biolOgicamente joven, unica en su modo
dc vida, en su tipo de organizacion social, en su herencia y en su
tradicion.
Y de la biologia humana no hay sino un paso a la sociologia
biologica. La transicion no es irrespetuosa; puede serlo cuando el
biologicos
sociologo, mal informado, recurre a apuntalamientos
ad hoc.
La sociedad contemporanea, transida de los moldes anejos, todo
10 espera de aqueIla.
l Cuando, los valores economicos, actualmente en auge y supremacicos, quedaran definitivamente supeditados a los sociales y los
ideales humanos reemplazanclo a los primeros?
Ahi estan, esperando adecuada divulgacion, las jugosas reflexiones
de Haldane sobre la biologia y el arte de gobernar, y las de Huxley
sobre las ideas de progreso, las relaciones entre el individuo y la
colectividad, el control del promedio del nacimiento y la eugenia, el
ideal en pro de un standard de vida mas elevado, el problema de la
esterilizacion de los debiles mentales, el de la inmigracion.
Un gobierno que actuara biologicamente, pOl' ejemplo, deberia
considerar el suministro de la alimentacion adecuada como una rama
importante de la defensa nacional, y la urgente creacion de un Ministerio de la poblacion.
La guerra no existe, realmente, en el mundo animal; no hay
guerra biolOgicamente justificable; la "struggle for life" es una lucha
y no una contienda beIica. l Hay acaso en ella, vencidos 0 vencedores?
No existe un solo instinto humano que no se de, tambien, en los
animales.
La mejor comunidad sera aquella que contenga menos individuos
ineptos en los puestos que desempenan.
En cuanto al mito del racismo: archiprobado esta que no hay
cspecies sino razas geogr.lficas humanas. Insensato es mencionarlas
cuando se nos confirm a que, la gran mayoria de los africanos nativos,
no son negros puros, sino mezcla de genes caucasicos procedentes de
cruzas con linajes camiticos; y que la India es mas crisol etnico que
el propio Nuevo Mundo, la "libre cabana de libres potreros del poeta
nativo". No insistamos; de la Geopolitik, y del "Lebensraum", de

�Ritter y Ratzel, de Haushofer, solo quedan rastros de amargas remlniscencias.
El hispano Cuatrecasas, en sus ensayos humanistas, sobre Biologia
y Democracia, insiste en que se distinga el derecho intangible de la
vida de 10 que es tecmca devoradora de la civilizacion. Y que esa
tecnica no pueda instalarse al margen de aquel soberano derecho,
ni, mucho menos, que pueda arrollar el genuino ritmo de nuestro
vivir. Puede que de alIi emerja el dogma irrealizado de la fraternidad
internacional.
El neohumanismo est a de pie, enarbolando el estandarte de
Castelar: la libertad integral alcanzada y realizada en el espacio.
Jeanselme injerta principios biologicos en el terreno de la erudicion y de la his tori a ...
Prenant, de la Sorbona, publica sus conferencias sobre "Biologie
et marxisme", pronunciadas en la Universidad obrera de Paris ...
Beltran sigue su huella en Mejico y, de un modo consecuente,
quiere aplicar el metodo del materialismo dialectico al estudio de
la vida ...
Se mira asi, en la biologia, mas que en las otras ciencias, un instrumento de liberacion del hombre actual.
Liberacion oh! paradoja, en la que no pensaron, seguramente,
ni el hombre cavernario de Neanderthal ni el de Cro-Magnon.
Al encarar, en 10 futuro, no ya los seres aislados sino los asociados, los llamados sociales, los que se agrupan en familias 0 en rebanos, los colonizadores, no os extraneis que nos adentremos, a la
postre, en el sequito de los inquilinos y de los comensales al cual
pertenecen el higueron de nuestros palmares rochenses, los "Bernardos ermitafios" que esconden su innata debilidad en la caparazon
abandonada, escudo artificial que deben cambiar a medida que
crecen y que protege, asi, el suculento abdomen del paguro de la
voracidad de los vecinos glotones que cohabitan con el en el fondo
de las aguas.
No os extraneis que nos adentremos en la secta de los esclavistas
y en la de los mutualistas para llegar, finalmente, a la gran pleyade
de los parasitos. Parasitismo, fenomeno tan aiiejo quizas como la
primer jalea germinal, tan difundido que
.
