["itemContainer",{"xmlns:xsi":"http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance","xsi:schemaLocation":"http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd","uri":"http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/items?output=omeka-json&page=27&sort_field=added","accessDate":"2026-04-04T14:05:54+00:00"},["miscellaneousContainer",["pagination",["pageNumber","27"],["perPage","10"],["totalResults","845"]]],["item",{"itemId":"328","public":"1","featured":"0"},["fileContainer",["file",{"fileId":"561"},["src","http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/2875ba90a93c7dc602af56510396a149.PDF"],["authentication","cfea7f1b4b795bb9232f83f19e7c6d87"],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"5"},["name","PDF Text"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"52"},["name","Text"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3612"},["text","- 96 •aoiaadns BzuBuagua bj ap ojuaiuiBJBOua ja na ssiauapuai\nSBeaaAip ap onioa uaisixa anb na oipam jap oiubj soaidij ojio aod\nucjanj anb Á Baiptaaiem bj ap oua.ua} p na BiauB}jodmi Bpioouoa\n-ai ap soa}uaa opBj un aod nBianj anb sauoian}i}sui aiSaja ap opB}BJ}\nsomajj •sopiuoaaa sasjsd soj na buisiui bj ap aoiaadns Bzusuasua Á\nBoi^uiaiBin Ban^na ap soa^uaa so^ eopoi je^isia a|qBouoBjduii opaa\n-Bd sou 'uoisuu BJ)sann ap piaaiBin ojuaiui^drano p ojunno u^\n•a^uBppB sbui a^namaA\n-aaq sopiinasip uBaas A 'oipara oajsanu na omoa isb sopBjisiA soajuaa so\\\nap eoun^p na sauoiaipnoa sbj ap naniBxa pp nBJiSans so[[a íbjsía ap\ngo;und soisa ap onn Bp^a Bd)nB^d as anb na sonitujai sof nos sapna\nojaBa^sqB na aaaa|qBisa somaaB^najni ou upiaanpoJim Bjsa n^ *B[asaaa\n-aajo apand anb uoianjiisni b^ A 'bjbjj as uoioBinaoj ^Ano ap Bnosjad\nb^ :sapianasa b^sta ap so^und o saao^aBj sop nanaiAjaim 'sopHainrfd\nnaiaaa souinuaj so^ ua pnoiaBaoA npiaaaps b^ ap osaaoad ja n^\n•BJOiaaa uotaaB Bun aaaaafa apand pBpisaaAiu^^ Bjjsann ap\nSBianat^) A sapBpiuBuinjj ap p^ijnaB^ bj anb ua ouaaaa^ ja op^a^ aoX\n-bui na B^aajB anb bj 'natqniB^ 'Bisa s^ 'aoiaadns bj b BiJBpunaas bzubu\n•asna bj ap afBSBd ap Bd^^a bj 'jBtaaoj BzuBuasua ap souiuua) na 'sa\noisa íojprjdxa aoBq as noiaaajas ap aajOBJBa ja apnop BdB^a bj ap uoio\n-Bjapisnoa bj b soxnaaBjimij sou 'souBjdmai ^nm nos ojjoaiBsap oan^nj\nja ua uaXnjpi aiuauíBpunjojd sbhi anb soj anb ajqtsod sa X 'jbuoiobo\n-oa uotaaajas ap sosaaoad XBq nopBonpa bj ap SBd^^a sbj SBpoj ua anb\noiaap sa uaxq ig 'oipnisa ap oduiBD ja JBiiraijap aq^a 'opoj a^uy\n•oipant oaisanu\nua Bijasns Bpiaajaa noxisano bj anb SBtuajqoad soj b Bionaaajaj jBiaadsa\nuoa A soadoana sasiBd sosaaAip ua SBApaadsaa sauoiaipuoa sbj ap oip\n-n^sa un ap aSans ouioa jb^ 'soaiiBuiajBui soj ap jbuoiobooa uoiaaajas\nbj ap Btuajqoad ja JBUiuiBxa sa auuojuí aiuasaad jap oiafqo j^\n\nSO|\n|duodddoa\n\nÍ MVflt\n\n�En razón de las circunstancias mencionadas, y de otras de orden\npráctico, las instituciones visitadas fueron las siguientes:\nFrancia:\n\nUniversidad de París: Facultad de Ciencias, e Instituto Hen-\n\nri Poincaré (nuestro informante: Prof. Dr. Laurent Schwartz)\nCollége de France, París.\nUniversidad deNancy: Facultad de Ciencias, Departamento\nde Matemática (nuestro informante: Prof. Dr. Delsarte, jefe\ndel Departamento).\nItalia: Universidad de Estudios de Milán: Facultad de Ciencias, De\npartamento de Matemática (n. i.: Prof. Dr. Ermanno Marchionna)\nPolitécnico de Milán: Facultad de Ingeniería, Instituto de Ma\ntemática (n. i.: Prof. Dr. Bruno Finzi, director del Instituto).\nSuiza: Universidad de Zurich: Facultad de Filosofía II, Departa\nmento de Matemática (n. i.: Prof. Dr. Bartel L. van der Waerden, jefe del Departamento)\nEscuela Politécnica Federal, Zurich; Sección Matemático-Fí\nsica, Departamento de Matemática (n. i.: Prof. Dr. A. Pfluger,\ndirector de la Sección).\nGran Bretaña: Universidad de Londres, University College: Departa\nmento de Matemática (n. i.: Prof. Dr. Harold Davenport, jefe\ndel Departamento)\nAlemania: Universidad de Erlangen: Facultad de Filosofía, Institu\nto de Matemática (n. i.: Prof. Dr. K. Nóbeling).\n\n2. ANÁLISIS DE LA SITUACIÓN EN LAS DIFERENTES\nINSTITUCIONES\nFRANCIA\nDescribiremos brevemente el planteo del problema tal como se\npresenta en París. Esto no es, admitidamente, típico para el resto de\nFrancia, pero siendo París el centro capital del trabajo en Matemá\ntica superior en Francia, la situación allí es más significativa.\nLa enseñanza superior de la Matemática está fundamentalmente\nen manos de la Universidad de París, a través de dos de sus órganos,\nla Facultad de Ciencias y la Escuela Normal Superior. Mejor que ex\npresar en nuestras propias palabras lo relevante para nuestro estudio\nrespecto de estas instituciones, citamos pasajes relativos a lo mismo\ndel catálogo de la Universidad (\"Livret de TÉtudiant 1953-1954\") y\nharemos algunos comentarios adicionales.\nEmpezaremos por la Facultad de Ciencias: Condiciones de admi\nsión: \"Baccalauréat\", \"Brevet supérieur\" o equivalente; o dispensa\npor ser egresado de diversas \"grandes écoles\".\n\n- 96 -\n\n�- ¿6 oaad 'Baijoaj^ B3I8I^ ap SBapaiBa sb{ b oipaspB aiuauqButuiou '44aaBa\n^uajj iniiisuj,, p SBiuaps aasod 8Bpuai[) ap pBj^DB^ B3\ntt • • • uoiibiiiui aiua¡paxa aun isa aipias^ b[ ap iuaui M\n-aanaoi^ aun aaaBdaad A anod saauapg ap ai[noB3 9un?J\nsuBp aaiaasui4s b laaaiui puBiS sn^d aj ino anaiuaui4p aaaiaaBa B[ m\nb mauíisap as mb suaS saunaf sa^ 'unamaSui(p auaiuuv^)\n\n'HA\n\n• *' saAijd saaiAJas sa{ su^p • • • uoiibaisiuiuipyj sub^ m\n: jaajaxats inad ajaxjjbo ana^ 'aubiisiiBig ap iniíisujj ap sanoa sa¡ n\nlAins iuo 'aaino ua 'mb lioj(i ap la saauaxog ap aauaai[ aun;p snAjnod w\nsuaS saunaf sa[ assajaiui aaiBniaBtp aiaijjBa b-^ '%mjtonioy '\\\\t\n•(sosjnauoa sapi ap bist^ Bsuaixa Bun anSxs) u • • •: anbjj M\n-iiuaias amuiBj^ojd un luBiJodtnoa sjiiBaisiuiuipB sjnoauoa suiBiJaa ^\nb siBpipuBO xns a^in isa saauatag sa aauaai^ b^ 'ajino u^ • • • uoii „\n-BJisiuiuipytp a^uoiiB^r ^foa^^ b aaJiua4p sanoauoa nB aadiaiijed „\nap (tssnB lauuad) saauaiag sa aauaai^ B^ 'uoijvuisiwiupy *a,,\n• * * aimouoJisB ua ia n\nsanbtiBinai[iBUi ua sasi^iaads saauaiag ap sapouaai^ sa^ inued * • #pu n\n-uosaad jna^ inainjaaj saaioiBAjasqo sa^ 'sajiojvauasqQ #AI'*\"\n•sajiíi sjna^ ia aipBdBa maj lUBAins „\n'•aia * • • • saipjdipaj ap saqaBUB luauuaiAap • • • saiiBiBis sa^j *saqo „\n-jaqaaj ap sjnaiaajip 'saqajaqaaj ap saaipui 'saqajaqaaj ap sajBqa „\n'saqaaaqaaj ap saqaBiiB *sajTBiBis rsaiuBAins sapoSaiBa xn^ inauuaii ^\n-jBdd^ sjnaqaaaqa sa^ • • -sauíuiaai SBd iuos au xubabji sjnaj ts aauuB n\nanbBqa iuauia|pAnouaj ap ai^tqissod aaAB ub un jnod sauíuiou iuos w\ns.tnaqajaqa sa^- • • 'S'^'^'^ ^p sinijisuj 'sapma4p sajiua^ 'saiioiBi „\n-oqB^ sa[ suBp saaiBiSeis auuuoa siuipB aaia luaAnad saouapg sa sap n\n-uaaq sa^,, • • • anbifiiuata^ a^oxat¡oa^ / ap ^vuoijv^^ aujua^) #jj.^\n• • • saqnaBjj sa\\ susp luauíau^psua j b masiA anb xnaa ap aS M\n-ixa isa ibjoi.oo^ a^ * • -xnvuoiSad sanbi^oSvpad saujuao xnv aau^uaj) „\nsunoauoa np • • • saao^^ sa^ suBp jaupsua4p lauíiad mb vopvSauovj „\nap ia samapadns sapnig4p auio^dtp np uotiBJBdajd B^ b aioA B[^\nax\\no saauapg ap iuatuau8psu^4p aauaoi'q Bq[ •juawauSiasu^ *j.,\n: (BOtiBUiaiB]^[ ap saiuBipnisa b\n•ui anb sojBJJBd s<q aiuauqspadsa souiBita) :ttsaouapg ap sapnia\na^d siaaAno saqanoqap sap nSaady,, :sopBsaa^a so| Ba^d SBpipg\n•aoiaadns BzuBuasua b^ BJBd oiíaatu\n-iisuoa ou oaad 'sisai enn ouis aaainbaa ou pBpisaaAUQ ap opsaoiooQ\nig qBUtSiao souauz ^b Bun 'stsai sop A BaniBpuaoi-q b^ aaatnbaa op^aoi\n-doq ^g •saaotaadns soipnisa ap sop^aijiiaa^ f ap sauopButquioD\n-imaaiap ap Bun ap uotsasod B| aod aiuauíBDti^uioinB opBaoio\nun sa BaniBpuaarq B3 *uaiiuipB anb saiuBTJBA sb^ A SBUio^dip A sopBaS\nsoisa ap soitsmbaa A BzapaniBU B^ aBzi^BUB b a^aiua inb^ apuodsaaa\n-oa on^ •44aiisaaAiuQtp ib^oidoq,, í44saouapg sa ibjoidoq,, í 44sanbtiBuiaqi\n-b^[ ap saanaiaadns sapnia4p araojdiQ,, í<4saouapg sa aauaarj,,\n-iq3 ia anbisXq^ sanbiiBUiaqiBi^ ap saanaiaadns sapnia4p\n: BoiiBraaiBj\\[ ap saiusipnisa so^ b sa^qísaoos sopBaS A\n\n�en la práctica el centro de trabajo en Matemática pura y aplicada\nde toda la Facultad.\nEn cuanto se refiere a la enseñanza de la Matemática, la \"École\nNórmale Supérieure\" trabaja en estrecha conexión con la Facultad\nde Cieneias, y su cuerpo docente es parte del de la Facultad. Algu\nnas características se mencionan a continuación:\n\"L'École Nórmale Supérieure a pour objet propre de former des\n\" professeurs pour toutes les branches de l'Enseignement secondaire.\n\" Les études sont done dirigées (vers) l'agrégation... mais l'École\n\" Nórmale est en méme temps un centre d'études supérieures, oú se\n\"forment des travailleurs pour les laboratoires,... de futurs docteurs\n\" et professeurs des Facultes de Lettres et de Sciences.\n\"...Les eleves sont recrutés au concours... Les eleves sont im\" matricules á l'Université dont ils suivent les cours. Mais en outre,\n\" des enseignements spéciaux complémentaires leur sont donnés par\n\" des inaitres des Facultes...\"\nAdemás de los centros de enseñanza e investigación vinculados\na la Universidad de París existe en París el \"Collége de France\", que,\ndesde mucho tiempo atrás, poseyó dos cátedras de Matemática su\nperior, y ahora posee tres (profesores Mandelbrojt, Leray, Lichnerowicz). La naturaleza particular de esta institución es bien conoci\nda y sería ocioso dar detalles. Baste señalar las siguientes citas de la\npublicación oficial mencionada (que incluye referencias a todas las\ninstituciones culturales de nivel superior en el territorio de la Aca\ndemia de París), que definen perfectamente su carácter, en particu\nlar en lo que interesa en este estudio:\n\"D'abord il se recrute sans condition de grades; par la il lui\n\" est possible d'appeler á lui des savants qui ne sont pas des profes\"seurs de carriére, mais qui se sont signalés par des découvertes, par\n\" des vues personnelles, par des travaux originaux. II suffit qu'on soit\n\" en droit d'attendre d'eux, dans le domaine de leurs recherches\n\" propres, des resultáis nouveaux... ses enseignements ne sont assu\" jettis á aucun programme. Nulle part la recherche scientifique ne\n\" jouit d'une indépendance aussi large... Chaqué professeur choisit,\n\" d'année en année, le sujet de son cours dans le domaine scientifi\" que qui lui est propre, et généralement dans l'ordre particulier de\n\"recherches auxquelles il s'applique a ce moment...\"\nA estos comentarios sobre las diversas instituciones sólo nos\nresta agregar que la experiencia de nuestro breve contacto con las\nmismas, y conversaciones mantenidas con destacados miembros del\ncuerpo docente, en particular el Prof. Dr. Laurent Schwartz, corrobo\nran las expresiones citadas. Cabe destacar que, globalmente, el nú\nmero de estudiantes en la carrera de Matemática en la Facultad de\nCiencias (sin contar a los que siguen cursos de ésta para otros estu\ndios) es proporcionalmente muy grande, así como es grande también,\ny mayor que en los demás centros visitados, la proporción de estos\n\n- 98 -\n\n�- 66 so[ ap asBq bj aaqos sa uoisiuipe Bg 'puiSiao ^iuauíaiuaaapad\nsisaj. Bun X oipnjsa ap soub oajBna uaaambaa anb 44sopBaoioop^ 'sou\n-ara [b aiuanqeinaoj 'opuais scqniB *ltBaisrg 9 BonBuiaiBj\\[ ui BaanBg,,\nB[ X ttBat^BinaaBi^[ ui Baan^g,, v\\ : BaijBiuaiB j\\[ v\\ na sopBsaaaiui so[\nB sauopBzipiaadsa sop aiuatuBaiSBq aaaajo SBiauat^ ap, pBjtqtiOB^ b^\n:saiuain5frs so[ nos oipn^sa oa^sanu BJBd saiuBAapa soqaaq sog\n-BHiajBJ\\[ ap BJ3JJB3 ^\\ 3p |BI3UaS UOI3BZtnBJO B^ X ^BUOI^BOOA UOIO\n-aaps b[ aaqos soniBSJaAnoa ^na p uoa 4BunoiqajBj^[ *g uq *joi,j p\nanj a^usnijojuí oajsanu 'inisiq^ 'i(j 'Joj^ 'ouisiui pp apf pp Bpuas\n-nB ug 'uBpj^; ap soipnjsg ap pBptsjaAin^ B[ ap SBpuai^ ap ps^pia\n-Bg vi ap BapBuia^Bp\\[ ap oinaniBiJBdaQ |a ua uopBnjis B^ jeutinexa\nsanij soj^sann b ajuesajaiui sem sa 'opesa^dxa uapaj o\\ jog\n•BjiaiuaSuj ap pBjpaBg Bjjsanu ap Boiisip\n-Bjsg X BapBuiaiBj^[ ap oini^suj pp so\\ X op^uoianam ojnijjsuj pp\noiuaiuiBnopunj X sojisodoad so^ aaiua soppaiBd sosoaaninn JBAjasqo\nsomtpnd qpiBjg *y 'iq X (jo^aajip) pnig *g 'i(j sajosajo^d so^ uoa\nsauopBSjaAuoa ua X bjisia BJisann ng *soai}Bnia;Bni buijoj on 'jpap\n3[ba íuoprniisut b^ ap SBidojd svjjajjea sb[ na nopBaqdB v\\ Bp^q\nBuqdpsip e^ ua ofBqBj^ p B^napo —sauopBat^qnd sns u^nSpea^B o^\noinoa— uopeSnsaAui b^ na UBfBqBJj soaqniaiui soXna BaijBuiajBj^[ ap\nojnjiisuj un aasod uaiq ts *oaiuaajqog p oiqui^a ua oaag *sauopnj\n-nsui SBquiB b saunmoa nos saaosajoad sosoaamnu anb opora ap 'sp^z\n-ubab Xnm sa sisoiquiis b^ *Bai^Bxua^Bj\\[ ua ofBqBJi p B^aadsaa anb O[\nua X 'sBsauBfiux sauopn^i}sui sop sb^ ap osbo p ua anb somaaiQ\n•(oÍBqB SBUI I3A) BZing\nsa ofdmafa oi%q 'SBa^o sb^ t4BpBaqdB Bpuap,^ b^ b X ssun sb^ t4BJnd\nepuap^ v\\ b a}uauia{qisuaiso sepeaipap, 'aouadns aiuainBaijua^nB Ba\n-ijxjuap BzuBuasua ap sauopnipsui ap uopxsodBixnX b^ soadoana sas\n-iBd sosaaAtp ua Ba^uB^d anb Biuajqoad pp aiuBsaaa^ut o^dtuafa un sa\nosBa a^sg *nBpj\\[ ap soquiB 'oaxuaaiqog p X soipnisg ap pBpxsaaAiug v\\\nuoaanj o\\ uoisiiu Ba^sanu ua Btpij ua SBpBiysiA sauoianinsux\nviivíi\nb^ ap sogoaacsap sa^uaiaaa Xnuí ap Bipa^nS\n-uba vi v i^B Bn^is as anb 'sauaAof aiuaiuaiuBuiiuopaad 'soaiiBuia^\n-bui ap odna^ pp uoisua^xa b^ aBqoaduioa souiipnd osanasu^ai oXna\nua *4j^[Bqanog,, odnaS pp oiaBuiuias pp, pajsauíta^ uoiunaa bj b ix%\n-sisb b zpBAvqag *joag p aod opB^tAut aas ap aouoq p sounAn^ *Bip\npp sa^uauíuioad sbui soa^Buia^Bui so^ ap sounSjB b BtaBaisoui ajuaaop\nodaana pp uoiaBaauínua Bpíd^a Bug *SBuaapoui SBiaoa^ sapuBaS sbj\n-aaia v 9i9\\j9i as anb o\\ ua aiuauqBpadsa 'Bai^BUiajBj^ b^ ap ogoaaB\n-sap pp saao^oaa soa^uao so^ ap oün Xoq sa stasg anb sopBzipiaad\n-sa sopi^aia so^ ua opxqBS uaiq sa anb aB}ou aaa^q BiABpo^ ^qeg\n•Bipaui BzuBuasua b^ ua Bpips ns Baiuanoua BjaoXBui v\\ uaiq is\ní uopBSiisaAui b^ b X saaoiaadns sopeaS so\\ v Baídss anb saiuBipnjsa\n\n�ficados de \"maturitá\" clásica o científica indiferentemente (análoga\nmente para el Politécnico). Este hecho está impuesto por la ley, pero\nparecería que no sería siquiera deseable restringir la admisión a los\nestudiantes con la orientación científica, puesto que la experiencia\nparece indicar que la orientación clásica —o humanística— provee\nfrecuentemente estudiantes intelectualmente bien condicionados —\naunque con menos conocimientos de la materia— para seguir la en\nseñanza de la Matemática; no sucedería esto con tanta claridad en la\nespecialización físico-matemática.\nLa Facultad y el Departamento no parecen hacer esfuerzos visi\nbles para fomentar el ingreso a las carreras mencionadas, y la afluen\ncia a las mismas parece ser considerable. A pesar de que la natura\nleza de la enseñanza varía poco de una de las especializaciones a la\notra, y una buena parte de los cursos son comunes, la composición\ndel estudiantado varía considerablemente, en particular en cuanto a\nlas razones de carácter ulterior que presiden a la elección de su ca\nrrera. Los \"laureados\" en Matemáticas y Física encuentran, a la par\nde los de Física, una salida relativamente considerable y creciente en\nla gran industria, con un cierto porcentaje dedicado a la enseñanza\nmedia, la enseñanza superior y la investigación en relación con el\nConsiglio Nazionale delle Ricerche. En cambio el grueso de los\n\"laureados\" en Matemática se dedica a la enseñanza media y sólo\nuna pequeña fracción encuentra salida en alguno de los otros cam\npos. Esta diferencia se refleja aun en una muy notable disparidad en\nla composición del estudiantado en cuanto a sexo.\nUna de las cosas a notar en relación con nuestro problema es\nel poco estímulo que ofrecen en la actualidad en Italia las universi\ndades a la investigación. En muchos aspectos esta situación se ase\nmeja a la que existe en nuestro país. En todos los demás países de\nEuropa occidental que hemos visitado la mera existencia de grados\nsuperiores para cuya consecución es requisito indispensable la inves\ntigación original fomenta, en una escala que rebasa las exigencias\nque esta situación plantea, el desarrollo de la investigación practica\nda por personas que no integran el personal docente. Esta situación\nno existe en Italia, donde el Doctorado es la denominación común\nde títulos profesionales y diplomas de estudios académicos y no exige\nel desarrollo de la investigación. Por tanto ésta se realiza en las uni\nversidades solamente en cuanto es parte del trabajo de los docentes\ny en cuanto es realizada en colaboración con el C. N. R., coincidien\ndo las más veces ambas circunstancias. Esta situación coincide con\nlo que sueje considerarse como un período de decadencia de la con\ntribución italiana al desarrollo de la Matemática, contribución que\nfuera prominente a fines del siglo pasado.\nSUIZA\nComo instituciones más representativas en relación con nuestro\n\n- 100 -\n\n�- xoi -\n\n:jBuiiao UBiuajB jap upiaanpBxi Bun\nU^ (B3ISjg X B3IJ^ra^jBJ\\[ 3p UOTODag BJ ap. SajUBipnjSa 6O[ BJBd SOÍdS\n-uo^) ^^isXqg pan ^TjBiuaqiBj^ anj Sunjpjqy jap uapuajaipnjg aip\nanj aSBjqasiBg,, 'Bjanasg bj ap Baisig-oaiiBiua}Ej\\[ uopaag bj ap uop\n-Barjqnd bj ap sojBJjBd sounSjB soraBji^ 'aiuBipnisa jb ajuaiujBuopBa\n-oa JBznBana ap ojajanoa oiuaiui un uaasq anb sauoianipsui sBood\nsbj ap Bun sa Baiuaaijjog Bjanasg bj anb JBAjasqo aiuBsajaiui s^\n•BaiSpSBpod Bqanjd enn a^UBipam opiua^qo\nttBzuBuasua B[ BjBd pnipdB ap. op^aijuJia^,, nn sopBtacqdip soap^uia^\n-box so^ b aaajjo -^ '^ -^ B^ souam jy •sompjn o^iBna soj na sa^u\n-opdo aiuaraejnd isbo X sojanitad ojjnna so^ na sopBfipjd aiuauqBia\nsosjna uoa 'eajisauías oqao BDJBqB ttBuio^dip,, jap BuiBj^ojd ¡^\nap namsxa a^nBipaui opBqojdinoa a^na^Ainba o (Bocpuna\n-as BznBuasua ap Buio|dip) tw^^.líJ^iiBj\\[,, B^ na uajsTsuoa 'a^^jap ap\nsBiauajajip uoa sa^nSí 'BJaaiBa B^ b osajSui ap sauopipuoa SB^\n•sauoianipsut eop sb^ ap Bapi?uia^Bj^[ ap soiuauíBjJBdap\nsoAt;aadsaj: so^ ap sajaf 'jaSn^^ #y *j(j X uapjaB^ aap uba -q -g ug\nsaaosajoad so^ ap upiaB^Aui ^ipaoa aod apsisB ap oíSajiAtad [a souitAnj\nsauoiunaa SBXna ap Bun b t4qaijn^ ap oapBuiaiBj\\[ oiJBUiuiag9i p o^unf\n-uoa ns na SBtuapB uauapuBui X ^sauoianiiisut sop 9v\\ ap saiuaaop sod\n-jana so^ ap a^JBd ubuijoj soadoana soaiiBuia^Bui saaofaui soj ap sou\n-n9jy 'BaaAas aiuanuB^nanaBd sa pBpx^BuiSiJO ap BiauaSixa b^ pna B[\nBJBd sisaj Bun ap X Buxojdtp pp. ascq b^ aaqos eauoianipsui s^quiB aod\nopB^joio opBaS *t4opBaoiaop,, pp p ua tu <tBrao^dip9, pp jaAiu p ua\niu 'sauopninsui SBquiB aaiua BaiiBuia^Bj\\[ ap soipnjsa so[ ua pAiu ap\na^qisuas BtauaaajTp enn a^sixa ou 'jBAaasqo soraipnd anb o\\ aog\n•sosana ap oninm oinauu\n-pouoaaa p aod ojpnsaa aiuaui[BiaaBd Bjsa Buiapoad ajsa ísauopnpj\n-sut sop sb^ ua UBjaBaqdnp as *souaui p *a^uauipuiaoj 'soipmsa soqa\n-nin op^uas a^sa u^ 'SBtdoad sBaiuiapsaB ssaaaaBa opuBuiaoj 'sbuiou\n-ojnB sBugdpsip ouioa ouis *sapuoisapad SBaaaaBa sb^ ap. saaBipxnB\noiuoa ops ou *sajBanjBj^ SBpuai^ X Baiunn^) *Baisj^[ 'BaijBuia^Bj^ 'Band\nnpuap bj b SBpBunsap sauopaas sajqBaapisuoa uaiquiBj auai^ 'ssa\n•aaaBa SB^sa b ajq^paadB ozaanjsa un Baipap X '-a^a 'soaiuunb 'sojaa^\n-mbaB 'soaaiuaSm sajBuoisajoad Buiaoj *pBpisaaAiug bj ap Btauaaapp b\n'Baiuaa^p^ Bpnas^ bj uatq is *aBn[ opunSas ug *sauijB SBuijdpsip\nua ofBqBJi ja ua oqoaajsa a^uauíBA^Bjaa o^aB^uoa un Xeq opusna une\n'sopBaBdas ajuarajB^oj uos sajuaaop sodaana boj *Bpuanoasuoa ug *(bz\n-UBuasua ap jBaapaj uoianiíjsui Baiun bj *oqaaq ap) j^aapaj uppnjtj\n-sui Bun sa Batuaajijoj Bjanasg bj SBajuaiui 'jBuojuBa sa pBpisaaAiug\nbj 'sBaijqnd uos sauoian^isui SBquiB anbuns *aBnj aauíiad ug\n•btjbjj lap oiaadsaa Bidiaasap uoiaBniís\nbj uoa sajBiuauínpunj sBiauaaajip sbijba 'oSa^quia uis ^XBq ísBpuaia\nap aoiaadns BzuB^asua ap sauoianpisui sop ap Biauaisixaoa bj ap\nojdinafa oa^o sa aisg #pBpnia Buisini bj ua b^ts 'jBaapag Baiuaajtjog\nBjanasg bj X qaian^ ^p pBpisaaAiug bj siBd aisa ua souiB^siA *Btuaj\n\n�\" A. Organización y finalidad externa del estudio.\n\" El plan de estudios de la Sección IX de la Escuela Politécnica\n\"Federal está organizado de modo que... garantice una formación\n\"lo más amplia posible en Matemática y Física... Sólo en los dos\n\" primeros semestres... la enseñanza es común a los estudiantes de\n\" nuestra Sección y a los de Ingeniería; a partir de ahí se desarrolla\n\"en forma totalmente independiente. Puede acentuarse preponde\" rantemente el estudio de la Matemática o el de la Física, pero aun\n\" en los semestres más avanzados el matemático debe considerar la\n\" Física, y el físico la Matemática como parte integral de su estudio.\n\" Durante el estudio ha de evitarse la especialización prematura.\n\" La finalidad externa del estudio es la obtención del diploma en\n\" Matemática o en Física el cual, por su validez federal y la ampli\" tud de los estudios que le sirven de base, constituye una recomen\" dación para su poseedor en todo el territorio de la Confederación\n\"y en, el extranjero... Se recomienda a aquellos estudiantes que de\" seen dedicarse a la actividad docente el adquirir... en base a un\n\" examen especial, el certificado de formación y capacidad pedagó\" gicas.\n\" B. Recomendaciones generales respecto del estudio.\n\" 1. Mateniática' La dificultad fundamental en el estudio de la\n\" Matemática consiste en que la comprensión plena de los hechos ma\" temáticos requiere un alto grado de capacidad de abstracción. Ha\n\" de desaconsejarse el estudio a toda persona que no sea capaz de\n\" depurar sus ideas y de traducirlas en conceptos precisos con cierta\n\" facilidad. La experiencia prueba, sin embargo, que sólo el estudio\n\" desarrolla estas aptitudes en el grado requerido; por lo tanto no\n\" puede iniciarse con los fundamentos primeros de la Matemática,\n\" sino que comienza en el medio. Mientras que desde allí se erige el\n\" edificio de la disciplina, es constantemente necesario ir ahondando\n\" los cimientos. El estudiante debe tener presente continuamente am\"bas necesidades.\n\" Otra dualidad no menos necesaria es aquella entre el conoci\" miento particular, los problemas singulares concretos y su resolu\" ción hasta el resultado numérico por una parte, y por otra las ideas\n\"y los puntos de vista generales. En la Matemática los nuevos pun\" tos de vista generales y significativos siempre han surgido en co\" nexión con problemas concretos; sin vinculación con los hechos par** ticulares a los cuales se aplican, son meros esquemas vacíos. Por\n'* otra parte el conocimiento particular se convierte en un fárrago\n\" amorfo si no se le somete a un orden conexo encarado como un\n\" todo orgánico.\n\" Durante todo el estudio ha de controlarse, mediante la apli\" cación de los teoremas matemáticos a ejemplos y la resolución de\n\" problemas, si se ha asimilado plenamente su contenido. Sólo quien\n\n- 102 -\n\n�- 01 BJBd bSoJBUB 89 UpiDBnjI B{ A\n\nOpBS9J9 JE U999JJO 98 9nb\n\n-Jodo SBSJ9Aip SB[ '91U9in9A9jq o2[B OnbunB 'pBpUB[9 Bpoi UO9 UBUOI9\n-U9UI pnOIOBOOA UOI0B1U9IJO 9p SB9UJ{ SBJS9 9nb JB)OU SOIU99BJJ\nw * ' * JBJO}9Op 8IS91 BUn 9p UOI999JUO9 B[ 9}UBip9UI SOipHlS9 SnS ^\njBzipunjojd JBiua^uí Bjjgqgp Boijuugp pBpiAi^oB b[ jod opiBjjB Bjuais\n99 9nb [9nbB OpOl 'OJS9 9p JB89d y qBUOIS9JOjd pBpiApDB BJJO n BZ M\n-UBU9SU9 B[ BX9Bq SElOUB}SUn9Jp SB[ 9p BZJ9IIJ Jod B98 4Bldojd UOI9 M\n-BUipUl JOd B98 4OiptlJ89 |9 OpBUIOU9) '98JBJU9IJO U9iq SBUI BJB9S9p\nÍB9I^J1U9I9 nOIDB8T^S9AUI B[ B 9JU9UIBAISnpX9 9SJB9ip9p U9Aof Utl\nB UBJIlIUUgd BpiA B[ 9p 8BUJ9^X9 SBIOUBJSUnOJIO 8B[ Z9A BJB}J w\n\"3.\n•••SB0IIBUI91BUI 89UOI9BJ)SOUI9p Á 8B9pi SB[ 9p Bjn^.0njJS9 B[ '^BiagUI\n-Bpunj B9pi B[ 'ogpnu ^9 SB^nuiaoj sb^ gp bjbosbd B[ ^p jBJBdgs 89 n\nUO19U9^UI B^ ÍS9UUOJUI UBJBdgjd S9^UBipn^S9 SO^ S9^BnD SO[ 9p B9J99B J5\nlJO SofBqBJ^ 9^n9Sip 98 U9iq Q *8B^I9U9S SB9I1BUI91BUI SBJn^ n\ngp Bidcud uppB^iisgAui b^ bziib9U9 98 Á 8Bui9^qoad guodoad n\n98 ^pmOSJgd BDIJIJU91D pBpiAIJOB B^ BIOBq U919BJU9IJO B^ B SOpBUI) M\n-S9p UBJS9 'SOIJBUIUI9S SO[ ' • •OpBZUBAB 8BUI pAIU Ull U9 'Á 'SBOIJOBad n\nS9SB[9 SB[ 'BUI[dlOSip B^ 9p BpUB^SnS B[ 9p BZUBU9SU9 B^ BJBd U9AJI8 ^\n6B9IJO9} 898B{9 SB^ 8BJIU91^\\[ 'SOIJBUiragS A 9^BOl^OVld 898Bp '8B91JO91 ?>\n69SBp U9 BZTUB^JÍO 98 89}U99Op 8O^ Jod Bpi^lJip BZUBU9SU9 Bq n\n•9ju9iUBAiscd opiqpgj oju^iiupouoo p gnb sbui jgpA ugpns oido^d ^\nozj^njsg p jod uopea^dns ns A 89JOJJ9 so^ íouiuibo pp SBjpgid w\n8B[ supoi 9;mb ^\\ 99 9nb 'oSaequig nis 'ax^ixg gp Bq ou giu^ipnisg ^\n^3 *SO^DB^SqO JB9JJO8 B 9pBpn^B B 'OUIStUIISB 'SOJSgndsip UBJB189 9jd >?\n-UI9IS SO)S9 Í69JO89JOjd SO[ 9p BltlS B| OÍBq BJn^BJ9^I[ B^ JBpJOqB 4S9[ n\n-BI3IUI S9JJS9UI9S SO[ U9 9lU9UI{BI09ds9 49)UBipn)89 [B BpU9IUIO99J 9g n\n'(sopBOipUI 9^U9UIBJ91U 89UOp9nj)SnO9 A 8O^n9p9 JBn^99p O^din9Í9 ^\naod) Bidojd B^ugno aod JBfBqBJi A aBsugd p opunog^ 0}U9iuiBq.o „\n-9AOJÜB un BJBd 9[qBSU9dsipui o^isinbgj 89 Bjnjog^ b^ U9\n•ODlJBUI9iBJ^[ OIJBUIUI9 pp B99ioqqiq B^ A BJnj99^ 9p B^B8\n-93 B9iuD9^p^ Bpnos^ ^\\ gp Bogioqqiq BisiAoad ugiq B[\nUIJ 9^89 y -OipnjS9 pp 91UBJJ0duiI 9JJBd BUn 89 B9I)BUI91Bin BJIHCJ9J „'\n-lj[ B[ UO9 ofBqBJ^ p OJUB^ JO^ •B9I^BIU91SIS A B.OIUB^JO UOpB^tlUIJOJ n\nB^ uggAoad sojqq so[ íoqoajBsgp pnpBjS ns J9Aomoad A g^ugXo pp M\n91U9UI JS\\ U9 8BA9nU 8B9pi JBlUB^duiI BJBd BpBUIiS9p BJ89 A BjdB 89 M\nBjqBpd Bq •uoiobuijoj ns Bjsd OIJB8999U pijgjBui p opoj,,\n9^ sosan^ so[ 9nb JBjgdsg gp Bq ou gjuBipnisg |q ,.\n•opBOijtuSis ns gp Bpugpuoo BJBp Bun gp opBU M\nJB489 gqgp osn ns osbd BpBo ug ísB^uuoj 8ej gp puinbBui w\nqB Bpoi 9p 'ojgdrag *9&aiu9A9jd gp Bjq 'buisiui b^ 9p BoijDBjd „\nBpqos Bun jtJtnbpB BJBd jof^ui p 89 oipnjsg pp ppiui opojjgd ?,\np ÍOpopO pp B9TU99^ B^ 9p OIUIUIOp p 9J9inb9J 98 8B9U^I9l^ni n\n8B9pi 8B^ gp opunm p U9 9^U9ni9jqq gsjgAom jgpod bjb^ qBnjagp^ui ^\ngp JBJJoqn 9^U9niBAi8Bd gsjBfgp g^qísod 89 ou topnsuad ^\nsojjo anb oj ajuauipaj udpiidjdwoo apsnd d^udiuvanoo vfvqvu^ „\n\n�la Universidad— concentrán^ose más en una exposición breve pero,\na nuestro parecer, magistral de la esencia de la disciplina matemá\ntica y de su enseñanza, cumpliendo así específicamente con la mi\nsión de encauzar la vocación del estudiante.\n\nGRAN B R ETA N A\nEn este país solamente realizamos una breve visita al Departa\nmento de Matemática del University College de la Universidad de\nLondres. Si bien en teoría cada uno de los Colleges \"que forman esta\nUniversidad debe extender su campo de enseñanza a todas las ramas\nde la enseñanza superior, hay una inevitable polarización, debida\naunque no sea más a la gravitación hacia ciertos centros de los ele\nmentos docentes más destacados de determinada rama. Es así que el\nUniversity College es quizá en el terreno de la Matemática pura el\nmás destacado de entre ellos.\nEl Departamento atiende a tres tipos de estudiantes: los que se\nespecializan en Matemática (\"special degree students\"), los que bus\ncan una formación científica más general y menos profunda (\"gene\nral degree students\") y aquellos estudiantes que requieren conoci\nmientos de matemática cómo auxiliares para otros estudios. Además,\npor supuesto, el Departamento atiende a los estudiantes post-graduados que, por lo general, se dirigen hacia el diploma del College y\nuno de los grados superiores de la Universidad (M. Se. y Ph. D.).\nDado el complejo y particular sistema de reclutamiento del estudian\ntado en las universidades británicas, es muy poco lo que podemos\ndecir sobre la selección vocacional, y menos aún sobre lo que pueda\nser relevante para un estudio que tiene en vista nuestro problema\nlocal. De todas maneras, al igual que en la mayoría de los centros,\nno hay esfuerzo activo para atraer estudiantes a la carrera de Mate\nmática. El panorama general de las oportunidades para los egresados\nes también similar, siendo —para los poseedores del \"special degree\"\n—en primer lugar la enseñanza media, y en menor proporción la in\ndustria, el actuariado y la enseñanza superior e investigación. Es de\nnotar tque la Universidad de Londres es bastante típica de las univer\nsidades británicas, si exceptuamos las de Oxford y Cambridge, que\nposeen un régimen muy particular de enseñanza que las distingue\nnetamente de las demás y que no podrían ser un término de compa\nración con instituciones como nuestra Universidad.\n\nALEMANIA\nTambién en este país nos redujimos a realizar una visita a un\nInstituto de Matemática, el de la Universidad de Erlangen. Es ésta\nuna universidad relativamente pequeña pero bastante representativa\n(unos 2.500 estudiantes). El planteo general de la enseñanza de la\n\n- 104 -\n\n�- 901 un cas uoiasaoA bj anb oiJBsaaau sa ou o¡p bjbj •jq\nBJjsanu opuaXnpui 'jotiadns BzuBuasua ap uoian^isui spo) ap Biauau\n-adxa B[ ouioo sop^jisiA soai)Bina)Bui soj)uaa so[ sopo^ ap o)ub) sp\n-uapadxa B[ Bn^i)sa)B o[ jsb ísBiSBJauisoipi SB)jaia b BpBpauíA a^uaui\n-jB[nai)JBd B)sa Buipiíasip Bjsa ap Ban^na b[ anb o)sand 'a)UB)Jodun\nsa uppBaoA B[ ap Buza^qojd p Bai)BinaiB^\\[ bj ap oduiBO p u^\n•Bai)Braa)Bj^[ B[ ap Biuafqojd p a^pa\n•i)jBd ua UBaqds as sajo^aBj soquiy *sopi)uas sopo) ua Bjnqna B[ ap\no^pjtJBsap p JB)uamoj ap A. 'BaqBpd By ap oqduiB sbui op^uas p ua\njopadns szuBuasua B^ jaaAoad ap uops^qqo b^ B)sa sapBpisaaAiun sb^\nap d)JBd ío^ 'iipiowooa ap ouiuua) p of^q eqojua as anb\n-ixnB sajo)aBj Á SBA^ouia SBpuapua) ^sapn)iaidsa sap^qnaBj '\n-a)ui pBppBd^a ap o^unfuoa ofa[duioa asa B)sa a)UBipnjsa pp a)JBd\nJO^j *sop a)uauqB)uauiBpunj: uos sois^ 'BUiapojd pp sajuBisuoa sajo)\n-36^ so[ asjBuiB^^ BiJtpod anb O^ sotuBuopuatn JBSn^ jaiupd u^\n•a)uaraBauBi[nuiis Biuana\nua sopaua) ap a^isod o[ ua souiajB)BJ) sopBuoiaBpjjoa aiuauíBqaaj)\n•sa Xnuí uB)sa b)sia ap so)und sop so)sa 00103 'BzuBuasua bj jaaAOjd\nap BpBJBaua uoTon)i)8ui B^ ap p A puoiaBaoA uoiasiuapo Basnq\nanb Buosjad b[ ap p : saiuajjnauoa b;sia ap so)und sop apsap osjbz\n-t[bub ap sq opBjsaua somaq O^ anb ua pAiu p ua puoiaBaoA uoia\n-aa[as b^ ap Buia^ojd p 'uoiaanpoaiui b| ua souiBJafxp\n•aiuiojuí aisa ua jaua) Bpand SBiauai^ A sapBpiuBumjj ap\nBJisanu anb saaa)ui pp b)sia ap O)und p apsap d)uaui[Bdiauijd A 'a^\n-isod Bai)Buia)sis sbui o\\ buijoj 11^ soqaaq sosa Jiinasxp souiaqap 'op\n-Bpuauíoaua BJanj son anb o^ ap pjSaiui o)uaiuiqduina p souBoiaaB\nBiBd 'anb soiuaaj^ \"Buisini B[ ap Bina) p BJBd saiuBAajaj UB.iaiaa.iBd\nsou anb soqaaq so^ Jtqijasap A asiaunua b somasB)tnii[ sou is uoxsiui\nBaisanu ap o)afqo p uoa souiBiiqduina ou anb opiaai^d Bq so^[\n\nNOISílDSia €\n•Bipatu BzuBuasua B^ Bia^q ouiuiBa p ajqs anb 44BzuBuasua B^\nBJBd pn^id^ ap opBaxjiiJaa,, p BtaBq uaiq sbui 'sand 'B)uauo b^ as\na)jBd jo^bui tb\\ b ísBniíxa a)nauiBAi)Bpj uos (uoiaBSnsaAut b^ A joij\n-adns BzuBuasua b^ ua 'opBJO)aop pp uoiauaiqo BtAaad 'o BrJjsnpui\nv\\ ua) so)uaiuiiaouoa sns JBzqun ap jBJiuoaua uapand anb sap^pq\n-iqísod sb^ anb Buiíisa as sand 'Bpiuijap uoiaBaoA con uaj)sanm anb\nBtpaui B^ b jouadns pBpiaBdBa ap sa)UBipnisa sojpnbB b aiuauíBps\n44Buio^dip,, p Bia^q uotaBiuatJO B^ jiiiuuad sa oini^suj pp. Biauap\n-ua) B^ anb jb)ou Jaa^q a)UBsaja)ui s^ '^buiSijo sisa) Bun na^npui\nanb soitstnbaj soiaaia ofBq sopBiuojdip so^ b Btjosop^ ua opBJO)aoQ\np BBiuapB aaaijuoa pBpisjaAiuQ b^[ *44BaxiBuia)Bj/\\[ bj ap BzuBuasua B^\nBJBd pn)t)dB ap opBaiji)jaa,, un b Bas '4/B.atiBuia)B]/^[ ua Bniojdip^ un B\nB38 'opuaianpuoa saj)sauias g apuajdtuoa otpnisa y^ #(44iBirjniBj\\[^.)\nBiJBpunaas BzuBuasua ap opBaijxiJaa p a)UBtpaui sa osajSui j^ 'Bzin^\nap o)adsaj aiuauíBTAajd oi^asap p JBpuiis a^uBisBq sa Bai)BuiaiBj\\[\n\n�elemento absorbente, una \"idee fixe\", pero un núcleo vocacional de\nfinido está en la base de la formación de todo matemático de valor;\nnos atrevemos a afirmar, según la experiencia y las informaciones\nrecogidas, que ello es más claro en el caso de la Matemática que en\nel de las Ciencias Firicas y Naturales, por la modalidad peculiar de\nla vocación matemática. Un resumen bastante claro de estos hechos\nes parte de los párrafos arriba citados de los \"Consejos a los estu\ndiantes de Matemática y Física\" de la E. P. F. suiza.\nEn cuanto a la obligación de toda universidad de proveer la\nenseñanza superior en el sentido más amplio de la palabra y de\nfomentar el desarrollo de la cultura; o por lo menos de tener esta\nobligación como una meta inspirada de todas y cada una de sus\nactividades, no es necesario aportar argumentos a su favor: está\ncontenida en el propio concepto de universidad, y en toda sociedad\ncivilizada tiene el carácter de ineludible. Que la enseñanza de la\nMatemática y el fomento de su cultura en toda su profundidad for\nma parte esencial y en muchos aspetos fundamental de dicha obli\ngación es una verdad que tampoco requiere demostracción.\nNo hay duda de que la existencia de estos dos hechos basta para\njustificar la organización de la enseñanza de la Matemática y la\norientación vocacional hacia su estudio; pero su puesta en práctica\nestá sujeta a diversas condiciones, que no por ser accesorias pueden\nser despreciadas, so pena de que la formación de matemáticos deba\nser abandonada o se torne una parodia.\nHay, por supuesto, un cierto número de personas que estudian\nMatemática, tanto en los niveles elementales como en los más pro\nfundos, como una forma de adquirir un instrumento que les servirá\nen otras actividades, sean científicas o profesionales. No es a estas\npersonas que una orientación vocacional hacia la Matemática está\ndirigida; sin embargo, su existencia es un factor de peso, tanto\nporque, siendo su aspiración legítima, es necesario contemplarla en\nla organización de la enseñanza de la disciplina, como porque, al\nengrosar el número de los estudiantes de la misma, permiten a me\nnudo soluciones más generosas de ciertos problemas prácticos. A es\nte úllimo punto volveremos más adelante.\nRecordemos aquí de paso que son diversas las soluciones que se\nha dado al problema que suscitan estos estudiantes. Una solución en\ncierto modo automática es la escisión de la enseñanza entre dos\ninstituciones de características diferentes, como una universidad y un\nPolitécnico (caso de Milán y de Zurich); pero surge de la descrip\nción de estos dos casos que no es siempre éste el problema que se\nresuelve mediante tal escisión (en Zurich la E. P. F. enseña Mate\nmática pura como carrera); por otra parte esta solución exige en\nprincipio la duplicación del cuerpo docente, proceso peligroso sobre\ntodo en núcleos alejados de los grandes centros de cultura matemá\ntica; a menos que se duplique las tareas de los integrantes del cuerpo\n\n- 106 -\n\n�- ^oí -^sn^ ap sauopnipsui SBj B osaaSui ap sauopipuoa sbj uaXnqisuoa oj\nBaatuiad ej b uoiaBjsajuoo ap ojua^uí ug 'SBjja ap sbuiiSjb JBjsaiuoa\njapod BJBd soan^as ajuauíBAijBpj soipara auai) oaag *oqaaq a^sa ap\neauozBJ sajqísod SBjaap b aiuejapB sbui ojb somaaiaajaa sou íBjuan.0\nBidoad ns aod SBjunSaad sejsa e SBisandsaa sbj JBasnq 'ajand joXcui\nbj aod 'aqap a^uBipnisa [a sorasira soj ua anb soaiuaa sosaaAip eo^ ua\nuoidbiijis B{ ap uoiadiaasap b^ aaaBq p aBjon oqaaq socuaq b^^\n•Bsoaauo oaod ainauíBAijB^aa sa soadoana\nsoa;uaa go\\ ap ajaed aoiCBin b[ ua anb 'oipnjsa pp uoiaBiauBuij bj b\nBBAijBjaa sBiunáaad sb[ ap a^aBdB 'gB^sg ¿ooijBniaiBui ap BaaajBa B|\nBanjnj BpiA ira BJBd aaqB ain sapBptpqisod an)? ¿BjaaajB.o jb\\ aaaa^o\noipnjsa p ajuBJnp a^uarapuosaad JBÍBqBJ^ ap sapBpqiqísod an^)?\n¿BzuBu,asua b^ ap p^pipa bj BpBAaja sg? ¿oasap anb jaAiu jap Baipra\n-ajBra uoiDBraaoj bj sa? *JBipn^sa aapod anb ua soa^uaa soj ug ¿a^uap\n-ijns X BpBnaapB jBnjaajajm pBptaBdBO iui sg? :aiuBipn^sa ja (asasj\n-nraaoj ap Bq o) Bjnraaoj as anb 8B^un^aad seiaaia saauoiua Xbjj\n•Buijdiasip bj ap soptn^ijsuoa\naiuauíBaiuBAjo X saiuaiaaaojj soaiuaa jaaajedc oqaaq BjaqBq Baunu\nojos odna^ ajsa anb BjaBj^soraap sopBjisiA saspd soj sopoj ap Bp\n-uaiaadxa bj X íjBuopBOOA uopEjuaxao bj ap bjsia ap o^und ja apsap\noai}bdijiuis sa ou odnaS ajsa anb sa *oJBqraa uis 'Bsaaajuí sou anb\nog '(sbiisla SBj;sanu ap osana ja ua sauopBsaaAuoa saju^saaa^uí SBia\n-ba soraiAn^ jBria jap BaaaoB Btuaj 'uopBziiBjod jbi Bun ap BaiSojooisd\nuoisnaaadaa bj jBaapisuoa b souiBa^ua ou) Bai^BiuaiBj^ bj ap osaaSoad\nja ua BpuEiiodrat ap odnaS un janb^ sa 'jiqap a^u^tuBaiaaranu anb\n-unB 'anb oaaaia sg 'SBpBpipoinB ua UBiuaojsuBJj as 'oipmsa ap saj\n-Braaoj sapBpijiqísod ap jb^oj BiauasnB ua 'anb SBUosaad uos íuop\n-aaja ns ua uaXnjjuí ou sauopBaapisuoa SBiuap sbj SBpoi anb aiuaqaos\n-q^ X Bsua^ui ubj sa uopBaoA BXna SBuosaad ap oajanu ouanbad un\n'ojsandns aod 'ajsixg *uoiaaaja jb^ ap OAiiBaiji^snf X jBiuauíBpunj oj\n-uaraaja oraoa BaiiBiuajBra uopBaoA bj op^uopuara soraaq vj^\n¿BaajJBa B^sa aapuaadraa\nb Buosaad Bun b atpiaap Ba^d saiuBAajaa sojuaraaja soj uos sajBng?\n•BJajJBa ns Bat^BinajBj^[ bj ap aaaBq ap uBq anb SBuosaad SBjjanbB b\n'sand 'aSuip as Bqaip aiuatuBidoad jBUOiaBaoA uopB^uaiao Bg\n•opBjisiA soraaq anb\nso-uuao soj ua 'sajBuoisajoad o soairaapBDB soA^oui soj^o aod Buijdp\n-sip bj uBipn^sa anb soj X BaiiBinaiBiu BaajJBD bj ap sajuBipnjsa soj ap\nsajBdsip sapBpisaaau sbj aapuaiB ap SBiauBín sajEdrauíad sbj uos sBisa\n'Bspaad souara o sbui uoiaBjnraaoj Bun uoo X 's^jubijea uog #soiaaa\n-uoa sosana soqamu b o^u^na ua ou oaad 'oipn^sa ap uBjd b oiu^na ua\nSBpBJBdas SB^sa opuaiuaiu^ra 'sauopBju^po SBsaaAip sbj uoa sosana\nsoj oSjBa ns b buioi o^uaraBiaBdap ouisira un anb ua ' (aSaj^jog Xqs\n-jaAiug ja ua ojdraafa aod) BUB^aag UBJf) ua BpBju^iut bj sa uopnj\n-os bj^q qaAiu jap, oiuaratajap ua ai apand anb BaBaaaqos BsoaSijad\nBun aBjuasaadaa apand j^na oj —^^^IíW n3 aiuanaaaj osbo— aiuaaop\n\n�ñanza superior. En cuanto al nivel y la calidad de la enseñanza hay\nnumerosos criterios relativamente objetivos que permiten apreciar\nestos factores en el trabajo científico. Análogamente respecto de la\npregunta siguiente. La última suele ser la más difícil de contestar\na priori, lo cual es grave, siendo, como veremos, un elemento fun\ndamental en la orientación vocacional.