"ma qual'e quell'animale vivente, in cui no sia possibile trovarsi altri
piccoli animali viventi".
Francesco Redi, el naturalista-poeta, ya en el siglo XVII, habia
enunciado una verdad que abarca toda la escala botanica y zoolOgica:
hiperparasitismo del micleo de las amibas por las critidineas de
Dangeard, del pez macho sobre el pez hembra, parasitismo placentario
de los mamiferos ...
No os extrafieis que nos atardemos en analizar los rasgos de esos
seres incontables, ni retardados ni regresivos, simplificados en ocasiones, especializados siempre, estupendamente adaptados a las particularisimas condiciones del albergue elegido.
Mundo sin fronteras, de vago preterito e incierto futuro, sin cesar

�cambiante, proteiforme, a cuyos representantes tentados estamos de
llamarlos astutos por sus hazaiias, carnavalescos por su ropaje, extravagantes por sus menus, y que no se definen por sus atributos de
nocuidad.
Por que no aprovechar las ricas sugerencias pan-biologicas de que
son capact's?: argumentos evolucionistas, del mejor cuiio, a granel;
conceptos de especie morfologica y biologica, poder cancerigeno; herencia, mimetismo, castracion parasitaria, concurrencia vital; en los
cromosomas de Ascaris megalocephala del caballo encontro Van
Beneden la prueba decisiva del "omnis cellula e cellula" de Virchow
y del "omnis nucleus e nucleo" de Flemming.
Algunos matan, estupidamente a su huesped; son los que aun no
se han amoldado suficientemente a este, ni este a aquellos.
Nada es despreciable: "los collares codiciados, deslumbradores,
que brillan en el cuello de las potentadas, sobre las tiaras de los
Emperadores, las insignias de los Maharajaes, no son mas que embriones de gusanos solitarios calcificados en sus tumbas" (Joubin).
Vanitas vanitatum!
Los parasitos no son monstruos; son los mas exquisitos, 0 absurdos
o inverosimiles mecanismos de adaptacion vital. Para ellos, como para
todos, sin distincion de jerarquias, ser es luchar, luchar es veneer,
veneer es adaptarse, adaptarse es vivir, vivir es perpetuarse bajo el
imperativo de los dos unicos formidables resortes del orbe organico,
los que Schiller llamara el hambre y el amor.
Llegaremos, en fin, alas
simbiosis, ejemplario de equilibrio
trOfico, de componentes diversificados, guardandonos de escurridizas
interpretaciones finalistas. Nos aguardan las mentadas orquideas cuya
tuberisacion por filamentos micelianos desentraiiara la paciencia de
Noel Bernard en Indo-China, las micorrizas, los liquenes, las mixobacterias, los tumores de las plantas debidos a Bacillus tumejaciens,
los micetomas digestivos de los insectos ...
El biologo piensa, por necesidad, geognificamente: cuando explora, anota, observa, 0 enseiia.
Un biologo de esta Facultad no podria olvidar su uruguayidad en
todo senti do : medios, personal, alumnado heterogeneo, manifestaciones
locales, escasez de produccion, precaridad de especialistas, pobreza de
documentos fehacientes. En cambio, jcuanto territorio virgen para el
curioso, a pesar de los Arechavaleta, Larraiiaga y los otros!
Si la colaboracion es indispensable en cualquier ciencia, j como
no ha de serlo en esta!, j como no ha de serlo en esta tierra!
Empeiiosamente propiciaremos esa colaboracion coordinada de
los que saben y de los que quieren enseiiar cuestiones biologicas, para
aprender nosotros mismos. El control del plan y del programa de los
colaboradores por el propio catedratico sera una medida fructifera en
bien de la unidad de accion, proficua para las correspondientes libres
discusiones y los planteamientos en mesa redonda. Nos preocupa en·
contrar el justo termino medio entre la especializacion excesiva y el

�interes harto disperso: el sabelotodo adquiere nOClOnessuperficiales
de mucho y ninguna profunda de nada.