\nLo importante para nosotros es saber cómo influyen las respues\ntas a estas preguntas en la decisión de emprender o no la carrera.\nEn cuanto a la capacidad intelectual, no hay duda que repre\nsenta un papel preponderante en la elección de la carrera; este factor,\npor supuesto, es estric^amente personal y depende en una parte muy\nimportante de la formación primaria y media. Si bien, por lo tanto,\nno hay una relación inmediata entre este factor y el terreno en que\nuna institución de enseñanza superior pueda intervenir, la hay in\ndirecta, a través de la formación de docentes de calidad. Sobre este\npunto también volveremos.\nEn cuanto a los factores atingentes a la organización y calidad\nde la enseñanza, pueden ser de mucha importancia, puesto que si la\nvocación por la Matemática no es un factor avasallante el estudiante\nprudente podría abstenerse de iniciar una carrera en la cual no\npuede alcanzar el nivel y calidad de conocimientos que desea por\nmedio de las vías normales ofrecidas por la universidad, teniendo en\ntonces que elegir entre la mediocridad y un esfuerzo adicional y\nfalto de guía. Preferirá frecuentemente orientarse hacia otras carre\nras, las más veces afines, en que la calidad y el nivel sean superiores.\nEsto es una experiencia común en muchos centros universitarios eu\nropeos, aunque en verdad no en los que hemos visitado, ya que\nestos están, dentro de su medio, entre los más destacados en el pro\npio terreno de la Matemática.\nDebe advertirse, sin embargo, que hay desde el punto de vista\ndel estudiante un hecho que mitiga las posibles dificultades por es\ntos conceptos. Justamente tuvimos oportunidad de comprobar que\nen esos centros visitados, grandes cultores de la Matemática, una\nproporción considerable del estudiantado no era local, sino que ve\nnía precisamente de otros lugares, de preferencia dentro del propio\npaís, pero también del extranjero, donde las posibilidades de forma\nción matemática son más exiguas. (Ejemplos: en la E. P. F. suiza,\nde un total de 143 estudiantes en la Sección Matemático-Física en\nel año 1952-1953, 30 (21 %) eran ciudadanos del cantón de Zurich;\n93 (64 %) de otros cantones de la Confederación; y 20 (15 %) eran\nextranjeros; en la Universidad de París las estadísticas no indican\nel origen de Iqs estudiantes dentro de Francia; es significativo que,\nde 10.655 estudiantes de la Facultad de Ciencias en 1952-1953, 9.102\n(85 fo) eran franceses, 615 (5 %) franceses de ultramar y 938 (9 %)\nextranjeros. Ello indica que en muchos casos, si no en la mayoría,\nexiste para el estudiante la posibilidad de encontrar un centro que\n\n- 108 -\n\n�- 601 -nooojd bb[ JBUtmiyo BJBd sa^uaiaijns nos so^doouoo soj^o aod sosoj^\n-ut soXno SEuosjod SBy b BiJBiimiy os bzubuosuo By bjoubui bjjo op\ní (<tJBJony^ oa X) jiaia Bpond os somaituioouoo sojsa op onb jpiraiod\nop (Bmoydip yB *^[ *¿y -g bj Bp onb C4oipn}so yop bujojxo pBpqBuij,,\nop uoioBOijiyBO By osopjonooj) oyqipmosojdrai ojod JBtyixnB 'uoiobS\n-jyqo sy ooouoosop oa ojod í om^imioouoo siso op jojba oidoad p jod\n(ooijsiuBranq o) ootj^nop oinoimpono^ pp noisirasuBaj B[ b X o^\n•ojjbsop p opnodojíd Baiui^pBOB BznBnosao b¡ *(oqdniB opimos p no\nBDIUOOJ UOIOBJIDBdBO) BAIJB-^^q pBpiAIJOB BpBniOIJO)op J03J0Í0 BJBd\nsoubsooou soiuoitnpouoo %o\\ op uoiotsinbpB B[ BioBq BpBiu^tJO bjso\npaoisopjd BznBnosao B[ sbj)uoiui :bzubuosuo b¡ op uopuojuí b[ no\nBoipBJ Biouojojip ^\\ 'ojnoijjoo sboi noioBynnuoj b^ unSog 'sbjio X sbj\n-ojjbo SBun oj)uo uopunsip B[ Bxioq os bjoubiu b^so op onb osjooxo\nop Bq oj^[ •BiouBisunojio bjso Bmono uo ouon ou is joqop ns b obj;\n-sns os pBpisJOAian b[ onb X 'sBoiuiopBOB s^y uo orado sopuoisojoad\nSBJOJJBO SB^ UO O1UBJ 'BlUIJtSoy OJUOlUBJOOJJod SO ^piA op OipOUI OIUOO\nsom^iniioouao sns op omoiuiEqooAOJdB p ^od oiuBipnjso pp uop\n-Bdnoooad By onb 9p opiju^s p no jbiisia op. uoisboo somiA^ onb soj\n-uoiqtUB soy sopo} uo oraiuBun o^uoiuBinyosqs osuosuoo un Xbjj\nB BpiA Op OipOUI\nun op Bponbsnq By uo oyqísod bos pBpiyiAotu Binsuu By onb os^op\n-uoioad opond ou 'bzubu^suo joToui By op Bosnq uo osjBZBydsop Bpond\nsoiu^tpniso op oaouinu uonq un onb oyqístiupB so uotq is 'onb bX\n'jouoiu oqonuí opBaS uo oSij sonora ys o 'so^uopooojd souoioBjopisuoo\nSBy uo BpBuoiouora ojubStiiui BiouB^sunoaio By o8ij ou jo^obj oiso b\no}oodsoJ onb osBd op soTUBUoiouoy^f 'yBuotoBooA uoioooyos By uo oaisio\n-op jo^obj un Bin^tisuoo opBsojSo yo BJBd 4^pq^s,, By Bpipora onb uo\nX 'osod op bjo Bpipnys uoioofqo By Bprpora onb, uo JBppnyxp b oCeta\noj}sona op osano yo uo uprouoiB y^ioodso souiBoipop 'sbwuoi^ X sop^p\n-tUBranjj op pBiynoB^ BJisonu op b^sia op oiund yo opsop opo} oaqos\n'uqtsira BJisonu op yBitdBo om^raoyo un bjo Biuoyqojd oiso op uoio\n-Bpionyip Bun onb soraBjm^s orao^ *ooiraopBOB 4tojuoraBjnd^ jq^dbjbo\nns opuoXnj^sop —Bjq^yBd By op opimos Jtood yo uo opipuom^ 44yBuois\n-ojojd,, uoo— [Buoisojoad bjojjbo Bun uo BopBinomy^ uy op oipnjso\nyo BijpJOAuo^ O}so onb opB}ofqo Bq og *sopiJinbpB som9íniT.oouoo soy\nop jiata op aoioBJídsB By b opuodsoj onb o^sond 'oyqBioojdsop opora\nunSuiu op so oa jojobj o^sgy 'Bjnjnj ^piA ns BJBd ojqs bjojjbo bjso\nonb sopBr qiqísod SBy op Braoyqojd yo Boi^Brao}Bj\\[ op bjojjbd By jiS\n-oyó Bosop onb oump^so yo BJBd om^iJodrai jopbj oraoo\n•BpBUOIO\n-uora BqijJB sopBpisjoAiun SBy op uoioBSiyqo By Bnuo}B tu oraijdns\nou Bpimosip oiuBi}ira BiouB^sunojp By onb Jioop BSyonyy 'ojqrani\n-soo op o^obj un O}so uo uoiqraBq Xsyy 'osjBioojdsop op Bq ooodrae^\ninbs uoiq is 'BupBq BOijoray uo onb baiioojo sbiu oqonra so pBptyiq\n-isod biso Bdojn^ uo onb 'bjso ojByo 'jBAJosqo oijbsooou s^ 'Biouopi9\n-oj ns op osjBZBydsop uo omoisuoo í8 '^osop onb oy j^puyjq spond cy\n\n�paciones económicas de toda la vida, o rebajaría su nivel a aque\nllas conocimientos que pueden adquirirse en ratos de ocio; ambos\nd^senlaces repugnan obviamente a toda universidad digna de este\nnombre. En el caso de la Matemática esta circunstancia es particu\nlarmente flagrante; y en prueba de que es posible hacer enseñanza\nacadémica sin perder de vista las ulteriores posibilidades de vida, no\ncitamos más que los ejemplos de la Escuela Normal Superior de Pa\nrís y la E. P. F. de Zurich; respecto de estas instituciones, los pá\nrrafos que hemos transcrito más arriba y más aún, la notoria y bien\nganada fama científica de estas instituciones proporcionan una bue\nna prueba del carácter académico de la enseñanza.\nAsí planteado el problema, y antes de seguir la discusión del\npunto mencionado en último término, examinemos desde el punto\nde vista de la universidad las diferentes preguntas anteriormente ci\ntadas. La primera de ellas, acerca de la capacidad intelectual de\nlos ingresantes, se traduce, como ya dijimos, para la universidad en\nla fijación de las condiciones de ingreso. Respecto de estas condicio\nnes es necesario satisfacer dos extremos: por una parte las condicio\nnes de ingreso deben poseer el nivel mínimo necesario para permitir\nen un tiempo razonable la formación de los estudiantes hasta el ni\nvel final exigible; por otra, deben responder en forma lo más per\nfecta posible a la formación primaria y media normal en el medio,\no- al menos a una fracción superior razonable de los egresados de esta\nenseñanza. Por, tanto la universidad no puede, so pretexto de incre\nmentar el nivel, aumentar las exigencias de ingreso sin influir de\nalguna manera en la formación media al menos, sea en los progra\nma?, sea en la calidad. En los países europeos como en el nuestro,\nlo primero es muy difícil de lograr, pues la coordinación de la en\nseñanza se produce al nivel de los ministerios (Alemania, Italia,\nFrancia; a pesar de la vinculación a través de la Academia en este\núltimo país) o en forma aún más complicada (Suiza, Gran Bretaña).\nQueda la segunda vía, por el medio indirecto de la formación de\nmejores docentes. En todos los países europeos visitados la forma\nción de docentes de la enseñanza media está a cargo directo o in\ndirecto de la universidad y siempre, como lo hemos visto, en estre\ncho contacto con la enseñanza superior de la materia correspondiente.\n(Claro está que el ingreso efectivo a la enseñanza secundaria, aun\nde aquellos munidos de certificados especialmente vinculados a esa\nformación (Francia, Suiza, Alemania) depende también de otras\nautoridades, y a veces de un concurso (Francia).) Es claro que esta\nsituación deriva de un desarrollo histórico y no se funda en la pre\nocupación estrecha de mejorar la enseñanza superior mejorando la\nmedia; pero es difícil sustraerse a la convicción de que esta interrelación es un poderoso agente de mejoramiento de la enseñanza\nen todos los niveles. Sobre la formación de docentes medios volve\nremos más adelante.\n\n- 110 -\n\n�- III -asua b¡ ap sa;ua3iJip so[ sopo^ 'paauaS u^ ^bisia ap sojund sounSp\nuojaip o^aadsaj p jBsaaAuoa ap pcpiunuodo souitaiij anb uoa sbu\n•osjad sbj anb 'ajuaniBipjB^ opinjiisui UBq b[ 'oj^sanu p oinoa 'anb\nsoipam na BairaapBOB BzuBuasua B[ Ba^uBjd anb sBtnafqojd so^ ap\nuoiadixosap v\\ a^us o^os s^ MjpuapiAa Bpoj ap opBjapisuoa oqaaq un\nsa 'aiuaipuodsajjoa uopBnuoj B[ Bpupq anb BpiA ap soipain so[ X\nSBaimapBOB SBjaxiBa sbj ax}ua uopBpauiA b^ edoan^ na anb sa uoz\n-VI V^ 'SBjaJJBO 8B8J3Atp SV\\ BIDBq OSdj^ui \\V O)BpipUB3 \\V JBJUaiJO\nna aiuanuoXBtn uejeajoni as on sapBpisjaAiun sb^ anb ^p BfopBj\n-Bd a^uaJBdB B[ b BpBpaniA uaiqraBj B^sa A ÍBdoan^ na BianBisuna\n-jp Binuin Bj^a JBiaaadB ¡pjjip ^a pna v\\ jod npzBJ ean Xbjj\n'onaa^ni o^uainiBJofaní ap oipam nn onzoa onis 'sBuqdiasip sbsj3a\n-ip sb[ na SBpBiiOBdBO SBuosaad SB^ apaaAoad ap p^papos b\nBjsa ap uopBqqo a^qspnpni b^ aod o^s on 'pBpisjaAinn bj b\n-a;ui 'opBsaa^a p BJBd sapBpi^qisod sb^ 'sop^uopuaui so^ ap\n-sa^ jo^obj p anb soniBAjaeqo 'B^sa ap opBuump pp sbjij sb[ ubsojS\n-na anb 'BapBma)Bp\\[ ap BjaxiBO b^ ap on 'sajUBipn^sa so^pnbB ap\nsompiq anb uopuain b[ ap SBmapB A íosaaAaj p apsap onmnp pp\npuopBDOA nopaaps B[ ap Braa|qoad p inbB eonia^ \"opBuninp pp\nnamnpA \\v ainajajai p sa A 'joi^bj oajo auatAJajuí anb p na opp\npp oiund nn ^Bq anb opBAJasqo naiqniBi soinajj 'Bjjap asjauajuBui\nsand aqap uopo^aj p^ Bnn aspini BJBd sapBpiuniJodo SBSjaAip\n8B^ ^BqaaAOjdB aasap anb uopnujsui bh^ \"aja 'sBDiuiapBDB SBuqdp\n-sip v\\ ap o^pjjBsap p uojbjisbjjb anb sBamaai sapBpisaaau íbjos\n-lAaad p^sandnsaad Batiqod ean í(aiBonio^ íJn9H lnlTJsaI P :oI^\n-mafa) pBpijua Bqonui ap opBa[ un :asjBzipjaua^ uapand aiuaui\nqiaijip eBiJBuiSrao SBsnBa sbj A 'sbjjb oduiaij oqanm opBioiui n^q\nas Buapsa ua eauopoBaj SB^sa ap ajjBd joXbui B^ 'pspipa b[ ap X\npAiu pp odiuai^ pp soabj^\n\nojuainixuajuBni p sa aiuB^aoduii o\\ anb\n\njBpiAp anb X^q o^¿ *a^a 'sapui^iJO sauoiaBiisaAui a SBaaq Bjsd eap\n-BpqpBj: saaoXBm X aiuaaop od^ana p BJBd pBpipa aofaui ap eauop\n-nps a^iinjad pna o[ '(louadns BzuBuasna v^ vivd BjnpsqB buijoj\nna oraoo sauoian^^sui sbj^o b nopBpj noa ojubj) SBSoaauaS SBtn ea[\n-B^sandnsajd SBiauaSixa b oqaaaap oiaaia Baqdmi pna o\\ 'opBumnp\njoXbiu boijiu^is pAiu jofam i*a^ '(saiuBipn^sa) sajBi^xnB saiuaa\n-op aiuaniBainionoaa Jauaiqd ap sapBpqiqísod sbui boijiuSi9 pna o^\n'opBnmnp joXbui bdtjiuSis pAin JoCam ípAin p ua ojuauíajaui un\naiinuad pna o^ 'upiaaaps jofam ean a^nuad pna o[ 'sasaja^uí ap\npBpaiJBA 6Bm noa 'opBnmnp joXbui b.oijiuSis BzuBuasua jofaní :bu\n-apna na noiaanaJ omoa Bnotannj BjJoXBtn B^ 'o^aadsai ajsa b sanoia\n-utisip uaaafqBisa anb saiuBjB^j sauozBj SBnnSp 'oSjBqma uis 'ub^\n-nasajd as 'ojsa opi^inipY 'Epua^ajip Bp ap sapisiA sauozBj ubijbj\nsaaaA b apuop 'eoaio ap pBppnas>o BApBpj b^ X soaiuaa sop^uiuijaiap\nap ptpunni ajquiouai pp anbaod p JBzipus jpjjip s^ \"sajoiaBj sos\n-JdAip Xnm ap 'pBpisaaAiun v^ ap b^sia ap oiund p apsap 'napuadap\n'BzuBuasna b^ ap p^pipa X pAin ap SBpuaSixa sv^ v oju^na u^\n\n�ñanza de la Matemática están fundamentalmente interesados en\naquellos estudiantes que sienten fuerte vocación por la disciplina y\nque se orientan hacia la investigación en la misma como profesión.\nSin embargo, por lo mismo que las posibilidades para tales traba\njos son exiguas (y muchos expresaron la opinión de que, aunque es\ndeseable su ampliación, nunca deberán llegar a un volumen pre\nponderante; véase párrafo final de los \"Consejos\" de la E. P. F.),\nreconocen la necesidad de la satisfacción de otras posibilidades para\nlos egresados, por un lado por su importancia intrínseca, y por otro\nporque sólo así puede garantizarse un volumen de alumnado que\nsatisfaga las exigencias mínimas para poder justificar prácticamen\nte el montaje del costoso y complejo mecanismo de la enseñanza\nde la Matemática en un nivel auténticamente superior.\n¿Cuáles son, entonces, estas posibilidades que se le ofrecen al\negresado de la carrera de Matemática? En cuanto a la situación im\nperante en Europa es, con casi entera uniformidad, la que descri\nben los párrafos citados del catálogo de la Universidad de París:\nenseñanza media, enseñanza superior, investigación, observatorios\nastronómicos, administración pública, actuariado, carreras técnicas.\nCabe agregar un pequeño pero creciente número de puestos en la\ngran industria para matemáticos propiamente dichos. La proporción\nde los egresados que se dedica a estas diversas ocupaciones varía de\nlugar a lugar. Así, la dedicación a la enseñanza superior y la inves\ntigación es máxima en Francia, coincidiendo con un desarrollo muy\navanzado de la disciplina en ese país, mientras ya hemos mencionado\nel desarrollo exiguo que tiene la investigación en Italia; pero exis\nten ciertos elementos constantes, y el más notable de ellos, al que ya\nhemos aludido varias veces, es \"que en todos los países visitados la\nsalida más voluminosa se produce hacia la enseñanza media. Las ra\nzones son varias y bastante evidentes; la capacidad de absorción de\nlos demás terrenos es limitada y la selección en los mismos muy seve\nra; por otra parte, las necesidades de la docencia media crecen con\nrelativa rapidez, sobre todo en volumen, pero también en nivel. Des\nde mucho tiempo atrás, como hemos tenido oportunidad de mencio\nnar previamente, la formación de docentes medios ha estado a cargo\nde las universidades, y el pasaje no se deja en general librado al\nazar, sino que hay un proceso orgánico (como por ejemplo la \"agrégation\" en Francia) que coordina la formación con el acceso al pro\nfesorado. En este sentido hay una selección vocacional definida. Sin\nembargo el conocimiento de esta situación está tan difundido que el\nesfuerzo que hacen las universidades para llevarlo a la atención del\nestudiante que ingresa es mínimo, con excepciones.\nLa mejor razón de la vinculación de la formación de docentes\nmedios a la universidad, razón a la cual ya hemos aludido, es el le\ngítimo deseo de la nación de que la enseñanza media sea de la me\njor calidad posible; y el reconocimiento de que la formación técnica\n\n- 112 -\n\n�- 811 -aq oy vA ouioo 'yBj ap SBaijsjaajaBJBa sb[ s^poj uoo (sapBpiuEtunjy ap\nA) SBpuai^ ap psjynaB^ BaijuajnB Bun ap as^q By aaqos A oyayBjBd ua\najuaureyos aijsisqns apand ojubj aod A ÍBpBjuas aod Bjsa opusp 'bca\n-aad BaijBtuajsis uoiobuuoj By aod uoiaBdnaoaad sy uis ajuauíBspaad\noms aijsisqns apand ou aauBa^ ap ^Sayyo3 yap odij yap uoianjijsui\nBun anfa (uoiuido Bjsapora BJjsanu uaiqmBj A) opBjEJj somaq ep^aij\n-yyca Buosaad Bjusna ap uoiuido By sa sand : ojuaiuiBuozB a ap y^iuara\n-Bpunj Bj^j enn aaq^q aaaaBd ojea na iBianaiaipp Bjsa aqdns oijbs\n-aaan ea sojjosou ajjua anb SBJjaaira 'aBuiuiipad BzuBuasua\n-Bsiaaad aaaAoad ap BpB^jBOua pBpisiaAiuQ B[ aisixa anbaod 'Bp\nua a^qísod sa o^sa anb Biip ag *uba 39 o 'osana p uanSis o :Bija^Bin\nb[ ua souo^BJBdaad sosana ainiíisut afqísod Bas 'osana opBuiuiaaiap\namSas BJBd soiJBsaaau soiuaiuiiaouoa so\\ ap uBazaa^a sajuBipnisa so[\nanbaod 'anb aauBj^ ap a^a^o^ \\o ua a^iuips as o^^ uoiaadns ajnaui\n-BonuainB pAiu un : sauoxaBiAsap ajirapB ou anb boijou enn b a^uara\n•Bjaujsa Bpiuaa Bjsa BzuBi^asua ng *(soiao)BioqB| so\\ ap upiadaaxa\nuoa) aaqq ajuauqBjoj sa BiauajsisB v\\ 'BaaaiBa ap ajuauíBUBsaaau\nuos o[ ou saiosajoad sns 'sop^aá in so^njij Béaojo ou 'oipnjsa ap sau\n-B^d aasod ou upianjpsur B-q *ojuairaiaouoa pp uoianpAa bj ^Baissq\npBpqBuij ns ua 'Bjsa oa^p 'oAps 'sapBptsaaAiun sb[ ap sojisodoad sns\nA ojuaiuiBuoxaunj ns ua aaaijip aauBJ^ ap a^ayp^ ya anb 'uBJoqoaa\n-oa oy BqiajB SBra SBpBuoTauara SBjp ssy A 'ajuapiAa s^ *Buisira bj\noyapora oraoa oajuaa yanb^ 'zoa Bun^p 'aaA opiianb Bq as\nA sapBpiuBranjj ap pBjjnaB^ Bajsanu ua anb BiaaoaaBd 'opijuas ojaap\nua 'anb sa oyp b aAanra son anb uoz^a B^ 'Buiaj oajsanu uoa uopsy\n-^1 ua ojaadsaa ns b SBaqB^Bd SEnnS^B apap sorasasap 'uopnjpsui bj\n-sa ap Bpuajsixa By ap Bayaojsiq uoioBatjijsnf By ua JBJjua utg #aauBa^\nap aSayyoq yB soraiaayaa son :opBZBJj oapBna yap ajuara^jau ay^s anb\nSBpBjisiA SBy ap uoianjijsui Baiun By b sajnaaajaa sauopBaapisuoa s^y\nuoisnasip Bjsa ap puij ya sasd op^íap soraaq ajuarayBuoiauajuy\n'Btpara BzuBuasua By ajuarasaBya sa ajuBaapuodaad sy 'sap\n-Bpiyiqísod SBjsa ap BzaysanjBU By b ojusna u^ 'BairaapBOB Baaaa^a enn\nap ttBiuajxa pBpiyBuij,, By ap ajand sa SBrasira ssy b a^ua^uijB oy opoj\nanb bjsia ap aapaad uis tsoadoana soajuaa soy ua yBuoiasaoA uoiaaayas\nBy ap aABya ojuaraaya un a^njijsuoa sopssaa^a soy BJBd ofBqBJj ap sap\n-Bpyyiqísod SBy ap Bpuaiauoa Ba^ya eun anb axaap sand soraapo^\nns\n:BaBd uoxanjijsut ByyanbB op;Soasa usq Bipara BzuBuasua By Biasq ubj\n•uayjo as ou anb saaopBSijsaAui anb ojund ysj b '(osb^ ns ua 's^ajaq\nap By o) SBiauat^ ap. pBjynaB^y By ua Bnjaaja as anb ya uoa apiauíoa\najjBd Buanq ua A 'opBynauíA ajuaraBiaaaip Bjsa orasira ya ua ofsqBaj\nya anb ojsand '(aoxaadng yBuuo^^ Byanas^) sajuaaop sayBj ap upia\n-buijoj By b opBuijsap ajuauíJBynaijaBd ojnjijsui un ajsixa 'BpuBa^ ua\noraoa 'anb ua saa^Sny soyyanbB ua unB isb sa oyyq 'opBAaya SBra yaAiu\nns ua UBxfrjsaAui a UBipnjsa as SBuiydiasip SBAijaadsaa s^y anb ua sojj\n•uaa soyyanbB ua ajuatUBpBqBOB asaauajqo apand oyos sajuaaop soy ap\n\n�mas mencionado. Solamente cuando existen en un país organismos\ncapaces de crear y mantener un ambiente de científicos auténtica\nmente formados y conscientes de su formación surge la posibilidad\ndel establecimiento sobre bases firmes de una institución destinada\na facilitar en forma libre el desarrollo del trabajo científico de acuer\ndo a los principios seguidos en el Collége de France; y si nos es\npermitido emitir una opinión personal, en tales circunstancias el\nestablecimiento de una tal institución puede considerarse una nece\nsidad.\nEn un establecimiento de tal índole resulta ocioso y hasta un\ntanto ridículo hablar de selección vocacional.\n\n- 114 -\n\n�"]]]]]]]]],["collection",{"collectionId":"7"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"304"},["text","Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias"]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"305"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias"]]]],["element",{"elementId":"45"},["name","Publisher"],["description","An entity responsible for making the resource available"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"306"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"307"},["text","1947-1989"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"308"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]],["element",{"elementId":"44"},["name","Language"],["description","A language of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"309"},["text","Español"]]]],["element",{"elementId":"51"},["name","Type"],["description","The nature or genre of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"310"},["text","Publicación periódica"]]]],["element",{"elementId":"37"},["name","Contributor"],["description","An entity responsible for making contributions to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"903"},["text","Lic. Pablo Darriulat"]]]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3613"},["text","Sobre selección vocacional de los matemáticos"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3614"},["text","El  objeto  del  presente  informe  es examinar  el problema  de  la selección vocacional  de los matemáticos, tal como surge de un estudio de las condiciones respectivas en diversos países europeos y con especial referencia a los problemas que la cuestión referida suscita en nuestro medio."]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3615"},["text","SCHÄFFER, Juan J.  "]]]],["element",{"elementId":"48"},["name","Source"],["description","A related resource from which the described resource is derived"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3616"},["text","Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias /Universidad de la República. Montevideo : FHC, UR ,Diciembre 1957, Nº 15 : p. 95-114"]]]],["element",{"elementId":"45"},["name","Publisher"],["description","An entity responsible for making the resource available"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3617"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias"]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3618"},["text","1957"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3619"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]],["element",{"elementId":"44"},["name","Language"],["description","A language of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3620"},["text","Español"]]]],["element",{"elementId":"51"},["name","Type"],["description","The nature or genre of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3621"},["text","Publicación periódica"]]]]]]],["tagContainer",["tag",{"tagId":"460"},["name","MATEMATICA"]],["tag",{"tagId":"459"},["name","SELECCIÓN VOCACIONAL"]]]],["item",{"itemId":"329","public":"1","featured":"0"},["fileContainer",["file",{"fileId":"562"},["src","http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/b09d27bf067d7221c73a23a38c30abf5.PDF"],["authentication","e2e98844a3271bdf2409317f9c962304"],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"5"},["name","PDF Text"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"52"},["name","Text"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3622"},["text","•Baiunnbojp\nap SEiuajqojd ajqos sajopEioqEíoa siui ap se{ A sauopBpsaAut stui\nsoaiunnboiq sopojaui sajBj uoa jEijduiE ap oiisodoíd p uoa sopEzipjai\nuojanj soun^n sop sois^ •uppESnji.nuaaE.iiin ap soipmsa (¿g ísisajojoij\n-aap k bijejSo^euiojd ap sotpnjsa (5^ í^aiup^Daja Bidoasojaiui ap soipn^\n-sa (| :ua uojaijsisuoa \\ -p^pisiaATUQ vipxp ap ^upipaj^ ap\ntz\\ ua s^S^q^ sopE^ ^q 'joj^ p aSuip anb 'o^pu^f ap 01^ ua\n^ap pEpisiaAiu^i bj ap Baisjjoig ap ojnjnsuj p ua uojBzipa^ as sojs^\n\nNOIDVOIXS3ANI ^CL dVaiAIXOV V7 NOD\nN0IDV73U N3 S37VID3JS3 S0ianJLS3\n•BiSo^ojp bj ap oduiBD p ua\nsauopEnsaAUT sb| b auBjB anb o\\ b Bpuaaajaj jBinapjBd uoa 'Baiuorpap\nBjdoasojaiui ap souo^BJoqBj so| ap uppEziuBS-io bj iBipn^sa b uopuajB\npiaadsa ^nbipap 'sb^isia ap odp ajsa ap oj^uaQ 'upiaBzmBSjo ns jBip\n-n^sa ap o^afqo p uoa 'pBpppadsa tui ap BuajBiu b¡ ua BpsaAui as ap\n-uop sBUBpsjaATun sauopmpsui SB^upsip b sb^isia (j ísauopBSpsaAui stui\nap sopE^nsaj sounSp aaqos sBpua^ajuoa (q íSBpuai^ A sapBpiuBuinpj ap\n^ ua oSjBa tui b BiSopu^ A Baidpasoiai]/^ Btuio^Buy ap ouoj\np U^ ozipaj anb [buiSijo uppBSpsaAui ap joqBj ^\\ uoa\n-ai ua sappadsa soipmsa (v :sodp saaj ap uojanj sapBpiAijaB\n•555^ ua sasaui sa^j ap opopad un ajuBjnp psBjg pp sop\nsopBjs^ soj ua SEpEpouEsap puipBf) Áa^ v\\ ap oiiBaag ouioa sap^p\nsiui b ajuaiajai 'auiaojuí p ua BpssEq Bjsa bjou ajuasaid b1^\n\nNOID3Í1CIOULNI\n\nDjdoosojD!|/\\| ep\nouo4DJoqo-| un ep u9|ddz¡ud6jq ep\n\nVSOS V1^VW Ollílí\n\n�Estudios de microscopía electrónica.\nConsistieron en la asistencia al \"Primer Curso Latinoamericano de\nMicroscopía Electrónica\". Este curso para especialistas, fue organizado\npor UNESCO y el Instituto de Biofísica y, además, patrocinado por el\nConsejo Nacional de Investigaciones del Brasil y la Fundación Rockefeller de Nueva York. Este curso fue desarrollado por el Dr. Keith R.\nPorter, del Instituto Rockefeller de Investigaciones Médicas de Nueva\nYork. Y se realizó durante el período comprendido entre el 8 y el 29\nde julio. El curso fue fundamentalmente técnico, y se dispuso de dos\nmicroscopios electrónicos Phillips: uno de 100 kilovoltios y alto poder\nresolutivo, del Instituto de Biofísica; otro de 75 kilovoltios y menor po\nder resolutivo, que la Casa Phillips puso a la disposición del curso.\nUna vez terminado el curso, continué trabajando sobre la ultraestructura del aparato de Golgi con el microscopio electrónico del Ins\ntituto de Biofísica, gracias a la buena disposición del Prof. Chagas,\nquien me ha brindado todas las facilidades de su Instituto. Mientras\nno dispongamos de un microscopio electrónico en el Laboratorio de\nAnatomía Microscópica y Citología, estas investigaciones serán conti\nnuadas en el Uruguay en el Laboratorio de Investigaciones Científicas\nde ANCAP, donde dispongo del microscopio electrónico R.C.A. de 50\nkilovoltios.\nEstudios de cromatografía y electroforesis.\nConsistieron en la información teórica detallada y aprendizaje téc\nnico de estos métodos bioquímicos. A tales efectos asistí a un cursillo\nde extensión universitaria dictado por la especialista del Instituto, doc\ntora Aída Hasson, y seguí el proceso de tales técnicas en el laboratorio\npara la separación de ácidos aminados.\nEstudios de ultracentrifugación.\nEstos consistieron en el aprendizaje del procedimiento ideado por\nBensley para separar de las células los núcleos, mitocondrias y partícu\nlas ultramicroscópicas mediante la técnica de centrifugación fracciona\nda. Se usó a tal efecto la ultracentrífuga \"International\" y se aplicó la\nmodificación de Schneider al método de Bensley. La información y en\nseñanza técnica estuvo a cargo del Dr. Alberto Barbosa Hargreaves.\nOtros estudios.\nAdemás, asistí a dos cursos de extensión universitaria: a) al curso\nde \"Métodos microscópicos aplicados a la Biología y la Medicina\" des\narrollado por el Prof. Maurice Fran^on, del Instituto de Óptica de la\nUniversidad de París, durante el período del 27 de julio al 11 de agosto;\nb) a las cinco primeras conferencias (del 27 de julio al 12 de agosto)\n\n- 144 -\n\n�gpnd joqEj ^Ano sgiopESpsgAui 9\ni-9.IOSgjO.ld SO[ 9p k SBpE^lSlA S9UOpnipSUT SE| 9pb\n\nSVIHVXISU3AINÍ1 S3N0IDÜXIXSNI SVXNIXSId V VXISIA\n9p ^1) 'PSEjg pp pEpTSJ9ATUQ E^ 9p BUID\n-ipgp\\[ gp pBijnDE^ ej gp EiSopuquig^ k EiSop^siH ^p ojn^psuj (f\n\n' (ílní\ngp 0^) ojiguef gp oj^[ ug 'SBpu9T3 gp EiigpsEJa EiuigpBDV (9\n• (otunf gp fz) In^d ^S 'Tn^d ^S 3P p^pisigAiu^ bj gp Eup\n9P pEpnDB.ii e¡ ug 'oinB^ oe gp EiSopig gp pEpgpo (p\n• (oiunf gp \\z) o[nEj oe<j gp pEpisigAiu^q e^ gp\ngp pEpnDEjj b¡ gp EiSo[Ouqui3 k EiSopisipi gp o^mpsuj\n• (oiunf gp ^ ^ Oí) pEpisjgAiufx e¡ gp\nE| jod SEpBuiDOUEd uojgnj SEiDugjgjuoD se[ gpuop 'Eqipjn^\nU9 '^UEJEJ 9p pBpTSjgAIUfq E| 9p SEDTSpjOUDgX S9UOIDESl^S9AUI 9 ElS\n9P OjnjpSUI \\^ U9 k EUEJE^ 9p EDipgj^[ UpiDETDOSV E| U^ (q\n\n• (oiunf gp i k 9)\n-iuq E| gp JEpijo p^dsgnj^ opEjExggp inj gpuop k Euoigg^x E| lod SEp\n-BupojiEd uojgnj seidu9J3Juod sej gpuop 'gjSgjy o^jo^ ug 'an ¡gp gp\n-ubjq oi^[ gp pEpisjgAiufi E| gp S9[Ejn5E^si SEiDugí^ gp ojnjpsuj (v\nrsguopnjpsui sgjuginSis sbj ug sspEjDip uojgnj SEpugjgjuoD se1\"!\n•3 buiuiejia e¡ gp EDiuiinbojig uppBijsouigp E^ (f\n•ouEiunq oqxnq |3p k\nE| gp Ejnjxgj euij ej gaqos sgxEuosjgd sguopEps9Aui (g\ned\nEun uo3) -sgsEj gp 9jsejjuod gp Ei\n-luí ex giuEipgui iSxoq gp o^EJEdE pp pi}\\ upiDEJjsouigp e^ (2\ngp ojBJEdE x^p EDiSpxoiq\nis k EDiuiinb upiDtsoduiOD 'EiSoiopioui gp SEUigxqojd so^\n:sEiugi sgiuginSxs so| e ugjgpgj gs tui jod sEps^Dip SEpugjgjuoD\n\nSZNOIDVOIXS3ANI SIN 3(1\n3US0S SVIDN3333N03\n•ojsoSb gp g^ x9 EjSBq pnupuoD gnb k 'oSEDiq^ gp pEpis\nej gp 'upjjEg UEiuzn^ • -3 -jojj |g opuEixoiiEsgp EqEjsg gnb\n.oiJEipguijgiui ouisixoqEigiu k soAijEpixo souisiuEDgj^,, gjqos osjn^ |gp\n\n�Estado de Rio Grande del Sur.\nPorto Alegre.\nUniversidad de Rio Grande del Sur: Rector Prof. Dr. Elyseu\n\nPaglioli.\nFacultad de Medicina.\nInstituto de Neurología: Director, Prof. Dr. Elyseu Pablioli.\nInstituto de Fisiología: Director Prof. Peri Rieti Correa.\nInstituto de Ciencias Naturales: Director Prof. Dr. Irayá Damiani Pinto (Paleontólogo).\nLaboratorio de Genética: Profs. Dres. Celso y Euterpe Jaeger,\nFrancisco M. Salzano y Sr. Euclarides O. B. Pacheco.\nLaboratorio de Biología General: Prof. Dr. Romeo Mucillo.\nLaboratorio de Botánica (Anatomía Microscópica y Siste\nmática) : Prof. Dr. Alarich Schultz.\nFacultad de Odontología.\nDepartamento de Histología: Prof. Dr. Hardy Ebling.\nDepartamento de Patología: Prof. Dr. José Chahér (Decano)\ny Profs. Aron Kac y Joáo Jorge Barbacham.\nFacultad de Farmacia.\nInstituto de Investigaciones Biofísicas: Director, Prof. doctor\nCasemiro V. Tondo.\nEstado de Paraná.\nCuritiba.\nUniversidad de Paraná: Rector, Dr. Ing. Flavio Suplicy de\nLacerda.\nFacultad de Medicina.\nProfs. Dres. Lysandro de Santos Lima, Joáo Ernani Bettega,\nDres. Atys Cuadros da Silva y José Brito Portugal.\nInstituto de Biología e Investigaciones Tecnológicas.\nProfs. Dres. Metry Bacila y Heitor Medina.\nEstado de Sao Paulo.\nSao Paulo.\nFacultad de Medicina (de la Universidad de Sao Paulo).\n\n- 146 -\n\n�- m -\n\nSUBf^ UQ 'JOI^ •BDTU9J139I3 BldODSOJaiJ^ ap\noppaso ofnjtjsuj\n\nk\n•S3JQ 'oqo1-! oidijv ounjg -jq \"jojj 'oqo-^ outug\njoí^op -jojj 'JO1D3JTQ •BiSojouqm^ k biSo^ojsth ^p ojmpsuj\n•SUUJBJ,\\[ S3^BqX *-ia* JOId -IOJ33JTQ tBlSojOISI^ 3p O^t^TJSUJ\n'BpUBJIJ^ ^jnBJ^ k BppUI\n'ojjsb^ bji3atjo 'd 's3js 'bji9ij3^ sut^bj^ sstj^\n'v '3 'bji3atjo\n'uossbj^\nSOJJB3 uq 'joi^ 'jo^33jtq 'BDisijoig ap ompsuj\n¡ap pBpisiaAiufi) vuxoxpa^^ 9p\n'oxxduv[\n'\\DXdpdg OJUJSXQ\nsuaqn^^ k bjb^ oaspuBi^ *sajQ 's\n^sof *jq ^oi^ 'jo^aaiiQ •Baiuiiriboig ap ojr^psuj\n•UBIAO3 pnSij\\[ UQ qoj^ 'jojaaiiQ 'BiSoioisi^ ap oimpsuj\n•xuBzzaraBJx 'H UBnf *js k ossas oiuo^uy 'Ja 'uosi^ uapnq\njo^aop -jojj 'jojaajya \"BjSoyoTjquig k BiSo^ojsiH ^p ojtppsui\nobs ap pBpisjaAiufi) vupxp^j^ dp pv}¡ruvj\n\nojipauag us ^ spjBMp^\nsapiisiiy -saja 'oippv \\i inB^^ -i(j -joj^\nojnjx^uj\n•BJtaia^ ^uio^s suaqn^^ k\noSuiuioa *sapu^p\\[ BpjBQ ouisBjg -saja 'b^bavb o^nB^ -ja\n•joj^ 'jo^aaia 'iBiuiuy k ^jauao ^j^o^oisTj ap oimpsuj\n\nap pBpisiaAiuf^ B| ap) svx^-j i svpudxj 'vxfosojxj 9p pv%\\nov^\n•uijioury\nap j^dboj^ -ja 'jojj -BDiScqoiBj BiuiojBuy ap ojmpsuj\ndp vjsxinvj\n•^^ 'JOJJ 'jojaaaya 'Bjuio^Buy ap\n•zapu^uia^ BJiaua^ *f k ppqa\n-y buubj^ 'qa^íAouiqB^ -j^ -saiQ 'BJianbunf Boqaf^\nzin^ \\iq \"joj^ :BiSoyouquig k BtSoyojsij^ ap oimpsuj\n\n�De todo lo expuesto, presenté informe detallado al Encargado de\nNegocios de nuestra Embajada en Río de Janeiro, Dr. Enrique Ruiz\nLarremendy, de acuerdo con lo que manda la Ley N<? 8609 del 26\nde diciembre de 1929 (Ley Gallinal) en el numeral 2? del artículo 89.\n\nEn lo referente a la organización de los Laboratorios de microsco\npía electrónica y en particular en relación con las investigaciones\ncitológicas, sólo encontré que se dedicaran a esa actividad (antes del\ncurso de microscopía electrónica ya referido) en dos laboratorios. En\nefecto, en San Pablo hay dos microscopios electrónicos, pero sólo tengo\nconocimiento de que se hayan realizado trabajos citológicos con el mi\ncroscopio electrónico Siemens del Instituto Butantan. Trabajos rea\nlizados por los Dres. Alfred Edwards y Arístides Vallejo.\nPor otra parte, hay seis microscopios electrónicos en Río de Ja\nneiro, pero sólo tengo conocimiento de que se hayan realizado traba\njos citológicos con el microscopio electrónico Phillips del Instituto de\nBiofísica, —donde se desarrolló el curso de microscopía electrónica—,\ncuyos estudios fueron realizados por la Dra. Herta Meyer sobre mate\nrial de cultivo de tejidos.\nNo obstante, tengo la certeza de que los estudios de investigación\nsobre ultraestructura citológica habrán de intensificarse ahora, des\npués del citado curso de microscopía electrónica, no sólo en los dos\ncitados laboratorios sino también en el Instituto Oswaldo Cruz y otros,\nentre los que se cuenta el Instituto de Biología y Pesquisas Tecno\nlógicas de la Universidad de Curitiba, donde me anunciaron que en\nbreve recibirán un microscopio electrónico Phillips.\nEn base a lo observado en Brasil y, muy particularmente, lo que\nhe podido apreciar en los Estados Unidos de Norte América durante\nmis dos últimas visitas (1951 y 1953) creo hallarme en condiciones de\ninformar sobre el plan de organización de los laboratorios de micros\ncopía electrónica y, en consecuencia, sobre cómo debería organizarse\nun laboratorio de tal naturaleza en nuestra Facultad.\n\nPLAN DE ORGANIZACIÓN DE UN LABORATORIO\nCITOLOGICO DE MICROSCOPÍA ELECTRÓNICA\nLa organización de un laboratorio de microscopía electrónica,\nconsagrado a los estudios de investigaciones citológicas (ultraestructu\nra celular) implica consideraciones sobre: a) el local para la instala\nción; c) el cuidado y mantenimiento del microscopio electrónico;\nd) el sistema de trabajo.\nLas necesidades para la instalación del laboratorio varían según\nque se trate de la instalación de un laboratorio absolutamente inde\npendiente o como una sección de un laboratorio histológico ya orga\nnizado. Habiendo resuelto el Consejo Directivo, en su oportunidad,\nincluir en el Proyecto de Presupuesto de la Facultad una partida para\nel equipamiento de los distintos laboratorios de la Sección Ciencias,\n\n- 148 -\n\n�- 6f I soidoasojaiui sounSjE ap SEaEjd sb{ anb SEJiuaiui 'aiuBaijiuSisui ojsoa\nun ap sa -muí <jg ap EarjEjSoioj E^naipd B{ anb eá 'SBatupjjaap sejj\n-BjSojojojaiui ap uppuaiqo Ef Esojsoa souaui oqanuí aaEq A Baijqduns\nouipjn ojs^ -uiui 9g ap uqrj BJEd A SB3E{d BJBd Baij^jSojoj BJBiup uoa\nk anbojua ap jEpiaouiq Ednj uoa opEchnba ^isa oidoasojaira p anb\najuaiuaAuoa ajuauíEums sa 'SEaiupjjaapoapdp sauopBjjaqB ap uppBj\n-aqq e¡ ap k a^uaiuaAuoa OApnjosaj japod pp SBuiapy 'uppBp^sui b^\nap oiuauíoui p ua sopiSauoa jas uaqap k uapand anb (ouisijBuiSpsB\nk pBpppajsa ap uppBjjaqB 'BapBuioja uppBJiaqB) BapqBj ap so^aaj\n-ap sosojjoSua ap uppBuiunp B^ ap asiBjnSasB BJBd 'ojBiBdB p jBsn\nap ^jqBq anb aopBSpsaAui p jod SBpBajopjjuoa jas uaqap k uapand\nSBjs^ -sauopipuoa SBuii^dp ua ouisiui pp BqajBui ua Bjsand k U9pB^\n-bjsui bj oaTU9Jjaap oidoasojayui pp opajd p ua uaAnpui sajuBauqBj\nSFtujp SBjupsxp sb^ anb JB^Buas auapuo^ UB^npa BjnjanjjsaBjj^n ap\nsoipnisa soutj s^ui so^ BJEd ajuappns sa 'a^jBd bjjo jod 'k sopBj\n-snfB ajuauíBjaajjad soidoasojaiui uoa auapqo as o^s anb 'ojp ^nuí oa\n-pnpsaj japod un sa *y 0^ sopoui sopoj aQ -soidoasojaiui sns BJBd\n'V 01 9P OApnpsaj japod un BjnSasB suauíai^ bsbd bj 'ajuBisqo ou\n'anbunB (0200000*0 #UIUÍ) 'V 02 9P (SSPZ ^ sdíipqd 'jojdta 'VD'^)\najuauípn^qBq sa ouiixbui OApnpsaj japod ais;j • (biubui3^v 'suauíaig\níEiuBUiajv 'sspz \"O'3\"V í^puBpH 'uaAoqpuig; 'sdipxqj í'V'S'ü '^o^\nÍA 'VD'^) sappjauíoa sbsbj saiuajajiíp ap soiqoAop^ Q01 \" OS 3P SO3\n-iu^jjaap soidoasojaiui so¡ ua aisixa u^iatpuoa Bjsa a '3iqisod OApn^\n-osaj japod oip sbui pp jas aqap ooiuox%^d\\d oi4o3soxdiw ¡^ (\\\n•Bidoasojaiui BJBd SBaiuiínb sBiauBjsns k piuauínjjsui ouanbad (9\níoidoasojaiui pp upiaBJBdaj k Bzaiduiq 'ajsnfB {a BJBd oxjosaaaB pj\n-uauíujisux (5 íoaiupjiaap oxdoasojaiui p BJBd sojsandaj ap odmba\nun (f i (SupsBa-AvopBqs) oaqB^aui opBajquios BJBd ojBJBdB un (g\n;ouioiojaiui-Bjj|n un (2 íoaiupjjaap oidoasojaiui p (\\ :ua ajsisuoa\nIBiuauírujsui odinba ¡3 — -oixviitqoui i jv)U9iunxjsut o^^nbd ¡^\n•ajqBuozBJ\noísoa un ap k BZEjd ua sa^qiuaiqo a^uauqpBj uos soAiixsodsip soq\n•my 'a^uaiquiB pBpauínq ap jopB[naj un ap k pajBd Bun ap jouadns\najjBd bj ua opBaopa ajiB ap jojaEjjxa jojoj ouanbad un ap BSuodsip\nanb ^jpuaAuoa k a^qiaajnaso ajuauípaBj jas Bjaqap uppBjiqBq bjs^\n• (sojiaiu sajj jod sajj soun) SBpianpaj sauozsuauíip ap uqpBjiqEq Bun\nap 'SBiuapB 'jauodsip BJB^saaau as biSoioji3 k Baidqasojaip^ bjuiojbuv\nap oiJOiEjoqB^ pp sapBpqiaBj sb¡ sBpoj uoa\n•a^a 'BaxjBjSoioj Bjnaso bjbuib3 'BijBjSojojojaiui ap pjuaui\n-nj^sui ns opoj uoa 'ajsixa bá anb 'ajuaijjoa BaiSq^oip upxaBjBjsui b¡\nap asjBdnaoajd anb ABq BpBU BJBd 'ojaaja U3 -auiauíauíjoua Baijqduiis\nas uqiaBzxuBSjo ap UB^d p 'eiSojoji^ k Baidqasojaij^ btuiojeuv ^p\n{ap uqiaaas Bun ouioa BaiupJíaa^a Eidoasojaiui ap oxjoiBJoqB{ un ap\nu9pB{Bisui B{ opuBjapisuoa 'Jiaap sa 'sauopipuoa SBsa U3 #osEa opunS\n-as {a jbibjj aiuauíuad ojqs ojapisuoa 'oSjBa iui b biSo{ou^ k Baidpa\n-sojaij^ BjuiojBuv 9P oiJojBJoqB^ {a BJBd soiJosaaaB sns k oampjjaap\notdoasojaiui un ap uppisinbpB b{ BJBd Buins B{ aAnpui as anb bj ua\n\n�electrónicos como el R.C.A. Víctor son de tipo tan especial y exclu\nsivo que hacen difícil y costosa su obtención. No obstante, el último\nmodelo recientemente puesto a la venta por la R.C.A. Víctor, está\nperfeccionado de tal modo que pueden obtenerse microfotografías\nelectrónicas indistintamente con placa o con película.\n2)El ultramicrotomo, es de imprescindible necesidad para la\nobtención de cortes ultrafinos, suficientemente transparentes a las ra\ndiaciones electrónicas como para hacer visibles los más finos detalles\nestructurales (algunos del tamaño de las macromoléculas).\nEl espesor de los cortes puede variar entre 200 y 1300 A., pero\nhabitualmente el espesor de 500 - 800 A. (cortes de reflejo áureo a\nla luz oblicua) son suficientes para los estudios de ultraestructura.