Auguramos el advenimiento de las estaciones biolOgicas, marinas,
lacustres, fluviales 0 terrestres, las mismas que Charles Richet glorificara mediante sus famosas realizaciones sobre anafilaxia ejecutadas
con tentaculos de actinias, Delage y Hertwig con las suyas sobre fecundacion artificial, Loeb estudiando la fisiologia celular de los equinodermos, los esposos Lapicque con sus contribuciones a la cronaxia.
Estaciones inspiradas en las que ha sembrado el hombre sobre
las costas, rios y laderas del globo: Wood Hole, Napoles, Roscoff,
Banyul-sur-mer, Concarneau, Arcachon, Argel, Monaco, Trieste, Odessa,
Koenisberg, Heligoland, Heildelberg, Ostende, Helder, Bergen, Plymouth, Baleares, etc., etc. Ciertas de elIas, visitadas, despiertan, en
nuestra memoria, gratos recuerdos.
Adyacencias del Solis, Coronilla, Polonio, han sido, por ahora,
los puntos de mira autoctonos. En la zona atlantica, bien dice Rosello:
"el agua que es limpia y rica en sales, deja entrar hasta muy hondo
la mirada, y sobre la playa, al abrigo de los islotes, el mar se recuesta
siempre en ondas silenciosas y lentas, entre los penascos del cabo y
de las islas, y, en el fondo, tranquilo de la ensenada, vive y prospera
un cortejo de curiosos animales: sertularios, asterias en floracion,
hidromedusas, erizos marinos, ofiuridos, patelas, etc., envueltos por
una abundante vegetacion de algas multicolores ... "
iCuanta belleza, cuanta riqueza escondida y apenas explorada,
cuanto atractivo para los amantes de la vida! Y no solamente para
extasiarse, pasivamente, ante ellas ...
Las auguramos sin tardanzas, esas estaciones biologicas, con la
imprescindible ayuda de otras Facultades, Escuelas e Instituciones.
De la investigacion hemos formula do mas de una mencion. Sera
polo de nuestras directivas. En minima escala al comienzo, pero con
fe en sus posibilidades. Repetiremos 10 de Hunter: "no creas, prueba".
Abelardo, el primer presidente de una Universidad, hace casi mil
aDOS,seDalO la duda investigatoria como la esencia de la educacion
cientifica. Desde el Prometeo de la leyenda no ha cesado el hombre
de lanzarse al asalto de 10 ignoto. Hubo descubrimientos-ascensiones
de los biologos pacientes y de lent a percepcion, hubo descubrimientosrelampagos a cargo de los sacudidos por chispazos de originalidad.
Admiramos los ultimos, no negamos nuestro elogio a los primeros.
En cuanto al azar, ya sabemos que no favorece sino a quienes 10
merecen.
Investigaremos con los jovenes en un amplio senti do : aprovechando las intuiciones, planeando experiencias, valorando las hipotesis,
controlando los resultados, disecando los protocolos, midiendo las
consideraciones, criticando las conclusiones, filtrando la informacion
bibliografica convertida hoy en avalancha, comentando lecturas de los
descubrimientos y descubridores geniales, valorizando las encuestas
regionales.

�Ningun biologo, argonauta avezado 0 aprendiz, podra impedir
que los bajeles en que navega rumbeen, tarde 0 temprano, hacia las
islas encantadas do florece el jardin de la filosofia biologica, alIi donde
son huidizos los horizontes y enarenados los caminos, junto a los
arrecifes agoreros de naufragios.
Se nos antoja cada dia menor la brecha entre la ciencia, la filosofia y los hechos de la existencia cotidiana.
El hombre no reconoce mas limites a su potencia. Como objeto
medible, dentro del mundo, dice Eddington, ajustadamente, que se
coloca equidistante, en tamano, entre el atomo y la estrella. La humanidad global, de igual modo, ahi esta entre el electron y el Universo.
Formulamos leyes, pero en biologia hay excepciones para todo,
habra siempre excepciones para estas pobres leyes parciales, las unicas
que podemos redactar.
Sienten los biologos el significado de la vida como un desafio
perenne: cada ano los lleva, indudablemente, mas cerca de una solucion; sin embargo, ella todavia se halla lejos, para Sir Oliver Logde.
La ciencia del siglo se agita, convulsivamente, entre los dos grandes infinitos que imaginara, temblando, Pascal, los que Jean Rostand
se place en aludir: "los astronomos, en el infinito de la grandeza
inconmensurable: los fisicos, en el infinito de la pequenez inconcebible. Los biologos, ellos, se colocan en el medio de ambos, pero, sin
abandonar su tarea, para admirarse 0 espantarse, no necesitan sumergirse en los abismos pascalianos, les basta escrutar la propia substan cia".
l Quien duda, casi, que fue en los liquidos de un charco arch iancestral donde un dia, hace un millon de milenios, 0 mas, plasmo en
vida la jalea primitiva, como forma superlativamente complicada de
la materia organica?
l Se repetio nunc a mas el acto? l Podra el hombre repetirlo aIguna vez?
El preterito foso, insondable, entre 10 mineral y 10 viviente, ha
ido perdiendo su profundidad y su negrura. El Imperio de loorganico
y el de 10 inorganico no parecen, hogano, tener fronteras tan hermeticas.
La desintegracion del atomo, la trasmutacion de los met ales,
realumbran la esperanza en los hasta ahora fracasados alquimistas de
la celula. La imaginacion de los humanos, codiciosos, atrevidos 0 visionarios, se pierde en el espacio.
,Desde que Woehler sintetizo la urea, una centuria larga atras,
se han sintetizado miles de compuestos organicos y, no obstante, no
logramos atIn ponernos al nivel de la naturaleza portentosa.
Las diferencias, antano esenciales entre 10 que vive y 10 que no
vive, se denuncian ahora solo formales.
Y en Rusia, fermentario eslavo de neobiologos atrevidos y pujantes, escribe Lepeschkin que no existen ni mole cuIas ni substancias
vivientes, sino, unicamente, materia viviente, 0 sea una mixtura in-

desc'
el c
elec
Cha
no

la
los
que
pro
del

�descifrable de elementos qUlmlcos coloidales que se amalgaman en
el complejisimo protoplasma.
Sabiamos de los virus, que hoy reconocemos en el microscopio
electronico, y de las virosis, de los inframicrobios enigmaticos de
Charles Nicolle, hermanos de los genes nucleares, de los virus que
no logramos hacer pulular sobre materiales inertes.
Sabiamos de los fagos misteriosos que crecen, tal una sombra, a
la vera del elemento bacteriano para acabar con el; espectros para
los cuales imagina Vallery-Radot la concepcion indostanica: todo 10
que palpita lleva, en si mismo, su germen destructor.
Y sabemos, desde hace poco, mas que sorprendidos, de los virusproteinas, desentrafiados pOl' Stanley en los "mosaicos" del tabaco y
del tom ate.
La vida de los cristales de Costantin vuelve a actualizarse.
En las tinieblas, desgarradas pOl' reIampagos, alguien vislumbra
ya el arcano del cancer.
lDeberan los biologos ceder la palabra a los quimicos-fisicos?
lRevisar la doctrina pasteuriana?
lAdmitir la endogenesis de Wollman?
lReivindicar la plasmogenia de Alfonso Herrera y el espontanismo
trasnochado?
lReemplazar el antropomorfismo porIa
ley de accion de las
masas?
Los hilos de Ariana de la vida se enredan en nuestros dedos, acaso
jugueteando con nuestro candor. Para comprenderla, lno seria menester que el hombre no fuera, eI mismo, una de sus emanaciones?
Proseguimos preguntando.
l Cual es la fuerza embrujada que coordina los batallones celulares del metazoario y los federa y los regula sin imponer tiranias?
Los pOl' que siguen flotando en nuestros pensamientos.
Proporcionemos, como 10 quiere el Maestro Vaz-Ferreira, nuestra
creencia en 10 que se sabe y en 10 que no se sabe.
j Cuidado: la sed de verdad crea, en el desierto del conocimiento,
mirajes engafiosos!
Cuesta aceptar que alIi don de comienza la fe, la ciencia termina,
en la cruda frase de Haeckel, el discutido monista.
El hombre seguira sintiendo el impulso pOl' descubrir algo, ser,
poder, fuerza, elan, que moldea los destinos del mundo, algo fuera
de el, mas grande que el. ..