\nLos ultramicrotomos se clasifican según dos tipos fundamentales; los\nde avance por expansión térmica y los de avance mecánico. Dejando\nde lado la cámara de expansión térmica de Newmann, Borysko y\ny Swerdlow y el de varilla de expansión térmica de Porter que, con\nla rapidez del progreso en microscopía electrónica pueden ya ser con\nsiderados como de valor histórico, hay en el momento actual el ultra\nmicrotomo de Sjóstrand y el de expansión mecánica de Porter y Blum,\nque son considerados de los mejores. El primero es teóricamente per\nfecto, pero quizá el segundo sea más recomendable por su extraordi\nnaria sencillez para idéntica efectividad (además, el precio es nota\nblemente más bajo).\n3)El aparato de sombreado metálico puede ser obtenido de dis\ntintas firmas comerciales y hasta puede ser construido por técnicos\nuruguayos, como se construyó el del Instituto de Investigación de Cien\ncias Biológicas del Ministerio de Salud Pública y el del Laboratorio de\nInvestigaciones Científicas de ANCAP.\n4)El equipo de repuestos del microscopio electrónico es algo que\ndebe estar incluido en el precio del aparato y cuya obtención evita\nenojosas detenciones y demoras en el trabajo de microscopía electróni\nca, a la espera de las piezas (resistencias, válvulas termoiónicas, etc.)\nde las fábricas europeas o norteamericanas.\n5)El instrumental accesorio, para el ajuste, limpieza y repara\nción del microscopio es muy sencillo y se reduce a un equipo de he\nrramientas de uso corriente, tales como destornilladores y llaves de\najuste, etc., el cual ya viene incluido en el equipo del aparato.\n6)El pequeño instrumental y substancias químicas para micros\ncopía, si bien es especializado para la preparación del material de mi\ncroscopía electrónica (por ej. fijación de los tejidos en soluciones de\ntetraóxido de osmio, tamponadas a pH fijo, la inclusión en metacrilato, etc.) forma parte del equipo del laboratorio citológico de mi\ncroscopía óptica.\nEn lo referente al mobiliario, éste se reduce a una mesa de traba\njo citológico corriente y a dos armarios de dimensiones reducidas, pa\nra el instrumental accesorio, el pequeño instrumental de microscopía\ny las substancias químicas.\n- 150 -\n\n�- 191 ouioa sapj 'sBdBja sbjjo ap uqpBiEajajuí a opBSajSs p jod '\n-ui ap soipnjsa souap ua 'opBiiduiB jas apand puauaS uB^d\n•a^a 'ojuauínB pp oinapp opiqap p\nuoa 'u9pBi[duiB jod soAijisod ap uqpBJBdajd ajuanaasuoa k sbjjbjSojoj\n-ojaiui ap uqpuajqo 'oaiuqjjaap oidoasojaiui pj uppBAjasqo\n\n(a\n\nIsauoisuadsns o SBjnjanjjsa\nsb¡ ap puoisuauíipiij Bapi uap anb SEaijBjSojojojaiui sauaSEiui jauajqo\nBasap as opu^na 'sauoisuadsns ap SBinapjBd ap ojisqdap ^ap o sajjoa\nso^ ap oaiipaui op^aiquios p ^jBaijaBjd as sosbd sounSp ua (p\níojaap \\e opBjBdajd ajuauippadsa 'upqjBa ap ajuajBdsuBjj\nun ap 'ouisiui 'o jbauijoj ap o (Buipjopa 'uinipopEd) BiOA^qd\nuqpoSjB ap Binajpd buitsiuij Bun uoa SBjjaiqnaaj ajuauíBiAaad ajiod\n-os ap SBpjjS sbi b afBSBd ns k souijBij|n sajjoa ap uppuajqo (a\ní (ojBjuaBjaui\n-Ipnq-^^) oaps^d ua upisnpui a BAisajSoíd uppBjBjpiqsap (q\n\n-g)\n-Bq b uaxquiBj uppBÍij bi JBnjaaja k (soaijBiuizua sosaaojd soi ^^uajap\nBJBd) BjnjBjadutaj BÍBq b 'jopBfxj opinbq pp ojjuap 'zapidBJ jo^bui\nbi uoa opifaj pp sisaj^xa bi jBzipaj anb ^Bq pna oí BJBd 'saiquanb\n-aj sauopipuoa sajoíaui sbi ua jBipnjsa b opila} pp uppBfij (b\nrsajuainSis SBd^ja sbi u9 ^juajsisuoa 'joq^i bi ap pjau\n-a2 uB^d un asjBzijBuianbsa apand 'jBinpa BjnjanjjsaBjjín ap soipnjsa\nsoi BJB^ ojaj -oipnjsa ap Buiaj p uoa buba oÍBqBJj ap Btuajsis 13\n\noivqüJ,) dp viu9js}s\n\n•ajuauíiBnjiqBq\nuaaAOjd sajuBjuasajdaj sns k sajuBauqBj soi 3n^ ^^inSaj opiAjas\nun aÁnjpsuoa ajj^d bjjo jod anb 01 'ajuBauqBj BSBa bi ap oaiuaaj un\njod opeuopaadsui jas ^jaqap ojBjBdB p 'opuBna ua zaA ap '^ -aja '*aja\n'SBapauSBuiojjaap sajuai sbj ap ojuaiuiBuopunj zBaip p uBqjnjjad anb\n'Bujajuí pajBd bi ua sBpBjisodap uqqj^a ap SBinapjBd sbi ^^i^b BJBd\n'oaiuqjjaap oqnj pp oujajin Buxajsis p JBiduiíi k JBuuBsap ouBsaaau\nBjas 'ojubj Bp^a 'jsy \"oaTupjjaap k oauja^p 'opBA ap SBuiajsis soi 9P\nsojuauíap sojupsip soi 9P ojuamiBuopunj k ajsnfB ojaapad pp 'jop\n-B^nsaAUT oidojd p jod 'BaijBuiajsxs k Baipquad uqísiAaj bi b ajaipj as\n'bjjo Bq 'SBUosjad ap aiqjsod ojauínu jouaui pp oSjbo b uajsa sotjos\n-aaa^ sns k oaiuqjjaap oidoasojaiui p anb opuEjnaojd 'ofauBui ns ua\nopBuajjua ajuauíajuapqns ou puosjad jod opBsn Bas anb jbjia3 ua aj\n-sisuoa 'Bun Bq -saiBjuaiuBpunj sauoianBaaad sop UBajiduii souosaaaB\nsns k oaiuqjjaap oidoasojaiui pp ojuaiuiiuajuBui k opBpma 13\n\noju9nutu9fuvui (C opvpm^\n\n�la acción digestiva de ciertos fermentos, la provocación de variaciones\ndel pH., etc., etc.\nPara documentar gráficamente el presente informe, agrego algu\nnas fotografías y algunas microfotografías electrónicas referentes a los\ntemas en que estoy actualmente investigando, con una breve explica\nción en cada caso.\n\n- 152 -\n\n��Fie. 3 Microscopio electrónico Philips, de 100 Kvs., del tipo existente en el\nInstituto de Biofísica de la Universidad del Brasil. Abajo, la pantalla de\nobservación, con el dispositivo adicional para pkcas. (Cliché, cortesía\nde \"Philips del Uruguay, S. A.\").\n\n- 154 -\n\n��Fk;. .) Ultramiorotomo de Porter-Blum, de cuchilla de vidrio y funcionamiento\na mano, utilizado en el Instituto de Biofísica, de Río de Janeiro y en el\nInstituto de Investigación de Ciencias Biológicas, de Montevideo.\nFk;. ó I ltramicrotomo de Sjóstrand, de cuchilla de acero y funcionamiento au\ntomático, utilizado en la División de Investigaciones Científicas de ANCAP.\n- 15(5 -\n\n�^i^B.ijj pp pü^USJOAiiiji bj ap ejisijoi^ ap ojnju^u[ |ap '\"sa-nj oOl ap 'sdqiqj\nap oaiuoj].>ap oidoa^oJauu [a uoa opiuaiqo n.)iuojj.>,t[a Fijiu^oiojojai^\n•\\ ()096 'uoiJBijdiuB bj na omaiuiiB íx |)()c^ 'oAiin^au [a ua pun^uó o^uam\n•ny -jajjO^i ap oaitusBpIopua o[nanaj 'aj íospriu ^/ í^npnsa ojin^^unuí 'jíu\ní SBUiosoijpuoa 'oj íoaijBjaa no(|andBJ 'J \"Bp^/uBAB uoiaBiauaJafip ua BauBjq\ni;ji:.i ap api()zoii:,Hi.iad^a Bun ap o.>i]B|aa oiua.uxa pp\n\n�Fie 8 Reborde celu\nlar constituido por fi\nnas digitaciones o microcilias me. Aumento\nen la placa, 9000 x; en\nla ampliación, 36000 x.\nFie. 9 Borde celular\ncon pequeñas digitacio\nnes di y cillas ci, de\nlas que se distingue el\nfascículo de fibrillas in\nternas, disociadas. En\ne, corte transversal de\nla cola de un esperma\ntozoide; en e', corte de\notro al nivel del cue\nllo. Aumento en la pla\nca, 10.700 x; aumento\nen la ampliación, 32.100\nx. Vesicula seminal de\nAustralorbis immunis.\nEstas microfotografías\nelectrónicas y las si\nguientes han sido obte\nnidas con el microsco\npio electrónico RCA\nVíctor, EMU-2A, de la\nDivisión de Investiga\nciones Científicas de\nANCAP.\n- 168 -\n\n��Fie. 11 Corte tangencial de una cabeza ce de espermatozoide, en forma de tor\nnillo, con el cuello cu. En la parte inicial de la pieza intermedi'aria se\nobserva bandas gruesas bg y bandas delgadas bd, periódicas y helicoidales,\ndel manto superficial de la vaina proto plásmica. En A y B, cortes obli\ncuos de colas de espermatozoides. Aumento, 19000 x.\nEn estas microfotografías y en las siguientes, el material es de Australorbis immunis.\n\n- 160 -\n\n�'x OO'LZ 'íuamny -oapnu '\\[ f) i2[og\nap o^EJEdE pp saiunJJiaiui sojnqrn souij ap sojnapsBj so[ aaiua sa^uaaBX 'os\n-ouiiunjoA sbui 'anuaj o.)iuisB[dojia o^nuBjS '1^ i. osuap oaiuisB|dojp o¡nu\n-bj8 'p^ \"[Buiiuas B[naisaA ap [Bip^da Bjnpa ap BaiuisB[doip-oa^)na\n\"(x 000\"^^\njoXbui o^uauínB un b 'apiozojniujadsa ap bjod ap jBSjaASUBJj\n'x OOI'Ot 'ojuamny \"SBsanjS SBpusq\nsnj ap joijajuf p ^^ sBpiua^uoa s^jnasqo SBjj^q uoa '[Biaijjadns ojubui\npp Josadsa p a^JaiAps as SBpoj ug \"píXE ojuauíEjij [ap sajBJ^uaa sop X\nsBaijajijad SBfjpqij aAanu ap zsq [a BAJasqo as g X y ug •sapiozojBuusd\n-sa ap sb[od ap 'jj 'q 'g 'g 'q 'g sonaj-qo X g 'y sajEsaaAsuBjj sa^Jog\n\n¿I '^\n91; \"\n\n�Fie. 18 Zona núcleo-citoplásmica de célula epitelial de vesícula seminal. Próximo\nal núcleo N, hay un granulo citoplásmico tenue gt, rodeado por finas\nformaciones granuosas, al parecer provenientes del núcleo a través de\nla carioteca fe. Aumento, 45.000 x.\nFie. 19 Zona citoplásmica de célula epitelial, con vesículas v, con membranas\nlimitantes de doble contorno, l'as cuales contienen una substancia muy fi\nnamente granulosa y dispersa. Están rodeadas por finas vesículas del re\ntículo endoplásmico de Porter. Aumento, 36.400 x.\n\n�"]]]]]]]]],["collection",{"collectionId":"7"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"304"},["text","Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias"]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"305"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias"]]]],["element",{"elementId":"45"},["name","Publisher"],["description","An entity responsible for making the resource available"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"306"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"307"},["text","1947-1989"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"308"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]],["element",{"elementId":"44"},["name","Language"],["description","A language of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"309"},["text","Español"]]]],["element",{"elementId":"51"},["name","Type"],["description","The nature or genre of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"310"},["text","Publicación periódica"]]]],["element",{"elementId":"37"},["name","Contributor"],["description","An entity responsible for making contributions to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"903"},["text","Lic. Pablo Darriulat"]]]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3623"},["text","Plan de organización de un laboratorio citológico de microscopía electrónica."]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3624"},["text","La presente  nota  está basada  en  el informe,  referente  a  mis actividades como Becario de la Ley Gallinal desarrolladas en los Estados dos del Brasil durante un período  de tres meses en  1955."]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3625"},["text","SOSA, Julio María "]]]],["element",{"elementId":"48"},["name","Source"],["description","A related resource from which the described resource is derived"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3626"},["text","Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias /Universidad de la República. Montevideo : FHC, UR ,Diciembre 1957, Nº 15 : p. 143-162"]]]],["element",{"elementId":"45"},["name","Publisher"],["description","An entity responsible for making the resource available"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3627"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educvación"]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3628"},["text","1957"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3629"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]],["element",{"elementId":"44"},["name","Language"],["description","A language of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3630"},["text","Español"]]]],["element",{"elementId":"51"},["name","Type"],["description","The nature or genre of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3631"},["text","Publicación periódica"]]]]]]]],["item",{"itemId":"330","public":"1","featured":"1"},["fileContainer",["file",{"fileId":"563"},["src","http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/59c5f200d60883908d4945956aefdde5.PDF"],["authentication","fa3f4ff2181a37feebf56fe285ebfb1c"],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"5"},["name","PDF Text"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"52"},["name","Text"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3632"},["text","0961\n\n•\n\n9ADU D|\nDJO^D19UI D| A OSJDJDd |9p DISGOd D\")\n\nJUDSS3J^ ep uqqDj eon-\\\n\nSVI0N3I3 a s^avaiNvivíiH aa\n\nvi aa avaisaaAim\n\n�0961\n\nJ9LU B| A OSjBJBd |^P BjS80d\n\n8odgvd9l- ^98\n\n9ADU D| ep\nD| A osiDJDd leP Disaod\n\nIUDSS3J^ ep uqqDj\n\nSVI3N3ID a saavaiMVPvriH aa\n\nvi aa\n\n�* V-\n\nI\n\n�La poesía del Paraíso y la metáfora\nde la nave\n\n�La poesía del Paraíso y la metáfora de la nave\nLa III \"cántica\" es, de las tres, la menos leída y comentada, y\nes casi lugar común su menor intensidad poética frente a las otras\ndos; la comparación que hace De Sanctis entre ¡Francesca, mujer y\nnada más ni nada menos que mujer, y por eso creatura de poesía,\ny Beatriz, arquetipo de perfección y, por lo tanto, personificación\nabstracta de un concepto, símbolo intelectualista, puede extenderse\nhasta transformarla en una comparación entre Infierno y Purgatpr\nrio, moradas de almas eternamente terrenales, o aún por un tiempo\napegadas a la tierra, por un lado, y el ¡Paraíso, reino de la perfec\nción eterna e inmóvil, por otro. Esa contraposición es característica\nde la poética romántica, que valoriza únicamente al sentimiento, y\naún más a la pasión, como fuente de poesía. Hay que decir quqDe\nSanctis, cuando se acerca directamente al Paraíso —como lo hace\nen su \"Historia de la literatura italiana\"— siente su carácter poético,\npero, para esto, se ve obligado a recoger y a aislar del conjunto,\nacumulándolas, las maravillosas imágenes, que son otros tantos reñe^\njos de la tierra en el cielo. Esa \"terrestridad\" de la más alta poesía de\nDante es un juicio que de De Sanctis pasa a Croce y de Croce a\nMomigliano. Ahora bien: el Paraíso es, sin duda, la menos terrenal\nde las tres \"cánticas\". Sería lógico que fuera considerada como la de\npoesía más intermitente y menos elevada. Pero este juicio no está\nclaramente formulado ni en De Sanctis ni en Croce, ni aun en Mo\nmigliano, que es quien más se le acerca. ¿En qué consiste, pues, la\npoesía del Paraíso, que no tiene más pasión que el amor que se iden\ntifica con la caridad, que se identifica, intelectual y místicamente\na la vez, con la tercera persona de la Trinidad? ¿En qué consiste\nla poesía de una \"cántica\" en que cantos y cantos están dedicados\na detallar la solución de complicados problemas teológico-filosóficos\no a buscar con esfuerzo, aproximándose a ella por medio de imá\ngenes, la expresión siempre huidiza del éxtasis místico, que por de\nfinición es inefable?\nContra cierta tendencia de la crítica menor a encontrar fría, pe\nsada, sólo a ratos poética, la forma expresiva del Paraíso por insufi\nciencia de carga humana, reaccionó Benedetto Croce en los límites del\ncuadro general de su crítica dantesca, que ve en toda la Divina Co\nmedia una poesía discontinua, interrumpida a menudo por la opa\ncidad de la estructura teológica. Ahora, sin embargo, asistimos a una\n- 5\n\n-\n\n�revalorización más entusiasta y global. Eliot, poeta ante todo y, en\nsegundo término, crítico que se inspira en el pensamiento católico\nactual, define a Dante como poeta metafísico. Y poesía metafísica es\nla del Paraíso, mucho más que la del Infierno y del Purgatorio. En\nItalia, el fervor actual de estudios sobre el Paraíso obedece, sin du\nda, al predominio de la orientación católica en la vida cultural ita\nliana. A pesar de ese fervor, no se ha dado aún una definición sa\ntisfactoria de la poesía del Paraíso (ya que \"poesía metafísica\" no\nes evidentemente una definición, ni precisa, ni completa, ni es, en\nrealidad, una definición de poesía, sino de contenido). Por otra par\nte, el que a esta definición se ha aproximado más es un no-católico,\nel marxista Sapegno, autor del más reciente comentario de la Divina\nComedia.\nr~~^~ Es indudable que en el Paraíso faltan algunos de los aspectos\nmás vitales de las otras dos \"cánticas\": la dramaticidad del diálogo,\nla humanidad de los personajes (la perfección no es humana), el\ncarácter concreto del paisaje, los contrastes de colores: la tierra y\nel hombre, en una palabra. Hay de vez en cuando cierta aridez es\ncolástica.\nPero, aun en estos casos, el ardor del conocimiento se siente a\ntravés del razonamiento lógico; el sentido épico de la batalla del\npensamiento y de la batalla por salvar la pureza moral (que \"tenne\nLorenzo in su la grada\") está como \"calor de llama lejana\" en cada\nuno de los trozos llamados didascálicos, que nunca tienen el carácter\nde la prosa versificada, diluida e incolora, de los rimadores didácticos\nde la época, como Brunetto Latini. El ascetismo de la técnica difícil\nque —como aspiración— Alfieri heredó de Dante en los umbrales\nde la literatura italiana moderna, es la \"grada\" (parrilla) de San\nLorenzo, trasladada al terreno poético-moral (que es, para Dante, un\nterreno único) ^. Hay una manera burda y empírica de comprobar\nesta exigencia que Dante tiene consigo mismo: tradúzcase en prosa\nel Tesoretto y se verá que el número de palabras disminuye, porque\nen los versos las hay que obedecen a las necesidades de la rima. En\nuna traducción similar realizada sobre un terceto didascálico de la\nDivina Comedia, en general, ese número aumenta, por la densidad\nexpresiva del original, que es a veces dura, pero siempre eficaz.\nNo es necesario desechar la definición crociana de poesía (in\ntuición-expresión de un sentimiento, de un estado anímico irrepeti\nblemente individual, universalizado por la fantasía), para alcanzar\nla explicación de lo que hay de poético en esta exposición eminente\nmente teológica, es decir, intelectualista, que es el Paraíso.\nCreo que la expresión crítica más exacta para definir, subordi\nnadamente al significado general del poema que todos conocen, la\npoesía del Paraíso es poesía del entusiasmo intelectual. La gran aven\ntura del espíritu, que culmina en el éxtasis, es relatada con el tono\ny la intensidad épica del canto infernal de Ulises: es la aventura de\n1 Para este aspecto del arte de Dante, véase el prefacio de E. Contini a su\nedición de \"Le rime\" - Torino. Einaudi. 1946.\n- 6\n\n-\n\n�la razón más allá de sí misma, que fracasa para Ulises prisionero de\nsu humanidad, y triunfa en Dante, en el Dante personaje central de\nsu poema, quien se siente acompañado por la gracia. Pero, en un\ncaso y en el otro, se trata de la épica del conocimiento y de la ex\npresión. Dentro de estos límites, que son límites racionales, hay que\ndefinir el misticismo de Dante, quien, como San Agustín, y proba\nblemente siguiendo sus huellas, trata de entender y explicar racional\nmente hasta el amor de las creaturas hacia Dios y el amor de Dios\nhacia todas las cosas creadas (La teoría agustiniana de la Trinidad\nes todo un esfuerzo de racionalización).\nÉpica del conocimiento, dijimos. Leamos, como ejemplo de com\nprobación, la metáfora de la nave al principio del canto II del Pa\nraíso, en la que asoma una de las constantes de la poesía dantesca:\n\"O voi che siete in piccioletta barca,\ndesiderosi d'ascoltar, seguiti\ndietro al mió legno che cantando varea,\ntórnate a riveder li vostri liti:\nnon vi mettete in pelago: che forse,\nperdendo me rimarreste smarriti.\nL'acqua ch'io prendo giá mai non si corsé:\nMinerva spira, e conducemi Apollo,\ne nuove Muse mi dimostran l'Orse.\nVoi altri pochi che drizzaste il eolio\nper tempo al pan degli angelí, del quale\nvivesi qui, ma non sen vien satollo,\nmetter potete ben per Palto sale\nvostro navigio, servando mió soleo\ndinanzi a l'acqua che ritorna eguale.\nQue' gloriosi che passaro al Coico,\nnon s'ammiraron come voi farete,\nquando Giason vider fatto bifolco.\nLa concreata e perpetua sete\ndel deiforme regno cen portava\nveloci, quasi come il ciel védete\".2\n\n2 \"Vosotros, que en pequeñita embarcación, deseosos de escuchar, habéis se\nguido mi nave que cantando avanza, regresad hasta volver a ver vuestras orillas,\nno os metáis en la mar abierta, ya que acaso, perdiéndome a mí, quedéis extra\nviados. El agua en que entro jamás se recorrió. Minerva sopla y me guía Apolo,\ny nuevas Musas me indican el Norte. Vosotros pocos que dirigisteis desde tem\nprano vuestros esfuerzos hacia el pan de los ángeles, del cual vivimos aquí, pero\nsin saciarnos de él, podéis bien impulsar hacia la alta mar vuestro navio, conser\nvando mi huella, antes que el agua se alise borrándola. Los gloriosos que llegaron\na la Cólquida, al ver que Jasón se había vuelto agricultor, no-quedaron tan\nmaravillados como quedaréis vosotros. La \"concreada\" y perpetua sed del dei\nforme reino nos llevaba con la rapidez con que veis el cielo\".\n- 7 • -\n\n�El progresivo y triunfal afirmarse en Dante de la conciencia de su\npotencial humano y poético coincide con el tono cada vez más alto\ncon que canta su vida de pensador y poeta sentida como navegación\nespiritual: imagen sí, esta última, pero como era imagen el barco de\nVirgilio, que requiere un constante esfuerzo de remos para adelantar\ny no ser arrastrado hacia atrás por la corriente 3, imagen de tal evi\ndencia física que denuncia su relación con una experiencia interior\nsentida en términos de esfuerzo corpóreo. En otras palabras, se trata\nde una imagen vivida y no literaria, de las que a un poeta le sirven\npara expresarse a sí mismo, mucho antes de hacerlo frente a los de\nmás en la obra estructurada, lo que tiene de más íntimo y personal.\nY no le importa que se trate (como en esta caso) de un lugar común.\ní La vida, una navegación; las olas tempestuosas, las adversidades; el\n[peligro del naufragio, siempre al acecho; no hay imagen más trillada\nen la Edad Media, que es la edad de lo trillado. Y aun en otras épocas\nvuelve a menudo.\nAhora bien: Dante no emplea nunca imágenes fáciles; si por ex\ncepción las usa, quiere decir que para él son otras. Del mismo modo\nlas palabras, que —como es inevitable— son en su mayoría las del\nlenguaje corriente, parecen todas creadas por él. Es lo que pasa con\nlos poetas, y por eso Croce define la estética como lingüística. Este\ncarácter especial —de símbolo y síntesis de la autobiografía poética\nde Dante— que tiene la metáfora de lá nave en su obra, lo podemos\nreconocer en una serie de textos de su juventud y de su madurez.\nEl primero es un soneto juvenil, de cierto sabor ^omántico, en\nque la severidad técnica del Dulce estilo parece disolverse, para dejar\ndel clima estilnovista sólo la fantasía y la dulzura.\nGuido, i' vorrei che tu e Lapo ed io\nfossimo presi per incantamento\ne messi in un vasel che ad ogni vento\nper mare andasse al voler vostro e mió;\nsí che fortuna od altro tempo rio\nnon ci potesse daré impedimento,\nanzi, vivendo sempre in un talento,\ndi stare insieme crescesse il disio.\n\n3 \"\nsic omnia fatis\nin peius ruere et retro sublapsa referri,\nnon aliter, quam qui adverso vix ilumine lembum\nremigiis subigit, si brachia forte remisit,\natque illum in praeceps prono rapit alveus amni\".\n(Geórgicas - I - v. 199-203).\n(Así por voluntad del destino todo precipita hacia peor estado y se ve\nllevado resbalando hacia atrás, tal como quien contra la corriente a duras penas\nconsigue remontar a fuerza de remos el río, en cuanto deje inertes los brazos, ya\nel bote lo arrastra a precipicio río abajo).\n- 8\n\n-\n\n�E monna Vanna e monna Lagia poi\ncon quella ch'é sul numer de le trenta\ncon noi ponesse il buono incantatore,\ne quivi ragionar sempre d'amore,\ne ciascuna di lor fosse contenta,\nsí com'i' credo che saremmo noi! 4\nSe suelen citar fuentes y antecedentes: ese \"quisiera\" denuncia\n—dicen— la imitación del plazer provenzal, género literario entonces\nen boga, en que el versificador, con el pretexto de expresar deseos,\nenumera amablemente cosas hermosas y refinadas. Hay un soneto de\nCavalcanti que es en su primera parte una imitación de este tipo:\nBeltá di donna di piagente core\ne cavalieri armati che sian genti,\ncantar d'augelli e ragionar d'amore,\nadorni legni in mar forte correnti,\naria serena quando appar l'albore,\ne bianca nevé scender senza ven ti,\nrivera d'acqua e prato d'ogni fiore,\noro, argento, azzurro'n ornamenti;\nPassa la gran beltade e la piagenza\nde la mia donna... 5\nLa colección de los sonetos de los meses de Folgóre de San Gemignano es otro ejemplo.\nTambién se ha reconocido en el hechicero al mago Merlín del ciclo\nde leyendas del rey Arturo y se ha citado como fuente del soneto una\nlarga composición versificada (aunque sin fuerza^poética) del siglo\nXIII, titulada \"II mare amoroso\". Todo eso, y mucho más, puede for\nmar parte de la prehistoria de este soneto que, por ser juvenil, está\ntodavía muy cerca del período formativo de la poesía dantesca globalmente considerada. Pero, ¿en qué consiste este deseo, este plazer? En\nel \"encantamiento\" de la amistad, del amor y de la poesía (y quien\n\n4\"Guido, quisiera que tú y Lapo y yo fuésemos cogidos por encantamiento\ny llevados a un navio, que, impulsado por todos los vientos, por mar bogase según\nvuestro antojo y el mío, sin que nos pudieran dificultar el viaje mal tiempo y\ntormentas; antes bien, que siempre animados por un mismo pensamiento, nos\ncreciera el deseo de estar juntos. Y que el buen hechicero pusiese con nosotros\na doña Vanna y a doña Lagia, con la que ocupa el número treinta; y allí hablá\nsemos siempre de amor y cada una de ellas estuviese contenta, así como yo creo\nque estaríamos nosotros\".\n5\"Belleza de mujer de placentero corazón y caballeros armados que sean\nnobles, cantos de pájaros y palabras de amor, engalanados navios, veloces por el\nmar, aire sereno cuando asoma el alba y blanca nieve que baje sin vientos, río\ny pradera con todas las flores, oro, plata y azul para adorno, son sobrepasados\npor la gran belleza y el atractivo de mi amada...\".\n-\n\n9\n\n-\n\n�ha estudiado el Dulce Estilo y su culminación en la Vita Nova de Dante,\nsabe hasta qué punto estas tres palabras se identifican, en aquella época\ny en aquel medio de \"fieles de Amor\". \"Ragionar d'amore\" era su lema\nideal, que, por su misma naturaleza, justificaba el empleo del romance\nen las rimas).\nPero el sueño estilnovista queda atrás en la vida cultural de Dante,\naparentemente superado por severos estudios de carácter filosófico, por\nla altiva participación en las luchas políticas, por los amores terrena\nles y la poesía áspera de las rimas petrosas.\nEl destierro divide en dos partes casi inconmensurablemente dis\ntintas la vida de Dante. Con la alegorización de la \"Donna gentile\" en\nel Convivio, él trata de mantener en cambio la unidad de su obra, sin\npoder evitar que los aspectos materiales de su existencia pesen mucho\nmás que antes en todo lo que escribe, ayudándolo a pasar penosamente\ndel ensueño estilnovista al realismo de la Comedia. El destierro es una\nespecie de naufragio, de esos en que uno no se muere, pero se queda\ndesamparado en playas desconocidas.\nY, si no como naufragio, como navegación penosa aparece en efec\nto el destierro en la imaginación de Dante, en la principal de sus obras\nescritas entre la ^Vita nova^ y la \"Divina Comedia\", es decir el \"Convi\nvio\", que, como el \"De Vulgari Eloquentia\" en cierta forma paralelo a\nél, ha quedado trunco. Vuelve esta vez la nave en un primer momento\ncomo símbolo de vida material azarosa, consecuencia del destierro.\n\"Veramente io sonó stato legno senza vela e senza governo portato a diversi porti e foci e liti dal vento secco che\nvapora la dolorosa povertá\". (Convivio 1-3) 6\nEl Convivio es obra en prosa, que tiene un carácter filosófico y una\ncompleja justificación autobiográfica, de la que participa también la\nalegorización de las dos primeras canciones en él contenidas y comen\ntadas. Esto explica el significado autobiográfico externo con que está\nempleada la imagen, dado que la poesía, la verdadera poesía de Dante\nnunca es autobiográfica en ese sentido. Pero ya en el segundo libro del\n\"Convivio\" (C. 1) la nave es otra.\n\"Lo tempo chiama e domanda la mia nave uscire di\nporto: per che dirizzato 1'artimone (la vela) della ragione all'óra (aura) del mió desiderio, entri in pelago\ncon isperanza di dolce cammino...\" 7.\nEste segundo trozo es más prosaico que el primero y está además\nensombrecido por la complicación de la alegoría medieval que vuelve\nc \"Verdaderamente he sido un navio sin vela ni timón, llevado a distintos\npuertos y estuarios y orillas por el viento seco que emana de la dolorosa pobreza\".\n7 \"El tiempo llama y requiere que mi navio salga del puerto; para que,\nenderezando la vela de la razón según la brisa de mi deseo, entre yo a la mar\nabierta con esperanza de un dulce viaje...\".\n- 10 -\n\n�opaca una parte considerable del \"Convivió\"; pero en él la nave dft\nDante, por referirse a una realidad espiritual, es antecedente más claro\nde la otra nave \"che cantando varea\" del II del Paraíso.\nA partir de este trozo del Convivio, de todos modos, la imagen,\ncuando es referida a Dante 8, se hace unitaria, variando sólo por la pro\ngresiva intensidad de tono.\nEncuentra aquí su lugar, a pesar de la dificultad de ubicarlo cro\nnológicamente, un soneto de Dante a Ciño da Pistoia, en que la supe\nración del clima y de los cánones estilnovistas por parte de Dante y la\nconciencia que éste tiene de su madurez poética están claramente enun\nciadas, y enunciadas en términos de navegación.\n\"lo mi credea del tutto esser partito\nda queste nostre rime, messer Ciño,\nche si conviene ormai altro cammino\na la mia nave, piú lungi dal lito;\nma perch'i' ho di voi piú volte udito\nche pigliar vi lasciate a ogni uncino,\npiacemi di prestare un pocolino\na questa penna lo stancato dito 9.\nEsa distancia de la orilla es la distancia del Dulce Estilo a la \"Co\nmedia\", que, para Cario Bonnes (\"II Dolce Stil Novo\"), se mide en tér\nminos de una/dialéctica literaria] que se formularía más o menos así:\nDulce Estilo fragmentario y decadentista con su culminación en la \"Vita\nNova\", tesis; \"Infierno\" y \"Purgatorio, poderosamente estructurados y\nantimísticos, antítesis! \"Paraíso\", retorno a la contemplación, síntesis]\nPara mí se trata de una distancia larga, pero no antitética, sino\nmás o menos continuativa, incesantemente integradora, en una misma\nlínea lírica. Esta línea Dante mismo la reconoce en la continuidad de\nesta imagen de la nave, ausente —veremos más adelante que en apa\nriencia— sólo en el Infierno, que es —y aquí todos están de acuerdo—\nla más antiestilnovista de las tres \"cánticas\".\nDespués del dolor, de la atrocidad, de la desesperación infernales,\nDante ha salido de las entrañas de la tierra \"a riveder le stelle\". Y el\nrelato del \"Purgatorio\" empieza así:\n\n8En efecto asoma la imagen de la nave con otros motivos, no autobiográ\nficos, y entonces su carácter es distinto: \"O serva Italia, di dolore ostello/nave\nsenza nocchiero in gran tempesta\" (Purgatorio VI w. 76-77) — o bien en la\nvida de Guido da Montefeltro por él mismo relatada: \"Quando mi vidi giunto in\nquella parte/ di mia etade, ove ciascun dovrebbe/ calar le vele a raccoglier le\nsarte...\" (Inferno - XXVII - w. 79-81).\n9\"Yo creía haberme alejado del todo de estas rimas nuestras, mi señor Ciño,\npuesto que ahora ya le conviene seguir otro camino a mi nave, más lejos de la\norilla; pero, como varias veces he oído, acerca de vos, que os dejáis atrapar por\ntodos los ganchos, quiero prestarle un poquitito a esta pluma el cansado dedo\".\n- 11 -\n\n�\"Per correr miglior acque alza le vele\n^ormai la navicella del mió ingegno\nche lascia ditro sé mar sí crudele\" 10.\nLa metáfora tiene su explicación en el mismo verso, con un com\nplemento de especificación que es un verdadero término de compa\nración disimulado: \"la navicella del mió ingegno\".\nEn la nave del Paraíso la comparación ha desaparecido; no subsiste\nni sobrentendida, ya que Dante siente dentro de sí, con un carácter\nde evidencia más que de analogía, la aventura mística que se identifica\ncon el incesante esfuerzo de la inteligencia, como un viaje difícil por\nun mar ignorado hacia una meta segura. Y hay en este epos de la aven\ntura intelectual un entusiasmo casi físico, que se expresa naturalmente\nen términos de navegación.\nPocos años antes de que Dante escribiera la Comedia, los herma\nnos Vivaldi, genoveses, que habían querido \"ir a ver\" qué había del\notro lado del Océano, más allá de las columnas de Hércules, se habían\nperdido en aguas desconocidas. Dante no se perderá: está seguro de sí\nmismo, de su estatura de poeta (\"conducemi Apollo\") y de pensador\n(\"Minerva spira\"); y, sobretodo, está seguro de la gracia. Pero Dante\nmismo había estado a punto de perderse; de perderse como Francisca,\npor su amor a la hermosura terrenal, amor que empieza en la \"genti\nleza\" estilnovista y puede conducir al pecado; de perderse como Farinata o Hugolino por el orgullo político y los rencores municipales; de\nperder su salvación eterna como Ulises perdió la vida del cuerpo, por\nintentar la hazaña del conocimiento absoluto que sólo con la ayuda\nde la gracia puede llevarse a buen término y no en la tierra sino en el\nParaíso (según Dante y según la doctrina católica). Y es así que el\ncanto de Ulises (Infierno XXVI) entra en la línea lírica que estamos\nestudiando y su tono contribuye a demostrar el particularísimo carác\nter épico del Paraíso, en que la imagen de la nave culmina y termina.\nEntre otras cosas, el hecho de que el canto de Ulises entre natural\nmente en esta continuidad de la metáfora contribuye a probar el ca\nrácter humanístico o —si queremos— prehumanístico de esta épica del\nconocimiento. En efecto, la apasionada aventura de Ulises cantada en\nel canto XXVI del Infierno constituve la expresión heroica del huma\nnismo dantesco, mientras la melancolía viril de los grandes del Limbo\nen el canto IV y la dulzura pensativa y acongoiada de la figura de\nVirgilio a lo largo de las dos primeras \"cánticas\", constituyen su ex\npresión elegiaca. Dante queda ajeno al espíritu belicoso medieval como\nse expresa poéticamente, pongamos, en la Chanson de Roland: su épica\neshqrguesa(en el sentido de antifeudal, de no aristocrática) y de tipo\nprehuníanístico. Cuando, terminada la época de los precursores, el hu\nmanismo dominará en el mundo de la cultura, del arte y hasta de la\nvida política, su aspecto heroico será dado no por las guerras de Italia,\n\n10 \"Para recorrer mejores aguas levanta ya las velas el pequeño navio de\nmi ingenio, que deja tras de sí un mar tan cruel\".\n- 12 -\n\n�sino por los descubrimientos geográficos por un lado y las hogueras\nde Miguel Servet y Giordano Bruno por otro.\nEsta épica de la investigación y del pensamiento, es decir, del es\nfuerzo cognoscitivo y creador a la vez, se confunde a veces en Dante\ncon el sentimiento épico de la poesía, que es también esfuerzo cognos\ncitivo y creador. \"E di vederli in me stesso m'esalto\", dice Dante en el\nIV del Infierno, encontrándose frente a los grandes poetas de la anti\ngüedad. Y es, en este canto elegiaco, un verso de tensión épica, la mis\nma que da una recia cohesión interna al relato de Ulises.\nVeamos la parte que nos interesa del canto XXVI del Infierno,\nque nos muestra el castigo de los engañadores, ocultos cada uno en su\nllama:\nAllor mi dolsi, e ora mi ridoglio\nquando drizzo la mente a ció ch'io vidi,\ne piú lo ingegno affreno ch'i'non soglio,\nperché non corra che virtú nol guidi; (w. 19-22)\n\nLo maggior corno della fiamma antica\ncominció a crollarsi mormorando,\npur come quella cui vento affática;\nindi la cima qua e lá menando,\ncome fosse la lingua che parlasse,\ngittó voce di fuori, e disse: \"Quando\nmi diparti' da Circe, che sotrasse\nme piú d'un anno lá presso a Gaeta,\nprima che sí Enea la nomasse,\nné dolcezza di figlio, né la pieta\ndel vecchio padre, né il debito amore\nlo qual dovea Penélope far lieta,\nvincer poter dentro da me l'ardore\nch'i'ebbi a divenir del mondo esperto,\ne delli vizi umani e del valore;\nma misi me per l'alto mare aperto\nsol con un legno, e con quella compagna\npicciola dalla qual non fui diserto.\nL'un lito e l'altro vidi infin la Spagna,\nfin nel Morrocco, e l'isola de' Sardi,\ne l'altre che quel mare intorno hagna.\nlo e' compagni eravam vecchi e tardi,\nquando venimmo a aquella foce stretta\ndov'Ercole segnó li suoi riguardi,\n19\nlo\n\n�acció che l'uom piú oltre non si metta:\ndalla man destra mi lasciai Sibilia,\ndall'altra giá m'avea lasciata Setta.\n\"O frati\", dissi, \"che per cento milia\nperigli siete giunti all'occidente,\na questa tanto picciola vigilia\nde' nostri sensi ch'é del rimanente,\nnon vogliate negar l'esperienza,\ndietro al sol, del mondo senza gente.\nConsidérate la vostra semenza:\nfatti non foste a viver come bruti,\nma per seguir virtute e conoscenza\".\nLi miei compagni fec'io sí aguti,\ncon questa orazion picciola, al cammino,\nche a pena poscia li avrei ritenuti;\ne volta nostra poppa nel mattino,\ndei remi facemmo ali al folie voló,\nsempre acquistando dal lato mancino.\nTutte le stelle giá dell'altro polo\nvedea la notte, e'l nostro tanto bassó,\nche non surgea fuor del marin suolo.\nCinque volte racceso e tante casso\nlo lume era di sotto dalla luna,\npoi ch'entrati eravam nell'alto passo,\nquando n'apparve una montagna, bruna\nper la distanza, e parvenú alta tanto,\nquanto veduta non avea alcuna.\nNoi ci allegrammo, e tostó tornó in pianto;\nche della nova térra un turbo nacque,\ne percosse del legno il primo canto.\nTre volte il fe' girar con tutte l'acque;\nalia quarta levar la poppa in suso,\ne la prora iré in giú, com'altrui piacque,\ninfin che '1 mar fu sopra noi rinchiuso\" X1\n(w. 85-142)\n\n11 \"Entonces sentí dolor y ahora vuelvo a sentirlo cuando dirijo la memoria\na lo que vi, y freno mi ingenio más que de costumbre para que no corra sin la\nguía de la virtud... El mayor cuerno de la llama antigua comenzó a sacudirse\nmurmurando bien como llama que el viento agita; luego moviendo su punta\ncomo si fuese la lengua al hablar, logró emitir la voz y dijo: \"Cuando me despedí\nde Circe, que me mantuvo apartado más de un año allá cerca de Gaeta, antes\nque Eneas le pusiese ese nombre, ni la dulzura del hijo, ni la piedad por el\n- 14 -\n\n�Creo que no hay duda de que en terreno poético, la nave de Ulises es la misma que. con Dante, \"cantando varea\" en el II del Paraíso.\nEn terreno especulativo, o, mejor, teológico —se trata de teología\napasionada, casi pasional— el impulso de Ulises hacia lo ignorado es\nel impulso de Dante, pero se pierde porque le falta la ayuda de la\ngracia. En el fondo, la melancolía de Virgilio (\"che sanza speme vivemo in disio\". Inf. IV-42) y la tragedia de Ulises (\"infin che il mar fu\nsopra noi richiuso\" Inf. XXVI-142) tienen las mismas raíces; y la\nparticipación afectiva de Dante es la misma.\nHay, a propósito del canto de Ulises, una discusión que llega a\nabarcar casi todos los puntos contravertidos del pensamiento de Dan\nte. Según Nardi12, Croce 13, Momigliano 14 y Terracini15, el viaje de\nUlises es, para Dante, un pecado de orgullo, casi una continuación del\npecado original, que acarrea la justa punición; para Fubini 16, Sapegno 17 e Yvonne Batard 18, es, siempre según el mismo criterio dantesco,\nuna gesta heroica de tipo prometeico, en la que culmina lo humano.\nLa catástrofe es fatal por la misma razón por la que a los héroes y sabios\n\nviejo padre, ni el debido amor que debía hacer feliz a Penélope, vencer pudieron\ndentro de mí el ardor que yo sentí por adquirir experiencia del mundo y de los\nvicios del hombre y de su valor; sino que me interné en el alto mar abierto,\nsólo con un navio y con aquel pequeño grupo de compañeros que no me aban\ndonó. Una orilla y otra vi hasta España, hasta Marruecos y la isla de los\nSardos, y las demás que aquel mar alrededor baña. Yo y los compañeros éramos\nviejos y tardos, cuando llegamos a aquella desembocadura estrecha donde Hér\ncules marcó sus resguardos para que el hombre más lejos no se atreva: a la\nderecha dejé Sevilla, del otro lado ya había dejado Ceuta. '\"O hermanos —dije—\nque a través de cien mil peligros habéis llegado al occidente, a esta tan breve\nvigilia de nuestros sentidos que nos queda, no queráis negar, siguiendo al sol,\nla experiencia del mundo sin gente. Pensad en vuestro origen: hechos no fuisteis\npara vivir como brutos, sino para ir en pos de la virtud y del conocimiento\".\nA mis compañeros los hice yo tan ardientemente decididos, con esta exhor\ntación pequeña, al viaje, que a duras penas, luego, los habría retenido; y, vuelta\nnuestra popa hacia la mañana, de los remos hicimos alas para el alocado vuelo,\nsiempre torciendo del lado izquierdo.\nTodas las estrellas ya del opuesto polo veía de noche, y el nuestro tan\nbajo que no asomaba ya de la superficie marina. Cinco veces se había prendido\ny otras tantas se había borrado la luz debajo de la luna, después que habíamos\nentrado en la fatal aventura, cuando se nos apareció una montaña oscura por\nla distancia y me pareció tan alta como no había visto ninguna otra. Nosotros\nnos alegramos y al punto nuestra alegría se trocó en llanto; ya que de la nueva\ntierra nació un torbellino y golpeó la primera arista del navio. Tres veces lo\nhizo dar vuelta con todas las aguas; la cuarta, le hizo levantar la popa hacia\narriba, y hundir la proa hacia ahajo, como Alguien quiso, hasta que el mar\nsobre nosotros se hubo vuelto a cerrar\".\n12Bruno Nardi. \"Dante e la cultura medioevale\". Bari, Laterza 1949,\np. 153 sgg.\n13Benedetto Croce - \"La poesía di Dante\", Bari, Laterza 1948, pp. 91-92.\n14Dante Alighieri, \"La Divina Commedia\" commentata da Attilio\ngliano - Firenze - Sansoni, 1950. Vol. I \"Infernó\", p. 187 sgg./.^ ^ - - -*\"*4%'V^\\\n15Opinión expresada oralmente., ^ /\n..*^.. N ^\\\n16Mario Fubini, \"Due studi danteschi\", Firenze, Sansoni, 1951, p., 5^'sgg. ; \" '-,\n\\i\\\n17Dante Alighieri, \"La D. Commedia\", a cura di N. Sapegno, Fife'nze. Ua • ' ••*\"\nnuova Italia, 1955, Vol. I \"Inferno\", p. 290 sgg.\n;\n18Yvonne Batard, \"Dante: Minerve - Apollon\", París, Les belles letti^^s,\np. 40 y p. 187 sgg.\\;\\\n- 15 -\n\n702260 0397\n\n�antiguos les está vedado el Paraíso (de ahí su carácter intensamente\ntrágico), pero de ninguna manera es un castigo, ni amengua la admira\nción que todo acto heroico suscita en nosotros. Ahora bien: esta última\ntesis se ve muy reforzada si vinculamos el canto de Ulises con la me\ntáfora de la nave por un lado y por otro con el problema de la respon\nsabilidad y punibilidad de los justos anteriores a Cristo por el hecho\nde no haber tenido la fe, problema cuyo carácter dramático en Dante,\nen el prehumanismo de Dante, ha sido llevado a la luz plena de la dis\ncusión por Yvonne Batard en el libro citado. En este caso adquiere un\nvalor particularmente sugestivo (y acaso haya que desecharla justa\nmente por eso) la variante: \"e nuove Muse mi dimostran l'Orse\" en\ncambio de nove. (Par. II v. 9).\nEl orgullo de ser, no superhombres, sino hombres (tan pequeñas\ncosas con una potencia interior tan grande), encarnado en Ulises, y la\nconciencia del valor creativo de la inteligencia humana y de la poesía\n(\"Minerva spira e conducemi Apollo\") —que va de la íntima exalta\nción del canto IV del Infierno hasta el Paraíso donde se traduce en la\nnave \"che cantando varea\"— llegan a, identificarse en el plano lógico,\np mucho más en el plano lírico. La metáfora de la nave es uno\nde los ejemplos principales de la unidad tonal de la Divina Comedia\ny aun de toda la obra poética de Dante.) Hay en ella un carácter constan\nte (el épico) y una progresiva intensificación, una cada vez más am\nplia solemnidad, una cada vez mayor y más altiva vautoconciencia. Aun\neste \"crescendo\" es autoconsciente (\"lo mi credea del tutto esser partito. . .\") ¿Dónde quedan, frente a esta cálida seguridad del camino re\ncorrido y de la meta, el plazer provenzal como punto de partida formal\n(Contini), y el \"Mar Amoroso\" como punto de partida temático\n(Figurelli), para el primer soneto dedicado a la nave?\n—^ El ^uelo_ de Ulises es locura, porque Ulises no posee la gracia (y\nDante, al principio del canto, se da a sí mismo un avisó de pruden\ncia para no incurrir en el mismo riesgo: \"e piú l'ingegno affreno\nch'io non soglio, perché non corra che virtú nol guidi\", donde la\nvirtud es sin duda la virtud natural y humana, que Ulises no tuvo\nen cuenta al engañar a los tróvanos — y por eso, por mal uso de su\ninteligencia, está en el bajo infierno y no por su hazaña oceánica —\npero, referida a Dante, abarca también las virtudes teologales que no\nse tienen sin la gracia); es objetivamente locura, pero no pecado;\nes heroísmo en que inteligencia y virtud humana convergen. El deseo\nde saciar \"la perpetua e concreata sete\" de saber es el mismo en\nUlises y en Dante; pero en el primero lleva a la tragedia, porque es\nsed puramente humana; en Dante, con la ayuda de la gracia, la sed\nde saber se identifica con la sed de Paraíso, ;y veremos pronto que\nel Paraíso es para Dante el reposo — inalcanzable en la tierra —\npiado por el conocimiento de lo absoluto.\nComo la locura del Quijote, la locura de Ulises (\"il folie voló\")\nes estéticamente poesía, moralmente libertad, ese libre albedrío hu\nmano cuyo valor Dante sentía en sí como soberanía de sí mismo\n(\"perch'io te sopra te corono e mitrio\", Purg. XXVII - v. 142) y\nque, para él, es, con la ayuda desde lo alto, el encaminamiento a la\n- 16 -\n\n�salvación. Por eso la nave del II del Paraíso puede ser definida como_\nla nave de Ulises ayudada por la gracia. Este agregado, sin embargo,\npertenece a la estructura lógica — o, mejor, teológica — del poema\ny no a su poesía. En el terreno poético de la imagen, es bien la mis\nma nave, nave del conocimiento, nave de la poesía, nave del alma\nen su esfuerzo por penetrar en lo desconocido. Hay pequeñas corres\npondencias tonales, probablemente involuntarias, que denuncian la\nidentidad de inspiración. Compárese el trágico \"infin che il mar fu\nsopra noi richiuso\" (Inf. XXVI-v. 142) con el plácido —pero algo\namenazador— \"dinanzi all'acqua che ritorna eguale\" (Par. II - 15).\nLa superficie marina que se cierra borrando las huellas de la audacia\nsobrehumana del hombre, llena el recuerdo de Ulises y la imagina\nción de Dante, que se siente y se crea a sí mismo como personaje\nde su poema. Ambos son puntos en la inmensidad y en la eternidad;\nambos han intentado quebrar el límite (y Dante ha tenido un ins\ntante de vacilación antes de hacerlo: véase el canto II del Infierno);\nsólo el desenlace es distinto. Compárese también \"e misi me per\nPalto mare aperto\" (Inf. XXVI - v. 100) con \"non vi mettete in\npelago...\" (Par. II-v. 5) y, más adelante, \"metter potete ben per\nPalto sale vostro navigio...\" (Par. II-vv. 13-14).\nLa montaña del Paraíso Terrenal era una región vedada a los\nmortales desde el pecado de Adán y Eva; de ahí la inevitabilidad de\nla catástrofe en que termina el viaje de Ulises, consecuencia, pues,\ndel pecado original y no, como quisiera Nardi, castigo por haberlo\nrenovado con el viaje más allá del límite. Dante conocía la prohibi\nción y Ulises no. El naufragio no es más que el fruto de una audacia\nadmirable y de una ignorancia inocente. Es esta ignorancia que le da\na aquella inevitabilidad la misma fuerza solemne y misteriosa que\ntiene el Hado en la tragedia griega. Es esta ignorancia inocente la\nque le permite a Dante exaltar aquella audaz sed de conocimiento,\naquel esfuerzo por aumentar la potencia del hombre frente a las\nfuerzas oscuras de la naturaleza, detrás de las cuales el hombre Ulises\nno veía la mano de Dios, sino a lo sumo la de \"gli dei falsi e bugiardi\".\nNo hay en esta exaltación del heroísmo de Ulises por Dante ninguna\nherejía; queda sí en Dante el conflicto —no resuelto y atormenta\ndor— entre la aceptación de la condena eterna para los justos del\nmundo pagano y la admiración apasionada que sentía por ellos, agu\ndizado no sólo por su sentido natural de la justicia, sino también\npor su personal tentación humanística, que lo llevaba irresistible\nmente a ir más allá del quia, a pesar de las autoadvertencias: \"State\ncontente, umane genti, al quid\" (Purg. III - v. 36) \"E piú Pingegno\naffreno...\" (Inf. XXVI - v. 21). Aquí la interpretación de la poesía\ntoca un terreno ajeno a ella, el de la filosofía, ya que surge el pro\nblema del averroísmo de Dante. A este terreno no podemos entrar\nahora sino para decir que el averroísmo en Dante es \"motivo inspi\nrador\" de poesía justamente como tentación y conflicto.\nLa metáfora de la nave toca en el II del Paraíso su expresión\nmás alta, pero está sobreentendida (si una metáfora puede sobreen\ntenderse) en todo el Paraíso y, de vez en cuando, aflora: \"Non é\n- 17 -\n\n�pileggio da piccola barca quel che fendendo va l'ardita prora...\"\n(Par. XXIII -vv. 67-68).\nLa navegación triunfal por el agua que \"giammai non si corsé\"\nes la imagen sintética de esta épica del conocimiento y de la explo\nración, cuyo motor es la sed de la verdad absoluta, es decir, para\nDante, la sed de Paraíso. Pero este impulso épico está difundido en\ntoda la \"cántica\" y en él consiste la definición de su especialísima\npoesía.\n.__\n^Impulso épico implica combate; y el combate del intelecto es la^\nduda. }3ay, pues, en el Paraíso, una épica de la duda, sentida como\ntormento y como gloria del hombre en cuanto hombre:\n\"Yo veggio ben che giammai non si sazia\nnostro intelletto, se'l ver non lo illustra\ndi fuor dal qual nessun vero si spazia.\nPosasi in esso come fera in lustra,\ntostó che giunto l'ha; e giugner pollo:\nse non, ciascun disio sarebbe frustra.\nNasce per quello, a guisa di rampollo,\na pié del vero il dubbio; ed é natura\nch' al sommo pinge noi di eolio in eolio\" 19.\n(Par. IV-w. 124-132)\nEsa sed de verdad, que jamás se sacia en la tierra, hace que a\ntoda solución parcial conquistada le siga una duda ulterior que exige\nnuevos esfuerzos y nuevas conquistas. También esta vez el férvido\ntrabajo del pensamiento es sentido en términos de esfuerzo físico,\npero ahora se trata del esfuerzo ascensión al del alpinista que, alcan\nzada una cumbre, ve siempre delante de sí una cumbre más alta, que\nse convierte en su nueva meta. Esa tensión constante del hombre\nThacia la verdad absoluta' es la sustancia misma de la épica dantesca,\n\\que canta una batalla cuya victoria para el poeta está en la muerte\njcorpórea y en la vida eterna del espíritu fuera del tiempo. En la\ntierra, todas las victorias del pensamiento son parciales, pero unas\ntras otras marcan un camino en ascenso que conoce angustias e ilu\nminaciones y lleva a la victoria definitiva y al descanso en el Paraíso\ncon el conocimiento de la única verdad —la verdad absoluta— fuente\nde las verdades particulares. El hombre puede alcanzar lo absoluto\n(parece que Dante lo afirmara para tranquilizarse a sí mismo, para\n\n19 \"Yo veo bien que jamás se sacia nuestro intelecto, si no lo ilumina aquella\nverdad, fuera de cuyos límites ninguna verdad se extiende. En ella descansa\ncomo una fiera en su cueva, una vez que la ha alcanzado; y puede alcanzarla,\nya que, de otro modo, todo deseo sería inútil. Nace por ese deseo, como nuevo\nbrote, al pie de la verdad la duda; y es nuestra naturaleza misma la que así nos\nimpulsa, de colina en colina, hacia lo más alto\".\n— lo\n\n�aplacar una angustia secreta); de otro modo sería inútil el deseo que\ntiene de él, esa \"concreata e perpetua sete\". Este descanso final en\nla verdad se presenta a la mente de Dante como el sueño abando\nnado de la fiera en su cueva, después de la caza sangrienta y angus\ntiosa que la mantuvo en tensión todo el día. El hombre tiende a con\ncebir su descanso y su seguridad como el descanso y la seguridad\nen una cueva (\"El hombre es animal de cueva y no de pecera\", dijo\nhace un tiempo un arquitecto norteamericano en una conferencia en\nque discutió, aquí en Montevideo, ciertos aspectos de la arquitectura\nmoderna, especialmente en lo que se refiere al excesivo empleo de\nlos vidrios externos; y esas palabras coinciden extrañamente con estos\nversos de Dante). Esa paz, ese descanso, es la naturaleza misma del\nParaíso: la quietud en que termina la afanosa cadena de las dudas,\nel apaciguamiento de la codiciosa voluntad en la voluntad de Dios\n(\"e la sua volontate é nostra pace\" dice Picarda en el canto III - v. 85),\nel sueño en la cueva. La angustia del destierro no es sólo material,\ny aquel vagabundear forzado fuera de Florencia es paralelo al tra\nbajo febril del pensamiento que pasa de una duda a la otra sin apla\ncarse nunca. Dante es un luchador y un alma fuerte (Véase: Paraíso,\ncanto IV - vv. 82 - 87; su ideal está, pues, representado por M. Scevola que voluntariamente mantiene la mano en el fuego o por S. Lo\nrenzo que no huyó del suplicio) y concibe el proceso del pensa\nmiento agonísticamente. La \"vis\" épica de estos nueve versos está\npues en el último terceto, que glorifica la lucha más que la victoria,\nel esfuerzo más que el descanso. Por eso el orden natural se invierte\ny aparece el descanso antes que el esfuerzo, el relajamiento feliz antes\nque la tensión heroica.\nEl aspecto épico de la Comedia, que culmina en la tercera \"cán\ntica\" y es mucho más evidente y profundo que su aspecto místico,\ncambia de contenido a medida que Beatriz y Dante ascienden hacia\nel Empíreo, sin dejar de ser poesía del esfuerzo intelectual20.\nEse esfuerzo intelectual, pues, en la segunda parte del Paraíso,\nno se aplica ya a la búsqueda de la verdad (a la que el razonamiento\ny la cadena de las dudas pueden hacernos acercar, según Dante, pero\nque, al final, requiere sólo la contemplación directa, que es un estado\nmístico), sino a la expresión adecuada de este estado místico.\nLa fuerza expresiva del hombre es limitada y Dante se confiesa\nimpotente para lograr la transmisión de lo inefable; pero afronta la\ndificultad una y otra vez y este no resignarse a la derrota tiene en\nsí algo de épico: ya no es la batalla de Dante como símbolo de la hu\nmanidad en su esfuerzo de redención por un lado, de acercamiento\n\n20 Sería casi innecesario observar que hay, aisladamente, otros motivos épicos\nen el Paraíso; por ejemplo, la santidad (cantada como lucha del hombre consigo\nmismo y contra las convenciones sociales. Véase el canto XI) y el destierro\nagonísticamente considerado (canto XVII). Pero aquí se trata de encontrar una\ndominante que permita una definición global en función de los aspectos más\ndiscutidos.\n- 19 -\n\n�a la verdad por el otro; es la batalla de Dante poeta, incesantemente\nperdida por su propia confesión e incesantemente renovada: es lar\nbatalla contra la limitación de la palabra humana que sólo puede\naludir o acercarse por imágenes a lo sobrehumano, es la batalla con\ntra las limitaciones de la inteligencia humana que pierde su claridad\ncuando quiere penetrar en el misterio. Y las dos batallas son en rea-¿\nlidad una sola. También hay una épica de las batallas perdidas\ncuando han sido valientemente combatidas (la de Rolando en Roncevalles fue derrota) ; podemos, pues, decir que estas innumerables\nderrotas expresivas del Paraíso, seguida cada una de ellas por una\nnueva tentativa, forman parte de esta épica del esfuerzo espiritual,\norientado esta vez hacia una finalidad que es para nosotros esencial\nmente literaria, en el sentido más noble que tiene ese adjetivo. Con\neste motivo se abre y se cierra el Paraíso: con la confesión de una\nimpotencia expresiva consciente de sí misma, pero no resignada, cuya\namplitud se reduce progresivamente por la obstinación intelectual\ndel hombre, ayudado por Minerva y Apolo, sin esperanza de que sea\nnunca vencida en la tierra. Así, al principio del primer canto: \"...e\nvidi cose che ridire / né sa, né puó chi di lá su discende\" 21. (w. 4 5).\nY, algo más adelante:\n\"Beatrice tutta ne l'eterne rote\nfissa con li occhi stava; ed io in lei\nle luci fissi, di lá su rimóte.\nNel suo aspetto tal dentro mi fei,\nqual si fe' Glauco nel gustar de l'erba\nche '1 fe' consorte in mar de li altri Dei.\nv\nTrasumanar significar per verba\nnon si poría; pero l'esempio basti\na cui esperienza grazia serba\" 22.\n(Par. I-w. 64-72)\nDe aquí a los últimos versos del Paraíso el drama íntimo de la\ninefabilidad de lo sobrehumano se hace más hondo y se multiplica\nsin llegar a un desenlace. Dante no es Jacopone y no balbucea, ni in-\n\n21 \"...y vi cosas que repetir no sabe ni puede quien de allá arriba des\nciende\".\n'\n22 \"Beatriz estaba absorbida, con la mirada fija en las eternas ruedas; yx\nyo en ella fijé la mía apartándola de allá arriba. Contemplándola me volví por•\ndentro como se volvió Glauco al paladear la hierba, que, en el mar, lo hizo\nigual a los demás Dioses. \"Trasbumanar\" no se podría expresar con palabras: por\nesto, baste el ejemplo a quien la gracia le reserva la experiencia (directa)\". Puede\nser interesante señalar —de paso— la repetida exaltación de la experiencia por^\nencima del razonamiento deductivo, en el Paraíso. Tal valorización corresponde,\ncomo en la corriente, contemporánea a Dante, de los franciscanos de Oxford, a\nuna exigencia mística, pero es a la vez el punto de partida de la ciencia moderna.\n- 20 -\n\n�voca desesperadamente la anulación de la personalidad (\"abissami\nin amore\"), manera primaria, pero mucho más auténtica, de expre\nsar el misticismo. Comparemos con los versos dantescos citados, al\ngunos de Jacopone:\n\"O jubilo del core, — che fai cantar d'amore!\nQuando jubilo se scalda, — sí fa l'omo cantare;\ne la lengua barbaglia — e non sa que parlare,\ndentro non pó celare, — tanto é grande el dolzore!\" 23.\n(Jacopone. Del jubilo del core che esce in voce. Versos 1-4).\n\"Amor, amor, Iesú desideroso,\namor, voglio moriré te abbracciando;\namor, amor, Iesú, dolce mió sposo,\namor, amor, la morte t'ademando;\namor, amor, Iesú sí dilettoso,\ntu me t'arendi en te transformando,\npensa ch'io vo pasmando, — Amor, non so 'o me sia,\nIesú, speranza mia, - abissame en amore\" 24.\n(Jacopone. Come l'anima se lamenta con Dio della carita superardente in lei infusa. Versos 122 - final).\nFrente a esta pasión violenta y elemental, el lenguaje místico del\nParaíso nos revela un proceso intelectualístico.\nDe la misma forma, en los últimos versos de la \"cántica\", para ex\npresar indirectamente la inadecuación de la palabra y de la memoria ;\nhumanas, a la visión suprema de la Trinidad, Dante recurre a una com- / ^-paración de carácter marcadamente intelectual:\nQual é il geómetra che tutto s'affige\nper misurar lo cerchio, e non ritrova,\npensando, quel principio ond' elli indige,\ntal era io a quella vista nova:\nveder volea come si convenne\nl'imago al cerchio e come vi s'indova;\nma non eran da ció le proprie penne:\nse non che la mia mente fu percossa\nda un fulgore in che sua voglia venne.\n\n23\"O júbilo del corazón, que haces cantar por amor! Cuando el júbilo se\nenciende, hace al hombre cantar; y la lengua se traba y no sabe qué decir, no\npuede ocultar lo que hay adentro, tan grande es la dulzura!\".\n2^\"Amor, amor, Jesús deseado, amor, amor, quiero morir abrazándote; amor,\namor, la muerte te pido; amor, amor, Jesús fuente de gozo, tú te me rindes\ntransformándome en ti, piensa que yo voy perdiendo el sentido. Amor, no sé dónde\nestoy, Jesús, esperanza mía, abísmame en amor\".\n- 21 -\n\n�A Taita fantasía qui mancó possa;\nma giá volgeva il mió disio e il velle,\nsí come rota ch'igualmente é mossa,\nl'amor che move il solé e l'altre stelle 25.\nLa visión termina: la fantasía no puede volverla a crear para\ntransmitirla. Esta falta de fuerzas es el límite humano y es el des\ncanso en Dios. La nave ha llegado. Su ímpetu triunfal ha quedado\ntrunco en la culminación mística. Ya no hay épica: lo épico está\nen el esfuerzo de entender, que en este caso se identifica con el\nesfuerzo de ver y de enunciar la visión con palabras. La similitud\ncon el geómetra que busca el principio que necesita y que creía\ntener ('non ritrova\") para vencer la inconmensurabilidad de la cir\ncunferencia con su diámetro, nos da la medida de esa tensión espiri\ntual del hombre hacia algo que está más allá de sus límites de alcance,\nde comprensión, de expresión. Así la épica del Paraíso termina como\ndehía terminar: con una derrota gloriosa.\n\n25 \"Como el Geómetra que concentra toda su atención en medir el círculo\ny no vuelve a encontrar, pensando, aquella norma que necesita, tal era yo en\naquella visión nueva: quería ver cómo se adaptó la imagen al círculo y cómo\nen él se encuentra perfectamente ubicada; pero mis alas no eran capaces de\ntanto: y he aquí que mi mente fue herida por una fulguración en la que su\ndeseo fue satisfecho.\nA la alta fantasía aquí le faltó fuerza; pero ya guiaha mi deseo y mi vo\nluntad, como una rueda que se mueve uniformemente, el amor que mueve el\nsol y las demás estrellas\".\n- 22 -\n\n�-scpust^ k s^pepiuetanH 3P\nBJSIA3-^I B[ 3p 81 óN I3 u3 3JU3OIB3U^inUIIS B3I¡qnd 3S\n\n�Imp. Cordón\n\n�"]]]]]]]]],["collection",{"collectionId":"2"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"31"},["text","Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay"]]]],["element",{"elementId":"49"},["name","Subject"],["description","The topic of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"138"},["text","Repositorio de ensayos en las Humanidades publicados originalmente en el Uruguay"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"139"},["text","<p><span>La Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación se ha propuesto contribuir a rescatar y poner a disposición de los lectores la escritura ensayística del Uruguay a lo largo de su historia. Esta Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay pretende reunir en un solo lugar más de dos siglos de textos de reflexión y pensamiento, dentro del amplio campo de las humanidades, producidos en conexión con la universidad. La mayor parte de esos textos han sido originalmente publicados en revistas universitarias o periódicos hoy difícilmente accesibles. A menudo nunca recogidos luego en libro—o recogidos con sustanciales modificaciones—, son textos que pueden contribuir a recuperar y mostrar las dinámicas de pensamiento y representación en el país, tal como se realizaron en tiempos de centralidad de la escritura.<br /><br /></span>La a veces fina y sinuosa línea entre Humanidades y Ciencias Sociales hace que textos de historia económica, de estudios sociales, de ciencia aplicada a la antropología, puedan tener cabida en esta colección, aunque el foco está en el núcleo tradicional de las humanidades. El Derecho (con la excepción de Filosofía del Derecho) queda, por su especificidad técnica y profesional, por el momento fuera de este grupo. </p>\n<p>La colección será un trabajo acumulativo, con entregas bimensuales. En el tiempo, los textos se irán organizando de acuerdo a posibles lecturas de la historia de las ideas en la región y el continente. <br /><br />Aldo Mazzucchelli</p>\n<p><span>15 de octubre de 2017</span></p>"]]]],["element",{"elementId":"37"},["name","Contributor"],["description","An entity responsible for making contributions to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3695"},["text","Pablo Darriulat\r\nGonzalo Marín"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3696"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3633"},["text"," La poesía del Paraíso y la metáfora de la nave"]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3634"},["text","FABBRI de CRESSATTI, Luce "]]]],["element",{"elementId":"48"},["name","Source"],["description","A related resource from which the described resource is derived"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3635"},["text"," Fabbri de Cressatti, Luce:\r\nLa poesía del Paraíso y la metáfora de la nave /Luce Fabbri de Cressatti.    Montevideo : FHC, 1960.   22 p."]]]],["element",{"elementId":"45"},["name","Publisher"],["description","An entity responsible for making the resource available"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3636"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias"]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3637"},["text","1960"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3638"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]],["element",{"elementId":"44"},["name","Language"],["description","A language of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3639"},["text","Español"]]]],["element",{"elementId":"51"},["name","Type"],["description","The nature or genre of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3640"},["text","Libro"]]]]]]],["tagContainer",["tag",{"tagId":"398"},["name","1265-1321"]],["tag",{"tagId":"19"},["name","CRITICA"]],["tag",{"tagId":"462"},["name","DANTE ALIGHIERI"]],["tag",{"tagId":"461"},["name","LILTERATURA ITALIANA"]],["tag",{"tagId":"396"},["name","SIGLO XIV"]]]],["item",{"itemId":"331","public":"1","featured":"1"},["fileContainer",["file",{"fileId":"564"},["src","http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/be8f60bab212995d7eb241867cc81d14.PDF"],["authentication","0d7004a017782e17e096302891d44b11"],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"5"},["name","PDF Text"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"52"},["name","Text"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3641"},["text","961\n\nO3QIA3NOW\n\n098\n\nD| ue\n\nep\n\na saava^v^íiH aa avim^va\nv^nanaaa va aa avaisnaAim\n\n�8¿86\nE961\n\nO3QIA31NOW\n\n?8Z86Z0/3DHI*\n\no ejn}BJ8}!| B| ua B|jsn6uB\n\n6ub ovo 098\n\nua D|isn6uo\n\nep\n\na saavaiMvwnH aa avnnova\nvi aa\n\n��- € u^pisoduioD i sisii^uy ap E-ip3lp3 Bl 3P\n\n•seaoda snsjdAip ubi ^p X sajas sosjaAip ub^ ap ucus\n-ajdxa B{ ap pAiu p oiJBjajq sisipuB p JBztpaj BJBd X sa^uBAja^ ap\nojxaj p 4Baoda BJ^sanu ap sajojnc uoa 'soujBajaaB BJBd pBpiunjJodo\nBJBp ogg *ajofm^) uoq aaqos 'uuozy X ounuiBu^ 'sajuBAja^ ap sojxaj\nua Bp[BJBd Bjnjaaj B[ 'oub ajsa bjb¿ asBp B^ ap oaisBq ofBqBJj ouioa\nojsandojd aq X ísoauBJodraajuoa X sonSijuB sojxaj souiajBipnis^\n•Batjauíy ua Bnua^ b^ ap SBJnjuaAB\nsa^qBjuauiB[ ap saABJj b opBjBS[nAB X opiaajqoduia af^nSua^ oaisanu\njBjnBisaj b aAa^ sou anb oiJBsaaau oiapjafa p X 'saaiBJ SBJjsanu uoa\nopunaaj ojjuanaua p sojxaj sopa ap a^uajapjd uoiaaap b^ uoa oasng\n•SBaoda sb^ sBpoi ap B[ousdsa BjnjBJajrj ^\\ ap opoj ajqos souiajeiuo;\nanb so^duiafa ua sopB^diua^uoa 'oduia^ p X jas p uoa sauoiaBpj sns\nua uoiaisoduio^) ap SBuia^ojü so[ a p oipnjsa pa aaajBd^ 'sBpBjuaraoa\nSBjnjaa^ uoa uBJBJjsn^ as s^aijoaj s^auíj SBXna 'buibjSoj^ asa u^\n•asBp b^ ap\nBJnB p 'sajuBipnjsa so{ ap sapBpisaaau sb[ b 'sBiauBjsunajia sb^ b BJBna\n-apB as anb BuiBjSojd '0SJ113 a^sa BJBd buibjSoj^ un oX ajoqB^^\n, •osixuojduioa 3Abj ub^ ap Bu^ip Bas upiaaB iva anb b Bjapuaj\nBUip tui Bpoj^ 'auuBqjnj BisBq ajauíojduióa aui X nJJÍP J111 BJtBtI\nsa a^uapaaaiuB {^ 'ausuus uoa uaqiuosa anb so[ ap 'jopBaja ubj ap\njaiaBJBa a^uauíuia ns jod BpBjuaisns [bui^ijo X bata Biauaaop Bun Bjp\nua ozxpaj soub soijba aiuBjnp anb X 'BJBpunj B^ anb 'Bpujds^ oasia\n-ubj^[ 'josaaapajd ira ua uaiquiBj osuaxd Bjpa^Ba Bisa b JBSag [y\n•soipnjsa ap BSBa Bjsa ap sotpojsna ajduiats soga usag 'bioje^) sajjo^\nutnbBof X Bjpjja^ zb^ sojjb^ :a[qBpiApui japod ns inbB oiajafa\naiuBipBJ pBpqBuosjad BXna soJisaBiu sop ua JBSuad uis osa ua jbs\n-uad opand ou íuoiaBaja ns ap sonpjB so^uauíoui so^ ua Bga b BpBSag\nira ap 'pBqnaB^ Bisa ap sBip sojauíijd so^ ap opjanaaj p jod BpBaoj\nuoiaouia Bun sg *tnbB o^uaA Xoq anb uoa uoiaouia b[ ua oquasui\n•ouBaaQ jouag pp SBjqBpd SBSojauaS sb[ jaaapBjB anb\n\nj\n\n!\"] D|\nf\n\n�~\n\nf\n\n~\n\nJBDOAOjd eiSBll 'BOI1SJ1JB UOIDB9JD BJ 9p OinjOSqB ISBO OAIlOtU U9 9SIBUI\n-JOJSUBJ1 B1SBIJ 'OSU91UI OpOUI 9p 9SaBJJOaaBS9p BISeq 'BIlSn^uB 9p Op\n-B9O1 JBI0U91SIX9 O1U91UIUU9S 91S9 'BI1SIÍ5UB 9p OIJ 91S9 9JJO9\n• * • J OSO10U9JIS 'O19^99S OISníoSip Un X UOl9BJ9(Is9S9p BUll p9A\n\" * * BZUBp BJ 9p 'BSIJt BJ 9p S9ABJ^ B\n• ' ' SOJ1OSOA 9p S9AB^1 B '\n:eXns uoisgadxg epunjoad Bisg gSans Bjqnios\ngp gn^gqdga un gpsgQ -euqeisiag pBpiAtigfqo ns gp 'ogis^p oA9nu gp\nO1U99B ns gp jesgd b 'ueraiiq^ ug oisg gp oáp opiggiBde Biqeq b^\n¡souiiu9a gpuop gp tu\nsouiba gpuop e jgqes ou Á\n'souibj sgjqgunj sns uoo Bpjeni^B gnb Bqutni v\\ A\n'SOtUTOB^ SO3S9JJ SnS UO9 B1U9T1 9tlb 9UJB9 B[ A\n4souiBqggdsos seugde A souiggouog ou gnb o[\naod X Bjquios bj aod X ^ptA B[ jod JtJjns X\noijgntu bububui aeisg gp ojnágs oiuedsg p X\n• • • jojj9i ojninj un X 'opis jgqeq gp jouigi p X\no quina uts ags X 'Bpcu agqes ou X agg\nibisoSb ou odiuoii p gnb gjqiAotuuog\n-ut jojba gp X opjgngga 9[qgpput gp '^pie^ oq^9 euigod pribe ug o\n•BJBiagdsgp sou gnb Bqg gnb sbui Xeq ou [eno b^ gp\nsoiub[[ gp aiuiaop 9isg gp pinaq Bqipesgd\nbj X oppouoosgp 'gjqBiiAgui oj Bpeq\nsoiuedsg sgjqBuiuiagiut ug 'sBiugti b ai gp\naoaaoq jg 'oagfesed gsai;ugs gp aoaaoq jg X\nougp oueuinq oaisgnu gp ojqeiuedsg epugpuog ej\napgp eaed\nsopenogpe aiuaiuBiDiaisg soipgiu soj Baiugngug gnb soj gaiug 'souani\n-go^[ sns oiubo opueng sg ^ 'gdaiisg bijb gp sgjBsagAtun sgaojBA soun\nb X sopunjoad souBjd soun b —giugaede oj e 'oosoaoiutd oj b souois\n-90UO9 gp 'sgjBpuBisunoap sepugnjjut gp 'sojoAtaj seiugi gp bX opef\n-gjB— oiaBQ 'sgnd 'Bq^^gjq 'seoodg sbj sepo; gp gaquioq jgp X Bgodg\nns gp gaqtuoq jgp jepugsg pepagA bj 'ags ns gp Buqiut sbiu pepagA\nbj atggp utj aod ojtnd 'aop^gag ouistoagq gp ojduigfg sg gnb niuao^\nbj gp osggoad un ug atatnbut giugisisut jgnbe gp sgndsgp uoisgadxg\ngp sotpgut sgjtins X sogta sbui soj oXosod oiaBQ ugqn^ opuen[^\n\n:biu9i jg ug 'sgnd 'soiugaiug\nj^ 'ojjoaaesgp aoiagqn un ujvá seidoad ofBqeai gp sisgiodiq seunSjB b\nseiagnd sbj isb opugiaqe 'jeagugS sisgiuis ug soiugaBjqeq Xoq gnb bj gp\nepugsgad 'B9UBaodui9iuog Banieagqj bj ug Biougsgad ns gp X vtjsnSuv\nbj gp Bieai gg \"odiugij^ jg X agg jg 'eanieagiiq bj gaiug sguoigejga\nSBisg uog BjnouiA gs gnb X 'ejne Bisg ug sgggA sBijgnuí BaBjjoaa^sgp gs\ngnb Bui9i un opi^gjg gq Bip 9isg gp uoigeiipgiu bj b oiueng u^\n\n�- 9\n\n-\n\njgp 'BisqBanjBU 'oDiiiuggodojjuB oiusiubui\n-nq J9 U9 UB}S9 S9DIBJ SEUBfgj SBIU SBXnD X ODUUBUIOJ O)U9IUIIAOUI J9\nUOD UBjnDUlA 98 SOtUIXOjd SBUI S9U9f?JJO SoXnD OpiJB X OSU9p 9JIB 9}S9\nUBJídsgj 'jopB^dra9juoo tis X JopB9JD ns 'g^jy 9p Bjqo Bq \"Biisti^uB bj\nBÍ9JJ9J 98 9nb BJ 9jqO8 JEpOS BJnjDnJlSg BUn U9 X B91UB99UI UOI9BZ\n-qiAi9 Bun 9p sbiujoj SB[ U9 BDijdrqntu 98 bjjo 'opiurppui JBDidgj un\nU9 ouioo X ípuisiqB BijsnSuB B[ U9 opippui Bq Bpgnbsnq Bjsg\n•pBpiuii}i9j X pBpiiug gjqiuiDsip Xntu 9p '9iu9ui9ju9n99jj Xnuí X ojsgnd\n-ns jod 'uos 9nb soipgtu uoo — opB.io^dx9 J98 gp ouSip sbui ouB^d p\nouiO9 opBjgptsuoo 9iu9iosuo9qns o\\ b uot9U9jb pjgjBpun B^ jod X 'ba\n-isnqB uoioBzqBjgugS ns aod 'pngj^ gp bjjo9j ^\\ 9p uoisnjip b^ jod\n89nds9p BpB9qduiO9 ioSa [9 U9 'OÁ p U9 B9J9J SBUI Z9A BpB9 BpBJ)U9 B[\nutj U9 X típuno¡ nj ap oaafojivo opmosap^ ouiBq zguguitf *^j *f 9nb\no^pnbB Bi9Bq Buisuu B^ gp pBj^gqq bj gp uppBAtjgp bj X buijoj B^ 9p\nU9pJOS9p p :BUOS^9d B[ 9p SOUdJtia S9JO[BA SO[ 9p OJU9IUII9OUO9S9p p\nX pBpqBnpiAtpui B^ 9p uopBuiJifB Bf ÍJ9S pp oijqqinbgsgp p 'uois\n-T0S9 B^ :8OAIJbS9U SOJ99dSB SllS U9iqUIBJ OAni OJ9^ ¡UBATJ9p J[[B 9p\n9nb 'ouisqoqrais pp sopBDtpp X sogiJ sojugtuiiiqngsgp so[ X joijgim\nOpunm pp SBA^BJU9S9ad9J SBUIJOJ SBA9nU 9p Bl9U9StX9 BJ X O9IOJO9TSd\nopunuí J9 U9 JBBpui ns opoj ípBpqtqisugs bj gp X uoidbuiSbuii bj gp\nBzgnbiJ bj Bpoi ísoAijisod s9jojba sns oAnj ouisiAijgfqns jg 'ooi^ubuioj\nojugiuiiAoui jgp opBjjnsgj un ouiod 'uopBAijgp Bun ouioo gsjBjgpis\n-uoo gpgnd —^jBjgugS ug sb9ijsjjjb sbiujoj sbj ug— sbijbj9jij SBjnjgnajsg\n8BJ ug uoisnojgdgj jb^ uoa 'BijsnSuB bj gp Biougsgjd B^sg 'sbuijoj sbj\n9p UOI0BJ9JJB 9JU9in^lSUOg BJ JOd X BIJSnSuB BJS9 Jod OpBZIJ9J9BJB9\nonisqBiaugjsixg oA9nu un ouiod bijbj9jij Bjqo bj gpBAuj \"ojosojtj jg\nug 'ogtjsBjd b^sijjb jg ug 'jojiJOS9 jg ug ojijsg un bX bCij íupisgjdxg\ngp X ojugiuiBsugd gp sbuijoj sbj SBpo^ ug soSsbj soanp uoo gpugpsBjj\n•BPíA BI -^ ^^V Ia aPBAUT ^ijsnSuB Bjsg' gnb gpjBi sbui sg íouSis oa\n-gnu gp uppBzijpio buii UBjnSijuoa gnb sgjoijg^xg souSts soj Bjjg uoa\nugggjg X BjjojJBsgp gs Biisn^uB BS9 gnb Bpipgui b 'gpjBj sbiu sg\n•BJingnjjsg Bsojgpod gp X pBpiJBjo gp sgj\n-9Aiu ug gsopugiug;uBui gnSis joisjog gp upisgjdxg bj 'BijsnSuB ubjS\nbj gp JBsgd b 'gqoou gjqpaoq Bsg gp ^oioba gsg gp JBsgd b 4oJBqui9\nuis 'j^ 'Bpugpgdxg jbi gp 'gjqBjaodosut 'osoaojop opBjS jg sompugs\nsopo) sviuowaj^^ ns jggj jb X íoidba ubj jg oijuis jg ojgg ¡gjugpgp\n-UBjdsgj BAipBp U9 BI09JJO 9J 9S JOpgp9JJB ns B OpOJ ÍJI9BJ BJ9 9J\níopoj Biug^ oj! :BpiA ns gp Bsojojop gjuguiJBjnoijJBd BJoq Bjjgnby q\n-sjo^ gp sisijg ubjS bj gp pBpijug bj 'ojduigfg jod 'somgqBS sopo^\n•JB10U9S9 pnjBS BUn U9 BpBXodB UllB|\nbj gp upisiA Bun uod 'uoisgjdxg gp ojnSgs uop un uod 'sgjBU\n-OpipBJJ SO^U9UI9J9 UOD 'SOIUIJUJ SO^U9UI9J9 UOD 9)U9UIBSOIjgiSIUI BqBS\n-ugduioD gg *biujoj BAgnu buii sojjoidui 9 sgjiDijip sogjuBi uod JBDsnq\nb ^gaiB jg J9D9JBJU9 b 'soij)9ui soj opoiu jbj gp JBqan^ b 'bdijubuioj\nBoodg Bugjd ug 'upisojgg cjguipd ns ug 'BqsSgjj ou bijsiiSub Bisg\n•sbuiijSbj sbj gp oj9A jg jod\nX joijgjut Bqgnj Bsugj bj jod 'gjquioq jgp uoisBd bj jod sodiisijiisd\nsoipgui soj sopiAotuuoD 'ugpjo jgp X pBptun bj gp ojugiiuBiuBjqgnb un\n\n�- 9\n\n~\n\nsaJopBsuaduioa soiuauíaja sosa BiuaSn^ bijbj^ buisiui bj u^\nUn JIAIA J33Bq 'BJBJ3 UppiSOduiOD BJ Jü^^j 'BUIJOJ ns JBUIUIOp\n9p9iul 'Bi^enSuB bjub^ X Bjquios bjubj ap JBsad b 'bisi^ib ja anb soj jod\n89JOpBSU9duiO9 SO}Uauiap SOJ JBipnjS9 SOUIBJjpod 'odui9IJ ns 9p 83J\n-o^iJasa soAtisaijiuSis sbui soj ua X 'Biua^n^ bijbj^ ua\nBzuBjadsa Bun ap uoiaBpsap b¡ uoa\nB.iqiuos B[ ua ub9jjsbj sozcjq sadjo; siui 8BJ)uaiui\nBjqiuou aui oiaua[is ne 4buib[^ aui zn[ ns\n:bjub3 '^ouuáajad X ouBJixa jouib a^qísoduii,, un otuoa\nbuib[[ B[ zn[ ^Xna Bsoija^siui B[[9Jjs9 Bun ap soujc^qcq ap sandsap anb\nsoj ua sapuij sosjaA sopanb^ ap pAiu p asjcjajauoa Bjjpod aisoi X\noso^[iabjbui jas ns ap uoiaBpAaj bj 'ua^Biui buiijuj sbui ns X íofap\nsou BiuaSng bjjbj\\[ anb ^sooijub^ so¡ ap B[sj B-q,, ua Bisaod B^ Bpoj\nBuqoa as 'Bijsn^uB Bisa ap 'Bpupsap X Bjnaso p^piuiijuí Bjsa aQ\n•BApS afBAJBS B^ Jod UBA SOSBd SIUI\noiJojaxpBJ^uoa ubjb onjadaad un ua X\nBijsnáuB BiJBjqos 'bSi^bj 'aoraa^\n:uBaqdaj as oouoij ouj9jbui p BiaBq anb\nsozBjq sopipua^xa soj Jifnja ojuais\nsaaopjjjns soj jBaxsnuí o^ubjj uoa\nasjBUBjásap ojuais anb SBJiuaiui\nd sns Bjop joij3^ui aÍBJiui ja\noiubd X oiauajxs uo[) -Bjquios X znj uoa\nBJSB^UBJ BJ JBJOSBUJOJ BJBd\naaBqsap as bjj9ioui pBjunjoA B^\n•ouoiaipBj^uoa ubjb onjadjad un ua\nBAJ3S afBAJBS BJ Jod UBA SOSBd\n•ouiuiBa o^ua^ ou\n\nbtjbj^ b opjanoajj 'ouisiqB ja ua jb3jjsbj aisa ap 'boisjjbi\n-aui Bijsn^uB Bjsa ap sopuanb Xmu X souiixojd sojduiafa souiauaj^\n•Bsojojop aaduiais isbo X Baxa\nsa99A b buijb jap Bpanbsnq Bun ap oj^uaa ja ua 'afBn^uaj jap oj^uaa ja\nua 'sofo soj ap oajuaa ja ua sbui zaA Bp^a aXnjiisuoa as ouisiqB janbB\n'jviaowdffl ns ap o^anj ja unJías JBuiuinji opnd ja anb X Bjajjqnasap\njbosb^ anb ouisiqB janbB 'boiiubiuoj Baoda bj ap 'sand 'jijJBd y\n•bjsijjb ja BJBd X jojaaj ja BJBd BzuBjadsa Bun X ojtpuaq osuBasap\nun Baijiu^is X Buinjq BpBsad ubj ap ajiB ja Bjaqij 'buijb ubjS Bun ap\nBjnjjB bj b sojnd soipaui X zapianj uoa 'anb X íuoianjos Bun Bosnq\nanb íBijsn^uB bj b Baijdaj Bun aXnji^suoa anb Bjqo bj sa caiuauíajqou\nBd^asa saaaA sbj^q *uoiaBaoA Bjap^pjaA Bun ap bijbj bj 'BpiA ns ap X\njoinB jap zapipjos bj 'Biuaj ap o soipaui ap Bzajqod bj Bjja uoa opuBJ\n-BasBuiua BiisnáuB bj UBjnrais oiusijauíiui jod aiuauíBjos X 'pBpjiua\nuauari ou SBjqo sbj anbjod 'uoiaBuuijB Bisa b BdBasa saaaA sbu^ *ajd\n-^uáis o^[ 'buijb ap ojjBjsa asa ap oiuoiupsa^ Bp