El biologo, a fuerza de andar y de escrutar, acaba pOl' edificar
su moral y su religion sui generis...
Fusion de fe y creencia. Asi
es el hombre.
En cambio aquel astronomo hindu, impecable en el calculo de
los eclipses, cuando el fenomeno se producia, echaba mano del tambor
para espantar el demonio que queria tragarse al astro; y a la pregunta
del europeo respondia, sonriendo: "una cosa es la fe y otra la ciencia"
t Tonwsend). EI hombre es asi.

�Biologar, filosofar, ensefiar, investigar, intuir, sofiar.
Cualquiera sea el verbo conjugado, relegada no quede al olvido
la situacion universitaria del personaje.
La torre de marfil no Ie veda su entrada. AlIi puede instalar su
alcazar para, como el monarca oriental, cada tarde, dialogar con las
estrellas 0 los angeles de la fantasia, pero ha de bajar prontamente,
en los amaneceres, al lugar normal de su labor, a mezclarse con sus
alumnos.
Bajar a menudo a la arena donde se debaten sus semejantes, empujados al combate a instancias de impulsos 0 idealismos. Que asi
10 haga, porque no puede, el verdadero universitario, permanecer
sordo 0 insensible alas palpitaciones del pueblo, a sus reclamos, apetencias 0 dolores, a sus anhelos. Habra de platicar con eI, sentir con
el, con un elevado espiritu de extension universitaria, el que nortea
en la agitacion del Claustro reformista sud-americano.
Mentas de Marafion, re£lexiones juiciosas de Ortega y Gasset, de
Santin - Carlos Rossi, arengas de Palacios!

Basta ya de evasiones del cientista hacia los campos, para el
aventura dos, en que retozan los autenticos estetas 0 los tremendos
metafisicos.
No nos reprocheis, en demasia, la excesiva dosis de interrogantes
que han intercalado esta disertacion. Ni las dudas que se han infiltrado en ella. Valery, en su galana forma, nos induce a desconfiar
de las expresiones demasiado puras; 10 camhiante se ennoble; la incertidumbre ineluctable no es, para la biologia, su menor heraldo de
grandeza.
No creais a mi programa en extremo simple; nos anima el proposito de ajustarlo continuamente; de permanecer porosos al consejo
ajeno y atinado.
Aula y estrado han llenado su primer deber.
Pero la Catedra es tambien taller, sobre todo taller.
Sera el nuestro pequefiito y provisorio, pero taller al fin.
Por sus puertas, entreabiertas, percibimos ya la llama ascendente
y llega hasta nosotros, el calor de la fragua encendida.
El yunque, impacienta por poblar sus ambitos de esas sonoridades
que son, del "laboremus", las oraciones emulantes.
jDejad, pues, que el obrero mayor vaya hacia ell
Previamente, recibid, por vuestra presencia, por vuestro tacito
estimulo, mil calidas gracias!

�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="7">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="304">
                  <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="39">
              <name>Creator</name>
              <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="305">
                  <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="45">
              <name>Publisher</name>
              <description>An entity responsible for making the resource available</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="306">
                  <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="40">
              <name>Date</name>
              <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="307">
                  <text>1947-1989</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="47">
              <name>Rights</name>
              <description>Information about rights held in and over the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="308">
                  <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="44">
              <name>Language</name>
              <description>A language of the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="309">
                  <text>Español</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="51">
              <name>Type</name>
              <description>The nature or genre of the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="310">
                  <text>Publicación periódica</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="37">
              <name>Contributor</name>
              <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="903">
                  <text>Lic. Pablo Darriulat</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="364">
                <text>Lección inaugural de la cátedra de Biología Experimental,&#13;
</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="365">
                <text>Discurso del Profesor Clemente Estable en la inauguración de la cátedra de Biología Experimental.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="366">
                <text>ESTABLE, Clemente</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="48">
            <name>Source</name>
            <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="367">
                <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias /Universidad de la República..&#13;
Montevideo : FHC, UR , 1947, Año I, Nº 1 : p. 19-38&#13;
</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="368">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="369">
                <text>1947</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="370">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="42">
            <name>Format</name>
            <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="371">
                <text>Publicación Periódica</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="372">
                <text>Español</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
    <tagContainer>
      <tag tagId="37">
        <name>BIOLOGIA EXPERIMENTAL</name>
      </tag>
      <tag tagId="38">
        <name>CLEMENTE ESTABLE</name>
      </tag>
      <tag tagId="27">
        <name>Facultad de Humanidades y Ciencias</name>
      </tag>
    </tagContainer>
  </item>
  <item itemId="152" public="1" featured="1">
    <fileContainer>
      <file fileId="259">
        <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/1f0aa700fb3168a75f534cc18d906b20.pdf</src>
        <authentication>e9d20cf61064fd466a505c37559398c4</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="5">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="52">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="1610">
                    <text>��������������</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="9">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2380">