jBnjas\n\n�— p\n\n—\n\nopuBna tu oiustiu tut ap auuBpiAjo opand os^ •otusuu un ap\nou oaad 'opoj ap umaaBjjsqB aaaBq opand :oujatjut a ajjanj\\[\n•auuBjBin Biuanb ojos X BqBJtjaj ara oÁ oaa^ •BqBJirapB atu X\nBiaJ oputuu ja opo^ *Baoq tui ap ubjjbs sajBnjtJtdsa\njjiujb ja Bja oÁ anb bj ap pspaiaos Bun ua ajuautBjiqns\n'owsjiu oÁ opoj ajqos 'jui BJBd ajqBatjdxaut ajuatuBjnjosqB sa\nopoj 'uoiaBUJBau^ bj ap soijajsttu soj bjsbij ojaasut ouanbad\nsbiu ja apsap ÍBijsn^uB ap cuajj aut Bjajua Btauajstxa B\"q,,\n•Bpunjojd A Bjtaijdxa bjoubui eun ap Bijsn^uB bj oqatp Bq anb Jas un\nouioa sotuBJ^uoaua oj 'pjBBíJa>jjaa^ ajqiuoq jb souiaAjoA sou ig\ntt'Batjdxa sbsod SBtu anb bj bijbj^\n-otq Btuijuí Bsa 'Bjja sa j^ 'oiJBjtunaas JB^nj un Bdnao 'uojbjosojij anb\nsajqraoq soj ap 'sojosojij soj ap BijEJ^oiq Btupuj b--j 'sojxa^ajd sojatu\nouioa ouis uaaaj^dB sBuad^ —sojosojij soj— saaojnB sns A ísojjo soj\nap soun asopuBut^tjo otuoa SBuiajsis soj b Bjuasajd sou as oazouoa\nanb Bjjosojt^ bj ap SBjjojstq sbj ap sbiu sbj u^9, :ounuiBUQ aatQ\n•npi/j r^ ap ooiSpui o%\n•uaiiupua^ j^ ua ouniuBu^q Buasua sou anb outuuaj jap opijuas ojap\n-BpjaA ja ua jBtauaistxa sautj ubjS bj opuatn^ts 'puvv^a^uaa^ auqtuoy\nja uoa JBUotaBjaj anb ÍBq anb 'aiuBzund ojuautnaop un :Bijsn¡5UB\nbj ajqos osuajut sbiu ojuauínaop ja ouioa BjaAaj as pjBBSa^jjaa^ ap\noijbiq ja ^ 'ouiuiBa asa opináas ubij Booda Bjjsanu ap soSojoatsd X\nsojosojij soj sopo^ *pjBB^a5jaaa^[ BiaBq sa osBd ng 'BtjsnSuB ns uoa as\n-jBdoj jb jBnjDB ajquiotj jaj) oiatjjuoa ubj ja :oatJjuaaodoj}UB ouisiu\n-Butnjj jap sisijd bj 'o^uauuua ojjbj^ un ua ^jBjuasajdaj Bjjpo^ #bij\n-sníáuB ns aqBS 'otustuí js ua BJju^ '^sajqijja^ sbiu sbj o SBJoqaaquatq\nsbiu sbj jas uapand osaans a^sa ap SBtauanaasuoa sbj^ anb X ttoX ns\nap Btauatauoa buio) ja anb ua ojuauíoui ja sa ajqiuoq un ap bj)ia bj\nap ajuBjjoduti sbui osaans ja,, anb 'iojsjo^ outoa 'aq^s ounuiBuj^\n•BoiiuBiuoj Biauajaq BiBipatuut bj uoa sojjbziuouijb b X soatsBja\nsajojBA soptpjad soj JBjnB^saj b apuatj anb 'ouistjuaaaAo^ ja otnoa\nojuaiutiAoiu un ap (Bajaa o) ojjuap uotaBnits ns ap Bsnsa b BiABpoj\nX i (BOUBuiBjBg ua ofBqBJj X ojjojJBsap íoBqjig ua ojuatuitaBu) sajBj\n-uatuBpunj soi^is sns ap opuBjqBij oaiput ouistut ja anb BUBjjajsBa Bn^\n-uaj X aauanasBA BtiSuaj ap ojjaiauoa janb^ b X ÍJBjndod ajuanj bj b\nopoj ajqos X 'sajuanj sbj b pBptjaptj bj ap BsnBa b sa anb oaJ3 *Bjqo\nbj ap jbjoj ja ua Buiiuop 'ajqtjaiujsaput osanq ap 'auuij BJtijanjjsa\nBun 'ojja ap jBsad b 'anbuny -uptaaipBjjuoa Bsa ap 'Btjsn^uB Bsa ap\nsouáxs ap BpBfBna Bjsa ounuiBUj^ ap sixbjuis B^ \"buijoj bj b apuatasBjj\nouirjut ojatjjuoa ajsa (Btjsn^UB Bjsa anb ua sojuauíout soj ap oun b\nsotutjstsB ja U03 *ounuiBUj ap janátj^f sa Btjsn^uB bj ua osjatuut jop\n-Baja jap sojdtuafa soatdjj sbui soj ap oujq 'Baoda bj ap soAtjBjuasajdaj\nsbui sajojnB soj ap oun ap osBd ja opuatnSts 'osjiid ajsa ajuBjnp saaaA\nsBijantn sotuajBq oj X 'sajajaBJBa sns JBjajauoa soiuapod BauBJodtuaj\n-uoa BJnjBjajxj bj ua Btjsn^uB bj ap BtaauBjJoduit bj Jtpatu bjb^\n'OUISIUBISBUJB^J ja\nuoa uotaBjaj ns ua X 'junjatjjuoa jas ns ap soXodB soiuijut ua saatBJ\n\n�-\n\n8\n\n-\n\n•Bjajsoduio^ ap jEjpajB^ bj ap oaijjod ja na 'BjnSij bs\n-oijajsiui BjjanbB ua Bp sou as jbj ^ajy ja ajuB BzuBp anb p X 'biSjbj\n-sou ubjS bj ap p— sajBpuajiuad souips soj ap p— opojaipBJjuoa\npiABQ un sa j^ 'piABQ ap souipg so[ ua — opunpjd oÁ ns b 'ouisiui\njs b asjsjjuoaua Bjpod ajquioq opoj ^ •Bqan^ 'biuo^b — ^bjjoij^ bj\nA ojaig p ajjua ouj^jjb aid,, — jBpuasa ojaijjuoa ns ofip ajquioq\np anb apsap 'ajuanj Bjouiaj ap auap. ouisijBpuajsixa p osa jod ]^\n•sodiuati so^ sopoi ap sa aqanj Bjsa 'uoiaaipBjjuoa Bjsa anb^o^ 'soduiaxi\nso^ sopoj ap piaua^sixa Bauí^ ubjS b^ ua ounuiBUj^ jsb Baopa ag\n^'oA o[jas oaja X '[bosb^ anj o[ X 'uijsnSy anj\no\\ A ísauopaipBjjuoa ap aaquioq un anj qof \"soSopuoiu ap\njiaia aapod BJBd '[pía Bqanj b[ X Bsoi^ipj Bqanj bj 'bjuoSb bj\nsapnjiJidsa sBUBJ^ua siui ap oa^uap Xnuí oAa^^ 'souie^ojou\n-oui ou 'soaiuiapd soj 4soaiuoB so[ —aoip— soaijdaasa so^\n•BSopuoui ou 'ojqand un opoj ua o 'sbiu ua o saai ua o\n'sop ua asopuai)jBdaj ouisiui o^isuoa BsiaAuoa anb p 'eSoptp\nanb jg 'o^opuoui un sa ou oijopipojnB un j^ 'omsTni o^iui\n-uoa soSoptp Bas o 'soSojmpojnv aofaui Bijas ojad 'soSopipou\n-oui sojjbuibjj Bjjpod osBay 'soSuopuotu ouis oqijasa ou anb\n• • * soai^iaa aaBuiBjj soj sim jiaap ua opBp uBq isy ¿ oS\n: Baijsijijsa upiaiuijap ns aaip 4BiisnuB bj jssajdxa ap a^ua^^n pBpisaaau\nBun jod 4anb ua safBSBd so^pnbB ua í ajuauíBjaajip sbcu is ap BjqBq\nja anb ua safBsed soj ua opoj ajqos '(6otusmvijsiu^ jap muoSy vjn\nua o ((opm vj ap oai^vjj ojuaiwijua \\^n ua ounuiBug ap sojnjjdBa\nsajuaipaB sbui soj jbjjsiiji uupod Bi;s^^uB bj ap upiaiuijap Bjsg\n•sofoua X SBpnp ap s9abj; b\nsaaaA b 'o^ojBip oujaja ua 'orasiui oSisuoa Bqanj baia ua 'ajuajBAiquiB\nX oanáasui 'oAijejaj X oaapaaaaad sa ojuaiuiiiuas opoj 'otdpuijd ou\n-Btunq opoj^ •uoixijprua X SBjoajiap ap saABjj b BqiJJB opucdajj ajd\n-uiais — ouisiui oSiuiuoa Bjapsaup Bqanj ua 'Biauajsixa iin ap sbaijbu\n-lajjB sbj SBpoj ua jaocq oqap oX anb oj sa ajuauíajuBjsuoa bjjbzijb3j\n'Bjaiu Bjsa jinSasuo^ • • * jas ou ja X jas ja ajjua ouiuiBa ja ua 'Biauaj\n-sixa BJjsanu ap BAijunXsip bj ua Bp as Bijsn^uB bj ap aABja Bg,,\n•BijoaauBjaiu bj\najqos BsoipuBjS Bijoaj Bun op^aja bij ojsa b ojunf X ' uopBidxa Bun X\n'Bqanjd Bun uoisajdap ns ua BiaA pjBBSa^jaa^ oinsiin ja 'ojaaja ug\nt4'OjpBna jap Bzanbp bj ap\nBapi jouaiu bj UBp 4Bpunjojd Bi^ojoaisg bj ap o BiJjBinbisg\nbj ap afBn^uaj ja iu 'jBjnjBU Biauaig bj iu anb sa oqaaq jg,,\n: pjBBa^jaa^g ap oij\n-Bip jb asopuaiJijaj aaip 'osnjBg joj oSojoaisd ja 'Biauaia ap ajqiuoq\nuíl 'P^BB^a5jjaa\"g ap uopBjaAaj bj ap jaAiu jb opoj ajqos 'Bujapoui\nBiSojoaisg bj jod sopBipnjsa uos bijsii^ub Bjsa ap sajajaBJBa sog\n\n�- 6\n\n~\n\nb aaA ap BijsnSuB Bq *opunui jap ojaiqsap jq *ouaaiqo ajqiaaa^ X\nojaaaas ns uod 'jBjaoiu X jbjia BjnbaBUB Bq -o^anj jap Bziuaa bj 'sbui\n-joj sb[ ap o^uainiBfiauaAsap ^a 'opinSaa oj ap aqumaaap ja 'pBpijuapi\nns aapaad aod SBsoa sbj sepoi ap ozaanjsa Bpiams ja 'ajjanxn bj ap\nBdBZ ap ofBqBj^ ajuesaam ja 'opBzijsaud o^ediuBjaj ap Bjaj znj Bun\nua ua^ 'SBiuBjd sbj ap ojjoaaBsap oiuaj ja sopun^as soaod ua uaqiqxa\nsou anb SBaijBaSojBuiauia SBuinbBtu sbj ouioa 'oauBjuBjsui ojsa un ap\nzapidBi bj ua 'ajua^srxa oj ojjoj ap uoiaisodiuoasap Bjuaj bj uaA 'sop\n-Bd^Bd soj ap osuBasap jap ue.iapa.iBD is oraoa 'sojaaiqB aiuamajuesaa\n-ui —osuojy opBuiy aaip— Biaod jap sofo soq^ #44^piA bj ap X opunuí\njap Bpejosap uoisia bj uoa Bjaajip uoiaejaj BunH auatj Bi;snUB Bjsa\n'osuojy opeuiy uaiq eajsamu oj ouioa X 'ojduiafa aod 'epnaa^^ u^ qa\nuoa Bjaauoa as ou 'souaiu oj aod 'o 'opunjoad Buiajqoad ajsa ap ojund\nun Baedas as bX Bijsnáue bj ap uoisaadxa bj jenpe Bjsaod bj u^\n*aas ou ja X aas jap saaueaj soaijeiueap\nsapueaS soj Baniaa^inbaB Bsoaapod X soppnj soipaui uoa aesaadxa ap\npepijiqísod bj uep aj —opoj aaqos— X ub^iuiij oj 'BijsnSuB bj ap opij\n-uas ajsa uesuaduioa 'eaqo ns X BpiA ns ap sajuapaaajuB soj 'sajeuiaoj\nsaaojBA soj b oiuBna ua ejaod jap eaiseja Biauaiaadxa bj 'ojiaijdxa Xnuí\nopom un ap oiaeQ ap souanjao^[ sojjanbB U9 a;uauuua X BAijBaijiu^is\nsbui BaauBui bj ap Baiaauíy ua BpunuB as osed ajsa is anb osuai^\nt4*BijsnUB bj Bjseq BijoauBjaui bj apsap 'ajopui buisiui ns\nua BAisaaoad uopBABaSe Bun aajns Bpnaa^[ ojqB^ ap oatjaod oiuaiiu\n-i;uas ja 'Baiuaaj bj ap pepianaso bj ap X jejuauíijuas uoiaesuapuoo\nbj ap ojuaiuiBuisiuiisua jap uoisaa^oad bj uoa aiuauíaiuepaoauo^ *soa\n-naso soiuauuipaaoad soj opueuiaajxa opi bij uope^uasaadaa ap Baiuaa;\nbj X ivpvnoapu noisaudxa ns X u^uas ja aaiua uoiasjaa ap opoui OAanu\nun optóixa Bq Bjaod jap ojuauueuisiuiisua opeuiaajxa jg 'SBAiiafqo\nsBanpnajsa sbj ap sbui zda epea asopuaipua^uasap 'ouisiui is ap opuoq\noj ua 'ojuaiwijuas \\a ua aívpun opeuijsqo sbui zaA epea un to%uaiui\n'Viusiuiisua aod jB;uaiuquas uoiaesuapuoa BAtsaaSo.td eun ua a^sisuoa\nBpnaa^[ ojqB^ ap Bai;aod uoianjoAa bj^^ ouioa opu^aisoiu X souiauaj\n-sos jnbB anb bjsia ap ojund ouisiui ja apsap Bjopueaeaua 'orasiaijuBui\n\"H I9 UOD Biisn^uy bj ap BanjBaajij bj ap uoiaejaa Bisa BiuaijB ijjy\n•upioüuSajuisap X vpsnSuy ojopuBjnjii 'ojn^jdBa aaiuiad ja ua Bina^ ja\nBpaoqy *Bpnaa^[ ojqej ap ojijsa X Bisao^ eq aaqos oaqij ns ua osuojy\nopBtuy Bipnisa oq 'ojduiafa auSisui un uoa souieajuoaua sou Biuaoj\nbj aaqos Boi^uajnB Bijsn^utf Bisa ap sauoiaaaXoad sbj aeipnjsa jy\n•t4jBiu ja ua opBjaue Bjsa aaquioq ja opuena 'uaiq jap\nBiauasaad ua aaeu anb Bijsn^uB bj^ oiuoa oiutjap paBBaqaaa^[ ouisiui\nja anb oj ua asopuejBuas —sajqjaaaui sopeaS b BSajj iqsAaXojsoQ un\nua o paBBaqaaa^j un ua anb oaiSeaj aaiaBaea ja iu 'pBp^ua ns uaas\n-od ou anb 'vpsnSun ouioa ae^uasaad b apuaij anb Bsoiauajaad uoiaeo\n-ijijduiis Bun 'BijsnSuB bj ap BaBaseui eun X^q anb ua sejjanbB X\nBijsnSuB bj ap oppuas ja ua SBpepuivj SBiaBaajij seaqo sbj ainSuiisip\nBaBd anbo^ ap Bjpaid 'jBnjiaídsa oiuiuiop ja ua ubiijis as SBjsa ^saaiea\nssaapBpaaA sns auaij bjjb sbui anb oaad 'is oaiu^Sao 'oaijuijsui oSjb\nouioa aadiuais aaaaedB Bjja 'bijsu^ub bj ap uoiaipBaj usa bj uq\n\n�- oí • • • oputmo p X ouioa [a A\nouistqe ^p soiuaiuoiu soipnuí\nopuBjsoo ba atu bX\nOUISIUI IUI B 3UIJ33OUO3 ^3\n¿áoa apuppB Á\nO^UB3 IlU 3U3IA 9puop 3Q?\n¡XoS OUB19UB 3llb\n4Xos oubioub anb\nira oA\nOUIA X 9^I33B 4B9OJ U9 OJU9IS\noutjb[ jeui [B ojunf jnby\n•OJUB9 pp pBpi[BSJ9AIUtl B[ B^qop9J X BUIJIJE\nprajoj uapjo [9 X BAijafqns sbui uois^adxa B[ Bio^q Bs^a^oad Biaaod p\n'U9^8O8 ajqísiAui 9p ^opcal) jod '3^U9raBsoiJ3jsij\\[ #odui9ii ns m Buiaod\npp uapjo p Bqaní 98 ou ^ -ppuaisixa BijsrtóuB B{ 'buiiiuj pBpipaj\nB^ tBjaod pp jas p U3 uoisnojadaj ns X Bpuapu99SB.il ns uoa 'opuniu\npp BAJ19fqO UOISIA B[ ÍS9pBpi[B9J SOp SB[ UBp 9S 'BpBOJBUI 91U9UIBJBp\nXnuí OJ9d BoiiBuiBjp uoisaa^oad Bun U9 ouioa X 'Biu^od ouisuu un u^\n•SOOISBp SO^ U9 OUIO9 4[9 U9 U9U911UBUI 9S 4OSJ9A pp ofnqip p 'piUJOJ\nopqqinba p X 'uBqinjjad iu UBztuoajiua 9S ou Biisn^uB X uoisi^\n•BJBp X B}99Jip UOIS9jdx9 BUn Un^9S 4S9 OUIO9 [Bi Bp 98 ppU91SIX9\nBliSn^uB B[ ÍBpilJU UOISIA BUn U9 4S9 OUIO9 [Bl Bp 38 JOIJ91X9 OpuniU\np OJJBQ U^ *BUI[B pp O[9A pp S9ABJ1 B pBpi[B9J ^\\\n8O9I1UBUIOJ SO\\\nouioo — J9A ap opoui un 83 *9ia[9nj^[ B[ ap opunjoíd optiu^s ns\n9^ X pBpi[B9J B[ BUIJOpp Í.TOIJ91X9 p B199Xojd 9S\nSB9UI[\ninbB 999JBdB ooiiUBuioj oiusiAii^fqns 13 *Bi9od pp Bpunjoad\nB^ JOd BpBlUJOpp UOISIA BUn 89 'pBpiAli^fqO 91U9JBdB B1S9 'pBpi[B9J\nB[ ap uoisia Bisa ox^^ 'SBn^aJi uis anioisj^d uopBuiBiui ns anb opsi\n-nsauísap o^ b X oaiuisp^ o[ b ba i^b ap í—ttBis9nds9j[ uis X uoiqjni\nU9 SBppjnS X SBpiAlA OU18 91U9UIB9ll99JBip SBpBiS91UO9 X SBpB91UB^d\nou SBiun^ajd 'opunuí pp X BpiA B[ ap opiiuas pp BDsnq ua SBiun^\n-aad SBiurqn sbj B^nuiaoj as Biao^ p B[p ua anb Bptpaiu b,, —Bpnj\n\"9M 9P BJClo Bl BnJJBsaP 9S an^ ^pipaui b aoaao 'uotaonaisap ap o[\n-aquB [a uoa X aiuain^isuoa BiisnSuB b^ uoo— 6^3 -BpBj^aiuisap upisiA\npi ap soSsbi so^ BisiX^sua [a Biisanm 4Biopuauioua3 B[ ua 'ouisiu\n-oísaidxa p 'ouisiqna p 'ouismoisaaduii p ua ouioa 'isnoj^ ua 'a^Xof\nU3 'Baoda BJisanu ap sbisiijb so^ b BziJtaiaBJBa anb 4BpBJaiuisap uoisia\nBisa sbui zaA BpB9 X a^duiais X (vuuan / wa viouapisa^ ua aDBqsap\nas anb oj ap upisiA Bisa o^an^ X '—6i.souisiui so^ somos ou bX 'saouoiua\nap so[ 4sojiosou5í— jouiy ap SBiuao^ aiupy so|[anbB souiapjoaa^\n4t#opuaijniu ^Bisa un bX sa 4BpiA ap uois\n-ajdxa ouioa aAanm as anb o[ opoi 4opoi — oaiiuinb O[ ap uoisojjoo\nb[ X sa^qanuiui so^ ap ais^Ssap p 4BuinbBiu B^ '^ouib p 'oaipA ns ua\nsaqnu sbj 'ooiubSjo oiuatmiAoui ns ua sbiub[¿ sb^ 'sbjo sb^ 4SB^pjisa\nsbj 'sauBjB sns X sajqraoq so[ — aiuaraaiuBsaoui asopuaijnuí oaia oj\n\n�Y esta claridad latina\n¿De qué me sirvió\na la entrada de la mina\ndel yo y el no yo?...\nNefelibata contento\ncreo interpretar\nlas confidencias del viento\nla tierra y el mar.\nUnas vagas confidencias\ndel ser y el no ser\ny fragmentos de conciencia\nde ahora y ayer.\nComo en medio de un desierto\nMe puse a clamar\ny miré el Sol como muerto\ny me eché a llorar!\nEsta claridad latina de Darío, y a pesar de la pregunta del poeta\nsobre su ineficacia para entrar en la sombra del yo y del no yo; este\ntoque clásico que es uno de los componentes de la Estética modernis\nta, limita en cierto modo su proceso de subjetivización y lo defiende\ncontra la tendencia a la visión desintegrada: le mantiene la estruc\ntura formal.\nLa literatura moderna camina luego en muchos de sus represen\ntantes hacia aquella subjetivización extrema; determina así una in\ntensificación creciente de la angustia; coincide en su marcha con todas\nlas etapas y manifestaciones del Humanismo antropocéntrico, plan\nteando los problemas de la angustia en el nivel y carácter de la cul\ntura y la vida según su etapa actual, que es la de un pesimismo ma\nterialista. Marcando su acento en el Ego se inscribe tal Literatura,\nasí como sus medios específicos, en el proceso que los psicólogos es\ntudian hoy como una herejía existencial, como la absolutización de\nlo relativo, con todas las consecuencias que puedan caracterizarse se\ngún aquel tremendo título de un libro de Gabriel Marcel: Los hom\nbres contra lo humano.\nLos riesgos con respecto a la expresión literaria consisten en una\nrepercusión sobre la forma, sobre los medios estilísticos; comprome\ntiendo su armonía, quitándole la posibilidad de tener aquellas con\ndiciones esenciales de la Belleza —integridad, proporción, claridad—,\ncarencia a que todo subjetivismo expone. Los románticos ya dieron\nejemplos muy típicos de ese proceso.\nEl otro riesgo está en las repercusiones de la catarsis: la li\nteratura de la angustia crea más angustia —y a causa de la gran\nproyección del Arte sobre la vida— recordemos la intensa afirmación\nde Wilde— esa literatura acrecienta las formas de vida y las estruc\nturas sociales concomitantes acrecientan la angustia del hombre, vuel-\n\n- 11 -\n\n�- si ap odji a^sg • 8BpBUJo;sBjj sauoiassuas ap opunuí un ua jB.uuaa oiia^\n-ija ua aiaaiAUoa as BpBzjinjosqB uoia^suas Bg '^oidoíd oj ap uoiaBzi^\n-njosqB esa jod oajioanau ^a opBAajj sa anb b SBiauaAiA ap Baijiaadsa\nbisub ja^^ BauBJLoduiajuoa BjaAou bj ua jbjíisoui uaiqiuB^ jiatg Biaag\n•jBjuapuaa\n-sbj^ otuoa opi^uas uapio un oidoíd cq ap Bijoajjadtq sun uoa ainjij\n-sns ap bjbji anb 'soAijouia - oAjijsuas soiaajija soidoíd soj ap uoiobzij\n-njosqB Bjsa 'Bpnja^ ap uopBajSsip bj b Bpuapua^ bj ua jbj 'Buaap\n-oui BjnjBjajij bj ap saiuauuua sojduiafa ua jbjjsoui Jiobj Biaag 'ojnjos\n-qB oj ap uoiDBziAijBjaj Bun b BAajj anb t4sajBpjBd sapBp^aA ap uoia\n-BJOJBA3jqOS^ 'J^JIA BlfaJdlJ BJ S3 SOAT^Bjaj S3JOJBA SOJ ap UOpBZTjnjOS\n-qs Bun b ajBAinba anb oÁ jap Btjojjjadiq Bjsa anb Baapisuo^ \"sajuau\n-Biuui sauoxaBsuas sns jod SBpBioip uos sbuijou sbj j^na ja ua jBs^aA\n-ran Buiajsis un jxnjjsuoa BJBd onprAipui jap ozjanjsa ja uoa Bjopu^u\n-otaBjaj oÁ jap BTjojjjadiq Bjsa Bipnjsa osnjB^ ojqij opBjia ja u^\n•opunuí jap oijuaa ja oiusim is b aa^q as 'sauopBjaj\nap jBSjaAiun Buiaisis ja ua apuodsaiaoa aj anb ibSiij ja oÁ ja ibuioj ap\nzaA u^ • í(opvifoujjíddiy oÁ ja — lPJ un ^P oíaiAias jb ouiuiiai ouiijjn\nua BsnqB as sajojBA sojjb so^sa ap opuBna uoiaBuapuoa BJBd ^Á BjsBq\nBtaijsnf bj A pBpjaA bj ap jaqss ja^ ouioa BJisanuí josbuibib^j soubui\n-jajj scq ap ajqBpiAjoui sjaaBjg j^ •oaBiuouiap oj 'oaijaSuB oj — oÁ\njap Bijoijiadiq bj ap sotuauíoui sop so^sa ap oSsaii ja uaiq aaip as\n'i^sAaXojsoQ ua 'jbosb^ ug •Btniog bj b opuaipuaasBJj 'opBijoijadxq oÁ\nasa aaouoaaj sBip soj^sanu b ouisiaijuBuio^ ja apsap anb BjBasa bj Bpo^\nua soAijBjjsoiuap sojduiafa ap saABij b Biauanaasuoa Bsa JBipnjsa soui\n-ajpod soajoso^[ -BaiiuBuioj Bai^aisg bj ua bX oAn^ buijoj bj b ojuBna\nua anb SBiauanaasuoa sbj SBpoj souiaajxa souBfaj b BAajj X 'oaBjuouiap\noj ap soSsbj soj uoa o oiusijaáuB jap so^sbj soj uoa BazajBdB 'Bi;sná\n-ub bj ap BjniB^ajij B^sa apBAui —sbuijoj SBSiaAip sns ua— oX jap bij\n-ojjaadiq B-q 'SBpBuiojsBii sauopBjai ap opunuí un ua' jBjjuaa oíaaijia\nua a^aaiAuoa as ajuBzijnjosqB upiDBsuas Bsg 'jEjuapuaosBij ouioa opij\n-uas uapio un 'otdoad oj aj BijojiJadiq Bun uoa opuaXnjiisns 'oinjosqB\noj ap uoiaBziAijBjaj buii b 'sajBiaaBd sapBpiaA sbj ap uoiaBzxiojBAajq\n-os Bun b BAajj —Bjisn^uB bj ap BjnjBiajij bj apBAui sbuiioj SBsiaAip\nuoa anb— oX jap Bijoajjadiq bj ouioa osnaB^ joSj Bjjsanuí sou j^\n4í'njiJ[jdsa jap sauoisuBdxa sbj\nap SBidojd uoisuBdxa bj X pBpiuBjBip bj uoa opBDJBui 'ojob ouioa ojaf\n-ns un — jopvauo oÁ ja sa 'bsoiouib X baja pBpiAijafqns bj ap jbioubi\n-sns pBpipunjojd bj sa Bisao^ bj ap oX jg #oX aidiuais aoip pBpiJBjnA\nBg •••ouisiui js ua opBjjuaouoa o^a ouioa o 'jBiiaiBiu onpiAjpui ouioa\nBuosaad ns ap ou' jBiiijaídsa uoiaBaiuniuoa ap ojob ja ua Buosiad oui\n-oa 'Buosjad ns sa bjsijib jap jopsaja oX jg,, :uiBjjaBj^[ oqaip bjj\n•sajojBA soj sopoi ap uaSjio\nja BaipBJ apuop ua Biauasaid 'uopnauj oX jap Biauasaid bj uoa\n-ij Bjqo bj ap Bpunjoad uoiaBjaj bj :Baijajsg Bpoj ap jBiauasa\nbj uoa 'ajqBUBJjua sbui pBpjaA bj uoa inbB Bznaa as Biuajqojd jg\n•pBpaABjS BAtsaiSojd ap 'ajuauíBpiuijapui\nisb aaBq as osaaojd ja ^ •soAisaidxa soSsbj sns aiqos ajjnaiadaj b uaA\n\n�creador —y sus personajes— busca demostrarse que sólo vive con vi\nvencias, es decir que para éste ser la vida vale en cuanto se vive.\nPero es de poco valor el tener siempre que estar comprobándolo con\nvivencias y más vivencias; de poco valor tener que buscar opr fuerza\nla confirmación del valor de la vida sólo en lo exterior, en el objeto,\nlo que lleva a caer en una dependencia intolerable de las cosas de es\nte mundo.\" (Caruso, ob. cit.).\nConsiderando esto, podemos decir que el existencialismo de nues\ntra época se separa categóricamente de los existencialismos que el pa\nsado vio y sobre todo de la gran línea tradicional del existencialismo,\nque viene de los lejanos días de David y de Job, y cruza por el aire\nde un Pascal, de un Dostoyevski, de un Unamuno, haciendo a s^is\nobras agónicas, poderosas, hijas de grandes creadores humanos y su\nfrientes: afirma la primacía del ser.\nPero así como asistimos a procesos tan plenos de riesgos, asisti\nmos también a un proceso que es la réplica frente a esa expresión del\n\"yo hipertrofiado\". Señalamos ya el ejemplo de Unamuno. En él pue\nde advertirse la lucha entre un apasionado subjetivismo y un don in\nnato de la objetividad más fiel. Y así como esa lucha, la profunda,\nconmovedora lucha entre la tentación de una hipetrofia del yo y el\ndeseo de no transferir los valores trascendentes — a la vez que un\ndeseo de no disgregar a la persona y lo que la rodea. Una salud muy\ninherente a sus huesos, a su raza, a su antigua estirpe, lo defiende\nde esos riesgos de la herejía vital.\nEn su obra aparecen dos líneas centrales. Una es de intensa lu\ncha íntima, de angustia siempre compensada por las fuerzas vivas que\ndefienden al autor y a su estilo. Por eso puede él escribir: \"Alguien\npodrá decir que esta obra carece en rigor de composición propiamen\nte dicha. De arquitectura tal vez: de composición viva, creo que no\".\nEsa lucha que no llega a destruir los valores de composición, pero\nque muchas veces se advierte en ellos, se apacigua y desaparece en\nlas obras de carácter más objetivo de Unamuno —descripciones, na\nrraciones, relatos de sus andanzas—, y en fin podemos percibir que\ntriunfan la claridad y el orden en libro tan íntimo como \"El Cristo\nde Velázquez\". Allí el gran autor pudo apoyar su sentido de agonía\ny su profundo amor nostálgico de Cristo en objetivas evocaciones,\ntan concretas como las plásticas de Velázquez, saliendo de sí mismo\ny luego ensimismándose en un ir y venir de lo hondo a la realidad\nexterior, que nos sobrecoge. Así línea íntima, subjetiva, de apasiona\nda interiorización, y línea exterior, se conjugan en el gran escritor y\ndan en la obra su presencia entera y poderosa. La angustia, tal como\nallí se da, como una lucha ardiente entre lo personal y lo individual,\nviene a ser un elemento de aprendizaje para todos nosotros, y una\norientación para el estudio de esta categoría existencial. Y es que\nUnamuno está situado en una encrucijada histórica de gran trascen\ndencia. Nuestra época vive, además de la etapa intensa y ya en cri\nsis del Humanismo antropocéntrico y de las secuencias agudísimas\ndel Romanticismo, un intenso proceso de revaloración de lo clásico,\nuna revaloración del Humanismo integral.\n- 13 -\n\n�- n 'zaj^auas 'uoiaaajja^ • • • upuapBaap ap ouis oraoa 'e^u^j b[ anb BJBa\nua Bipg a\\ as uaiq sbtu anb ouis Ji^ixa apns a\\ as oa ops oa B^aod un\ny -pjaua^ ua oaxjjiuap un b 'ojoscqij un b 'oai^BuiajBui un b uppaaj\n-jad a^ixa ag *oiaajjad jas aqap ou ajjB p anb jaaja ajuapjoa s^9i\n44*oata oj sa oaisBp ckj^\nBaijao^ BiSopiuy é^ bj ap sv^o^^ sb[\nojsa uaaip 'sbaia ajuauiJB[nSuis ouis 'sBaijBuianbsa oj^ 'Bpiarq Bpuap\n-uoa ap ouB[d un b BpBAa¡[ Baipod Biauatjadxa b^ ap uoisajdxa b[ sa\nradjxisa jofaui v\\ ap puoxsajuoa uotsajdxa Bun ua ouis *bjjoso[i^ b[\nap afBnSua[ p ua sopBpuuoj ou b^ BiJBjajq Baoda BAanu B^sa ap soj\n-uauíBpunj so[ 'oAijiuipp 'oata opoiu ap UBSuapuoa as anb b^ ua 'Baipj\n-sa Bjjoa^ ns ua Á zauaiuif uouib^j UBnf ap Bjqo B[ ua soua[d sopBjpis\n-aj sns ap Á osaaojd a^sa ap sopluiafa so^aq asjBjjuooua uapan^\n• (aojvci ap vt^oSatva Bijsn^uB c^ b uojaip anb Á ouisijuapBaap p uoj\n-BAa[^ anb sojuauiap so^anbB sopo) ap 'jpap sa 'jas pp opqqinbasap\npp souis 'sbiujoj sb[ ap pB)jaqq Bspj 'uopisodiuoa b^ ap uapjosap^\nsoAi)B^au soiuaiuap sns ap 'ouisiaiiuBino^j pp sajopA so[ ap BpB^snfB\nuoiaBaxj^aaj íSBaiuiap^aB 'ssaisBp oau sauoiaBaiji;siui sb| SBpoj sspinp\n-xa 'ojapBpjaA oppuas ns ap ajsnfB 'uapjo pp uoiaBJopAa^j -oaisB^a o[\nb BipnA Bsa jod opBzija^aBjBa 'Baoda B[ ap Biuip p uoa A\n-bs sajspdod sajuanj sBun uoa 'pBpiAi^afqo ap opx;uas un uoa\nuoiaipsj) Bun uoa jo^oasa ubj^ p ua UBunB as '—¡BaipuiBjp znja!—\nsoX^sua so[ ap ouiiuibu^ p ua '¡piuauíBpunj X! BqBjj í4tOAi)Bpj oj^\nap uppBzpnpsqB,^ Bsa Biasq BziJBpd as buoz ubjS Bun ua anb X jas\nns b aiuajaqui Bidojd Bijsn^uB '^anuBuioj uoisBd 'puosjad uoiaBao^\n•ounuiBujq b X ouisijuaaaAo^^ pp oaidrj osBa p souiBApA oja^\n• (X^suiABJ)g ap\npaisnui uoia^aja B^ ua jbjiuiis o[duiafa un auai) Baoda Bjjsanu anb os\n-uai^j) Bipa^BJ^ Te\\ ap Baijpuioa^ 'auuij BJtnanjjsa b[ ua puoisBd apjoq\n-sap p asopuaiquasui 'uB)jaiauoa as oaBjsiuoip oj X oaujpdB o{ anb\nua a^BpiAput ojuauíoiu p ua 'Biaaj^) ua' BpBjadns isy 'opunuí ^ap\nbijo)sijj B[ ap saiuapuaasBj) sbui soiuauíoiu so[ ua BpBjadns ^ssaoda\nsbj ap JopuB|dsaj p o sajBjnai)jBd sosBa so^ ap auáisui oj unSas a^uaj\n-b¿b souaui o sbui— ajqiuoq p ouioa biiSi^ub 'Bqan^ BnSpuB Bun s;q\n•oaisBp o[ b Bpuapua) Bsa X Bapu^uioj uoisBd b^ aj)ua Bqan^ b^ B)uas\n-ajdaj ounuiBujq • ouisiuBiunj^ pp Bujapoiu uoiadaauoa B[ uoa BqBuoia\n-Bpj oX soub aaBq anb X — ^5 pp uoiaBjaua^ B[ ua BUBds^ ua Bp.as\nanb oaisBp o\\ b B^pnA ap osaaojd pp o^uauíoui un b 'Bjqo ns ua 'soiu\n-ijsisB ^ ^puosjad ouiisap ns ua sauuxj soXodB uauat) ssiuap o[ jod\nanb 'sauoiaBiujijB SB)sa uoa Bjjuanaua as ounuiBuiq ^p BijsnSuB B^\n*\n\n*\n\n• upiaisod\n\n-uioa b^ ap sbaia SBauq se[ b 'soiJBjaiq soipaiu so^ b apuaiasBJ) jas pp\noijqqinba p anb ua uoisajdxa can ap o^ubi o^ jod X BUBiunq Buosjad\nTe\\ ap uoxaBuiJijB B^ 'uapjo un ap uoiadaouoa B[ 'Bpxarq uoisi^ cun ap\nsauoioBuuijB sb[ UB^sa 'uoiaBzip)uapuaasBJ) Bspj B[ X pBpipiaj B^ ap\nip b^ Buiiuop anb ua Bjninja^q b^ b a)uajj 'osa pd, ^^\n\n�¡sbsod sbj ap 'oira X 'oXns X\noXni X ojoBxa ajquiou ja\nauiBp\n•SBSOD SB[ B 4UBUIB SBJ Dnb SOIUSIUI SOJ\nsopoj ubXba ira jocI anb\ní SBSOD SB[ B 'UBpiAJO SB[ BX Dnb SOJ\ní SBSOD SB[ B 'UDDOUOD SBJ OU Dnb SOJ\nsopoj ubXba ira aod an)\n•aiuauíBAanu buijb ira jod BpBaaa\nBrasira bsod bj\nbds BjqB^d ira an)\n•sbsod sb[ ap ojdbxd ajqraou [a\nauiBp 'Bt\n: uoiaisodraoa ap soipnj\n-sa sojjsanu BJBd ^iauasa aABp X Bai^a^sg ap upiaaa^ BjapBpiaA 'zau\n-araif uoraB^j usnf ap soioBxa X saaopB^aAaj sosj^a so^anbB isy\n•zBd B[ ua X pBpiJBp b^ ua 'uapao ^a ua osuBasap un uos anb 'sBjnd\nsauoiasaja sb^ uaaa^BdB *saaiBJ sns ap BpBa^das B^n^na sun jod jo¡ba\nua sopBraJojsuB.ij 'BaiSojoiBd biisii^ub bj ap saAipojd soAisnqB soj b\níosuojy opBiuy aaip oraoa opnjati opuntu un ap Bisaod bj b oiunj\"\n•SBqBJi sajBi uoiaisodraoa ap jo^ij ns X zapianj ns uoo op\n-Bjadns ubij anb saaoiíjasa sapuB.i^ soj ua asjBJiuoaua uapand sajopBS\n-uadiuoa soiuaraaja anb (f X ísajBuuoj SBjnianJisa sbj ajqos Biisn^uB\nBisa auaii BiauapuaasBJi anb (g íBiisnSuB bj ap SBJBasBiu sbj X saiiuai\n-nB BiisnáuB bj ajiua X^q SBiauaaajip anb (^ tBaiisjiJB Bjqo bj ua bii\n-snSuB bj is ua jojba oiuoa auaii saiiraij anb (j :jBaapisuoa jb soraBi\n-uojjb anb ja sa BjniBjaiij bsd ap soaia sbui sBraajqoad soj ap oun 'ojja\nopoi b aiuaj^q -Bujapoiu BaniBjaii-q bj opipBAui bij anb X jbiia Bifajaq\nBun Biisn^uB bj ap oqaaq Bq anb sdjojba ap BinbjBjaf bj ap BiSBisodB\nBsa ap upiaBaijiiaaj Bun Baijiu^is ojjg 'BUBiunq Buosjad bj ap p^pij\nbj ap soiuBjSaiui ouioa uBp as Biauaiauoaajqog X Biauaiauoaqng\napuop Bpunjojd Biáojoaisd Bun ap aopBjaAaj o;jaiauoa ua\nas pBpuBja X upiaiodojcl 'pBpij^aiui ap saaaiaBJBa soi^^iiuB\nsoj anb ua BJniBjairj sun e 'BiisnSuB bj ap uoiaBjadns bj b X pniíu\n-ajd Bsa b apuaji oauBJoduiaiuoa ai.iy jap oiuairaiAoui oijdraB uj\n• UOI3B\n-aj^sip bj ap X BiisnSuB bj ap BjniBjairj bj b aiuajj aiuaiAiA Baijdaj\nbj uaXnijisuoa sojja anb pBpiiua jbi uoa uoisia ap p^pijBja ua opBp\n-unj aijy ap sojdraafa BauBjodraaiuoa BjniBjaii-q bj ua uaisixa isy\n4;oaia\naiuaiuBDiun sa odisbj^ -oiajdraoa ouis 'oaijoiaj sa ou oiaajja^ *opiu\n•aiuoa ja Bjja ja^,¿opu(^iuoa ja ojos Jiisixa opu^íap jaaajBdBsap bí>bij\nbj anb Binjo^^pfiif^oSíj^^^^anbB ouis íJBzadoji uaaBq sou íuoiauaiB bj\n^b^u^^j á^í^^v saiJtBd SBpoi jod Bjja ua oun spaaua as\nb 'osoq^Bdrao X oaojJBq oiaaiinbjB ap orasuBqBjqBiu\níj¿a|ajjBa'-Hopmbsap sa ou 'buijoi bj ap pBpiauBiuodsa\ny/\"l~\n\n�Han vencido aquí, sobre la angustia desintegradora, sobre todos los\nenemigos de la claridad, la integridad, la proporción, el deseo ardien\nte de una recta visión del mundo y de una expresión estructurada y\nfiel. Cierre esta clase nuestro homenaje al artista que pudo escribir\ntal Poema, entero, puro y único como la más hermosa flor.\n\n- 16 -\n\n�\\\n\né\n\n#\n\nImp. Cordón\n\n�"]]]]]]]]],["collection",{"collectionId":"2"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"31"},["text","Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay"]]]],["element",{"elementId":"49"},["name","Subject"],["description","The topic of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"138"},["text","Repositorio de ensayos en las Humanidades publicados originalmente en el Uruguay"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"139"},["text","<p><span>La Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación se ha propuesto contribuir a rescatar y poner a disposición de los lectores la escritura ensayística del Uruguay a lo largo de su historia. Esta Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay pretende reunir en un solo lugar más de dos siglos de textos de reflexión y pensamiento, dentro del amplio campo de las humanidades, producidos en conexión con la universidad. La mayor parte de esos textos han sido originalmente publicados en revistas universitarias o periódicos hoy difícilmente accesibles. A menudo nunca recogidos luego en libro—o recogidos con sustanciales modificaciones—, son textos que pueden contribuir a recuperar y mostrar las dinámicas de pensamiento y representación en el país, tal como se realizaron en tiempos de centralidad de la escritura.<br /><br /></span>La a veces fina y sinuosa línea entre Humanidades y Ciencias Sociales hace que textos de historia económica, de estudios sociales, de ciencia aplicada a la antropología, puedan tener cabida en esta colección, aunque el foco está en el núcleo tradicional de las humanidades. El Derecho (con la excepción de Filosofía del Derecho) queda, por su especificidad técnica y profesional, por el momento fuera de este grupo. </p>\n<p>La colección será un trabajo acumulativo, con entregas bimensuales. En el tiempo, los textos se irán organizando de acuerdo a posibles lecturas de la historia de las ideas en la región y el continente. <br /><br />Aldo Mazzucchelli</p>\n<p><span>15 de octubre de 2017</span></p>"]]]],["element",{"elementId":"37"},["name","Contributor"],["description","An entity responsible for making contributions to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3695"},["text","Pablo Darriulat\r\nGonzalo Marín"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3696"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3642"},["text","La angustia en la Literatura Contemporánea"]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3643"},["text","CÁCERES, Esther de "]]]],["element",{"elementId":"48"},["name","Source"],["description","A related resource from which the described resource is derived"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3644"},["text"," Cáceres, Esther de:\r\nLa angustia en la literatura contemporánea /Esther de Cáceres.\r\n   Montevideo : FHC, 1963.  16 p."]]]],["element",{"elementId":"45"},["name","Publisher"],["description","An entity responsible for making the resource available"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3645"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias"]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3646"},["text","1963"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3647"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]],["element",{"elementId":"44"},["name","Language"],["description","A language of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3648"},["text","Español"]]]],["element",{"elementId":"51"},["name","Type"],["description","The nature or genre of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3649"},["text","Libro"]]]]]]],["tagContainer",["tag",{"tagId":"18"},["name","LITERATURA URUGUAYA"]],["tag",{"tagId":"371"},["name","SIGLO XX"]]]],["item",{"itemId":"332","public":"1","featured":"1"},["fileContainer",["file",{"fileId":"565"},["src","http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/d39da2a022136a92bbb63ceee6e9990b.PDF"],["authentication","44cb9043331ea1d4e21a75a0380b3d5b"],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"5"},["name","PDF Text"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"52"},["name","Text"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3650"},["text","9'98\nva aa\nvnnxvHaxii aa\n\n^\n\n9p oi\n\nun\n\nONOVD^V0 ^3ONV I^ÜDIH\n\n�•¿G6I 'S3JJV '9 '9PIP3 éó '\n'v4uivj vj ap vifDxSoipD^^ 'EpE.us;j Z3UIJJEJV ^in baz^ x\nf BJ A U3pjO J3 BJJUO3 4BpB3OJOS M\n'Bjsajoíd ns ap ^ Bzianj ns ap opijuas ja aiqoaai soupaA ap Bjsau M\n-oq BSBin B[ anb aa^q osopua^is osBd ns uoa 'ojanjBsap ns ^ aÍBJoa „\nns uo[),, *oaiiBjaouiap opaisiBin un ap aiuauíBiaBaiA ajsiAut oj baijbj\n-uasaadaí uopunj ns A 'oaxjBduiis bujoj o[ anb boubjj Baui[ Bun X^q\nodBnS p ug 'Bisajojíd b^ BjdopB anb opojatu p ajuaiuB^au Biauajajip\nso[ íuopBjajsod B[ X osBaBaj pp sajoauai soqnoo so^ 'oipauuaiut\nns jod 'Bsaadxa anb pBpaiaos Bun ap o^uaiuii^uasaj pp sopBSapp so[\nuos opuoj p ug -uauodoad o[ sopoui sopo^ ap '(oSuBJBnS p ouioa) p\nua uaXodB as o (ajpBduioa p X odBnS p ouioa) a^uBijBsap uopBaoA\n-oíd ns ua oipaui p uspdaí anb Bsaiaiui oaod í sopBznuaiusap uapunq\nas pna B[ uis Baiiajxiad bsbui tb\\ ap BjsandsanoinB b¡ ap uopBuiBoua\nouioa isb op UBipsag *ias ap uozbi ns so^pnbB uapiaid aju^puna\n-ip oapnu pp ojsandnsaid p uis íppos iojobj pp Baiua^o^uo\n-Bsn^a b^ 'oiquiBa ua 'X psnBD BiuaSojuo Bun ap Bpuaisixaui bj 'j\n-Bq ns b odii pp uopBjipadns B[ ajiaiApB sos^a so[ sopo^ ua íoSubj\n-Bná p X aipBduioa p 'odBnS p so^a ap opuBOBisap 'sapuiSisui soj\n•anpoíd soAijB^uasaidaí sbiu so| ap Bdnao as vdwvj v\\ ap vtfvuSoipv^\na^qBjoBui ns ua BpBi^sg zaujjiBj^ • saiusuiuiiaiap sns opiutpp BjqBq\nbX o[is ajsa ap ojio p uoa anb BiSopdrj Bun ap iBjnpd p bib¿ op\n-pa p uoianj sappupoíd o sapuopBU sap^dBa SBg sasuajB[d saqm\nSBaidpasoiaBiu sb[ b ot^ts anb Bnasiuioíd X Bsuap Bin^up Bun 'opBiiB\n-tqB 'oauaSoiajaq oían^iuiioq un ap uopBuiioj b^ b uoiBAa^ s^puBj\n-sunaip sBjsa SBpoj 'Bu^qinqns Bpo b^ ua asopuBÍij oduiBa p ajuara\n-pjoj sptpdxa Bia ou anb biiojbiSiuiui Bpuan^jB b¡ 'piíjsnput 011\n-Bps pp OAIJ3^IJB p 'sBXBnSnin sapuopxpBij sauoiaaBj sop sbj ap oj\n-uairaBzraiBaua p 4Buijuaiy b^ ua orasipiapaj X uopBzipijuaa aij\n-ua SBqan^ sb^ ap Bpuanaasuoa b pini BpiA bj ap pBpiinSasui Bg\n\nsonom^ soi^naoadaas soi a\nV 31N3I(IN0cIS3HH0D\n\nva aa oían^sa nü v\n\n¡f\n\n�El compadre se halla lindando con el guapo; como éste posee unI\nalto coeficiente de machismo agresivo y se halla rezagado con re-'\nlación a la evolución del núcleo social, pero —y aquí se descuida\nMartínez Estrada— es esencialmente innoble en su fondo y sus re\ncursos; lo que en aquél era coraje puro en éste es espectáculo agre\nsivo, malévolo y crueldad hacia el prójimo. Por ello mientras aquél\npuede asomarse detrás de los grandes agonistas (y Martínez Estrada\nlo atisba sagazmente tras el Cid y Moreira) éste no puede inspirar\nmás que la repulsa del lector o el espectador.j\nDistinto es el caso del guarango: específicamente ubicuo, su área\nde acción se ha desplazado de la periferia al centro, dominando toda\nla ciudad. Además es un ente naturalmente social puesto que sin\nauditorio y cortejo no funciona su temática. Tan agresivo como los\nanteriores, se torna más peligroso por su hipócrita irresponsabilidad\ny su cobardía que lo rescatan indemne de la reacción de la víctima.\nIgualmente sociable es el \"vivo\" (\"avispado\", \"sobrador\"), no\nabordado por Martínez Estrada y que completa el cuarteto de la ge\nnealogía orillera. El vivo participa del disimulo del guarango pero\nno apunta al espectáculo humillante sino que su finalidad especula\ntiva le dicta un proceso de premeditación y maduración del hecho,\npropio de los talentos degenerados. En el cuadro suburbano viene a*\nser la sangre fría puesta al servicio del dolo, la ciencia paciente fren\nte a la inspiración genuina. Daniel Vidart considera que \"la viveza\ncriolla es un atributo esencialmente campesino\"; 2 sería, pues, éste,i\nun tipo de traslación surgido en el campo y afincado luego en el su-\"\nburbio. El único no genuino del cuarteto.\nPor debajo de las causas accidentales que determinaron el sur\ngimiento de estos subtipos (de la inestabilidad de una sociedad en\ntransición, de la avalancha foránea, de la liquidación de una época\nidílica, pastoril, para dar paso a una era tecnificada), yace una ver\ndad dolorosa e inocultable constituida por la orfandad del hombre\namericano, carente de la savia formativa proveniente de su gea sus\ntentadora, subyugado por una civilización incrustada en su suelo, ani\nquiladora de sus creencias, sus tradiciones, su folklore y su lengua\nnativa. Desarraigado absoluto, pues, afásico y privado de su alimento\nespiritual, el menor embate, la más mínima transformación lo desa\ncomodan haciéndolo derivar en infraproductos de transición y sin\nmargen aprovechable para el avance social. H. A. Murena se ha ocu\npado finamente de este desarraigo americano, de este pecado, como\nél lo llama, expresando: \"Los americanos somos los parias del mun-j\n\" do, como la hez de la tierra, somos los más miserables entre los mi-*\n\" serables, somos unos desposeídos.\" \"Ese es nuestro secreto de ameri-f\n\" canos, la herida por la que gotea lenta y dolorosamente, por la que\n\" se nos va nuestra vida: no tenemos historia, no tenemos padre.\"\n\n2 La Vida Rural Uruguaya, pág. 170, Departamento de Sociología Rural del\nMinisterio de Ganadería y Agricultura, Montevideo, 1955.\n- 2\n\n-\n\n�- 8\n\n-\n\n•¿I \"^^d 'jp -qo '^Bpi^v pjuBa Q\n•0961 <S\n-iy souang 'aaje^uauív iBiioiipg '82 '%d 'vaixaiuy ap sapjaqag SD¡aao^^ t\n^6I\n-ty souang 'jn jEuojipg 'J2I - SU \"sSbcI 'vauaiuy ap ^duiSuq opvaa^ ¡g e\n\n-aiB oíaajdsap jap BdiaijJBd 'opBAiAB ^ ajpBdiuoa ap BionaijB Bjazaj\\[\n•oapijod ja :p^ppBJOA bj A uoiaB^ipaiuajd bj ap SBinpd sbj BJBAajj\nas anb 'ouipBjia aiuauíBaijiaadsa 'Bztua ap ojanpo^d un Botjdaí ouiod\nbjbz[b as b i jajijad bj ap soja^ua ojad soijndsa sod^ soj b ajuaj^\n•aja 'ijjy 'uounj zaj\n-bzuo^) 'zaipuBg 'oqaop\\[ Xbj^j ap BAijBqiuoa BjpjBjunj bj\nsasuaiBjdoiJ sBJiaj sbj b ajuauíBpidBj uBjBJodjoaui as í píaos\n-ijiui bj Á ouisijqiunjsoa ja 'oiusijBaj ja ajiua uBqBSoq anb\n-bu soj BJBd ojaajipajd op^ooq o^uojd oziq sbj SBjajjuo SBjniBija sbj\nap BzuBÍnd bj á pBpijBuiSiJO bj 'pBpijiqBjiAaui b--j e 44#jbiia pBppii M\n-uainBui bj A sajBui^jBiu sop^isa soj bjb¿ oíaidojd ouajjaj ja ouoqB ^\noadojna ajuauijuoa jap sajuBjSituui soj ap A asua^BjdoiJ odiu^a ja n\njod sopBsjndxa soj ap jBjnjjno OAjaaB ja ua A njiJídsa ja ua opsjado n\nofodsap ^jqop ^js^^ ^sBiapou aua^ ou anb bj ap Badojna Bjn^jna BpBJ\n-aaBiu bj ap oAijiuaj ja JcjJodB uis 'bjjouib bsciu oiuoa BqijjB anb oij\n-ojbjSiiu jBpnBa un ap uoiaisodBixnX bj Biuns as anb oj b 'oaijua^nB oj\nap ojuauupsodsap jap sojanpojd ^sojajjijo soSnjaj soj ap oiusipijqiq\nja JBOijiisnf BJBd Biíaijdxa anb sbiu sa BaiuiBjouBd uoisia ajdiuis B-^\nf *J9S ojjsanu ap osoijadiui ojSoj un Jf\nua 'BiJBsaaau uopnjoAa Bun asopuBpjBjaj 'a^uauíBsjBj sopijBA jod sop n\n-Biuoj uos anb 'sojsa uaiquiBi 'soA^B^au soj A sopijBA soj : uauodiuoa 5>\noj anb soiuaiuaja soj Bazouoa ou oiubj bisbij 'ojbjo oqmm un uis M\n'^poj Baijauíy ap ajquioq ja 'ajqiuoq oj^sanu bjjbij as —souiBjad w\n-sa ojnjj oXna A somauodns zapiABj B^Cna— sobo ja u^ • sobo jb o} m\n-jbs as A 'uaijo ap 'ojdbiuoo ap oiund ja opiAjo as íjBijajBiu p^pijad „\n-sojd bj A bijoibjSiiuui a^uaijjoa ubj bj uoa ojqanb as bjjoij bj uoa ^\najqmoq jap upiuniuoa Bsa * *' „ : sauíaqag oiJoSaj^) Baiqn as uoiaBiuaij\n-osap A afBjjBSBA ap sauíj buisiiu bj u^ • (oadojna ouoj jb uoiaBjimisB\njoíbiu A Jofaiu ap ajuauíjuo^ jap buoz bj Bzinb sa bjbj^ bj ap oijj\nja 'opoj ap sandsap 'anb asasuaid) sopiJjnasuBJ^ sojSis oauía soj b as\n-ad ajuauíBpiqap jbjiuiisb opipod souiaq ou anb sosoi^qaj - oaija sajoj\n-ba ap BinbjBjaf Bun jod soiJBjnqiJj 'sajBjjsaauB saiBuad soj ijuj jap\najqisaaoBui sbiu oj b sopBiua^nqB 'Bai^uajnB uoiaipBJ^ bj uoa soxau\nsoj sopBjndtuB 'jBJnjjna uoiaBaijiisnf BJisanu ap sopiasodsap 'jBniíJídsa\nBiSojBauaS Bpoj ap soi^ba BJjsamu sou ouBaijauíB ojpsna jap uoiaaas\n-ip Bjs^ E 44*Bdojn^ ap opBaijsBui A opBJBdajd vA BqBajj sou anb M\noj jua^^ui b souiBu^isaj sou 'Bsid as anb opunra ja ua oiuaituBsuad n\njap^ SBÍaj sbj opuBauíq aaBij as Bjn^jna bj anb 'Bjnjjna soiu^iuaj ou jS\nanb JBidaaB somisinb o_\\[^ 44*BOBjdB sou sbuibC 'biujeo sou sbuibí 'buijb w\njb ouaÍB sa oiuoa 'anb oSjb uoa 'sajBijaiBiu sauaiq uoa 'oaauip uoa „\nBpuaq Bsa JBUBjsaa soiuaaanb A 'buijb jap sopiasodsap soiuiiuas so_\\[ n\n\n�sivo de aquél y de la especulación cautelosa de éste, adunado todo\npor un fervor de eterno promitente que sabe insuflar a su parroquia\ncon el arte del toma y daca electoral. Eterno mistagogo del beneficio\npúblico, parásito ínsito del asfalto urbano (pese a sus esporádicas in\ncursiones catequizantes preelectorales por las zonas rurales) especu\nla basta lo increíble con el fervor candido de sus creyentes a los que\nanestesia con la hipócrita apariencia de su subordinación ancilar.\nSu radio de acción, que en su origen se limitó al \"pago chico\", a la\ngran aldea, fue ampliándose a medida que la urbe extendía sus pseudopodios; las primeras décadas de este siglo lo ven disputando exito\nsamente la hegemonía nacional al terrateniente —feudalista indiscutido del siglo XIX—, ya en ininterrumpida recesión.\n\nJustamente, este avivado político y todos sus hermanos de casta,\ndiferenciados sólo por el matiz —desde el oportunista tímido al cí\nnico de garra y de éste al caviloso criminal—, serán los amorales con\ncuyo comercio nos familiarizará la obra narrativa de Roberto J. Payró (1867-1928). De su producción múltiple y de cierto volumen —\naunque ni remotamente tan amplia como soñó cumplir el autor— só\nlo tomaremos aquélla que se ha dado en llamar \"la trilogía de Pago\nChico\" (El Casamiento de Laucha, Pago Chico y Las Divertida^ Aven\nturas del Nieto de Juan Mor eirá) por ser ahí que se mueven los bas\ntardos criollos de la genealogía gaucha. Con esto se entiende que que\ndarán de lado, para nuestra consideración, las novelas históricas, las\nobras de teatro, los cuentos y los ensayos.\nLa formación estética de Payró, lógica consecuencia de su vida\ndura y batalladora, quedó librada a su voracidad natural; él mismo\ninformó en una charla que \"como a Don Quijote solían pasárseme\n\" las noches en claro y los días de turbio en turbio, en ociosas y ecléc\" ticas lecturas, devorando sin mirar pelo ni marca, cuanto libro me\n\" caía a mano, fuese de Hugo o de Fernández y González, de Balzac\n\" o de Pérez Escrich, de Paul de Kock o de Lammenais, de Julio Ver\" ne o de Pelletan, de Shakespeare o de Narciso Sierra.\" 6 De este\ncaos lo habría de sustraer la afinidad natural, inclinándolo al trato\npermanente con Balzac —como lo ha testimoniado su íntimo amigo\nJulio Piquet— cuyo realismo, conjuntamente con los clásicos espa\nñoles, conformaría su estilo, al que se incorpora, además, un humor\nnegro, de corte criollo, como la nota más auténtica y relevante. De\nbe anotarse la rebeldía de Payró frente a las corrientes en boga, pues\npermaneció indemne ante los avances del simbolismo, parnasianismo\ny modernismo, que arrebataran por turnos a su generación, y ello es\ntanto más destacable atendiendo a la admiración que tributó a Da-\n\n6 Transcripto por Juan C. Ghiano, en Testimonio de la Novela Argentina,\npág. 140, Ediciones Leviatán, Buenos Aires, 1956.\n— 4\n-••...J \\ t í: i) '\n\n—\n\n�018501\n6S6I 'S3^IV souang '\nIEiJOjip3 '6gl S?d 'vnajLop^ uvn[ ap o¡ai^ jap SDun^uaay svpiu^niQ svj^\nuiopí8\n\"^6I 'upui^zinS^^ oueiuiuej^ ap 'zvjdjuoj^ epaou e^ e oSojpjj¿\nosaaoad p ua opBaapuBqB un anj aisa ía[qBjiAaui Bq^^nsaa (oqaoj\\[\nXbj^) zajBA^y ojxig a^of Baaiaaafa anb baijbuijoj BdB;a ns ua uoiobjia\n-bj^ B[ anb aaaijuí as apuop aQ \"[BsaaAiun uoidbjo[ba b[ b aapaaa^ bj\n-sd a[qisod o^naiqaA oaiun p BjaA anb B[ ua '[buoioeu BaiiBuiaj B[ uoa\nopBaijtjuapi ajuaiuBpuoq ubj o^uis as uainb ua Bato[ piu^aB Bjpsaj\n(Bui^ua^jB pBpqBaj B[ ap sosoipnjsa sBuiap so[ ap X) ouiubiiCubs ubjS\npp BAi^an^isuoa X BpBuoisBdB Baipajd B[ b oipa Bjaipmj an^)\n•sa^qísoduii sauoiocjcdinoa\nBJBd bjiui ouioa opBuioi [B oiuaiuuBg jod uoiaBJiuipB B| aanpap as\níunB sbj^[ 'Bjaajajj zauío^ odBná [ap oAtsuajo ubjb X zauanbad B[ uaa\n-npBaj as anb oiub^ ua 'uopunaB^,, ap jopsaaaaj pp sbjiui ap Bzaj[B\nX pBpiaSajuí B[ sBpBAa[aj ui?j[nsaj apuop aod 'osj3aub [a apsap asjBAjas\n-qo aqap uaBuii B[ anb apuai^uaajqos as jo^ns [ap boiucui BjaA b[\nap asopuBjBjj^ 6 tt*ojuaiiuB^O[BaB ap ajuBjsui un ua BzaqBa uoa aj M\n-aijj JBfap ou ap ZBd^a 'oaijqBUB niyjjdsa ns jod opBJjsBJJB 'oubiu M\nB[ a[asjj bj[os ttaiJBqjBg X uoiaBzi[iAi^^^ ap aojnB [B anb SBJiuaim ^\n'oun^[B oixaiajd ofBq uapjosap [a JBaquias uis 'Bsn^a Buanq B[ Bjp ^\n-uajap oX anb ap joabj iui U^ pBpiaB[naiiiBd B[ uoa 'oiuaxuuBg ojjo t1\n'uBjaap aui unSas 'so[[a BJBd ei^ • UBjaiaouoa anb oqanAuasap X op w\n-jb[[b sbui pp ouioa o^yisa iui ap UBqB[qBq X 'uapjo jaiui.id ap odij n\n-ijbs njijjdsa un iui ua oi^aiqnasap UBiqBq soiaBuoii[aiJ[oa soun[B n\nsBuiapy • a^uaS B[ b jBiqBJ aaaBq oqanuí opijjaAip Bq aui aadmais w\nsand 'BiipisB ajueiseq ^aa uoiaBJoqBpa xui anb oqaip bX o[ b a^BSaj^B M\n'^soduiaij^ so^,, ap so[najj^B siui b opuaiAp^,^ :ejajjajj zarao^ ap\nBooq jod —oaiuo.ii ojxaia^d ouioa anbunB— a^uauíBjjaiqB o[jbjio b B5á\n-a[[ osnpui íojuaiuiJBg b oin2uiisip anb so[ ajjua ap 'soauBjjajuoa so[\nB X *—Bjsipaatnbzi uoiaisod ns jod uaxquiB^ opBS[nduii ouis soaija^sa\nsoaijoui aod O[os ubj ou— X^ao^) B iois[ojj ap 'sosna sbjsi[3Aou so[ b\noaiuipB 'sopBaquiou bX sapuBdsa soaisBp so[ X aBZ[Bg ap ajaBdB :saa\n-ojnB soaod soun aiuaiucsoaoiu jaa[aa b pAa[[ o[ uoiaaajipaad ng\n• BOIJI[\n-od upiadnaaoa B[ X [BtaajBiu oíainfaadsap [a aod BpBuira pBpaioos Bun\nua BAijanaisuoa Bai^iaa B[ BanSnBux anb sb[ uoa saaiajoaaip sb[ opiíB;\n-UBjuauíBpunj X uoiaanpoad ns BJBd '—Bfqoadsap o— BauBjuodsa sbui\nuoiadaas ns ua ^Bisipaa appui p JB]dopB b uoaBuimaa^ap o[ anb sau\n-ozbj sb[ xnbB opusp UBjsg 8,t' • • opas b JBiaunuaa b a[BAinba SBaqo n\nap asBp Bisa ua [bui^ijo jas aod asjBzaojsg^, tt#sisBjua uis 'sBjaaaip n\n4sbjb[3 'sBnua^ut aas anb uiib uaiíatj X uBiuaj sapuoia^u SBaqo sbjj n\n-sanu1*\",, :opBsaadxa BiqBq a;uaiuaoiaa;uy L M* • -[BuopBu BanjBJ „\n-a^i[ Baunu BjBq as ou 'sb[[3 ap oaiuap X sb[[3 uoa anb uaiquiB) oj n\n-aaia sa oaad í sa^uasaad Biua^ sb[ ou anb sa o^aaia o[ 'sopBAiaap sns X ^\norasi^uapBaap [B 'sBuaapoui SBpnasa sb[ b anbBjB ap uos u^ opipn[B „\naq anb BazaaBd anbuny,, 'BUBaiaaiuB uoiaBAouaa B[ ap aaiji^aB [a 'oía\n\n�que condujo a dar estado literario a los sucesos y caracteres locales.\nPero no sólo hermanó a ambos escritores la filiación genérica sino\nque sus aptitudes y peripecias personales los identifican de modo cu\nrioso: los dos provienen y se mueven en ambientes de bajo índice cul\ntural; carecen de orientación en sus primeros años de desbaste; ingre\nsan al periodismo, extrayendo de allí sus recursos literarios; inician\nsu carrera de escritores con obras de modestas aspiraciones, de prosa\nvulgar y descuidada, cuyos mayores méritos fincan en el colorido lo\ncalista, la veracidad filológica y la viveza del dialogado (también\nFray Mocho hubiera podido tentar con éxito la dramaturgia) . En los\ndos casos hay una progresión evidente en el perfeccionamiento técni\nco, y aunque con Payró este proceso alcanza grados que no ofrece\nFray Mocho, es innegable la evolución que ha sufrido el entrerriano\ndesde sus balbuceos de Memorias de un Vigilante (1897) a los Cuen\ntos —en que fue recogida postumamente su producción periódica en\nCaras y Caretas—, miscelánea de fábulas, diálogos y bocetos típicos de\njugosa amenidad y regocijante didáctica pueblerina. El propio Payró\nen una muy difundida carta a Fray Mocho, en oportunidad de la\naparición de En el Mar Austral (1897), explicita el magisterio de su\nantecesor: \"Yo desearía que todos los demás hicieran como usted:\n'* que miraran a su alrededor y vieran lo que tenemos y se gozaran\n\"en ello.\" \"¿Cómo quiere usted que los europeos no se encojan de\n\"hombros, si nos ponemos a contarles sus mismas cosas?...\" \"No lo\n\" harían —como no lo haremos nosotros mañana— con las obras na\" cionales, que serían por eso mismo universales...: tendrían, además\n\" del atractivo artístico, la curiosidad que despertarían por lo nuevo\n\" que presentaran.\" Fiel a estos conceptos, toda su producción será del,\nmás neto arraigo americano, casi diríamos regional —tanto la imagi\nnativa como la histórica—, entre o no en juego la intención morali\nzante que fuera la gran directirz de su humorismo.\nEste culto a la temática criolla, el afán de veracidad que lo in\nforma, entrañarán el peligro de rebajar la calidad de su prosa, hosti\ngada por el voseo y la lunfardía, el desaliño formal y la espontanei\ndad chabacana. En efecto, se le han señalado estos defectos, caren\ncias que pudo subsanar fácilmente pues su comercio con los buenos\nautores españoles le facilitaba un flexible y rico instrumento expre\nsivo. Parece haber tenido conciencia de su descuido pues en Las Di\nvertidas Aventuras... intentó superar los abandonos de que adole\ncen sus obras anteriores. Sin embargo el tono popular lo había sa\nturado de tal modo que aún aquí saltan a cada paso formas carentes\nde elegancia. Las caídas son tanto menos disculpables cuanto que\nPayró había arribado a una acertada fórmula conciliatoria, expuesta\nen el citado prólogo a \"Montaraz\": \"Un gaucho, naturalmente, no\n\" puede ni en la ficción hablar en correcto castellano, y el escritor\n\" que quiera evitar el uso de su jerga tiene que renunciar al diálogo\n\" y sus atractivos, y limitarse a hacer siempre fríos e incoloros extrac\" tos. Pero la descripción de lugares y escenas, la pintura de senti- 6\n\n-\n\n�- i '0961 'S3^!V souang 'bjoSejpubjv trj lEijo^p^ '60^ 'S^d 'ip qo u\n^ ap sv¡aaoj^ sau,\n0I\n\n-ay^ ap ajainb as is ajuaj^a 'otusranjjodo ap oyyipuniu un b BajaaB sou\n'opBAtAB ouesiBd 'ojaumd yg \"Bjajjayj zarap^ X BqanBg ap s^iauap\n-ijuoa SBy UB^aiydsap anb B[[BjuBd By sbj^ aaajBd^sap a^sa 'jopBaja p\naqjosqs JopBJJBU p roAtjafqo ouoj opejisnui un ojXbj ap Basaa^aid B[\nb Bp SBJnjBiaa sns ap Booq aod ao;ne pp uoias^ap^ spipnp Bg\n\n'(¿^6T) ^lnd JVH M A (S^6T\nj^ ua aiuapiAa biuouub Bun szuBap anb b^ *buijoj ns\njBJofaui aod asopuBZJojsa 'sBjqo SBjauíiad sns ap BAisaadxa Biauajsa\ntb\\ ap Bpuatauoa p ua oqnq 'pipjouiTjd ou anbunB 'anb JBu^isuoa\noisnf sa o^jcqma uig •^•••sisBjua uis 'sBjaajxp 'sbjbp 'sBnuaSui jas n\nanb unB uaua^ X uBiuaj sapuoiasu s^jqo sejjsanu • • • sajquin^soa w\nsBJisanu ua oupj oaod aoBq BisBq anb za^iauas b[ pBQ,^ :ajuauuoij\n-ajuB SBpB^ia bX 'sBjq^pd ssidojd sns uajai^ns o[ sou o^p ípBpaxjq\n-os uoa Bn^ouaui 'Biounlíapui: uoa zaqiauas opnuaui b oipunjuoa ojXb^\nBzm^) \"jjaquij uosjapuy aod BpB[nuuoj uoiaBsnaB B[ ap aiuauíeuajd\nBjpnsqB ou 'BOijsiXBSua X Batjojsiq uoioanpojd b^ b uopepj uoa zapq\n-ba uapjaid 'BaijBjoxq opnasd baiib^jbu bj b u^ub^b ojub^ ua sapip\n-uajB uos BjjBg ap sauoz^j sbj uaiq ig TT 4t*jopBjoaB ap o bjsiuojo n\nap uoiaunj bj auinsB aaduiais isb^ ojátb^ • Bjajjajj zauío^ oiaxjnBp^[ n\nsa ''' svdnju^ay snp-iiuaaiQ svj ua 'BqanBg oidoad p sa viform'j >^\nap oiuaiui^svj /^ ua 'Bjqepd B[ buioj saaaA sb[ ap sbiu sb[ uainb aaj n\n-saAjig sa ooiii'j oSvj ug • jbjjbu ap pBpqtqBsuodsaj B[ safe uos jad n\n^o\\ ua Bapp anbjod Bjado as 9jXb^ ap sBpAou sb^ ua B^psaj anb o[ n\n-^sa p ua uoiaBzipuosjadsap Bg.^ :BzauB^^ BpBiaunuap b^ BJBd —iJaq\n-uij uosjapuy uoa opuarpiauxoa— uoiaBaqdxa Bun Bjuaiui ttBiaBjaom\n\"aQ Bl 9P Bl8ílaAO\\[ Ia 49J^Bd oÍBqBjj opBjipara ns ua BjJBg p^^\not tt*Bníoua^ b^ ap sappui so^jata ua jejsa asasf „\n-ap otJipjd ojX^g '(Buioipi pp oaiS9[ o\\ ajuBtpaui sBpBaiunuioa b X^\npjnjBU pp SBSoa sb^ jbujoj b BqBiiAui o\\ anb) pmns as anb b Bjsq )?\n-Baj Bpnasa B[ Jod X (sa[BuoiauaAuoa sbiujoj ua JBSUBasap b UBqB^ M\n-iaui o^ anb) XIX l^í8 IaP sapuBdsa sajojnB so[ jod opin^juj^^\n•oapaod X oaiun 'opBpauia n\noyijsa un ua zny By b soyjsaBS X bisbiubj ns ap sanSaiydaj soy a;uaui M\n-spunjojd JBJoydxa 'osed Bpsa b asjauajap Bjqap jo^ijasa ya anb bj ^\n-njBjajiy By ap upiadaauoa ns ap ojjuap BqB^sa ou ojag 'U9iaBsiAOjd n\n-uii By ap sojSiyad soy BqByBuas íbjuouijb 'oyjqiyinba 'upiaaajjoa biS n\n-ixa :uatq sanj^ :}jaqury uosjapuy anbxjug Bqaojdaj ay anb opiuBiu\nX yBuoiaBSjaAuoa oyijsa ya jod oyopuaiydns 'oAisajdxa oipam asa ap\nyBqBa osn ya ppaA ay anb oy anj anb souiaqBS o^ <t*8Ol^T8 3P osn Ia „\njod opBuijB X opBuoxaaajjad o^uauínjjsut ya optAjas Bq upianaafa ns ^j\nBJBd rs 'Biasaip X pn^iuayd 'oyyxjq sbiu uB^uajso 'oijbjiuoo ya jod 'X „\n—ttSBaiun,? ouis 'sajBiynaad oyps bX ou sssoa ap ajBJj as ou SBJiuaim „\n— Buioipi yB souBjjxa soiuauíaya uajaynbaj ou 'sauoisBd X sojuaiui n\n\n�vosía y cargado en cambio de chispa y sabor folklórico; el segundo,\nfrío, calculador, ejemplo de político de avería, nos entrega minucio\nsamente el material de su infamia, coronando sutilmente una repro\nbación ética. Las conclusiones morales a que arribe el lector quedan\npor cuenta de éste; Payró jamás las entrega deglutidas. En esta di\nsimulada didáctica radica uno de sus mejores méritos.\nEl ambiente marginal y tahúr que se respira en su narrativa no\nes más que réplica fiel del medio que gustó frecuentar y de los truha\nnes y picaros con que intimó en su diario pasaje por el café - restau\nrante de Carabelas y Piedad. Aquella parroquia comprometida y es\nquiva, con su acusada tipología maleva —forma degenerada del em\npuje gaucho, bastardeado por el empedrado urbano— brindaba al es\ncritor el solaz de su originalidad, de su agudeza para el cuerpeo en\nmedio del alud materialista; éstos eran los especímenes hacia los que\nlo arrastra una indisimulable simpatía. Veía en el picaro el ejem\nplo cimero del innato sobreviviente \"descansado\"; festejaba en él la\ntautológica asimilación de las tradicionales virtudes criollas. Era, en\nel fondo, el mismo truhán que paseara en Europa con el atuendo de\nRinconete, Cortadillo, Lazarillo, Gil Blas y tantos otros; no había he\ncho más que saltar el Océano y establecerse por estos lados, incorpo\nrándose la sinuosidad del indio y la jocundia del negro. Picardía y\nel Viejo Vizcacha son simplemente las fases —inocente y dolosa— de\nsu maleabilidad amoral; Fray Mocho catalogará posteriormente la\ngradación de las variantes ciudadanas. Con Laucha la genealogía ofi\ncializa su \"status\"; éste será el hijo dilecto hacia el cual se canalizan\nla condescendencia y la simpatía de Payró. No ocurre lo mismo con\nMauricio Gómez Herrera. Sin embargo, aunque su preferencia no lo in\ncline hacia el preclaro político de Los Sunchos, es éste el personaje más\nrepresentativo que saliera de su pluma —si bien el más logrado artísti\ncamente resulte Laucha—; desde su aparición encarnó Gómez He\nrrera al avispado criollo sirviendo a y sirviéndose de los manejos po\nlíticos para satisfacer su afán inescrupuloso de mejoramiento social y\nmaterial. Asentado con todo el peso de su acomodaticia humanidad\nen el medio pueblerino, explota los recursos que la habilidad o la\nsuerte le allegan, reflejando objetivamente el carácter de una socie\ndad ávida, fiel trasunto que otorga a Ja obra el valor de documento de\népoca, cualidad que no pueden exhibir novelas de mayor vuelo (de\nGüiraldes, de Gálvez) al idealizar las etapas de la argentinidad en\nmarcha. Las Divertidas Aventuras... han llegado así a constituirse\nen la carta orgánica del profesionalismo político rioplatense, campo\nde acción por excelencia del bárbaro rural trasplantado al casco ur\nbano. Se halla definido así el personaje como un producto degene\nrado, forma tangencial del gaucho auténtico del que heredara la va\nlentía, aderezándola con el desplante alevoso del taura orillero. Pay\nró repudia esta miscigenación y por ella la finalidad moralizante de\neste glosario de ruindades, pero —y aquí se descubre la punta de su\nsingular ubicación— también tiene reparos que oponer al gaucho pu- 8\n\nr ^ onn\n\n-\n\n�oiesot\n\n- 6\n• [g Spd '-jp qo 's^upif^g ouoS^q z\n\nZl ^4\"^9pt {3 ^od uoiaBAaja ns ua 'uoiaBjadns ajqisod bj ua oX „\n-3JD 4BJOpB[O8UOa89p pBpiJB9J BJ0BX3 TIS U3 J3A odnS 8OJ OpUBnD UnB ^\nX sajqiuoq sns b á spd ja BqBuiB jg • BArpajoa BuqB jap sauoiasai m\n-9qB sbj ap 'BisipuaiBin 9]U9nipnsu98 Biauapuaj ns ap 'soioia sns ap n\n'siBd pp BqBjadsasap ou 'a^janj aaqiuoq 'c^Xbj anbao^ -jBJoni uoia n\n-uajuí Bun 'BpAou Bjsa 'oqanm ua 'auaiq -píaos A ouBinnq osaaS ^\n•ojd oinijta[ un BJBd opqBA oAi^tsod p jaBJixa soraaaSo^ anb ap n\n-uajaad oAijB^au pp X si^d [a aqiqxa sou ojXb^ • sojuatuiia uis uoia M\n-anJisuoa BpBuapaosap ua 'uopBsiAojduii b^ ua ajuaiuBjauBip zaA b^ n\nb X Bsouad asopua^Bqap 'sapaoin SBzjanj uis 'BatjoBa Butjuaájy eun,,\nap oiuaiiuiaouoa p iv^í)\\i jaaoq aaainb sou anb uoa opajipA [a n\nsa 'svunjuaay svpijjaai(j ap pjjuaa aÍBuosjad p 'Biajjajj zauío^) n\n•jBznf b BÍoijqo sou X aojnB p Bjoip Bznf pBppBp SBiu uoa oaa^ M\n•SBjqo sop sbjjo sb[ ua anb buisiui b[ sa BUBiunq X píaos pBpqBaj B-q n\n•Bjqo Bjaaja^ B[ ua 'BAijaiujsuoa Biaunuap ap 'BiJoiBiamfua pnjrpB\nBun oiquiBa ua BjdopB 'oatif^y oSvj ua pBpiApafqo bjjj Bun opuBjdopB\nX BqanBq uoa asopua^auíoaduioa 'uainb jojnB pp Bai^a uoiaisod B[\nuoa apuodsaaaoa as BpBjundB uoiaBiauajajip Bq -BpuBdsa sasaj^aid B[\nap jouinq oa^au p uoa BiJOjaaXBJ^ ns Bznpa anb 'oí^ubj oj[B ap 'oaix\n-a[jaj B[puBa p aXnjijsns o[ oaaqaB[ndod X opBUBspdB ojeaid p anb\nbX '• • 'sxnniuaciy svppuaaiQ svj ua 'sosoaopp 'sojjqiuos sajajaBJBa aj.\n-siAaj oiquiBa ua ípBpiu^ipiu BpBuoiauajuiui Bun ap 'osoaof 'osaiABaj\njoiunq un '^iJip as isBa 'sa :oaiqq oSb^ ajqos sojBpj so^ X BqanBq\nua oAisojJoa oaod X ajueadsiqa aan[ joiunq asq -aqijasap anb SBjnj\n-Biaa sb^ ap soiuaiunaa{pjsap so^ BioBq BijBduiis BAisuaadiuoa ns ap bj\n-n^d B^ Bp sou —opiaB a.iduiais ou— joumq ns X 'ajuBzipjom ouisijq\n-innisoa ns ap uapuajdsap as anb sauoisnpuoa sb^ X sauoixajpj sb[\nSBpBjqq of^p sou opijuas uanq ng -pjniBU p sou^aaajjo ap o^jBaua\nas SBijasiiu X soioia soXna sodij ap apjsap opBJJBiqB un opuBiuas\n-aad 'Baoda b^ ap BUBpBpnia p^paiaos b^ ua o[adpasa p oipunq 'opBU\n-jBasap X opidBj 'oaiisipoijad ojijsa ns X opn^B nimdsa ns uo^\n•Bjquiog\nopunSag ap uoiDBziuoJjua B[ X sapuoioipB^^ saaopA so[ ap upiasa^\n-Bsuoa B[ uoa BjsijjaijuiiJBiu odna^ pp ojunijj ¡a ua oaoquiasap anb\nX Buijua^aB pBpipnjaapjuí bj b oipiAip anb Baoda b^ ap Bpuapuoa b^\nua 'sand 'op^aa^quia a^uauíBApeSau B^pq as íoaijuajiiB aojiua^ ns aaq\n-os oiuoa 'opjBjsBq ojanpoidqns 'oqanBpuB p ajqos ojub^ ^bo Bina)\n-bub ng tt-aauBJi opo^ b ouispixa p ojsapom o;paui p auapad ap X „\nsbiujoj sa^ofaiu sns ua Bjn^na B[ jc^adsaj ap 'opBSBd pp sbuisbjubj m\nsosa b oipa jipuaj ou ap 'afBapBduioa p X oiusiqonBS p uoa jsq n\n-bdb ap Baoq bj BpBuos sa anb aaja oaa^ ¿sajquiou aBjia anb bj m\n-Bd? ---¡soj^o sojubj! ---B iu 'Bjajjajj zaiuo^) oiaijnBj^[ uop bm\niu 'Bjpjoj^[ UBnf ap ojatu jb jbui aaamb ou aqiaasa ojsa anb n\nI3 ^Bsaadxa jeiioiobu BXadoda bj ap ojiiBiuaa jb 'jBuoiaipBjj 'oj\n\n�Al abordar la \"trilogía de Pago Chico\" comenzaremos cronológi\ncamente por El Casamiento de Laucha (1905), primera entrega de la\n\"comedia criolla\", cuadro de picardía pampeana que tiene toda la\nfrescura del costumbrismo directo y que se distingue por la envolven\nte simpatía que irradia el personaje; sus desmanes y fechorías quedan\natemperados tras su inconsciencia y desparpajo, al punto que el lec\ntor se ve comprometido a juzgarlo con una inmerecida benevolencia.\nY no sólo el lector: el propio Payró, tan severo en entrelineas para\ncon Gómez Herrera, se ve desarmado ante la aparente fragilidad y\nla sospechosa ingenuidad de Laucha, abandonando su finalidad mo\nralizante. La descripción física del aprendiz de pulpero parece hasta\nsalvaguardarlo de todo rencor, dada su insignificancia: \"Era peque\" ñito, delgado, receloso, móvil; la boca parecía un hociquillo orlado\n\"de poco y rígido bigote; los ojos negros, como cuentas de azabache,\n\" algo saltones, sin blanco casi, añadían a la semejanza, completada\n\" por la cara angostita, la frente fugitiva y estrecha, el cabello desco\" lorido, arratonado...\". Tan vivamente traslada Payró su criatura\nal libro, tanta veracidad fluye de él, tan acabado es el logro, que se\nha considerado ésta su más perfecta realización y una joya dentro\ndel género. Laucha, con su presunción personal (\"Yo no soy un buen\n\"mozo, ya lo sé; pero tengo algo, algo que me hace simpático, sobre\n\" todo a las mujeres\") y sus remilgos sociales de hambriento vitali\ncio (\"Pero aunque el negocio me conviniera mucho, yo no dejaba de\n\" tener un poco de vergüenza, por las relaciones y la familia que no\n\" iban a dejar de saber mi casamiento, porque al fin y al cabo yo no\n\"soy un cualquiera, aunque anduviese más pobre que las ratas...\")\ntiene la impúdica extroversión necesaria para ganarse a su público.\nSe franquea en amigable confidencia que va desde el desenfado se\nxual (\"La gringa, de puro contenta porque yo no le había mezquina\" do aquella noche...\") basta la resignada aceptación de su mez\nquindad física (\"A mí no me gustan mucho esas cosas, ¿a qué de\" cir? Soy bajito, bastante delgadón, no tengo gran fuerza y, además,\n\"n o entiendo mucho de cuchillo.\") y llega a plantear la incógnita de\ndilucidar hasta dónde es sincero y cuándo, por el contrario, comien\nza a fingir al confiarnos sus mecanismos íntimos. Sólo un cínico ave\nzado o un pertinaz irresponsable podría coronar la cadena de desba\nrajustes, que causan la ruina de la empeñosa y enamorada gringa, con\nsus absolutorias justificaciones: \"...caí en la cuenta de que la Ca\" rolina con sus lloriqueos y rabietas al botón, descuidaba el negocio\n\" y lo dejaba ir barranca abajo.\" El final del relato deja un amargo\nsedimento por la insensibilidad imperdonable que luce este aventaja\ndo \"maquereau\": \"Yo saqué los pocos pesos que por casualidad ha\"bía en el cajón, ensillé el maceta, ¡y si te he visto no me acuerdo!\n\"Agarré para otro lado...\" \"¡Qué!, ¿y se afligen por tan poco?...\n\"Pero fíjense, y verán que era muchísimo mejor para mí... y tam\"bién para Carolina... ¿Que si tengo noticias? Sí. Ayer supe que\n\"estaba perfectamente: de enfermera en el hospital del Pago.\"\n\n- 10 -\n\n�- TI oqantu sa uaxqrae^ A • • • BtsajSj bj ap o^ajaas nn sa anbjod 'ojjaq „\n-bs anb auax^ aipeu ojad 4isb jbsbo BJBd ostuuad o^uaj o^ • • • ¡ qa! M\n'BpBU jaoBq apand ou jafnuí bj A uajainb is jBpnm uepuera as A }^\nuadtuoj cq 'Buanq sa ou xs ojad íuBpjBnS oj sojja 'Buanq sa jaftira M\nB[ ts 'saauoiu^^ 4t*uapjBn8 oj anb BJBd Xop oj as A oqans jadBd un n\nua opBaijijaaa un oBq saj oÁ 'saauoju^ • • • ojqq ja ua ojuairaesea ja M\nUBÍsuod saj ou anb oaad 4ts 4asjBSBO uajatnb anb sounS^ ^Bq anb n\n\"jod u¿BinbojjBd B^ ap ojqq ¡a ua? • • '¿SBJ3A ap asjBssa ajatnb? aj n\n-sn oja^,, \"BisoAa^B ns jbjisoiu b Bzatdma jotunq p A Bsojopp zbj ns\nua Bjjua bsjbj B[ uoiodbsubjj a^qiajout ns A BuíSBdB^ Bjna p U0^\n•ojidnd ns ap a^uBjaad\n-xa uptauajB b^ ajuB 4oatopiraajBd oSopiBa ap buijoj ua 'ouBtpuBu\n-jaq joini p B^ojJBsap anb aiuai^adxa Bjpa^Ba B^ ap SBiauajstuiiuaj\nuaBjj sou sofasuoa sns ap pBpiatiaBjd B[ A opBjuasap p 'op^Sa^ uaiaaj\np Buotaaap anb ua BpBptnfaadsap A aiuBnutsut buijoj B^ *tt\"'\"^atqM\njttp Bq aj anb ofasuoa jBtu ns bSis A 'BpBnjpBiu biubi opnu jb >?\noistA Bq ou anb ofatA ajsa b apSiQ • • • BUBduioa Bjtsaaau 'ajqod bj n\n'Bjp A 4jBpns at bsoo Bas anb oj BJBd anb sbiu 'opjaj aaajBd aui ou w\najsjq • • • is osa 'ajJBqBj uts ojad 'opuq oj ap BjJBtauoj A 'ofatA oqaaj M\n-ap apsjBjtpua sa 'ojpora 'jaaBq aqap anb oj 4ajsn ''¡^-qj\\[!,, 44*BÍJ „\n-ou Btd tu aAjts ou A 'BJauBtu aoBq as 4Bjqog • • • Biun^ ua obji^ jaq n\n-Bq ap sandstp 4bjos JBpuB tp Bq ou jafmu Bq • • • bjjo^ bj B4d oub un M\nBJBq BjnB 'obutj ja oijnuí anb apuap 'Bjtaajqod bj b BtaBq aj BjjB^ M\n:Biara bj BtaBq BjBasa bj BqanBq Bistunjjodo jb apuai). a^uaauíAuoa A\njBUjajBd BjqsjBd ng 'boijbj^ojoj Btdoa aaajsd anb jap 'BqaBozt^ ofatA\nja uoa BjuatJBdtua oj anb bjjoijo BipjBaid ajqtraijdajjt bj A BAijoraa\npBptjiqisuasui ns Bza^jaa uoa isbo íopBsajajut ubjb un aiuauqiatjtQ\n¿tsb jBnjaB BJBd aAamu oj on^? 'Bjadjnd bj ap sajqBjaujtiA sojund\nsoj o^Jatqnasap jb opuBfap A —BqonBq— optaouoasap un B ajuajj\naiuarajBJora Bjopu^pnusap BJOjaBjauaq ns b auoiatBJj 'otquiBa ap sbj\n-aratjd sbj b 4anb BJBd Bjsqo ou ojj^ #oSijqB jb A Bporaoa Btauajstxa\nBun JBAajj opBjSoj Bq buijoje^ Buop ap sojuairapuas souanq soj ua\nopBJBdiuB rouBijdi^ ofaiA ja jod souiaauarao^ *soauBiuodsa sapBJjoa\nsns auait anb ouis ojos BnjaB ou ofodsap jap ojautjBjoA ajsa oja^\n•ajuatquiB jaAtu jap Biutaua jod Baojoa\noj anb A BUBjn as anb bj ap 'BJnjjna BAtjBjaj Bun jaAaj^ua opuBfap A\noasaqanBS anbuoajua ap BuajBJOiq BjjBd Bun opuBztjijn 'ajqístAut oij\n-oqpnB ja ajuB so^ojouora sns jopBjuntJj ap Biauaiosuooui a opsjuas\n-ap uoa BUBAjtqsap tsy *sajoÁBiu sns ap jejos ja ua ajuaraesoqaaAoíd\nA Bporaoa ajdejje as anb aasq eqaneS BiauapuaasB ap ja ua ^eq anb\noj opoi íBatjajsa BjjoSajBa ajatnbpB 'uoiaBJtdsui zijaj Bun b sbi3BjS\n'anb A jBjnj buoz bj ua a^uaiuB^tniJoj aBa anb BUBpBpnp Biauaaaja\n-xa Bun 'aojaqtjuB un 'opssBjasap un sa BqatiBq *sajoijadns sedeu sns\nua ajuauíBAi^BJJBU jBuoiaunj BJBd sojdB saiajaejea aaajjo ojos 'jBjau\n-aS osuasuoa ja unas 4anb uopBaxjtsBja can ap oSnjaj 'jbioos ojp^na\njap sBptja^ajd sbuoz sbj ap opsuioi odi^ un asuajBjd baijbjjbu bj b op\n-Bjodjoaut jaqBq ap pBptjButStJo bj jojnB jb ajasjaaouoaaj\n\n�\" más caro que el otro casamiento...\". Este representante de la vo\nracidad peninsular, este consumado explotador de la oficialización\ndogmática ha traído con la oleada inmigratoria la refinada experien\ncia comercial que sólo el régimen europeo, con siglos de perfeccio\nnamiento, podía producir; así como otros llegaron para hacerse co\nrambreros él se embarcó para mercar como certificador ad referendum.\nEs un tramoyista en la comedia religiosa puesto al servicio de las\nnecesidades sociales; su olfato le dirá cuándo debe correr la cortina\ntras sí. De este modo Laucha, consumado el despojo total de su\n\"consorte\", podrá informarle de paso: \"¿Y quién te ha dicho que\n\"soy tu marido? ¡Pues no hay tal! No sos más que mi querida.\"\n\" ¡Qué!, tu nápolis se ha ido hace un mes a mangiar macaroni en\n\"tu tierra... Anda, pregúntaselo al nuevo, si hay apunte de tu ca\n^amiento en la iglesia...\". La \"comedia dell'arte\" trasladada a un\nmedio rudo sólo podía originar rudos desenlaces.\nEl otro producto oficial, aunque no foráneo sino intrínsecamente\nnuestro, es Barraba el comisario, resultante de un orden político civil, encarnación de un desorden social, adherido a una realidad caó\ntica —propia de todo período formativo— y medrando a expensas de\nla misma. \"Y ahí no más armé carreras los domingos [habla Lau\"cha], también con permiso del comisario Barraba, que sabía a ve\" ees presentarse a cobrar la coima en persona, para que no hubiese\n\" barullo ni peleas, decía.\" \"En la taba y en las riñas, el comisario\n\"—que me había dado permiso, aunque el juego estuviera prohibido\n\" en toda la provincia— no se llevaba más que la mitad de la coi\"ma...\". Su figura, apenas entrevista en el decurso del relato, nos\nda la pauta de la venalidad y carencia de escrúpulos de las autorida\ndes de la época, al acecho siempre para recoger la más suculenta\nmesada. Su voracidad sólo puede parangonarse a la despótica auto\nridad con que zanjaba arbitrariamente los conflictos surgidos. Lau\ncha pagará tributo al caciquismo de Barraba y al intento por sacu\ndir la corvea \"voluntaria\", en ocasión de la carrera del zaino, sopor\ntando el fallo aniquilador del arbitro vengativo: \"Los gauchos nos\n\" rodearon, desapartándonos, y recién entonces se acercó el comisa\" rio Barraba. Yo había hecho la chambonada de no decirle la cosa\n\"del zaino, y él le jugó al tordillo... ¡Se necesita andar en la ma\"la!...\" Barraba ejemplariza, pues, una fase incipiente y sui generis del dirigismo oficial, acomodado ecológicamente al ambiente platense.\n\nTal la trimurti milagrera que sirve de fondo a las maquinaciones\nde Laucha, el coro que sustenta e impulsa los episodios de la trage\ndia de Carolina y que veremos reaparecer omnímodo y multiplicado\nen los relatos de Pago Chico (1908), relatos que por la unidad de lu\ngar y personajes presentan la mínima coherencia necesaria para po\nderse considerar como novela. Si en \"El Casamiento...\" la escena se\n\n- 12 -\n\n�- 81 ~\n\n•JBjnaasiu\n-ij oATAoij ns ua SBjauoiaBiu sbj aBDuijq opuaiasq A ajuBuopaajB join\n-nq ns ap biuouiijob bj ua SBjauíA sb[ opuaiAjoAua 'ojXb^ oiuounjsai\nBp sou sosaaxa Á sojjo^ sns ap i sajBuoianqisuoa sbuijou sb[ ap oaiuap\nouBpBpnia ojabjb oAanu ja v.A Bjuaiui 'ouBapjB aÍBdoa jb opuBuoia\n-n[OAa 'ujjjoj onS^uB jg 44¡saXo cq ouioa 'jsy! •••¡Buna bj ua pBp ^\n-nía ub^S Bun ap sojuauuBzaiadsap soaaumd soj b á uoiaBjsaS na bio^>\n-Bjaouiap Bun ap sauotaBjidpd SBjaraxjd sb[ b anb souaui BpBu sanj! n\n¿o^aqBs uis sojunC opi^síSB souiaq opaBjaadsa anb b saqBS? 'sa[^,\n-Btaijaadns ajnauíaiuajBdB SBuiBd SBjsa ouB^sap o sajajut uoa opuj M\n-oaaj SBq 'o^snpB o ouansij 'anb jojoa^,, :soinaa^ ogcqidg p u^ -Baij\n-Bjaouiap buijoj B^ biobi^ BupuaSjB uoianpAa B[ ap BiJOjsiq B^ opusz\n-bjj uba anb sasuanbiqaoSBd so| ua uBUJBaua opBuotanpAaj o[aquB\np 'sauoisBd ap ojapiAJaq p 'oAijBJidsuoa ubjb [3 -UBuip^ za^nf\nlod 'Baoda b^ ua 'BpBiuasajdaj 'ouna ofaiA ap BjnbjBSqo B[ JBaojjap\nua sBpBuadiua SBZjanj sb[ BuijnpB anb Bjojisodo Biauapuaj 'oursipaip\n-bj p :oaiji[od oiJBuaasa p ua Bzjanj BAanu Bun ap upioiJBdB B[ ubj\n-uaranaop sojBpj so[ 'puoia^u opoiiad un ap soiuouiiasaj 0U103\ngI 44*uaajafa Áo\\\\ anb oiuuuopajd p opBp UBX^q sa^ 'sappijp ^\n-jb souaui o sbiu 'sBiauBisunajia sb^ opuBna une jjjsisqns uapand ou,^\nanb uoiaisuBJ^ ap sapBpxpnpiAipui uog \"jaaajBdBsap b a^uauía^q „\n-BjiAaui sopBuijsap UBjsa 'BpiA b¡ jod Bqan^ b^ ua JBjuniJi 'aijBquioa „\n'asjauajsos BJsd so^dB uaiq opuais ou 'sopiuijap sajajDBJCo opuaruaj n\nou anb so^uauíap soAanu b sojsand sns opipaa u^q —bijouiui Bjn^ >t\n-osqB b^ A bjjoXbui B^npsqB bj— bjjo aod opBJ^sn^i ajquioq p A aj^\n-jBd Bun aod oqonB p '[saaty souang ap BiouiAoad b^ b aaaipa as] M\noiJBuaasa ojsba ns U3?, 'saaopBqjnjaad A sop^a^oajaj so^uauíap 4eo^\n-oíaa so^ipnBa so[ ap uppiaBdBsap a[qipnpui b^ ua A BaipBo BdB^a Bsa\nap uoiDBaadns Bpid^a B{ ua aojuosa pp bzubijuoo bj Baaiuiipaa o[ ou\nis o^asuiB ajuauíBaopBuinaqB BiaB^nsaa oapBna ^3 'Bapipd B[ :uots\n-Bd Bps Bun aod sopiqaosqB A sopBziuBApiá 'opBSBd oj^is pp sauíj b\neouTjuaSjB souBiauíAoad so^qand so[ ap Baiaaua^ ua^Buti Bf sa 'B[p ua\noiaia paXBj anb ua Booda bj ua BauBjg ^jq^g sas o 'oaiq^ oSb^\n•ajUBaijipa Bansuaa ap uopunj Bun 'safBuosaad soun[B ap Baoq aod\n'a^uauíBiJBOiA aijduina aojnB jb a^iuiaad BauBjaasiui Bjsg 'ovvjd^f ap\noipuo^ uoa Bp as anb aiuBAajqns A janaa b^ou bj aBjjBj uts 'sopBiuaui\n-naop UBpanb soxdiauíad ap bijbj bj ap sopiSans sofauBui soj sopoj^\n• BaiuojjB3Bui Biaijsnf 'BpBaijjBq ap ouisipoiaad 'BJopBjpaui Biauaa\n-ipuaq 'Bjj^oaBd ap ajijqSiq 'BiaBijiqBJ^B A jbu3a Bioijod 'sBaopBau\n-oSubui sapBptaoinB 'soaajjnj soaijijod :oipaui jap soaiisuajoBaBa sbui\nso^uamaja soj aBSojBjBa ojAtb^ b uaiiuuad anb 44uoxaBuiaoj ua ojqand\nun ap BpiA bj ap SBiJBip SBuaasa., 'Baijdsap as BjsuaA oasaaj oijduiB\nu[i -sajuB^iqBq sns ap sajBtaos - oaijijod saaBjBAB soj ua BaBauíj bj\n-opaauB bj A ojqand ja opoi BaoqB BjBaaBqB oiaBuaasa ja 'ojaijjuoa un\nap oiuijuí isbo oiaadsB jb A BpajBAjog B3 Biaadjnd bj b Biqiaasunaata\n\n�La identidad de ambiente trae a nuestro lado viejos conocidos\ny así resurgen Papagna, Laucha y Barraba, entre otros, a los que se\nsuma una nutrida colección- de novedosas adquisiciones. Por su in\ntermedio seguimos cotidianamente el pulso del vivir urbano, familia\nrizándonos con la enormidad de las pequeñíis miserias que agitan a\nPedro Machado el Juez de Paz, a las altruistas y belicosas sociedades\nantagónicas \"Hermanas de los Pobres\" y \"Damas de Beneficencia\",\nal doctor Fillipini, blanco de la conjura para desplazarlo del Hospi\ntal Municipal, a don Ignacio, el malhadado Intendente sacrificado\npor las facciones políticas, a Silvestre Espíndola, el memorioso boti\ncario, registro viviente de sucedidos locales, a Barraba, modelo de\ntruhanería, que \"se come vigilantes\" y hace atender la Comisaría por\nun recluso. En fin: la enumeración prolija se haría interminable por\nque Pago Chico es precisamente un gran mural, una copiosísima mis\ncelánea vertida por la generosa cornucopia de quien mucho había ob\nservado y mucho tenía que decir sobre ese infierno chico; es claro\nque el carácter fragmentario, episódico de la obra, casi la hace es\ncapar a la calificación novelística formal. Por su estructura está mu\ncho más cerca del volumen de cuentos; sin embargo, la unidad de\nlugar y personajes hace admisible su inclusión en el género novelís\ntico.\nEl estilo sigue siendo la fusión singular de originalidad popular\ny bastedad cbocarrera que da sello al humorismo payroniano, puesto\nal servicio de maquietas costumbristas; del conjunto de viñetas que\nglosan las debilidades locales debe destacarse el Capítulo XV, inte\ngrado por \"Las Memorias de Silvestre\", auténtica antología de picar\ndía, humor maligno y patriotismo con que el boticario —escoliasta\npor vocación— va registrando los negociados (La Plaza del Agujero),\nlos fraudes electorales (Comicios Baratos, El Voto del Rengo), las\nmedianerías escandalosas del comisario (Barraba y la Isla Misterio\nsa), el matonismo a sueldo (Un Moreira de Alquiler), la malversa\nción regularizada (Honradez Administrativa), la sociabilidad oficia\nlizada (Literatura Pagochiquense) y la desconsideración de las au\ntoridades políticas capitalinas (Intereses Patrióticos). El capítulo se\ncierra con un fino análisis —Psicología Gubernativa, ya citado ante\nriormente— de los caudillos políticos, señores de la hora, \"individua\nlidades de transición\" en eterna mosqueta esquinera para la alter\nnancia vitalicia en los cargos claves de la oligarquía comunal; el río\nbastardo de su genealogía es remontado con crudeza: \"Con los de\" fectos del gaucho amalgaman los que les vienen del antepasado ex\" tranjero, llegado en busca de aventuras después de dejar la concien\" cia donde no pueda estorbar, y no se encuentran en ellos ni la\n\" nobleza, ni la generosidad, ni el amor al trabajo, ni siquiera el valor,\n\" que es la última virtud que se eclipsa en nuestro paisano.\" Este\ncierre de capítulo —pese a la injusta severidad de sus juicios— es\nun punto alto en la narración porque no se detiene en la superficie\n- 14 -\n\n�- 91 3[qButuuaiui Bun aaajjo as —Bisiuoja - oaiinaaBuuBj [a—\nB[opuidsg ajjsaAjig b —zb^ ap zanf ^a— opBqaBj\\[ ojpaj apsap roaiqq\no^b^ ap BSJBduioa BpBJJB^iqB B[ ap asjpap Bupod ojubi isb3 íuoiodb\nap pB^aaqq Buajd Bp a[ uamb Joisa^ ns ap uoiaBuqaui b[ opBjsinb\n-uoa BiqBq as bX sajuB oaad 'BjiBduas Bpiaajaunii BJisanu uoa osbjjb\nBqanBq anb o}jaia sa ísBjniBua sns ap SBzucpuB sb[ ua aiuauqBi\n-01 TSBa uoiaiiauíojduioa o[ 44oaiqa ojauaS,^ ap sauoiaanpojd saaouai^\n-ub sns ^ojXb^J ap joXbui uoiaBaja Bisa uoa osouna o3[B apaang,\n\n, . |\n\n'(LZ61 '^oinq uv^^^ j^ íS^6l <vuv8\n--i9y^ tivjidvj j^) SBauoisiq SBaiuoja sns ua Buiuqna anb oiuauíqnd X\nopBpina un opuBJisom 'sbui zaA BpBa Bjuuoiaaajjad as opisa ns aiusj\n-apB u^ -oAisajdxa opoiu ns ua oiuaiuiBuijB X uoiaBAouaa Bun aanp\n-ojd as iBjni[na aiuozuoq [ap uoiaBT[duiB b[ uoa oiunf anb\n'[BiauapiAOjd Biauajaq cun ap saijiuáBiu BAipBp b[ b sbiobjS\nua BpBisa B[ ap jBinj^sip opuaipnd '¿061 ^P ^-iqniao apsap\nb[ ap opBÍapy • aiuaiuaiuBpunqB opiíBuoiuouiB uba as anb sb[[ii\n•jBna sb[ Biauaiaed uoa Baoiaj X aasqaj X o[iisa [a BJoqs b[i^ia 'Bjni\n-uasa ns ua oauBiuodsa X opcpmasap B.ianj anb '[a íoÍBqBJi ap biujoj\nns ua [BaipBJ oiqui^a un opcaado Bq ag • uoiaB^iuaauoa Baippiam X\naiuaiaBd ap sasaiu soiiba ua Bpqduma 'oiuaqB sbiu ap uoiaBzqBai ns\nUBipuaduioa anb X '0161 9P S3UíJ B 'BDí^I^9 ua IBuíJ ojund Bjaisnd\nanb sb[ b vjidjoffl uvnf ap 1d}\\[ JdP snunjuaay snpijjaaiQ :bubiu\nupiaBaídsui B[ ap ouiixbui oj3o[ [b 'aiuaui[Buij 'souiB¡áa[q[\n\n•Bjoq Buirqn ap B[OAauaq nota\n-Bpdoaaj Bun ouioa uBuoisaidiui :uaiq saiuB íouisim [ap uoi3bjo[ba\nb[ ua so[[a ap asiipuiasaad opuaipnd 'oiuoi [B jo[ba un^uiu uap^iiB\nou ooiy^ oSvj ap sojuanj sonan^j sopcuiuiouap soiB[aj sa^i soq\n-Buiiua^jB Buaasa b[ Ba^d aiuauiusoaaua^ jianpo^d b\nbjba3[[ o[ anb BaiiBuiBap BuaA b[ ap odiapuB un aisa sa pspjaA ug\n•joinB [a sopBniiqBq Biuai sou anb b oaiBSJBj ouoi [ap oaiuap opsi\n-isnuí 'oai^BJi oiuaiuá^jj aisa ap sapcpqca sb[ Bpuu ua aaajaiusap ou\nuoiaBJBduioa B[ anb Bsajdaos uoa asopuBqojdiuoa '(qauXq) vjanbv^\nX (zbjq opaAaay) popajo^ ap sajrqams sajisssap so[ ap Bioian^i\n-sap Bunj B[ aiuauíBauBiuodsa Bjouiauíaj ag 'Bidoad Biisn^uB ns jas b\nBa[[ BABaBi^ sopBqaipsap so[ ap BiisnSuB B[ X oipuaaur [ap\n-bjoa BJopBisBAap b[ jod opBiBqajJB aiuais as joiaa[ [g\nzapiAiA Bun Buaasa b[ b a.iaijuoa 'oaiisB[d 'osoianuim 'opBsnBd ouiiu\n[a anb 'pBpjaA ua 'X oaiiBiuBjp ojpBna [a ouis zaA Bisa Biuauo o[\nanb B[ Batía pBpi[Buij B[ sa o^; -aiuajaSns oíainbsa ap 'osoiAjau X\noaiiaiuis o[iisa un jod BpBaojos BJoqB BisBq 'joiuasa [ap BAiiduasap\nbjjb^ b[ aan[ as i[[B í^aauaS aiuBzqBioui X oaiJjiBS ouoi [a ua BpBi\n-aafui oiuoa Bisa anb uoiaBzqBaj aiuapuajdaos '(XIX ln^J<^B3)\n\"ÍHD ^vd u9 ^i^P^Q 13 BA3[[ sb[ as uauin[OA [ap seuqcd sb[ ojag\n' [BUO13BU\nB[ ua 'aiuauiBAixa[jaj 'opuoq sbiu b[B3 anb ouis BaiiopaauB\n\n�J...