                  <text>Legajos personales</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="37">
              <name>Contributor</name>
              <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2531">
                  <text>Archivo Central Universitario de la FHCE&#13;
Arch. Mónica Pagola&#13;
Lic. Gonzalo Marín</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1611">
                <text>Legajo Alberto Soriano</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1612">
                <text>Expediente&#13;
Musicología&#13;
</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1613">
                <text>Los estudiantes de la Licenciatura de Musicología elevan una nota al Sr. Decano, tras la Sala de Estudiantes de la Lic. Musicología solicitando que se trate el tema en el Consejo.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="48">
            <name>Source</name>
            <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1614">
                <text>Archivo Central Universitario de la FHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1615">
                <text>Archivo Central Universitario de la FHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1616">
                <text>1960</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1617">
                <text>Archivo Central Universitario de la FHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="42">
            <name>Format</name>
            <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1618">
                <text>Documento papel</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1619">
                <text>Español</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="43">
            <name>Identifier</name>
            <description>An unambiguous reference to the resource within a given context</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1620">
                <text>UY858-Udelar-FHC-ACUFHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="38">
            <name>Coverage</name>
            <description>The spatial or temporal topic of the resource, the spatial applicability of the resource, or the jurisdiction under which the resource is relevant</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1621">
                <text>Montevideo - Uruguay&#13;
Universidad de la República&#13;
Facultad de HArchivo Central Universitario de la FHCEumanidades y Ciencias &#13;
</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </item>
  <item itemId="153" public="1" featured="1">
    <fileContainer>
      <file fileId="260">
        <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/55175e74f645043555387de406fb9742.pdf</src>
        <authentication>a0f7cf1a945815e338f902c82ec569d4</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="5">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="52">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="1622">
                    <text>��������������</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
      <file fileId="404">
        <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/1b1a1d4a74654b47e737c26d5db0796d.PDF</src>
        <authentication>44c669aa6c5e2a8520b26fa780406f16</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="5">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="52">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="2370">
                    <text>��Disco Eduardo Fabini</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
          <elementSet elementSetId="1">
            <name>Dublin Core</name>
            <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
            <elementContainer>
              <element elementId="50">
                <name>Title</name>
                <description>A name given to the resource</description>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="2371">
                    <text>Disco Eduardo Fabini</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
              <element elementId="49">
                <name>Subject</name>
                <description>The topic of the resource</description>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="2372">
                    <text>Disco &#13;
Grabaciones del Grupo ARCA en la Sala de estudiantes de Musicología.</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
              <element elementId="41">
                <name>Description</name>
                <description>An account of the resource</description>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="2373">
                    <text>Edición conmemorativa del décimo aniversario del fallecimiento de Eduardo Fabini.&#13;
Intermezzo y triste Nº 1 - Piano Hugo Balza&#13;
Poema Sinfónico "Campo", Sinfónica del Sodre.&#13;
Director Lamberto Baldi</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
              <element elementId="48">
                <name>Source</name>
                <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="2374">
                    <text>Rubens Fernández</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
              <element elementId="40">
                <name>Date</name>
                <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="2375">
                    <text>s/d</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
              <element elementId="37">
                <name>Contributor</name>
                <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="2376">
                    <text>Archivo Central Universiatario</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
              <element elementId="42">
                <name>Format</name>
                <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="2377">
                    <text>Disco Long Play</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="9">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2380">
                  <text>Legajos personales</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="37">
              <name>Contributor</name>
              <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2531">
                  <text>Archivo Central Universitario de la FHCE&#13;
Arch. Mónica Pagola&#13;
Lic. Gonzalo Marín</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1623">
                <text>Legajo Alberto Soriano</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1624">
                <text>Expediente&#13;
Solicitud</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1625">
                <text>Solicitud del Long Plays de Fabini</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="48">
            <name>Source</name>
            <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1626">
                <text>Archivo Central Universitario de la FHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1627">
                <text>Archivo Central Universitario de la FHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1628">
                <text>1960</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1629">
                <text>Archivo Central Universitario de la FHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="42">
            <name>Format</name>
            <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1630">
                <text>Documento papel</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1631">
                <text>Español</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="43">
            <name>Identifier</name>
            <description>An unambiguous reference to the resource within a given context</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1632">
                <text>UY858-Udelar-FHC-ACUFHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="38">
            <name>Coverage</name>
            <description>The spatial or temporal topic of the resource, the spatial applicability of the resource, or the jurisdiction under which the resource is relevant</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1633">
                <text>Montevideo - Uruguay&#13;
Universidad de la República&#13;
Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación&#13;
Archivo Central Universitario</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
    <tagContainer>
      <tag tagId="191">
        <name>Amigos de la Música</name>
      </tag>
      <tag tagId="193">
        <name>ARCA</name>
      </tag>
      <tag tagId="290">
        <name>Disco Eduardo Fabini</name>
      </tag>
      <tag tagId="190">
        <name>Disco Long Palys Fabini</name>
      </tag>
      <tag tagId="192">
        <name>SODRE</name>
      </tag>
    </tagContainer>
  </item>
  <item itemId="154" public="1" featured="1">
    <fileContainer>
      <file fileId="262">
        <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/4028ecd6823b269d41bf4e1b678ceb5b.pdf</src>
        <authentication>60dd67f2a529790ee732ff01105e0a32</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="5">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="52">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="1635">
                    <text>��������</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="9">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2380">
                  <text>Legajos personales</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="37">
              <name>Contributor</name>
              <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2531">
                  <text>Archivo Central Universitario de la FHCE&#13;
Arch. Mónica Pagola&#13;
Lic. Gonzalo Marín</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1636">
                <text>Legajo Arturo Ardao</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1637">
                <text>Informe&#13;
Curso&#13;
Programa</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1638">
                <text>Nota fundamentando el curso sobre el proceso filosófico uruguayo, denominado por el Profesor como Espiritualismo y Positivismo en el Uruguay. Filosofías universitarias de la segunda mitad del siglo XIX. &#13;
Programa del curso.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="48">
            <name>Source</name>
            <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1639">
                <text>Udelar-FHC-ACUFHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1640">
                <text>Archivo Central Universitario de la FHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1641">
                <text>1949</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1642">
                <text>Archivo Central Universitario de la FHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="42">
            <name>Format</name>
            <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1643">
                <text>Docmento papel</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1644">
                <text>Español</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1645">
                <text>Expediente</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="43">
            <name>Identifier</name>
            <description>An unambiguous reference to the resource within a given context</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1646">
                <text>UY858-Udelar-FHC-ACUFHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="38">
            <name>Coverage</name>
            <description>The spatial or temporal topic of the resource, the spatial applicability of the resource, or the jurisdiction under which the resource is relevant</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1647">
                <text>Montevideo - Uruguay&#13;
Universidad de la República&#13;
Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación&#13;
Archivo Central Universitario</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
    <tagContainer>
      <tag tagId="74">
        <name>Arturo Ardao</name>
      </tag>
      <tag tagId="194">
        <name>Espiritualismo y Positivismo en el Uruguay</name>
      </tag>
      <tag tagId="195">
        <name>Filosofías universitarias</name>
      </tag>
      <tag tagId="196">
        <name>Proceso filosófico uruguayo</name>
      </tag>
    </tagContainer>
  </item>
  <item itemId="155" public="1" featured="1">
    <fileContainer>
      <file fileId="263">
        <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/e6ce3d44b5367cdac1fb3bf8f5d1bff6.pdf</src>
        <authentication>92fa45cb803155614adb396455adcd11</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="5">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="52">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="1659">
                    <text>�����</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="9">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2380">
                  <text>Legajos personales</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="37">
              <name>Contributor</name>
              <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2531">
                  <text>Archivo Central Universitario de la FHCE&#13;