\nde\npicaros que rezuman un convincente oportunismo y una contagiosa\nvitalidad —apenas si se infiltran en la regocijante teoría los caracte\nres repudiables del comisario Barraba y del matón Moreira—. Sin\nembargo con Las Divertidas aventuras... no acontece igual; desde el\ninicio nos pone en guardia el autor, por boca del copista, diciéndonos• U •\nsobre Mauricio Gómez Herrera: \"No se llamaba así, no había nacido\n\" en Los Sunchos, no era de \"esa\" provincia, ni los años de su actua\" ción están claramente determinados.\" \"...no permitió que se variara\n\" el título, aunque éstas que se están leyendo no sean \"divertidas\",,\n\" ni \"aventuras\", ni el protagonista \"nieto\" tampoco de Juan Morei\" ra.\" Entramos, pues, con paso desconfiado al mundo trapacero de\neste oportunista de la cocina política; \"lo que ha de salir de todas\n\" estas negaciones sépalo el diablo\", que por su parte Payró sabe el\nalerta que nos lanza con esta clarinada inaugural: es su ablución\nmatinal. Despegado así de su personaje, lo aborda con la objetividad\nde concepto que permite la perspectiva; el transcurso de la novela es\nun minucioso y elaborado enjuiciamiento al cachorro de caudillo,\ndesde sus gratuitas pilleterías en Los Sunchos hasta la obtención de\nla plenipotencia diplomática al precio de la ruina de su mejor amigo.\nÉste, con la certeza que deriva del conocimiento íntimo, vaticina su\nsacrificio: \"—Tú me devorarás también si llega el caso... y puede\n\" que llegue...\" Gómez Herrera se absuelve reflexivamente: \"Bien\n\" sabe Dios que esta profecía pesimista no se ha realizado nunca. Dar\n\" una dentellada o un zarpazo, para abrirse camino, será ofender, si\n\" se quiere, pero no devorar.\"\nLa amarga ironía del título —tomado del que su hijo diera al\nartículo que dedica a nuestro héroe— responde ya a una intención\ncondenatoria, aludiendo a la línea espiritual de Gómez Herrera, em\nparentado con y heredero directo de las tendencias bárbaras del gau\ncho tradicional, tamizadas en la prepotencia aldeana de Fernando\nGómez Herrera, su padre. \"Tuvo de su abuelo el atavismo al revés,\n\"y así como aquél peleó contra la partida, muchas veces sin razón,\n\" éste pelea siempre sin razón, con la partida, contra todo lo demás.\"\nVale la pena transcribir una opinión de familia: \"Heredó de su padre\n\" el caudillaje, y vistiendo la ropa del civilizado fue, desde criatura,\n\" la esencia del gaucho y del compadrito, despojado con el chiripá y\n\" el poncho de todas las que pudieron parecer virtudes, conservando\n\"sólo cierto valor personal...\". Es Mauricio Rivas quien lo juzga, el\nfruto de sus amores juveniles, para con quien no tiene la más mínima\nindulgencia paternal y al que aplastará —como a tantos otros— con\nsu paso aplomado de exitista satisfecho; es su propio hijo el que\ncompendia en una semblanza recusatoria la genealogía y conforma\nción espiritual del hombre público, cotejado igualitariamente con el\nchino Romualdo Cejas y el perdonavidas Camacho, los retrógrados\nsupérstites del gauchismo en Pago Chico.\nPero no sólo rastrea el autor el ancestro gaucho en los tipos\ndemóticos sino que lo olfatea en las capas superiores, detectándolo en\n\n- 16 -\n\n�- ¿I 6^ son anb n^ euoisiij By ap oSjBy oy b ojuamoui oanm ya 69 a^sg\n**\"' ¡op^niu ya U9 9ipcu aod sBpBAouaj ubj96 ou 'anuByESaj opnd 9nb n\nUO9 SBOOy 6BI9IJB9 6B[ 9tlb X 'Oiao^aU yBUT UIl Oqoaq 91J anb O]U9I6 ^\n'BJOqB B^JBpJO99J yB ^ 4JUI 9p BpBdnOO OAU^Sa 9jdui9I6 9nb 9p OJtl^ M\n-98 XojSa OJ9d 'SBJJB SOUB 9p89p BiqiJ9S9 BJ OU oX ÍOJU9IUIB6B9 Tin B ^\nOpTJSTSB BiqBq O^, t4*8BU9d SapUBj^ TU SBljSayB SapUBJx^ TU 9TlbOAOjd ^\n9llb UTS 'OUJ9IJ X OSOXIOq 'OUISIUI ÁO\\\\ '69 Op^9IT99J T18 ^ * BpiA TTU 9p n\nopuoj p U9 jouinj ui8 opBnjonyj asaiqnq 9nb b^ba Bjquios sun\nOJO8 19 OUIO9 '89A9ip^ SOpBUTUIJ9)9p 9[JBp B 'o^.TBqiU9 UT6 '\n-J99B OU '8BJ9A 9p 9JO{[ B^ í ¡ BJITUBUI ^-iqOj!,, 19JU9UIB0qO0UBpui Bq9\n-OJd9I 98 X BT3U9T3UO9 T18 9p 9qOOU B^ U9 JOpUB[dS9J ZBÍJllJ un B9dsiq9\n'B1J9IUU bX '^ju^uiyBui^ 44*44BjT6Bd Bun Bq^gq^ BqB^89 Bf9iA 9jqod luí M\n'8OIU9T0IU90 - oouByq eopuBq 8ne uod 48biijjb gp ^uayj ub^ 'Bpnuaiu\nUB} 'T8B X 'OOJB Un OUIO9 yBjq9JI9A BUUinyOO B[ UO9 'BpBSpp 8BUI\noqanuí 'BÍBq eBiu bj9 anb 99bijiq •gyqjojDui z^pidej Bun uod opToof^A n\n-U9 BiqBq p^p^yos bj ug,; :batjoui9 bjou BDiun otuod uotdbjo^tuiuod op\nsnboj 9A9[ un uod oyqBDoydiui uoiodiJD89p ns BJBq 'bitsia Epesa^ajuí\nBUn 9p UOI8BDO U9 49pjBJ SBTU odiuai^ *M * * -8B8OD 8BJ X 89jqiUOq 8O[ 9p „\nouiod Bp^piAp 'oX 9nb uoisBd 8Biu BpiA By U9 J9U9) opnd ou n\nua ule 'anb 'BpBuoysBdB BiuyB un 'b^ttubji\\[ ap By 9iubuib BinyB un M\n,, -oSaiJíafnuí X ooijod^ap opiJBiu un aod BpBJOu^í Bsodsa 9p BiuBjp\nn8 jes jBsuaduioD opua^anb 'oíAyoAua oy ajpBui By anb uod uoisBd\nBy J9pUOd89JJOD X JBTDinfU9 BJBd 'B6OIDUBJ8Tp 4BATlD9d89p BIDU9pU9D\n-89pUOD BUn 89 ¡BSOD BOod UBno! BpBU9JqO8 9nb JOÍ91U Oy BUITDU9\nBqD9 8OU BJ9JJ9JJ ZOTUp^) 9nb pBpyBTJJ X OUI8IUID 9p BpBÍOJBUI By 9Q\n•oyqBJOxaui uoiDBy9A9i Bun aod opBjSBydB opjBjSBq yo 'sbat^j oidtjbj^ X\n'oiDuoyis yap aiyao^daj ojayoaaj ya uod jijoui odns anb Bpyaajajd\nBy 'btjbj^ Bisiiu 'oyjBziuBiunq osinb anb jafnur By 'oDUByg btjb^\\[ 'y\nX ojsauoq o^iuib ya 'zanbsB^ ojpa^ 's^Aig ssaja^ 9jubuib X Bynpaaa\nBy BpBuaof ns ap apjoq yB opu^panb uba tsb X ayqiSiy^au sa biutjdia\nBun^uiu o^oyBDap ns ap otjb9sbjj ya ug • ajuauíBOTisBDJBS BUBduioaB\noy anb —BsnBO aofaiu ap BuSip— ajjans Buanq B^aia Bun uod 'aiuBj\n-unia^ aaduiais jyyBS X sayBiDnaD sauoisBDO 8By ua ODsayyBUBD ofBdjBdsap\nun uod X aiuauíBpBso aaiauíajJB uaaBq oy anb soqans^ aÍBJOD ya X\nBzajjsap By BUBdsiq BidBsoad By b opuaipsuB sbui 'oyanfo^ oyqBTQ X zay\n-bzuo^ oyyiUBqaisg 'BUByyijuBg ap SByg nf) 'aqDBJBjyy ap UBiuzn^ ap\nsauniuoD soSsbj soy Bopaiuy BJjsanu ua BiuBSyBiuB anb soqoung sog\nap aojaq ya jod opusssd 'oTJBjBpuBiu aauíTid yB ooiq^ oBg ap sau\n-oiBui soy apsap Bsoyaiujad Biauajaq By ua sopBoiydun opuBjsa 'yBiaos\nByBDsa By Bpoj BioBq 'sand 'BjDaXojd as (44sapnjJTA jaaajBd uoiaypnd\nanb SByw) oqDnB BjSBuyp yap s^uinua^ sapnjjiA 8By BiDBq ouisiaiidaasa\nopnJD ng 44#uooj yap sojuana soy ua X 44SBpBXBd^^ sayqBuiuiaaiui SBy M\nua UBiDByduioD as sopBSBda^us sns ouiod isb 'SBjopaauB asiyanasa X ^\njbjuod ap ub^b ns ua 'sbsod sbjjo aajua '—uij yB Bq^yaAaj as ojad—n\nBqsyaAaj as SBüadB anb 'Biauapaaojd ns ajuaiuBjayduioa isbd JBiynao ^\nap oiuaaixa ya B^sBq opBuypj oqans^ yap odyi ya 'ajuauíBpBasnqaj ^\no BATiuTjsui is as ou 'bja\" '^ '.BDiyqndag By ap a^uapisajg oido^d ya\n\n�permitido acercarnos al alma de Gómez Herrera, en que se tiene la\nsensación de asomarse a una intimidad viva y no al registro archiva\ndor de emociones ajenas a que nos habituara su naturaleza analítica\ny deshumanizada. Pero no nos ilusionemos: lo noble en él es acci\ndental y fugitivo; producido el desliz, vertidos los pocos gramos de\ntierna sinceridad, pronto retorna al redil.\nTodo en Gómez Herrera es repudiable y fascinador, participando\ndel encanto que ofrecen el desprejuicio, el coraje y la amoralidad\ncuando alcanzan la gracia de la perfección; fundamentalmente descuella en él la osadía, un valor que le legara el antecesor gaucho y\nque cultiva con consciente especulación. \"Yo, jefe de policía, no de\" hía batirme.\" \"Pero si me negaba, mi actitud menoscabaría la re\" putación de valiente que tanto bien me había hecho hasta entonces,\n\"yak que no quería renunciar por nada.\" \"... los mismos Opositores\n\" me respetaron por el culto al coraje que existe en nuestra tierra.\"\nEs un monstruo sagrado que hiere limpiamente y con elegancia; en\nello radica la teurgia de su seducción, contra la que debemos defen\ndernos como debió defenderse su creador. A éste le sucedió lo que\na Mateo Alemán, Francisco de Quevedo, Lesage y Luis Vélez de Gue\nvara con sus engendros picarescos: la vitalidad, el arrojo, el ingenio\ny el coraje de los mismos los obligó a debatirse bravamente para no\nolvidar la lección ética perseguida; hay un autocontrol aquí que no\nse advierte en las otras crónicas satíricas de Payró, en las que se dejó\nmecer por su complacencia paternal. En cambio ahora lo vemos\nsiempre alerta, al subrayar conscientemente el rasgo canallesco del\nprotagonista, quien llega a girar en descubierto confesando su cons\nciente amoralidad; tal lo que sucede en sus relaciones con Teresa\nRivas. Desde el comienzo procede con la más premeditada alevosía:\n\" Su pobre alma se enajenaba más con los sentimientos que con las\n\" pasiones, mientras yo, como un actor, me entusiasmaba con el pa\" peí...\". Las circunstancias macabras en que abusa de la ternura de\nla inocente provinciana —muerto el padre de Mauricio, la joven,\narrastrada por su emoción, abandona la actitud defensiva— demues\ntran la sensualidad desenfrenada y la insensibilidad irrespetuosa del\ncanallita: \"Por la noche, solos, viendo y compartiendo mi honda aflic\" ción, me habló más tiernamente que nunca. Embriagados por el\n\" dolor, hubo un instante en que nos abrazamos, perdida la cabeza.\"\nToda la vida de Teresa será, a partir de este momento, una inmo\nlación al egoísmo de Mauricio, pero sin embargo estará siempre dis\npuesta a perdonarlo y a ofrecerle lo mejor de sí misma. Años más\ntarde, al fallecer su padre, don Iginio Rivas —dócil instrumento de\nuna voracidad hereditaria—, reaparecerá: \"¿Para qué te escribo esta\n\"carta, Mauricio? Sólo para una cosa, sólo para decirte: ya no me\n\"queda en el mundo más que mi hijito, y quizás tú.\" \"¡Estoy tan\n\"triste, Mauricio!... ¿Quieres que vaya, o vendrás tu, por fin, a co\"nocer a tu hijo que ya va siendo un hombrecito?..\" La respuesta\nofensivamente cortés, cínicamente ceremoniosa, no se hace esperar:\n- 18 -\n\n�- 61 -\n\n\"0SI-6H\n\n-9A B)sa X 'oupuaSjB ajuauíBuynua^ o^anpojd un ya ap uaa^q 'ayqBjad\n-nsui pBpipaa Bun uajaijuoa ay 'BjnjosqB yBjuaiqiuB uoiobíij By 'yBJod\n-raa^ o^ibjjb orasira ns ^ ajuaiaa joy j Byanasa By Bjadns ^ apuodsaj bj\n-ajjayg zarao^ X BisiAi^sod orasiyBijaiBm yap oyopad ya sg *ouaijja)\nopupijjBd ya uoa Bu^nd ajianj ua bX 'sanSjnq - omap Braa^sis p opia\n-npojd BjjqBq oySis p jBuaa yB anb orasiyBiajsnput aiuaidiauy ya Bq^^\n•ayy (yeuopeu opeojam ya aiuauíaiuaiacd opuBziyodouom soipnC X $o3\n-uij) btjo;bjiuiui BiauanyjB By uoa aiuauíBjunfuoa oy>.UBna 'Baiuiouoaa\nuoiaBuuojsuBjj ns ap Bdeja sy BqByijua yBjnj BuijuaSjy By anb ua soi\n•uauíoui ua 'e^uaqao yap BpBaap By ua uoisiaaad uoa SBpBjpsnaua u^yy\n-Bq as 'sBpByyBjap ajuauícsuajxa 'BJajjajj zauío^) ap SBzuspuB s^g\n'BJnsuaa ns ap ouaxy y^ auiny\n-oaui opiBJ^sns BiqBq as BqanBg anb j^jaApB ap oiqap souaui oy jo^\n•soAijaBajB sojnqiJjB uoa soyjBjop yB ojsauoq ^jiuuy ya opxpaaxa jaq^q\nap Bqaadsos ns Bzinb X ayqBuiB a^uauíesojauaS jotjaixa un uoa sauoq\n-ijq sns b opBUByB^Ua ^aqBq aod ojXb^ ap sBsnaxa ssy souiinjuí upia\n-BJByaap Bisa ap sBauíyaijua s^y ug f,T tt*sajo}aBjauaq soy anb une X „\nsoAisuajoui soy anb oaij^drais X ajuaXBJ}B sbui Biynsa^ saaaA SBqanm ^\nX 'ajuBu^ndaj X oaijedijue a^uauíBiJBsaaau sa ou ssa^d ap a^quióq >9\nya ojag 'sayBuas X soyad uoa oyopuBiuid 'jaaouoa b oyaep sa oy^ijBq n\n-uioa ap opoui jofatn ya j^ 'osuBasap uis oyjtjBquioa anb Xbjj 'pBpiu^\n-Buinq By ap jop^qanijad ya sa Bsaad ap ajquioq ya tsas^ya sey sspo) n\nua X soduiBa soy sopo) ua oSiuiaua oaisanu sa ssaid ap ajquioq yg ^\n:aay as 'b^jbo bjjo By ug *BAi)afqo pBpiyBiaaBduii By JBjn^ass BJBd o)\n-uaxuiBiauBjsip oijssaaau ya opBAyBS Bpan^) u'BtauB)Sip B^uey eun Bip M\n-ara 'oiaajB ya o BjiBduiis By X uop^ad ya aj)ua ojad 'jauuopjBd )noi M\n)sata ajpuaaduioa )no) 'uaiq Bjoqy • oyjapua^dnioa oaaa o opuajd ^\n-uioa oy X 'BJjaij By ap o^nij un a^uauíayduiis sg • oaodiuB) oíaa^dsap w\noy iu oipo oy ou oaad 'Bjajjajj zauro^ oxaijnBj\\[ uoa ozi)Bduiis oy^j „\n:sbai)bj^snyi a^uauíajuanaoya UBjynsaj anb rjsni^^ #g ojjaqog b paXBg\njod SBpiSiJip SB)JBa ap so)U3ui^bjj sop aqiaasuBJj opipnys sa^uB oai^ua\nya 'oiaaja ug *Bjn)Baja ns 3)ub uoiaisod ap sbuioj ssy jod sopBjouap\nuBUBpanb t4oAyBS b as^auod^^ a^sa ap sa^oijajxa sojunsBjj soy X 'opuna\n-Bg ns uoa uoiaBJt^auaduioa aiUBjainbui By ap asjBAyss BJBd JB^uajjua\noiqap o^uaiuiiBg anb Biyany buisiui By aAaj^ua as anb aaip ouBiq^\n4t-opBSayy aq „\napuop JBayy Bjsd soyaijoaBs jaa^q ap JBfap opipod aq ou 'sBiauau n\n-iniaaid SBy sBpo^ X sapBpiaiyaj s^y SBpo) uoa opiaBU aq ou 'ajuara „\n-BpBiaBiSsap 'oaag • • • ¡ sopjanaaj qo! • • • ¡ Bsajaj^! „ :BjBajB uojoyoa\nouiog *oraixBui Braiya un safssBd sojsa ua UBzuBayB Bjaa^ajj zarao^ ap\nBsouirayja B^npByquiBSua By 'BaiSoyo^Bd uptaBuuojuoa Bg 44*JBpuBui M\nanb sbui auaij ou 'oyyipnBa ub^ yap Bfiq By b yijn jas opand oSys ua n\ntg ¡Bsaiaj^^ ^* • *jBsad opuoq ns ua BUBjjanq ajsii) By b ouBduioay,,\ní4 • • • oiuiSj uop ap o^uairaiaayyBj ya oiiutjui opB)uarasy ajj : Bjijouag n\n\n�racidad impúdica, exhaustiva, agobiadora, nos induce a reconocerlo\nen cuanto politiquero arribista se reproduce en esta latitud. El per\nsonaje ha echado hondas raíces y cuenta con proficuas reencarnacio\nnes, de ahí la perennidad de su vigencia que ha sido anotada por\nMartínez Estrada (Radiografía de la Pampa) y Eduardo Mallea (His\ntoria de una Pasión Argentina) ; por el camino más modesto y directo\n—la restricta limitación local y temporal— Gómez Herrera ha pasado\"\nla puerta ancha de la universalidad, se ha perpetuado como epítome\ndel logrero político, endemia que, aunque no es privativa sólo de esta\nzona hispanoamericana, sí reviste acá aspectos especiales como flora\nción desnaturalizada de la semilla gaucha.\nLa pseudo biografía del héroe de Los Sunchos echa a andar un\nlustro después de producido el cambio de Caseros (1853), lo que quie\nre decir que su lucha política arrancará desde la presidencia de Ave\nllaneda para llegar —pasando por las de Roca, Juárez Celman y\nMitre— hasta la de Pellegrini; se documenta así un período trascen\ndental en la evolución argentina que, originándose en la descentra\nlización porteña, culmina con la crisis del 90. Todo cuanto constitu\nyó la vida de entonces queda encerrado en el libro: la atmósfera pue\nblerina y provincial, los hábitos capitalinos, las componendas políticas,\nlas convenciones sociales, los usos tradicionales y prejuiciosos, el orabliguismo de los \"nuevos hombres\"; como canevás sustentador se\nimpone en el conjunto el documento político, apenas disimulado por\nuna falsa toponimia y por los personajes de la época innominados\npero claramente precisados. La novela suministra al lector el envés\nde la trama que le permite comprender desde dentro el período his\ntórico abarcado y forma juntamente con Pago Chico —testimonio del\nradicalismo naciente, en pugna con los \"procedimientos\" situacionistas— un vasto mural que vale por un exhaustivo tratado socio - polí\ntico. \"Divertidas Aventuras del Nieto de Juan Moreirá y Pago Chico\n\" se complementan. Porque si la primera obra describe el proceso\n\" evolutivo de nuestra organización hasta el 90, la segunda señala el\n\" surgimiento del radicalismo como entidad de oposición, poniendo al\n\" desnudo los métodos de que se valen los \"situacionistas\" para aho\" garla...\". \"Con estas dos obras Payró se consagra novelista popu\" lar, crítico de la oligarquía dominante y anunciador de nuevas for\"mas democráticas.\" 15 Seguir la carrera ascendente de Gómez He\nrrera, al tiempo que permite ofrecer un testimonio histórico - político,\nnos pone en íntimo contacto con un tipo nacional —el logrero políti\nco— ya que, a diferencia de lo que sucediera con Laucha, el aventa\njado ciudadano de Los Sunchos excede su mera individualidad para\nconfigurarse en categoría.\nEl mismo Payró ha hecho notar a los críticos que Gómez Herre\nra es la última caracterización del Facundo sarmientino —bien pu-\n\n15 Larra, ob. cit., pág. 169.\n- 20 -\n\n�- u JBisa ap Bpuapuoa ^iuaj^ 'jopBuiiuouap utuuoa ns opis\nanb 3}ubsbj pBptJBJojiiA bj opipjad ubij so^ojBip souisiui sns X sajoyji\nsauopBJJBu sns UBqBfjadsB anb 44sjpuod,, soj • • • svun^uaay svpi)\nua ojubj UBpunqB ou 'sBiuap oj jo<j \"Bisdass ap joqsj aiuBjtS\n-ta Bun Bjduina aiuaipuodsajjoa opBjjiuioa ja anb ap uopipuoa b ojad\n'bjb8UB.ii 'BjsisBp o jbdoj oppojoa jb uopuaiB ua 'sapjo souisijb^jiia\nsoj ap uoisajd bj b japaa b opB^ijqo BdA as opuBtia í sorasiujiuaSjb\nX souisiJB[ndod so[ BJBjiAa anb p ua afBii^ua[ p aod asjBdnaoajd b\n'o[i)sa ns jbjioia b o[opuBumuajap 'p ua uojaXn[jui BpAou B^ japuajd\n-uia p BqBA9[[ anb Badojna BpiA ap soub sajj so[ 'opijajaj bX oínq\n-bji p ua jjaquij uosjapuy jbjou aasq o\\ uaiq Xnuí 0U103 *a)uapiAa\nsa Bjqo Bjsa ua opisa ns jbjoÍ3ui jod ojXbj ap uoiaBdnaoajd s^\n' SOUBTOUtAOJd SO[J\n-ipnBa sopBqaaAOjdB so[ ap Baijijod pBpiAi}OB B[ auodns anb sapuoia\n-bu sauoiaBAijap X SBiauBuosaj sb[ soujBpuas BJBd ajadBj pp B^und\nB^ opuB}UBA3{ inbB Bjsa as 'puosjad oiuaiuiBpmfua pp Bzapjns ts\\ aj\n-jBdy 44¿pBpip^iA a^uapsm nj b 'Biqaaqos ni b 'oíaiJnBj^ 'souiapuiaq M\nanb sa^ain^? 'oijanuí o^qand un sa ajjaui o^and un ]^ qiaoisod „\nBprA Bua[d ua opBauBjsa ojqond un 'jiaap sa 'sBOJBiJjBd sojubs ap w\ntqqand un Bijas ajsa 'aiaipui ap X ofnf ap BpiA Bun b uBJBJidsB ou nj „\nouioa soao[ so[ ts ^,, 44*nj ouioa 'uij ua 'Bjsiunjjodo bj 'asjaua^ap w\nX JBpuB aqBS anb Biai^BpoiuoaB n\\ sa pin [aiuaS] Bn[,, 44'bjos anb oj n\njas b BjjBSap ou X sa anb o[ jas ap BiJBfap ojad —pna aqBS uainb n\n— Bsoa bjio Bijas siBd OJisanu 'ni ouioa sajquioq soqanuí Bjaiqnq j?\nou ig,, *44' • • orasjoSa oiaajjad sbiu p uoa 'sjBd p uaiq oqanuí jaaBq M\n'[iraisojaAui sa anb o^ X 'sofaj Xnuí jbS3[^ apand as oisa U0^ *pjouiB n\n'opBdnaoajdsap 'apixa^ 'aiuaipA 'z^pnB saj^,, :Bjqo bj ap ppjBdiui\na aiua^ipiui 'ouij sbui oaijBjáoipBj oíamf p BjBpuuoj as 'op^pnq\nBisipapi p 'zanbzB^ ojpa^ ap Baoq jo^ -BisisajSojd uoianpAa b^\nap osaaojd p ua pBpqiqipuiasajduii ns Bjajjajj zovao^) ua 3jo[bab as\n—Bsor.uujad bSub^ b[ ajqos jod— pna bj apsap (44oiaajdsap oj tu\noipo oj ou^,) auiiuBnaa uoiaisod Bun jBidopB ap uoiaBuiuuaiap bj 'otj\n-BJiuoa ja jod Xnuí 'ouis Bpsuiuiijasipui upiaBuiuioqB Bun Baijduii ou\nBsuajap Bsa anb oijaia sa uaig -BJiBjo^a osoj^ijad ja jod ^piajafa uoia\n-aBJiB bj ap 'ja biobij oj ouioa 'asjapuajap Bjaidns ou joiaaj ja anbjod\nBjiuas anb joiuai ja X 3iubzijbjoui uoiauaiut ns ajqos aiuauíBipjjdxa\nuBJisnji safBSBd soisa ísajojBA ap BjqBi ns ap pBpasjBj bj ajqos jbu\n-oixajjaj soujaasq BJBd ojpuaSua ns b BjjipsauBz bj aiuauícpcuopuai\n-ui sqaa ojXb^ *44 • • • BpuiAOj^ ap sopjanaajj siui opuaiuoduioa 'jbi „\n-uauíiiuas ubi 'BAjiíuiud Bipauíoa BJopaAouiuoa BjjanbB spoi JtApaj „\nopBp Bjjas ara 'oiuaiuiJBg b ouioa 'Bip un anb asua^,, :oisnSnB ojapoui\nja uoa ofaioa ja aaauBAua oj soajijjod sojuuiji sns jod op^uoiuajBA\n-ua ouBtauíAOjd jy '.oiiarB jojop ja aiuB pBpijiqisBduii buisiui bj 'ojaf\n-BiuaA X JopBuiuiop ojjipnBa ap Bjqij buisiiu bj 'jsuosjad aiuaipuaasB\nX afnduia ouisiiu ja uoa ojad '—ojáis un ua joijaisod— jpp ojSoj\njap Bsouiiuija BisoAajB bj b Bjauoiuoui bj ap BsoipuBj^ aiJBqj^q bj\nap opianpaj —BSojin^ ap opiu jap sbj sbjniuaAB sns jBijnsaj uojaip\n\n�zando un esfuerzo decisivo para su futura labor y nos ha dejado tes.^ ^\ntimonios de sus afanes: \"Después de varios meses de trabajo asiduo,I • \\\n** la terminé en setecientas y tantas cuartillas que he vuelto a escribirL\n44 casi enteramente, aquí y en Brujas, adonde he ido buscando la com-¡1\npleta soledad.\" 16 De este proceso selectivo, de esta cuidadosa reela-r \\ \\\nboración hay huellas abundantes en el generoso texto; los parlamen\ntos con don Iginio (final de la Primera Parte), con Teresa, fugazmente\nreaparecida, con los áureos Rozsahegy —irresistiblemente satirizados\n— son modelos de estudiado efecto y sabia gradación psicológica: ca\nda carácter queda acabadamente fijado con sus anhelos y frustracio\nnes. Las descripciones ambientales, por su parte, se nos brindan con\ntal morosidad y profusión de detalles, tal acumulación de toques re\nveladores (recuérdese la superflua e implacable disección del mundo\nmezquino y ruin de los Zapata) que pareciera privar en Payró un\nencarnizamiento persuasivo. Es de lamentar que el impulso creador\n—quizá el regodeo en el perfeccionamiento formal alcanzado— le im\npidiera advertir que un poco de parquedad, algunas podas en la\nfrondosidad de los episodios, en la minucia del desarrollo, hubieran\nmejorado el ritmo del conjunto que —¡ironía en la pluma creadora\ndel esquicio de Laucha y de la miscelánea de Pago Chico!— se enra\nrece por la extensión y el detallismo excesivos.\nYa dijimos, juzgando las calidades de la creativa payroniana, queI f V\ntrasciende las limitaciones locales y temporales —pese a hallarse sustancialmente enraizada en un momento y en un medio— por ser el\ntrasunto neto de una realidad socio - política que la inspira y contra\nla cual se vuelve. Pero su validez no deriva únicamente de su con\ndición documentaría, hay en ella infusa toda la capacidad del autor\npara trasmutar en material artístico lo que en su inicio no fue más\nque dato verista; el proceso de recreación ha jerarquizado a logro\nético - estético lo que pudo haberse quedado en mera crónica fotográ\nfica. Ello ha sido posible dadas las auténticas facultades creativas\nde Payró que, con enfoque original, ha sabido armar sus fábulas,\nmoviendo acertados caracteres dentro de sus marcos naturales. Justa\nmente se ha discutido si Payró es realmente un escritor y Anderson\nImbert (Tres Novelas de Payró) ha afirmado que \"no fue un gran\n44 escritor, sino un escritor con gran tema\", apuntando a los defectos\ny al descuido que caracterizan el estilo de algunas de sus obras. Contra\nesta apreciación se alza Raúl Larra: \"Decir que el escritor es su\n44 prosa es hablar del literato y no de aquél. Se impone establecer\n\" la diferencia entre el literato y el escritor, el artífice y el artista.\n44 El primero amasa las palabras, el segundo las combina con el barroí\n44 humano y anima prototipos.j\n\"Si el escritor no es la orfebrería, el verbalismo ornamental, sino\n4< la capacidad creadora que vivifica la materia inerte, podemos afir-,\n\nCarta a Julio Piquet, transcripta por Raúl Larra, 6b. cit., pág. 162.\n- 22 -\n\n�U^ s^cd -jp-qo ¿i\n\n1\notnstnia jap 'oijoj\n-Biaunuap omsijoumq jap 'ajueoijipa Binoji B[ ap 'Bisijqum^soa bjijbs\nB[ ap Bpuas bj oijijajd 'oxpiAQ Á oiuoaja^ ap buiib^ uoiaipBJj ,B[ op\n•uemoiai 'aojnB oj;sanu '(^pBj^ za^Bzuo^) 'jjjbj^[) BAi^Bquioa Biaua^tu\n-ta B[ ap eo^^o '(sojsojj 'oa^B}uoj\\[ 'ppo^j) BjpajBa b^[b b[ ap ouiuiBa\n\\9 noaainis soun :BUBaijaniB pBpaiaos b[ ap sajopBznBaua sapuBjS\nso^ B ojunf SBjauBiu 8Bpo) ap opiAtA BjjqBq 'sapuuoj sojo[ sns ap\nuaSjBtn ^ 'oj^b^ 'BJopBanpaaa X BJopBiounuap uoisiui Bun na o[qand\n[B jiAjas ap a^uaiasuoa uopcuiuijaiap b[ X c^op^alo pinrid^ Barjuaj\n-riB b^ UBuoiounf as opuBna BiuBsa^jB B[ B^nsaj a^qiSq^au UBna sbcii\nzaA Bim oisaijiuBtn ap uauod o^BjSorq ns ap eo^daauoa sopc^ipaui soq\nlx ¿^JBindini sa^ sojoaos soaijiaa anb soaijsin^uq soJBdaa soaarn aod n\n'i^ao^ 'oBz^g ^sua^aiQ ap Bzapus^^ b^ asjB^aa Biapod osBay? 'o^jsa w\" \\ \\ f\n^a O[O9 sa ou jopsaia jojraasa p anb 'rs osa 'somrjsrsuj * aí^\njap 'Bsojd B^ ap uoiaBin^saqns BunSuru ojsa uoa souiBjuas o_^9,\n-aij B[ ua UBjuasajdaa o[ Xoq anb sBaniBija ap suaaop Bipaní b\noiuai[B pxpunjui sand 'apuBjS sa o[ pjXB^ anb aiuaniB^ansaj jbui n\n\n�Imp. Cordón\n\n�"]]]]]]]]],["collection",{"collectionId":"2"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"31"},["text","Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay"]]]],["element",{"elementId":"49"},["name","Subject"],["description","The topic of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"138"},["text","Repositorio de ensayos en las Humanidades publicados originalmente en el Uruguay"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"139"},["text","<p><span>La Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación se ha propuesto contribuir a rescatar y poner a disposición de los lectores la escritura ensayística del Uruguay a lo largo de su historia. Esta Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay pretende reunir en un solo lugar más de dos siglos de textos de reflexión y pensamiento, dentro del amplio campo de las humanidades, producidos en conexión con la universidad. La mayor parte de esos textos han sido originalmente publicados en revistas universitarias o periódicos hoy difícilmente accesibles. A menudo nunca recogidos luego en libro—o recogidos con sustanciales modificaciones—, son textos que pueden contribuir a recuperar y mostrar las dinámicas de pensamiento y representación en el país, tal como se realizaron en tiempos de centralidad de la escritura.<br /><br /></span>La a veces fina y sinuosa línea entre Humanidades y Ciencias Sociales hace que textos de historia económica, de estudios sociales, de ciencia aplicada a la antropología, puedan tener cabida en esta colección, aunque el foco está en el núcleo tradicional de las humanidades. El Derecho (con la excepción de Filosofía del Derecho) queda, por su especificidad técnica y profesional, por el momento fuera de este grupo. </p>\n<p>La colección será un trabajo acumulativo, con entregas bimensuales. En el tiempo, los textos se irán organizando de acuerdo a posibles lecturas de la historia de las ideas en la región y el continente. <br /><br />Aldo Mazzucchelli</p>\n<p><span>15 de octubre de 2017</span></p>"]]]],["element",{"elementId":"37"},["name","Contributor"],["description","An entity responsible for making contributions to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3695"},["text","Pablo Darriulat\r\nGonzalo Marín"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3696"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3651"},["text","Introducción a un estudio de la novela rioplatense"]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3652"},["text","CALCAGNO, Miguel Angel "]]]],["element",{"elementId":"48"},["name","Source"],["description","A related resource from which the described resource is derived"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3653"},["text"," Calcagno, Miguel Angel:\r\nIntroducción a un estudio de la novela rioplatense /Miguel Angel Calcagno.    Montevideo : FHC. Departamento de Literatura Iberoamericana, 1962.   23 p."]]]],["element",{"elementId":"45"},["name","Publisher"],["description","An entity responsible for making the resource available"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3654"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias. Departamento de Literatura Iberoamericana"]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3655"},["text","1962"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3656"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias"]]]],["element",{"elementId":"44"},["name","Language"],["description","A language of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3657"},["text","Español"]]]],["element",{"elementId":"51"},["name","Type"],["description","The nature or genre of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3658"},["text","Libro"]]]]]]],["tagContainer",["tag",{"tagId":"463"},["name","NOVELA LATINOAMERICANA"]],["tag",{"tagId":"371"},["name","SIGLO XX"]]]],["item",{"itemId":"333","public":"1","featured":"1"},["fileContainer",["file",{"fileId":"566"},["src","http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/822fe2ef9d71a571c8cbacba1dbab407.PDF"],["authentication","32c9e7fe1e8ebeef6dc8cf7dbe9d117a"],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"5"},["name","PDF Text"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"52"},["name","Text"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3659"},["text","LUCE FABBRI\n\nEL FASCISMO\nDefinición e historia\n\n320-533\n\nF ab\nej-9\n\nUNIVERSIDAD DE LA REPÚBLICA\nDPTO. DE PUBLICACIONES\n\n�9ZS0l\nep\nD|joism a\n\nO^SIDS Vd 13\nI i 88 V d\n\n3DH1\n\nsejgvdeesoze\n\n^ u 5- I\n\n�'-v\n\nanb ua ibtotui uppBDOAinba Bun ap o^jj 'BioBiuijd Bsa\nap apjBi sbui uojbxbjx soprano soun anb jpap anb /Cbjj\nSB^ijapdasuBS,, ap oxnqx p 'ojunii^ X9P sandsap 'uojaiqpaj\nap oganx BpBoijqBO apauíaxuBpunqB 'BaxqurasB exianb^\nua uojBdpipBd an^ só'j \"6X61 9P ozibui ap g^ Bjp p 'oíopdag\no^ubs pp BsauBjiui BZB^d B^ b uBqBp SBUBpaA SB^Cna 'sapp\n-jauío^ A. sa¡Btj;snpui sasaiapi so^ ap opajj^ x9P ^puapisai^ b^\nap upps un ua Bzuaiuioa oqoíp apauíBidoíd ouispsBj p o jad ísb^\n-spSBjajd jbuibh souiapod osbo a^sa ua anb 'sauopBdpipB ap bui\n-b3 Bun Bpo^ jaq^q apan^ \"Bzaiduia anb Bijopiq un 'Bjq^pd Bun\nap opatuipBu p ua '^Bq ajduiais ÍBjauBui BAanu B^ap Bun ap\nBpBin^ijuoo pBpipaj Bun ajduiais aoBu 'BjqBpd Bun aoBu opuBna\n'oja^ \"opBdsa \\^ ua Bjapojj jaxnbpno UBSBqai anb sooa ^Bq A\noduiat^ x9 u9 so Caí sbui uba anb saoiBj ^Bq anb ojbx^\np r8I-^x6I 9P' BJjan^TBi\"sé Bpi^Bd ap\n\no^xapoa A osaoojd ns ua apuodsajjoa ^\\\nsouaui o sbui anb pBpipaj bx A BjqBXBd bx Jin^as sa oxj3a BJBd\nouiuibd oaxun xa \"souiaiaA ouioa 'bidba Bxnuupj Bun jas ap so fax\nB^a A oiJopxpBJXuoa ox A x^xuauínj^sui axuauíBjnd ox opBXJBa\n-sap jaqBq ap sandsap Bpanb anb oaxonu xb oqanuí Bajao^ as anb\no jad 'Bpnp uis 'axuaioijnsui uppiuxpp Bun sa B^sg; '^Bigoxoapi Bun\nap Bosnq ua Bzjanj Bun,, ouioa opBjapisuoa jas opnd anb o^ub^\n'sBiouBxsunojTD sbx ungas B^ui^sip upiaBJOxoa opiJinbpB Bq anb 4Bp\n-uaiouoaoxnB uis oaijpxsxq ouauípuaj un sa ouistosbj x^ 'o^oaja u^\nap saABj^ b upiaiuijap :jas Bijaqap oxn^i;qns ia\n\nO^SIDSVd 13\n\n�habían caído de buena fe, arrastrados por una demagogia a la\nvez nacionalista y obrerista, que pudo engañar, sin embargo, sólo\na una minoría de intelectuales, mientras el mundo del trabajo\ntuvo desde un principio una idea clara de la naturaleza conser\nvadora del nuevo movimiento.\nSi no todos los sansepolcristas auténticos participaron en los\ndesfiles de rutina, durante los veinte años que duró el gobierno\nfascista, muchísimos fueron —como compensación— los sansepol\ncristas falsificados, que surgieron en gran número durante el pro\nceso de burocratización del régimen y, en sus tentativas afanosas\nde anticipar la fecha de su inscripción al partido, llegaban a veces\nal resultado \"óptimo\" de quedar registrados en la minoría privi\nlegiada de los fascistas de la primera hora. Naturalmente, ni los\nauténticos que se fueron en seguida, ni los apócrifos que llegaron\nmucho después, nos sirven para estudiar el fenómeno fascista más\nque marginalmente, en la desorientación que lo incuba y en el\nconformismo que lo acompaña cuando triunfa.\nSi la reunión de la Plaza del Santo Sepulcro en Milán fue\nalgo así como el bautismo de la nueva corriente, su nacimiento\nverdadero fue menos localizado en el tiempo, más gradual, y sus\nprimeras manifestaciones se observaron esporádicamente en toda\nItalia y en forma masiva en la llanura del Po.\nAsistí a ese nacimiento, y mis pocos años de entonces, que\npodrían invalidar mi testimonio, estaban compensados por una\nubicación excepcional, tanto desde el punto de vista geográfico,\ncomo desde el social y el cultural: Bolonia, la ciudad donde resi\ndía, fue considerada siempre el principal centro de irradiación del\nfascismo y, si con mi padre frecuentaba a la vez los ambientes\nrelacionados con las tres ramas de la enseñanza, con el periodis\nmo, con los partidos de izquierda y con los sindicatos obreros, por\nmi condición de estudiante de Gimnasio, tenía contacto j^pjvJLas\nfamilias de esa pequeña y media burguesía provinciangj_jcuyqs\n7njqs? junto con elementos obreros desocupados, formaron los pri\"méros contingentes de \"camisas negras\"^, Mi material informativo,\nfijado en mi memoria por un apasionado interés, se renovaba a\ndiario y a diario era sometido a un proceso de crítica y discusión\na todos los niveles. Sentía alrededor de mí mucho odio y mucho\namor; se vivía entre malentendidos y se buscaba la verdad. La\ncalle, tumultuosa y exasperada; mi casa, cruce sereno (aunque\npor momentos dolorido o entusiasta) de corrientes encontradas;\nlas casas de mis compañeros de clase, en su mayoría sumidas en\nun silencio reticente, rencoroso, despreciativo, que de pronto en\ncontró su grito cuando las primeras \"expediciones punitivas\" es\ngrimieron puñales y machetes. Mucho odio y mucho amor: odio\ncodicioso del pobre que siente la fuerza del número y quiere\nsubstituir al rico en su prestigio y su bienestar; odio del pequeño\nrentista empobrecido por la inflación, que quiere defender contra\nla marea que sube no sólo su renta, sino su mediocre mundo mo-\n\n�os 'upiDBgouqB A B;siogo sojo^ui 'jouib A oipo 'upis^d bx uo 'A.\n'uBqBjngijsop 'opuBoijqduixs 'onb SBugisuoo op ouoxx Bq^^so 'soouo^\n-uo b^ 'ojib \\b onbjod 'isbo o o^uouib^oojtp oozouoo onb o\\ op oxq\n-bjj * • • jBuopuBqB onb ogon^ OAn^ biduo^sisoj buistui bso jod onb\nupioBdnoo Bun jbzjojoj b 'BiuBqxv ^ BqBiAuo oubixb^i oujoiqog xa\nonb SBdoj^ sbx onbjBquio op scqaond sox b uBJBgoxx ou onb BJBd\nso^oij so^ uo uBipuo; os onb sojoínuí sbso op BAi^m^ui bto^bj^so bx\níuBqBJodnooj os —bxxb— so.ns sox sbjxuoiui 'sBipuiBj sbx A pBp\n-np bx jod sopigooB 'BjJonS B| op Bpipjod bj^ jod Bij^ny uo Bpso\n-oAOjd BOiuipuooo sisijo Bpuoq ts\\ op so;uoooui sbuit^oia 'buot^ op\nSOUIU SO^ Op BTUOpg B BpBO^ BX ^JOUIB OSO Op SOipOSldO SB]/\\[\n( ' • \"JOOUOJ Op SOUOJI UBqB^SO SO^UOIUO^BJ!\n-o^ so^ A sound sox uBqB^ojdB souodbuijb sopuBjS sox op souonp\nsoj :<topxBDXB \\dp uBd,, \\d BqBjn^ij onb uo souopuBO uBioBq og)\n•B^UOpiA SBUI ZOA BpBO SISTJO B^ Op OipOUI UO UppiSUBj; Op O;U0UI\n-nj^sui ooijioBd ouioo osopuBpjjod 'opBAijd opjouioo xo opuBuiui\n-ixa Bqx 'bxxsuixo]^; op sbxoouSb sbai^bjo¿ooo sbx uoo upiDBxaJ uo\n'Bjjon^-^od bx uo 'onb A upioBxqod bx b o;uouibxoojjoo jb^uouitxb\nBJBd Bjjong bx o^uBjnp pziuBgjo Biuoxog op bxstxbtoos oidioiuntu\nXO onb ouinsuoo op BAi^Bjodooo boso^ubStS bx op soj^siSoj soijj\nsox ouioo 'sopbztjoxba o^uouiBuoxd ou ojod 'xs sopBipnxso 'soj^o\n'biouoioaoj BsopBjd uoo poixqnd A mgoooi 'oooj^ op oSiuib\nun 'oopouio ^nb A Bjjong bx uo uojounuí onb soqonui\no;uojj \\^ opsop uBiqxjoso onb sb;jbo sbx 'oxduioCí jod isogoxppos\nsox ubjouSt onb jouib oso op soxuouinoop ^bj^ \"bidouoooj ox (soub\noouo siui uoo bojoo Xnuí ossd o A) bojoo o^uouioxuoioijns eqBSBd\nuoinb ojod íoxpo xb bioojb(J os 'Bjjong bx opijjns joqBq jod 'soooa\nb 'jouib o^g ^Soxx u 9nb upionxoAOJ Bun UBqBJBdojd A SBSx^nq\nuBqBziuBgjo 'soxBnpoxo^ui o soxBnuBiu sojopBfBqBJ^ lA so^iSBJBd\nsox B uBqBiounuop onb 'Bpi^nCui bx Jod UBqBugxpui os onb sox\nop jouib ÍSBuiop sox uBJoijnuí ou onb BJBd x^o^BO bx b opi UBiqBq\nA BJjonS bx bj^uoo op^qonx UBiqBq onb sopixBAui sox 8P 'sojo^\n-josop sox 9P juib ísBJoqouiJ^ sbx op opBx ojp iop:^uioTprar^r^q'J\nonb tb ^¡ouBuiJoq!,, opBxijg joq^q jod opB^noo^o onjXxxsñj\nonb \\^p jouib ÍBij^Bd boi^iui Bun jod o^uojj \\a uo o^onuí\nonb (Bipoui osbxo 'so^uBipn^so) soiJB;unxoA sox aP ^ouib\n:BJJon3 bx ap opbaouoj opqBS BiqBq uoiquiB^ x^ A íoipo oso ouioo\nosuo^ui o opjouoo ub^ opjonooj ox ojo¿ •oxqipoui ox b ogijip os tu\n'opiui ou ouisiui x^ anbjod 'jxpoui op XÍDÍJÍP s^ur so jouib xg\n•o^jonui op soxuoiuiBsuod b opBjq\n-uin;sooB BiqBq ox A opB^uBgigB BiqBq ox Bjjong bx onb souioqBS\noso jo^ \"jipoui uopond ox sogoxppos sox ^ 'soxbtjo^bui souopBn^s\nb opBgq BqB;so onbjod 'oxqxguB^ oipo un op BqB^BJX og : • • (soo\n-uo^uo uBqBuiBxx ox 'upjnqix,,) buojoo Bun o oj^oo un ouioo oCnx\nns B^uo^o A Bsojd bx JBqos ojoinb ou onb 'Bjjong op\n-so 'odtj oAonu x^P oxpo íboi^sixt^so oxps unB o Boijqsoxij\njoinbxBno jod bpb^buouib 'sootsbxd sox uo bpbxxx^sbouo Bjnqno bu\n-onbod ns A —oxBpuBoso xap osojouio; 'ooi;oosb cjgxB 'ooi^xodB— \\ei\n\n�confundían, como siempre en los momentos incandescentes de la\nhistoria.\nr El problema central —que era el del socialismo y de sus\nrelaciones con la vida institucional europea que tenía en la revolución francesa su punto de partida— se había planteado en\ntodos sus términos ya antes de 1914; pero la guerra y la revolución\nrusa, aún no sedimentadas, habían exasperado las polarizaciones\ny, a la vez, enturbiado la atmósfera. Sólo más tarde, vistas a cier\nta distancia y a través de sus primeras consecuencias, realizaron\nuna acción esclarecedora.\n\nII\nVIOLENCIA Y ESPÍRITU DE CLASE\n^ Pero uno de los frutos de la guerra se vio inmediatamente\ny. no necesitaba ser explicado, pues su carácter primario y casi\nbiológico lo hacía inmediatamente comprensible: el tigre dormido en cada ser había sido despertado y entrenado para matar;\nhabía matado y había recibido por ello embriagadoras ovaciones.\nSe trataba ahora, pues, de un tigre despierto y cebado.\nEl rasgo más inmediatamente visible en el fascismo anterior\na la \"Marcha sobre Roma\" y que, sin ser una definición, apareció\ncomo su principaL característica diferencial, fue la crueldad im\npasible y antihumana de sus métodos de lucha. Se le consideró\nal principio un subproducto de la guerra, más o menos como hoy\nconsideramos la delincuencia infanto-juvenil. El mismo movimien\nto fascista subrayó esa continuidad al adoptar símbolos —camisa\nnegra, calavera, llamas negras— y armas —el puñal—, de unos\ncuerpos de voluntarios del ejército italiano, organizados durante\nla contienda, llamados \"gli arditi\" (los audaces), que eran em\npleados en las empresas bélicas más arriesgadas y, llegada la\njpaz, trataron por un tiempo de mantener su cohesión, incapaces\n^nuchos de ellos de readaptarse a la vida normal, después de\ntanta sangre, tantas promesas y un alejamiento tan prolongado\nde todo trabajo creador. Se trataba, por otra parte, de elementos\nya de por sí anormales, que fueron absorbidos por el fascismo,\njunto con sus emblemas, en su casi totalidad. Sentirse dueños de\nvidas ajenas, producía en tales elementos una embriaguez sobre\nhumana, para la cual parecía que valiera la pena arriesgar la vida\npropia y arrojar por la borda el caudal enmohecido de la moral\ntradicional.