Arch. Mónica Pagola&#13;
Lic. Gonzalo Marín</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1648">
                <text>Legajo Arturo Ardao</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1649">
                <text>Informe&#13;
Programa</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1650">
                <text>Informe de actividades de investigación sobre el Racionalismo en el Uruguay. &#13;
Programa a dictarse "Historia de las Ideas en el Uruguay"</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="48">
            <name>Source</name>
            <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1651">
                <text>Udelar-FHC-ACUFHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1652">
                <text>Archivo Central Universitario de la FHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1653">
                <text>1951</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1654">
                <text>Archivo Central Universitario de la FHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="42">
            <name>Format</name>
            <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1655">
                <text>Documento papel</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1656">
                <text>Español</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="43">
            <name>Identifier</name>
            <description>An unambiguous reference to the resource within a given context</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1657">
                <text>UY858-FHC-ACUFHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="38">
            <name>Coverage</name>
            <description>The spatial or temporal topic of the resource, the spatial applicability of the resource, or the jurisdiction under which the resource is relevant</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1658">
                <text>Montevideo - Uruguay&#13;
Universidad de la República&#13;
Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación&#13;
Archivo Central Universitario</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
    <tagContainer>
      <tag tagId="74">
        <name>Arturo Ardao</name>
      </tag>
      <tag tagId="75">
        <name>Historia de las ideas</name>
      </tag>
      <tag tagId="197">
        <name>Racionalismo en el Uruguay</name>
      </tag>
    </tagContainer>
  </item>
  <item itemId="156" public="1" featured="1">
    <fileContainer>
      <file fileId="264">
        <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/2be3109edb25ffa6bf1962e1be23eaed.pdf</src>
        <authentication>11d0fde5e002391eee817f16e58b29bf</authentication>
        <elementSetContainer>
          <elementSet elementSetId="5">
            <name>PDF Text</name>
            <description/>
            <elementContainer>
              <element elementId="52">
                <name>Text</name>
                <description/>
                <elementTextContainer>
                  <elementText elementTextId="1660">
                    <text>�</text>
                  </elementText>
                </elementTextContainer>
              </element>
            </elementContainer>
          </elementSet>
        </elementSetContainer>
      </file>
    </fileContainer>
    <collection collectionId="9">
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="1">
          <name>Dublin Core</name>
          <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
          <elementContainer>
            <element elementId="50">
              <name>Title</name>
              <description>A name given to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2380">
                  <text>Legajos personales</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
            <element elementId="37">
              <name>Contributor</name>
              <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2531">
                  <text>Archivo Central Universitario de la FHCE&#13;
Arch. Mónica Pagola&#13;
Lic. Gonzalo Marín</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </collection>
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1661">
                <text>Legajo Arturo Ardao</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1662">
                <text>Nota</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1663">
                <text>Nota de felicitaciones del Consejo de Facultad enterado de la publicación por la Editorial Fondo de Cultura Económica  Tierra Firme de su obra "Espiritualismo y Positivismo en el Uruguay.</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="48">
            <name>Source</name>
            <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1664">
                <text>Udelar-FHC-ACUFHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1665">
                <text>Archivo Central Universitario de la FHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1666">
                <text>1951</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1667">
                <text>Archivo Central Universitario de la FHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="42">
            <name>Format</name>
            <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1668">
                <text>Documento papel</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1669">
                <text>Español</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1670">
                <text>Nota</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="43">
            <name>Identifier</name>
            <description>An unambiguous reference to the resource within a given context</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1671">
                <text>UY858-Udelar-FHC-ACUFHCE</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="38">
            <name>Coverage</name>
            <description>The spatial or temporal topic of the resource, the spatial applicability of the resource, or the jurisdiction under which the resource is relevant</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="1672">
                <text>Montevideo - Uruguay&#13;
Universidad de la República&#13;
Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación&#13;
Archivo Central Universitario</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
    <tagContainer>
      <tag tagId="74">
        <name>Arturo Ardao</name>
      </tag>
      <tag tagId="198">
        <name>Editorial Fondo Cultura Económica</name>
      </tag>
    </tagContainer>
  </item>
</itemContainer>