~~\"\nAyudó a hacer confluir en el fascismo los \"residuos de gue\nrra\" de este tipo el hecho de que la nueva corriente se presentara\ncomo un movimiento reivindicador de los valores atribuidos a un\nconflicto que el pueblo italiano no había querido ni sentido, y\nque tratara de sembrar, entre las esperanzas de un socialismo\n\n8\n\n�'I^6I era Biuoiog ua opBarjqnd A riqqe¿[ i^in^; jod ojijd\n-sa 'oxusiosbj xa ajqos ojqti un ap oin^i^ xa sa BAt;uaAa^d uoianioAeuejiuo^ (i)\n\ní' osndo oxxi^^ui X9 A zoq bx v (t) •7<^^^^u9A9Jd\nouiod cugjns 'pBjjaqjx bx A ouisqBpos ^a bijuod pigjns ouisidsbj\n~X9'A ¡P^-^^^n ^I ^ ouistxbidos X9\nsouiajan^)!,, BqBjuBD 'bBba BzuBjadsa Bun ap oqoBjjoq 'a^pa\nua 'oxqand x^ -axqBXTAaui BioajBd anb upionxoAaj Bun ap\n-ut bx b axüaij\"^sajoxBA ap x^^ototpbjx BXBosa Bun n^ opBSBq\n-sajd un ap o 'oAixonpojd oCBqBj^ un uoa\nou axqB^sa souaui o sbui upioBn^js Bun ap uBqBzo^ anb sox sopo^\nap zoaaj opaixu un ap opnpojd \\b axuauíxBiauasa anj ouisidsbj\nXa '^xuBxsuoo ^ Bxxionas Baujx Bun uBin^as A ojbxo ^nuí\nun uBqBxqBq oiquiBa ua soqaaq sox 'so^uaiuiioaxuoDB sox 9P\nX^ ^ osajguoo BpBO ua UBqBiiBA SBuiBj^ojd sox ís 'o^oaja u^\n•japod \\e JB^axx ^p so^ub 'sbj\n-apuBq ouioo pxi^B 'puiBxooíd 'p^n^onj^sa ouisidsbj \\b anb sbuibjS\n-ojd soAisaons sox ua uoja^ajo anb 'saxBDijaxoijuB ¿ souBDixqndaj\nsoxxanbB 'souBixaJos SBjsxxBDipuis soxxsnbB ^^sauopipBJj sbsotjox^,,\nap soqoBjjoq sajuBipnjsa soxx^nbB anb 'oinsxxBpos x^p ^x^-19118^ U9\n(Á saxBdiDiunuí SBiuiouojnB sbx ap 'sojBDipuis sox 9P 'sBAijBjadooo\nsbx op so^iuiaua sox b {<sbj3u sbsiuibd,, sox U9 ^juauíBjBipauíui\nojsia uBiqBq anb sox usqBjsa pBpaaA bx op BDjao sbxu oju^no uoj\n-Bjjsouiap saaoijajsod sauoiDBjdBpB sbuisiui SBsa oja^ 'opBiquiBD\nopunuí un ua 'apjBj sbui jbuiuiixo op p^jBoua as 'oujaiqog oqoaq\n'opijjBd x^P opjBdB \\a anb 'soijojisubjj sopadsB b Bipuodsajjoo\nanb oix^ 'sojajqo soipaui sox U9 ^^uarjjoo opint ajsa ua uaxquiBj\n'is BiqBjj •bjsixbidosijub ajuauqBjuauíBpunj A ^saxBuojjBd sbx 9P\noioiAjas x^ JopBAjasuoo ojuaiuiiAoui un oiJBjspisuoa x^ 'x^idubj\n-sqns oaxonu ns 'BDijBuianbsa A x^juauíaxa buijoj ua saoaA b anb\n-unB 'ajuauíBjBipauíui uojBjdBD souisaduiBD sox ^ saxBiJjsnput soj\n-ajqo sox 'sajuaaBdB o saxqBiJBA ^soiJBpunoas soSsbj saxBiouasa ouioo\nuojBSznC A ouisidsbj \\a jiuijap ap jbjbjj x^ uojbubu3 as saxBnj\n-oaxajuí sox Ts '9n^ S9 '(ouijuaSjB ouisiuojad xa ua 'oxduraí9 ouiod 'os\n-uaid) sasiBd sojjo ua oAnj bjsidsbj ojunijj x9 9n^> sauoiDBAijap sbx\nua 'sandsap asjBDijijaA ojsia aq ou anb A 'axqBjou oqoaq xa\n•ouauípuaj xap saxBiouBjsqns sajapBJBD b Bipuodsaj A\nSBpunjoíd SBsnBD b Bioapaqo anb ouxs 'otiojtsubij tu XBiDUBjsunoJp\nap BpBu Biuaj ou BpuaijuoD bx Jod BpBjBsap BiDuanouixap bx ap\nupiDBzxxijn bx anb ap Bjuano uojatp as 'BJian^ bx ap bijojisubjj\nBiDuanoasuoo Bun anb sbui Bjanj ou SBAijiund sauotoipadxa sbx 9P\najuBpBjgap ouisipBs x^ 3ub ap BzuBjadsa bx ua sopojaui sns uod\nopbsubjj UBiqBq A 'xBuoioxpBjj odij ap ouisijoijjBd un jod sopBA\n-axx 'ojuatuiiAoui x^ opBUBduiooB UBjqBq anb 'soqDnuí 'oujaiqoB\noqoaq ouisidsbj ja ^od 'ZZ61 9P a^qnjao ap jtj.ib(J b 'sopBaxduia\nopuais uoiaingis souBiunqui sopojaui souisiui sosa opuBn^\n•Bpipjad ZBd Bun ap 'x^nuí bijojdia Bun\nap SBjnBjBuiB sbj 'ajuauíuiui u^q^asap sapnjiqnuí sapuBjg anb\n\n�eLmachete y la calavera, en consciente desafío. Su emblema ofi\ncial, más refinado, era el haz lictorio romano, símbolo de autori\ndad, vinculado a la vez con la tradición revolucionaria siciliana\n(había habido unos \"fascios\" proletarios en la breve historia de\n\nla isla después de su incorporación al reino de Italia) y con los\nrecuerdos del imperialismo antiguo. El mito de Roma, tan ambi\nguo, que ya en la Edad Media podía ser utilizado a la vez por\nFederico Barbarroja en sentido absolutista y por las comunas que\ncombatían contra él en el sentido de las autonomías municipales\ny de la democracia directa, fue ampliamente usado para atraerse\nal sector juvenil, generalmente nacionalista, de la clase media\nculta y para la exportación. La valorización de la victoria en\nterreno internacional estaba basada en un supuesto carácter la\ntino del Mediterráneo (\"mare nostrum\") que no carecía de seduc\n^ión para las derechas españolas y francesas; y para esa idea-fuerI^a, que podía ser aprovechada tanto en sentido monárquico como\nrepublicano, el haz lictorio pareció el signo más adecuado. Con\nél se hicieron las escarapelas (vulgarmente llamadas \"chinches\")\nque distinguían a los miembros civiles del partido. Pero los \"Ca\nmisas Negras\" que formaban las bandas irregulares fascistas, ofi\ncializadas después de 1922 con el nombre de \"Milicia Voluntaria\npara la seguridad nacional\", usaban la escarapela con la calavera.\nSus cantos, profundamente grabados en la memoria de los italia\nnos que tienen mi edad, junto con el ruido seco de los tiros y los\ngritos de los apaleados, no mencionaban a Roma eterna, sino que\neran de este tipo:\n\n\"¡A las armas,\na las armas! somos fascistas.\nPalos a los socialistas,\ny, para emparejar,\npalos a los populares,\ny, como complemento,\npalos al parlamento.\nPalos,\npalos, siempre palos,\npalos, palos, palos,\npalos en cantidad!\n\nLos populares constituían el partido católico, no precisamente\nde izquierda, sino alg'o molesto para los grandes terratenientes,\nindustriales y comerciantes del Norte, por disponer de impor\ntantes fuerzas sindicales y de muchas cooperativas.\nEl más serio de los historiadores fascistas, Gioacchino Volpe,\nen su \"Histoire du mouvement fasciste\" (Ed. Societá poligráfica\nitaliana. Roma), cuya segunda edición se publicó en Italia, pero\nen francés, a fines de 1934, no puede negar este carácter clasista\n\n10\n\n�rr\n\n_^_'ouistdsbj ^p upioiuijap vi BiouBpqns v\\\njBosnq anb v\\\\ 9nb ' jot japod Biouaijadxa v\\ v^o% jod sopBuiunqi\n; 'sojpaiuis soqoaq sosa ua 'i^B unB sa ^ 'Bi^opapi ap soiquiBo sonu\nj -i^uoo sns ap saABj^. b 'bpídsbj opaiunAoui pp axqísiA a^auípiJ\ni -apui\nopjouoo ooiun o\\ Binqpuoo 'Bpjainbzi ap sopBjapisuoo\nsapnpap^i soj bi^uod Biajqo asBp b^ ap sauopBzrpai sbj bj^ ]\nL-uoo BpB^axjo 'BoipBS optiuaui b 'B^apiA uppaB ap odi^ apa\"\n^\n-pnq b JBapdB ua sojaxqo sajopBziuBJO b jb^bui ua 'sapoipuis\nsapaoj jiiu^sap ua 'opBAijd opjauíoa pp (<(puuou,, BjjanS-pod\nBun ua SBpapans) sbpububH sv\\ uBqBjapoui anb 'sBAipjadooo\njBipuaoui ua soppuBa^dui^ 'op^Ajas oAisn^oxa ns b sopauínjpui\nouioa uppoB ap SBppsBj sodnj^ so^ b uBqBiapxsuoo sopB so^\nuoo ubijjod ^uppBn^s v\\ ap souanp sojapBpjaA so^ jas\no UBja 'jBSBd p o^ub^ un B^qBq adp^ ouiqoDBoi^\n^a anb sox ap ^bptxbioos opixJBd \\v ^injpap ua sopBsajaxui pBpaio\n-os bx ap so^uauíaxa,, sosa 'i26I ap o^bui ua \"osojapodopox ajaC\nXB 'b^sia ap o^und oidojd ns apsap 'jBDijipnC Bja upiDBdnooajd\njo^bui B^^no 'bxsiuijojuod JopBxjoxsiq un jod ^sopBzxxBgax opis uBiq\n-Bq upiDDB ap sodnj^) sosa opuBno 'sandsap soub soqonxu\n-ajd soqoaq sox aP ^pisiA Bun ap \\vin\\vu sa ouiod 'b^bjx as\nCT9-09 *\n-uoqB ouis oziq ou 'ofBqBJj^ x^p X^J9U8O uppBjapajuo^ buisiui\nbx\nSBpixBpos sox OJ^ J0C^ ^ P^I un J0^ SBppsBj sox 9>iXU9\nouisiqB \\d anb ojbxd sa 'BqB^odB as xa na anb BDiuipuooa •\nx uaiquiBx ouis 'bxsixbidos opi^jBd xa oxps ou 'ajduiaxs\njinj^sap ua sopBsaja;ui 'pBpaioos bx ap so^uauíaxa\nUBiDjaCa soxxa ajqos anb oCnxjuí \\^ jBAjasqo Bipod as 'a^jBd\njod ' Bqonx bx Jod sopiqjosqB u^qB^sa (-j q \"SBjgau sbsiuib^ sox\n{<ixsíJPBn^s,, ap ajquiou x9 apuop ap '<(auoizB(p ajp^nbs,,\ni ua) uoiddb ap sodnj^ sox 9P sauaApC sox 'sBpuiAOjd sbx\nua 'p^pxxBaj ua '^q^qt X9 opBSBqaj uBiqBq sbpídsbj sox 9n^ 9P\nupisajduit bx saouopa oAnx iuixossnj\\[ 'Bn^ajx Bun ap oasap ns\nop^sajdxa Biqnq sa^uB sasaui sop iuixossn]^[ anbunB 'saxqBJoxaui a\nSB^Bipauíui SBixBsajdaj jaojafa ap uapjo bx sbxsidsbji^ub SBiouax\n-ota sbx b osndo x^-ipao bxsidsbj axiuioo xa \"SBpB^SBAap uojanj sax\n-BDipuis sapas SBqonj\\[ 'BpBqgB nui anj x^Jo^oaxa Bqonx Bq,,\n: saxBuoioipBJX sbjop\n-BAjasuoo SBZjanj sbx uo9 ^nboxq opuBuuoj pxuasajd as bxsidsbj\nopiXJBd x9 saxBno sbx ^ 'T^6X 9P o^bui ap sauoiDDaxa sbx ap o^is\n-pdojd b 'oxduiaCa jod 'aoia 'SBnosB ajqos ouiod o^DadsB asa ajqos\nBSBd anbunB 'opBipnxsa axuauíxBpjBduii ou \\^ jod ouauíquaj x^p\n\n�III\nDE LA PLAZA DEL SANTO SEPULCRO\nAL TOTALITARISMO\nCqn un conflicto que el 21 de noviembre de 1920 estalló en\nBolonia entre socialistas (que acababan de ganar las elecciones\n\nmunicipales) y fascistas (decididos a impedir la instalación del\nnuevo Consejo), el...terror, ya habitual en las calles, empieza a\nadquirir un carácter sistemático y planificado. Doménico Saudino,\nen su libro sobre ^Génesis del fascismo\" (Chicago, 1933) observa\nque, durante ese año 1920, la acción de los Camisas Negras, que,\nen el año anterior, había tenido un carácter esencialmente polí\ntico, dirigiéndose contra el socialismo como partido, se orientó\nen cambio hacia la destrucción de los organismos económicos crea\ndos para la defensa de los explotados (sindicatos, ligas campesi\nnas, cooperativas) y aptos para preparar el cambio que parecía\ninminente.\nNo creo que haya habido un viraje en sentido clasista, como\npiensa Saudino; creo que, desde el comienzo, el fascismo tuvo ese\ncarácter clasista. Sus adversarios directos lo reconocieron y los\nfascistas mismos, si eran miembros de los Grupos de acción, lo\nsentían. Se injertaron, por otra parte, en una lucha que estaba ya\nplanteada, llevando a ella unos slogans cambiantes y un método\ninédito, de violencia brutal y fría, empleada como instrumento y\nsolo por añadidura como placer, siendo fruto, no de una pasión,\nsino de un miedo y de un cálculo. Esto es lo que distingue esta\nviolencia represiva de la violencia revolucionaria, apasionada, a\nmenudo ciega, a veces injusta, pero que quiere construir, se diri\nge hacia el porvenir y es impulsada por el amor a los demás. Esta\núltima puede ser negativa (si se prolonga más allá del momento\ninsurreccional casi siempre lo es), pero no puede ser identificada\ncon la primera, hija del miedo de perder lo que se tiene, del odio\nhacia todos los que suben o quieren subir.\nSaudino, en el libro mencionado, cita algunos ejemplos, acom\npañados por una abundante documentación fotográfica, de esta\ntípica \\ violencia transformada en sistemay con la complicidad de\nun gobierno que era débil y se creía astuto.\nLas bandas fascistas, compuestas por desechos de guerra,\ndesocupados permanentes, jóvenes amorales sedientos de emo\nciones, estudiantes borrachos de nacionalismo y de vagos sueños\nde grandeza y de imperio, estaban acaudilladas por ex-oficiales\ny por hijos de terratenientes, industriales y comerciantes.\n—^ Estos últimos, es decir los phdres, pagaban los gastos y son\nreían con complacida indulgencia. Acompañaban esa sonrisa las\nautoridades locales. Los ^muchachos\" tenían buenas armas y rá\npidos medios de locomoción, que les permitían concentrarse y\n\n12\n\n�SI\n'(6S - ¿C '<3<I '61 'oSBOiqo •óuistosbj xap\n'oi2o;^¡i ^ep ouBes u ojjosi -ouipnes ooiuauíag)\n•<(soCiq sns BjBd ^í js\nUBd ia 8sjbub3 Bi^uiaad ai anb oCsqBJj un opuBuopuBqB 'pepnio bi JBCap b bpb3\n-íiqo A sb^siosbj sox aod BpBZBuauíB anj 'osodsa ns ap souisasB soj ap ojuaiuiBsaooad\nXa BJBd sapEpuojnB sbi uoa eijsisui anb 'aixSEjum¿ ap Bsodsa bi iBjssq ou ojsa\nA •opBjsaaaE anj bzuejeui bi ap saxqBsuodsaa soi ap ounSuiu anb aioap mnuí\n•ainq opinSasuoo uBiqBq anb sop souaui ¡uunj, ap SBuqoo sbx ap sanbsoq sox\nua o 'oouBjjBq o ozod un3iB ua uBJBJjuooua as arib souaui b 's^uíap sox 3P sodjana\nsox Bjainji;saa ^zinb og xa anb ojsajuoo ajJEunpuBjg '^^i ap ox^s Bia sojaanuí soi\nap xbidijo ejsii bi anb axasopu^Ajasqo \"uopiund ns EJEd sodinba saaoCaui soajsanu b\nopBijuoc souiaq soi as A ^z B opiSaia souiaq —xa ofip— soiJEUopnioAaa 00 3P ^jsii\nBun aa \"..ujanx ap sotJBUoiDnxoAaj soi e uoiooax' axqijja.x Bun jtSiijui Bjsd,, 'so^ap\nsosa opbziubSjo A. sauapjo sBsa opBp BiqBq ouisiui xa anb oiBioap 'Z^6T ^p ajquiaioip\n9P OS PP oxoaas II ua opBOixqnd afBiJodaí un ua 'a^iBuiipuB^a bjsiosbj ajaf xa\n•i;xnjjag soijeo ap o^BuisasB xa opBjoidap jaqBq\nap uauíijo xa jod Bioxsrd ap A uo^^q ap sadxoS b 'saidB^und b oqoaqsap 'oaauíqBjBo\n- xa 'aixSB^uin^) oxa3uy A ojbssb]/\\e UBn^ 'biozzbj^ uoa^ 'oiqooag oiSBAa ap :Ésodsa\nns ap bxsia bx b oiaanuí 'tuoajpuv oiuiuuaH ap ^U^ ap soji^ b opBa^iOA 'ozzijbx\noa^iM ap íaojjax. ap booi 'BianqB bi ap bpbjiui bi oCBq opBqoutx 'ossoiq^ sajpuv\n:ap sajquxou sox uoa cujaa as ajquiaiaip ojnaso asa ap so^BuisasB sox ap aijas ¿^\n•aaaóuoaajc uoaaipnd oí soSiuib soi TU BUEÚijaq bx ju\nanb 'ojund xb^ B;sBq opBjnStjsap sqB^sa jaA^pBá ns 'Aaj fap Bn^Bjsa bi ap said sox\nb utj ib opBuopuBqB A 'il xanuBjAX ^o^oia osioo xa Jod isb opbj^sbxib 'uoiuibo un b\nSbtd sox ^od opb;b anj opunqiJoui xa 'Joad oSib uojatoiH ,.io3anj ib oiuaaix!,, :uEqBiTnB\nsojjo '.¡oísouianSioo,, :BqBjiJ3 as 'opEajostd 'op^adioS 'opBapoj anj 'opioouooaH 'JB3nx\nIB 93an 'sooiS^niEjaui soi ap uqiooas bi ap oiaBjaaoas 'ojajqo un 'ojajjaa oapa^\n'IBUjajuí bzubp Bun 'ouixap ap sopbobjb ouioa 'uBqBzuajj\nSBjsiasBj sox lana xap JopapaaiB 'ojasB^q auuoua un b oioijipa opipuaídsa xa oduiatj\noood ua ofnpaj oSanj xa 'sBi.iBipua.oui SBquioq jod A 'bjjbu ap sauopiq aod 'ojuaiA xa\njod opBjuauíiiv 'upiaanj^sap b'i ozadiua 'oSan^ 'Bipaooijasiui uis sopbjbjjxbui uo-ianj\n'SBuraijo sbx úa UBqBJjuoaua as BJoq Bsa b anb sopBaxduia soaod so^ -oueui ap SEquioq\nopuEJtj xbooi xa ua uojBJjua anb 'ssj3au sbsiiue^ soi b ajuajj asjBJtiai ap uapao\npiqioaa BJS^' aadiuais ouioo 'iBaa Bipasno bx jod EpBipojsno 'oiqan^ xap bsbo bi\nb ouioj ua opiunaj BqBjsa sbjsiosej sBz^anj sei ap iBdiauíjd oaxo^u xa 'apjBj acx\n•sopsuianb uoaanj 'auasoaaox uoa sopBSaj A BtiBjuaA bi jod sopbjij 'saiq\n-anuí sox íaiioou euisiui usa bsbo ns ap sopBqaa uooanj ofiq ns A Bsodsa ns 'ojjanuí\nanj apuop 'auBO bi b jixbs BJBd biubo bi ap asjBjUEAax b opB3;iqo anj ouodiuv\noiJBiAOjjaj xa -ouanbad ¿Ciq un ap A Esodsa ns ap Biouasaad ua sbjsiosbj sox ^od\nopBmsasB A 'Bsaúi bi ua ¿pipuajdaos anj 'biaubjj ap aojonpuoo 'ojaxoiqo oajEiM\n•sojiiap soaijuapi ajuauíBijj\nUBiiduma sodn^S sojjo 'ojubj SBijuaii\\[ 'sojij b sojjanuí A 'Bjauno eun ap apjoq ib\nsopsauíiB uo^anj 'p^prno bi ap Baanj sopBAan ^'sbjsiieidos SBijBduiis sns aod sopioouoo\noaad '¿pijjBd un3uiu ua uBqBjixiui ou anb saaquioq sop 'ij^axanz oStuib ns ap A\nouijjaqao^ aaiísa^ ap bsbo bx b ajuaaj B^uajap as aqooo ouisiui ia 's^ndsap ooori\n•aaSuBs ap\no3bx un ua bibo tjjnaaag A 'aaAiOAai ap sojij stas \"souisasB sox uojBuapao— ¡buiuib^!\n•aapuaosap oziq ¿i as mv 'SBixBjnuí sbi * 9Aan ai as A aqooo un b Jiqns oziq ax as\n'bsbo ns ua opBjsaaav •ijjnaaag soijbo :aopBz;uB3ao un anj buiijoja Baauíiad Bg,,\n:ouipnBR\n•q ooBq ujanx ^p bzubjbui Bjsa ap anb ojBiaa xa 'oxduiata ouioo souiBaA (I)\n\nm '(T) uijnj, ua (Buio^; ajqos BqoiB]/\\[ bx ap sandsap sasaui\nsop) ^^6T 9P ^^quiaxoip x^p soiposida saaoj;B sox ap tu '^fiq ns ap\nBiauasajd ua o^januí soub 89 ^p ofaiA un sax^no sbx a-^^a 'sBuosaad\naAanu uojaiaaaad anb bx ua (i6I oixnC) BpBJXSBaao^; ap bzub^bui\nbx ap tu 'sanbuB^ sop k sojautqBJBa sox '^ija^uBjuí bx 'XBa^; Bip\n-jBn^) bx aod sopBpxBdsai sbxstosbj jod ouBipaj^ uBg ap ouxxuajoxj\noixiBq xap uqiDBdnoo bx ap 'Biauasa ua 'o^ui^stp sa ou 'bixiuibj ns\nap bxsia bx b o^januí ¿L sbxsidsbj uaia ap sbui jod aqaou ap bsbo ns\nua opbxx^sb 'bjbouIcI ap souisaduiBO ap jopBziuB^io xap o^BuisasB\nXa •opuBzixaxuis souiB;sa anb osaoojd xa ua xBoipBj oiquiBo un^uiu\nbojbui ou sand 'x^^oionxixsui Bijo^siq bx ua oxqs BiouB^joduit Bjap\n-BpiaA auai^ anb '^Buio^; axqos BqojB]/\\[,, bx ap sandsap a^jBd ua\n'sa^iB a^JBd ua ÉBapxB sbj^ BapxB 'pBpnxo sbj^ p^pnio 'btxb^x opuB^\n-sinbuoo uoaanj isy 'opigaxa oouBxq x9 a^qos ojauínu ubjS ua\n^\n\n�asesinato de Matteotti, que, llevado a cabo por orden de Mussolini dos años después, se convirtió en un símbolo-resumen de la\nmetodología fascista. La supresión violenta del diputado socialdemócrata José Di Vagno, en la provincia de Bari en setiembre\nde 1921, no difiere substancialmente de la del candidato socia\nlista Antonio Piccinini, llevada a cabo en Reggio Emilia, en fe\nbrero de 1924, ni de la de Gaetano Pilati, que tuvo lugar en\nFlorencia en octubre de 1925: el partido dueño ilegal de la calle y\nel gobierno de partido (que se encaminaba por esa vía a ser\ngobierno de partido único) se comportaban igual.\nEntre uno y otro de estos ejemplos elegidos al azar, el mar\ntilleo de la violencia fría, de la crueldad empleada en sí misma\ncomo instrumento de intimidación, ha tenido una continuidad\naterradora. Mientras existieron penosamente, entre un secuestro\npor las autoridades y un incendio por los Camisas negras, algunos\ndiarios y periódicos independientes, en cada uno de sus números\nse daba noticia, no de uno, sino de numerosos casos de violencias\ndel mismo tipo.\nLa fecha que marca la legalización más o menos completa\nde la acción fascista no es la de la toma del poder, sino el 3 de\nenero de 1925, día en que Mussolini pronunció el decisivo discur\nso en que asumía la responsabilidad del asesinato de Matteotti y\nlí^los demás episodios de la misma clase que habían jalonado\nsu marcha hacia el poder absoluto. Es la fecha de nacimiento\ndel totalitarismo, cuyo proceso formátivo, sin embargo, requirió\naún cierto tiempo.' El hecho de que la violencia adquiriera un\ncarácter legal y fuera ejercida por la Milicia Voluntaria para la\nSeguridad Nacional, incorporada a la fuerza pública y equiparada\nal ejército, o, en terreno jurídico, por un Tribunal Especial, no la\nhizo disminuir en forma sensible, mientras no fueron creados\ntodos los resortes de un contralor capilar de la vida nacional,\ndesde el cierre de las fronteras al restablecimiento de la pena de\nmuerte, desde la nueva Constitución que abolía el sistema re\npresentativo y reducía las elecciones a la ratificación de una\nlista única elaborada por las altas jerarquías del Partido iden\ntificado con el Estado, hasta el contralor de la economía (con\ntendencia a la nacionalización) a través de las Corporaciones y\ndel Instituto de Reconstrucción Industrial.\n^Con todas estas medidas y muchísimas más —que requeri\nrían otro estudio, sobre el \"Totalitarismo fascista\" (la palabra\nes invento de Mussolini)— comienza un segundo período de la\nhistoria del fascismo, período en que la definición clasista del\nfenómeno entra en crisis, como veremos. Pero, cada vez que acon\ntecimientos internos o externos sacudieron poco o mucho las bases\ndel régimen (guerra de Etiopía, guerra de España, conflictos con\nla Iglesia, vicisitudes de la segunda guerra mundial, república de\nSaló), la violencia de los camisas negras volvió a desencadenarse\nsobre Italia con los caracteres ya tradicionales de sadismo frío,\n\n14\n\n�C9ZS0L\n\"0^61 'sioiba 'siJBci •shbti ua aiTAts eu^nS ap sub xis : niuaKr\nA 6S6T 'P-ibuiiubo 'sijb^ ajspsej maii^j bt ^uitujaAies oue^aeo ^ouipnes ^p\nopeuoiauaui ojqii xap seuiapB 'asuB3A 'sc^uaiuiiAoui soj;o ua anb leiuauíEpunj sbui\noqanuí sa 'ouisiasBj xa ua 'anb 'o^aadsB asa ap Bajaos asjBjuauínaop BjBd (I)\n\nBjauBui n • • • so;dapB sox ap bsbui bx aiqos jod sbui zaA BpBo Bq\nas ajaf 13\"'' so;iui jaua; b pzuauíoa Á. ' • • upisiui Bun ouis\na^uauía^duiis ou b^ 'Binqu^B as ouisidsb^ ^a aj jas\nb isbo BqBgan ^nb 'Bjqo Bidojd ns ua so^dapB soi ap bzubijuoo\nBun puB as 'BuqdíDSip A p^piun puB^ as [ouisiosbj\nsouisiiu is m uvsaidxa anb soipat[ j^ajo ap japod \\a uauai^ 'osbd\nopo^ ua ^A uppBuiJoj ua sBapi 'opnuaui b 'uos sc^uaiun^uas A\nsauoisBd anb uojBpiAp A BpiA ts\\ uoa Bijosopj bj uojaipunjuoa\nSBiSopapi ap sajo^anj^suoa sapq^q so^sa 'sap^ns saiopBuozBj so^\n-s^ -BuiBjgojd un sa ou 'opBuiuua^pui ub; b;siosbj BuiBjgojd p\nanb jbuijijb ap uBsao ou soiJBSjaApB sng \"siBd ^ap a;uB;joduii\nsbui BpBziuBgjo Bzjanj b^ sa b;siosb3 op^jB^j p '^^61 U3,\n:aaouooai o^ isb (fa^spsü/ %ua\\xi\n-acinow np 9jlw^si}J,, opBpa ^A ojqq ^a ua fad20^ ouiipovoi^\n•nBauíqo^) ap\napuoo ^a 'ibuij \\e 'A aj;siB]/\\[ aQ 'axi^ua^) ap saABj; b xagan 'saiuBf\nm^ÍIlíiW 'iU^ABiqDB]^ 'ix^auíjB]/^ 'oizunuuVíQ ^P saABj; b aqasz;aijvj;\n'^ajos a;uauiBAisaons opis uB^Bq so;oaxipajd sajo;nB sns anb\nfsauoigaj sbx o so;uauioui sox ungas oaixppD o opiajosap opis\nanb ízaA bj;o ouBoixqndaj oganx 'ooinbjBuoui oganx '\nopis B^Bq oiustdsbj \\^ anb oqonuí B^oduii ou anb a;uapiAa\n\nOI^ISI^VH A\n:viooioaai vmíi aa vDsaa\nAI\n\nx sp\nap a;uauBuuad ox ogjsquia uis jingui;sip anb ^ÍBq 'jBgnx un o jo;\n-oas un 'o;uauioui un BJBd SBjapa;BA s^po; 'saxBiojBd sauoipiuijap\nSB;sa aj;ua 'sBa^sjjapBjBO SB;sa aj;ua 'saoipui so;sa aj;u^\n-.- •SBiJo;axpBj;uoo opnuaui b A SB;ui;sip sauoiaiuijap ua o;ub; o;\nJ0(j ^ saaipui ua sodij sbui so; uojanj oujaiqc^g ap soub sojauíijd\nso; aP Ia ^ Buio^; ajqos BqajB^\\[ bx b joija;uB opoijad [^\n•SBpunjojd SBsnBO sns SBpBuopBxaj a;uauiBiJBS\n-aaau jB;sa uaqap Buix^n B;sa uoa anb a;uapiAa uaiquiB; sa ojad\nÍBiDuaxoiA ap x^p^dsa asBxa Bsa b upioiuijap ns Jianpaj Bpand as\nanb BJBd BiouB;joduii BpBtsBuiap auai; B;spsBj ouauípuaj xa\n'(l) SBUBUI3XB • -g SBX aP U9P\nA oxduiafa x^ ^od soduiai; souii^n sox ua opBn;uaaB\n\n�de hablar era una acción, puesto que se apoderaba del alma de\nsus oyentes y sabía levantarla hasta ese estado emotivo que está\ncerca de la acción, que es sinónimo de acción. Renegaba de la\nelocuencia \"vacía, palabrera, insubstancial\" de los demócratas,\npara atenerse a una oratoria fascista por excelencia, es decir des\nnuda, áspera, franca y dura: nunca se detenía en detalles, no\nseguía la crónica diaria, sino que evocaba visiones, indicaba un\ncamino... Mantenía en sus adeptos la psicología militar... En\nlugar de discusiones: creer, combatir, obedecer. Difundía alrede\ndor de él una especie de intolerancia, casi de desprecio, por los\nhombres demasiado sabios, demasiado inteligentes...\" (pp. 87-91passim.) En páginas anteriores, G. Volpe había hecho mención\ndel espíritu individualista de Mussolini, que le hacía considerar a\nlas masas con cierto desdén.\nEn otras palabras, no hay en el fascismo más ideología que\nvun vitalismo bastante vago (la vida no es teoría), que llega a\nidentificarse, a nivel periodístico, con un \"historicismo\" que no\nes más que la divinización del hecho consumado. Un partido\nmilitarmente organizado, que no tiene programa, sino mitos, no\nves y no puede ser más que un instrumento de poder. Volpe lo\nsiente, pero no lo dice. Se lo hace decir al mismo Duce, citando\nsu artículo Relativismo y Fascismo, publicado en el Popólo d'Italia del 22 de Noviembre de 1921, en el que se menciona a Nietzsche y a su \"Wille zur Macht\" para afirmar que \"el Fascismo es\nla más formidable creación de una voluntad de poder individual\ny nacional\" (ídem, p. 91).\nf\nAquí nos acercamos al fondo del asunto: voluntad de poder^\n^individual y nacional.\nIndividual, sí: Mussolini se consideraba una encarnación del\nPríncipe de Machiavelli y, como tal, se sentía \"por encima del\nbien y del mal\". Nacional, ya es distinto.^ Si hay un fenómeno\ninternacional, éste es el fascismo, que, en Italia, para mantenerse\ncomo partido, entregó la península a Hitler (como hicieron por\notra parte, los fascistas de los demás países europeos: Austria,\nFrancia, Hungría, Rumania, Yugoslavia, Checoslovaquia, Norue\nga, etc.). Hemos visto que, en el primer período, su carácter más\nvisible es más bien la defensa del capitalismo, que sólo en su\n^erficie es fácil de conciliar con la \"defensa de la patria\"., Y\nsin embargo, en todas partes, el fascismo, no solamente logró pre\nsentarse como la expresión más cabal de la pasión nacional agre\nsiva y resentida, sino que también consiguió utilizar a grandes\ncontingentes juveniles, fáciles de entusiasmar con esa vaga vo\nluntad colectiva de poder que es el nacionalismo, visto y expe\nrimentado en las plazas como afirmación activa, rodeado por un\nhalo de poesía épica, de gloria, de voluptuosa violencia.\nEn Italia, el movimiento fascista, sacrificando algunas de sus\nconsignas más audaces, se fusionó, antes de llegar al poder, o,\nmejor, para llegar*a^ poder, con el viejo y conservador Partido\n\n16\n\n�¿I\n\nodi^ ap BpBzipSai BpuapiA Bun 's^ppsodsap sasBp sbi\n'uBjpad oaad '({<ouisijaqii,, Bjq^pd bj '^ipn ua 'ajaipjd as\n'ogjBquia uis 'anb p BJBd) oaiuipuoaa p 'oiapapA souaui opipas\nns ua ops 4<ouisipjaqq,, ouiuija^ ongiquiB p UBqBsn sand 'sapn^\n-ipB SBquiB UBqB^odB k uBi^Bduioo B^ip^TdBD Bisangjnq bi ap\nSBZjanj SBt 'opBi ns jo^ 'BqBoijipapT as 'a^jBd Bjp jod anb p\nuoa 'BpxpposipB n^ujdsa ns anb unB ppuasa sbui asjBpAaj jod\npq^oB oai^BJ0ouiapi^uB & XBjaqxppB n^uídsa ns oja^ -soubui sns\nua Bjuod ouBqB^i ouisip^idBO \\^p B^ippostpB uppa^aj b^ anb\nBpua^od ubj ^\\ 'opi^jBd ap oipo ns ap opiAias p 'tsb jBqoaA\n-oadB opuaipnd 'BpBAijd Bsajduia bj ap Á p^id^o pp sopBiapuBqB\nuojaipis as 'ouisipposipB oai^ua;nB ns ap aiquiou ua 'Bip^j ua\n^^61 ua J^pod \\3 jBiucq p 'sBppsBj souistui so^ anb souiaqBS\n•oaiuipuoaa apauíBjaui\n'puoptpBj^ opBaijiuBis ns ua opipua^ua ouisip^xdBD p jBAjasuoa\nb Bpuapua^ b^ jpap sa 'B^xp^idBa ouistsbp p pBpipunjoad ua\nUBSBqaj anb saoiBi SBsa ^ouispsBj-pBu pp SBpunjojd sbui saaiBj sb^;\nuoo a^uauíBuiipi SBpBZBpa uB^sa 'oxpo Á. BipiAua ap 'puopBjji o\n-ap ospduii uos anb 'BppBj b^ á B^sipuopBU b^ 'sauoisBd SBquiB\nOJ8d \"(296T aP ^^qm^í^ip ^p Z I3P soxiBip so^ ap Bpipu) sajp\n-uo^ ua apauía^uapaj ppip anb Bpuaiajuoo Bun ua ^jjais p^j\n-si 'pxpuni\\[ oipn^ osajSuo^ pp apapisaid p 'Buip^ Baijauív -^\nBiiapj^ui ua pnpB ouispBuoau p BJBd souaui oí jod 'ppouooaj\noí isy 'iuipssni\\[ ap soubui sbi ua oubuioj ouaduiT p o uppBu bi\nouioa 'o^uauínj^sui aiduiis un ^ja^íH 8P soubui sbi ua <3nJ ouisi^\n-luiasiiuB p uaiquiBj^ \"BjqBpd bi ap oaijBjoa opxpas p ua ps^)\n-jaAiun sbui 'ouispBJ p 'BjapuBq ouioo pAjasuoo ogjBquia uis anb /\n'ouisipuopBu pp opaoB p opuBZBídsap 'opunuí p A Bij^Bd bi aj^\n-ua a^uand p pjpooua 'BqBtios iuipssn]/\\[ anb opaduii p 'Bjauíip\nbuijoj ua anbunB 'opTnipuoa B^Bq anb ouispsBj ooxun p sa anb '\n^ouispBu p opg -BjapBpjaA Bpuasa ns uoa BpBuopBpi BjauBiu bu^\n-np ap 'sBzjanj-SBapi sns ap aiuB^oduii sbui bi jas aoajBd ojad\n'ouispsBj pp Bpuasa bi jini^suoo ap oqanuí Bpip 'sand 'ouisip^\n-opBu i'a 'SBisipuopBu suBgop soCaiA soi Jpip^sa b uaApnA bjj\n-an^-^od ap SB^psBj-oau sapjq soi 'dJBquia uis j^ 'sooipijpd\nsapapi ua a^^d ua BqBjídsut as anb BpBuiJB Bpuaisxsaj Bun b\nasjBpaijua Bjaiqap A {puopBuipB,, ouiod zaA ns b op^uas Bjanj\nouispsBj p anb BJBd BUBuiap uppBdnao bi jBgan anb oAn^\n•<{puopBu,, ouo^ p jBoxjisuaiui b A Booda Bjauípd bi ap\nouispsBj pp <(ouBipjos,, ouo^ p jB^iiqap b uoja^Cnqijpoo so^uaui\n-ap sopa sopojL -auini^ b oizunuuv4a aP uppipadxa bi ap soij\n-Buoiai-xa soi ^P 'saiuaipquioo-xa soi 3P '^W118,, soi 3P soqonuí\nb asiBJodjooui opBjgoi BiqBq a;uauuoijaiuB ouioa '\n\n�V\nTOTALITARISMO Y VOLUNTAD DE PODER\nITALIA Y ALEMANIA\nEso se vio claramente a raíz de la crisis económica que las\ntentativas deflacionarias del régimen provocaron a partir de 1926,\nanticipando así, en la península, la gran crisis mundial de 1929.\nNo se puede decir, naturalmente, en qué proporción los aprietos\ndel gobierno fascista en este terreno contribuyeron al proceso que\nllevó al régimen a hacerse y autodefinirse totalitario. Vimos an\ntes que la reacción popular producida por el asesinato de Matteotti había sido, ya a principio del año 1925, un factor determinante\nen el mismo sentido. Pero es indudable que ese proceso se acen\ntuó, especialmente en terreno económico, bajo la presión de la\ncrisis del sistema de precios y salarios, que, al adquirir carácter\nmundial, contribuyó a su vez a la expansión del fascismo. El\nnacismo alemán tiene en ese momento su punto de partida cro\nnológico; y eso explica algunas de sus particularidades diferen\nciales, por ejemplo, sus consignas anticapitalistas, que no impi\ndieron el apoyo que le otorgó el gran capital, no sólo alemán,\nsino internacional.\nEl fascismo alemán, pues, con el nombre significativo de na\ncionalsocialismo, repitió la experiencia italiana en una atmósfera\nbien distinta: un poderoso ejército derrotado y humillado, un\ncapitalismo acostumbrado a dominar mercados y reducido a la\nquiebra por el pánico internacional y la presión interna que\nse sumaban a las consecuencias de la derrota, el complejo de\ninferioridad que esta última había hecho nacer en las clases\ndominantes y que se agregaba a su tradicional complejo de supe\nrioridad agudizándolo, la desocupación... La república de Weimar había sido una frustración y había demorado el proceso;\nmientras tanto la revolución rusa se había estabilizado en un\nplano absolutista y, en todas partes, los partidos comunistas, que\nhabían crecido al lado de los enormes y burocratizados partidos\nsocialistas, adquirían un inédito carácter estratégico.\nTodas estas nuevas realidades, nucleadas por las sobrevi\nvencias de un gigantesco aparato militar, desarticulado e intoxi\ncado por la g\"uerra perdida y una revolución a medias, pero no\ndestruido, le dieron al nacismo sus caracteres típicos que lo di\nferencian, en superficie, del fascismo italiano.\nA pesar de estas diferencias, la naturaleza profunda de los\ndos fenómenos es la misma: ella consiste en la voluntad de poder\nde fuerzas sociales que habían dominado por mucho tiempo y se\nsentían amenazadas de muerte. No teniendo ya resortes propios\nen una sociedad dislocada por la guerra y en proceso de trans\nformación rápida, desordenada y violenta, estos grupos recurren\n\n18\n\n�61\nua asopuBj;uooua une 'oun;;n apa uE;ua;ap anb so; sopo; anb\nA japod ap so;uaumj;suT so;ub; aj;ua oun anb sbui sa ou upponp\n-ojd b; ap jopas un ap jo;bj;uoo ;a anb jpap opxpod Bjajqnq\nas '^oq ouioo jaÁB 'ojag \"soubui sns ua ;Baj japod ;a UBTua; upp\n-anpojd ap soipaui so^ ap souanp so; anb jlbA^ o;jap Bja 'sBauq\nsapuBj^ se; ua 'ouioo 's^aui; sapuBj se; ua '^oq 'o;jap sa o;sg\n•;Eaj pEpaidojd e; e osaaoE uauaj; 'Booda Bj;sanu ua 'anb so; mos\n;B;xdEO ;ap souanp so; ou A uppBziuB^jo e; ap sooraaa; so; anb\nopuEAiasqo —;Buop;pBj; b; sa anb— Bjauíud e; e\nEpun,as E;sa jpnpaj ajainb '(CsdJLoiDdxip so\\ ap upian\\oaax\nojqi; ns ua 'uiEqujng \"a^Ea e; ap ajquioq ;ap e;sta e; e b;;es '\n-apos b; ap sa;uEjga;ux SEuiap so; sopo; A uppE;aj ap EpiA e; ua\naAE;o-so;sand so; uEdnao anb so; aj;ua a;uaui;Ejn;Eu aoa;qB;sa as\nanb 'ej;o e; '(ÁEn^njfi ;a auai; anb EiiEqsEjEdixuas EpBjaojnq ap\nafE;uaojod ;a ua asasuaid) SEiJoSapa SEquiE e 'Bpxpaui Bun;E\nua 'aoauapad u9pE;qod b; ap eijo^Íeui e; anb o;sand 'jao^q ap ;p\n-ijxp sa sopE;o;dxa A sajopE;o;dxa aj;ua upisiAip e; SBj;uax;\\[\n•oje;o A a;duiis seui oqanuí aA;anA as opo;\n'japod ap opEJ ;a ua ouis EpiA ap ;aAiu ;a ua ou 'souiESEq sou\n'uppEuiuiTJDsip E;sa EJEd 'ig 'sasEp ua sajquioq so; ap BDijpa;\nuqísiAip e; EJEd Ezi;i;n as anb o;ja;Tja ;a jEqduis uis 'Eooda\nEj;sanu ap so;ua;uipa;uooE sapuEjg so; ap ounguiu e tu 'ouisp\n-sbj ;e opuoj ouisiui ns E;sEq japua;ua Epand a^ anb oaja o;^\n•(osEd un o;os ojad 'soj;o soqonuí ap\nA 'Ednooajd sou anb Eiua;qojd ;ap uqpn;os e; Ep^q osEd uanq un\nop^p Eq as 'jaasod ap etsub a;dxuis e; ouioo 'ajquioq ;ap BAipgau\no EAiqsod pEpiAipE b; EJEd 'a;uE;joduii ue; o;nuij;sa un sa <jBp\n-os oix;sajd,, ;a jeaj^suoo o jaua;qo ap oasap ;a anb ap ^api E;sa\nuo^) •oiJo;EuiuiiJosip oijaqja ouioa *E;uaj e; ap opE; ;e B;uana ua\njaua; e apuai; as EJoqE anb jo;oej oj;o ;a sa anb '<{oii;sajd,, ;e\nsa;uajaqui saja;aEJEa so; uaxquiE; opuBSBqaj A ooxuiquooa a;uaiu\n-EATsnpxa ou opi;uas un appusp ';Epos assp ap ouistui o;daouoo\n;a o;e jEDTjxpoui anb EiqEq 'b;stsep ouauípuaj ouioo ouispsEj\n;e opuaiurjap Jin^as EJEd 'anb oje;d ota as o;uauioui asa ug\n•seot;\n-;;od a;uaui;Epuasa seuije uej3 soDTuipuoaa saposaj so; anb ;a\nEJEd 'otue un e opEj;uooua uEjqEq 'sotjeots A sajoppjas opuEosnq\n'anb —^t;b;i ua op;qEq EjqEq so; so;ue oood ouioo— EraEuia;v\nua oqnq uass^qj^ soqanuí 'sEpuauadxa sEjauíjjd se; ap sandsap\n'ojad 'so;ua|uiTAOui soquiE ap uppEpuBUTj e; e uoja^nqTj;uoa A\n'tsb uoja^aja o; opunuí ;a opo; ap SE;sqE;TdEO so^ -o;uauinj;suT\na;dui;s un soueui sns ua op;s uE^Eq '86I 3P J;;jEd e ouispsEj ;a\no 'ouispEu ;a anb jpap apand as ou 'sjEd un ap EDTuipuoaa EpjA\ne; ap a;uEUTuija;ap jo;oej o;ue; o; jod A upponpojd ap soTpaui\nso; ap ETJE;a;dojd EpEATjd Esajduia e; jod Epra;jap E;sa e;st;e;\n-;dBo asE;o e; ts 'o;oaja ug 'sasEp ou A sa;Epos SEZjanj aC;Q\n#so;dapE asjEaCuEJ\nEJEd ;EuopEjj; o; e uajjnoaj 'sojjESjaApE sns ej;uoo jojja; ;e\n\n�permanente conflicto recíproco, están ligados por una fundamen\ntal solidaridad, que se hace consciente en los momentos en que\nel resto del conjunto social, que el fascismo llamaba \"masa amor\nfa\", se vuelve peligroso para ellos.\nSe ha afirmado muchas veces en estos últimos tiempos que\nel estado contemporáneo, con todas sus atribuciones correspon\ndientes a organismos ramificados, es en sí una clase social. Y esto\nes cierto, no sólo en los regímenes totalitarios, sino también en\nlos plutodemocráticos, en los cuales, sin embargo, para que la\ndefinición de la clase dominante sea completa, hay que incluir\nen ella, al lado de los equipos dirigentes de la administración pú\nblica (ejército y policía inclusive), a los de las empresas privadas,\nde los partidos, iglesias, sindicatos, instituciones deportivas, etc.\nLa discusión que tuvo lugar, hace dos o tres años, en Inglaterra,\nFrancia e Italia, acerca de la importancia política de los \"apara\ntos\" de los grandes partidos y del influjo que ejercen en sus res\npectivas líneas de acción, es particularmente esclarecedora para\nnuestro tema, pues nos hace ver bajo una nueva luz la constante\nhistórica del \"conservad^rismo\" y nos explica mejor esa definición\ndel fascismo como \"contrarrevolución preventiva\", que va a ser\npara nosotros, al final, su única definición valedera.\nYa dije que, al principio, el fascismo fue interpretado y se\nsintió a sí mismo como un movimiento de defensa de la clase eco\nnómicamente privilegiada. La crisis económica de 1929 —que se\nanticipó en Italia, como vimos— reveló en él y en el nacismo\nalemán que a raíz de esa crisis llegó al poder, un carácter pro\nfundo más general, del que la defensa del privilegio económico\nno era más que un aspecto y que se resume en el título de la re\nvista teórica del fascismo italiano: Jerarquía.\nContra la tradición democrático-liberal que tuvo su afirma\nción más enérgica en la Revolución Francesa, el fascismo se hace\nel abanderado del principio de autoridad; su clasismo y su con\nservadurismo son más políticos que económicos y están dirigidos\na defender posiciones, más que posesiones. A través del fascismo\nde la segunda época y del nacismo, el capitalismo privado se en\ncaminaba a transformarse en un capitalismo de estado, en manos\nde la misma clase dirigente en cuyo provecho se había llevado a\ncabo la guerra del 14, resignada a burocratizarse a un elevado ni\nvel, es decir a dejarse absorber por el \"aparato\" del partido único,\nsalido en gran parte de sus propios cuadros y transformado en el\nesqueleto mismo del estado.\nComo siempre sucede al estudiar un proceso histórico, esta\nevolución posterior del naci-fascismo —truncada, acaso solo apa\nrentemente, por la derrota de 1945— nos ayuda a ver mejor sus\ncomienzos. Ese desesperado conservadurismo, agudizado por el\nmiedo a perderlo todo y por el desprecio a las \"masas amorfas\ne incultas\", debía darle a la violencia fascista ese carácter frío\ne inhumano que aún nos sobrecoge en el recuerdo y que volvemos\n\n20\n\n�IZ\nanb opap sa) A^i ^a jod opBuiBjj; ^nj anb ouis 'uqpnpA\n-aj Bunguiu oqBo b qAan ni 'oujaiqo^ un^ura qa^oA ou Tuipssnji\\[\n•sasaja^n sns b Bipuodsaj anb oujaiqoS un ap {<uapjo pp sbz\n-janj,, sbj jod a^auíBuipapuBp souaui o sbui SBpigapjd A SBjp jod\nSBpBpuBuij uBja SBgpnq sb^ apauíB^aij^uBS UBiduioj anb sb%\n-siosbj sBpuBq sbj A japod p UBq^papp anb sbj UBja sBpBiSapA\n-ud a^auíBoiuiquooa sasBp sbj BdBp BjauíiJd b\\ ua anb bA 'opajj\n-oo Bjanj ou 'ouispsBj p jod opB^asajd Buiapoíd pp 'ooxuiquooa\nua 'oAi^iuiiad oa^B^d p anb jpap ajainb ou opg;\n\nva\nIA\n•Bidoad pB^un[OA uoo sonpiAipui ap sop\n-bztub^jo so^unCuoo ouioo ouis 'sbsbui ouioo ou '68-9861 oiuau^ p\nua A fQi ua 'snppsBj SBzianj sbj; b apajj 'uojBnpB \"X'N\"O\nb\\ ouioo *x*O'xi ^i o^ub^ apuop 'BUBds^ ua 'oiquiBo ua 'ofnp\n-ojd as oj^ 'opbzubab sbui i^p BqB^sa sopi^Bd so| ap A sapoipuxs\nsouisiub3jo so^ ap ^uqpBoijisBui,, ap osaoojd p anbaod 'opadsaj\napa b Bip^j ap p anb ooidi^ sbui sa BiuBuiatv aP OSBD 13\n•SBinbjBjaC sb^ ap Bsuajap b\\ ua BqBuaduiasap ouispsBj p anb\npd^d pp o^aiuipouooaj ojnosqo \\b jod A japod p jBAjasuoo ap\noasap ns jod uaxquiB; opnuaui b ouis 'oCip as ouioo 'sapaguip sns\nap BipjBqoo A pBpqiqap jod ajduiais ou osbob 'bububui b\\ b aqoou\nBI 9P ^psJBJodjooui b uojBSBd saoaA b A ouispsBj \\b uojai^sisai\nsouaui anb so]; uojanj 'opjBdB ua Bpi^ija bijouiui Bun BqBuiuiop\nA UBioajBdBsap BAippiui ns A onpiAipui p apuop 'sopBzipjoojnq\nsbui SB^sippos sopi^Bd so^ A sopoipuis so^ 'a^atuBSjaAuj\n'jLi^vqwoo '¿^oapdqo 'jiaajiD : SBUBip^ sapajBd st\\ SBpo^. ap jbjj\n-oq unB opinSasuoo uBq ou BJjang b\\ b sajoija^sod sozjanjsa soj\nanb buSisuoo b^ sa íojauínu ns jod a^auíB^snf oso japod\n-sui un sa anb 'BauaSouioq bsbui Bun ap uqpipuoo B[ ua\n-ubui b BpBuipap buStsuoo Bun 'p jod opipuios 'ouBip^ opand\n1& osnduii ouispsBj p ^ojauínu pp B^sipua^Bui uqpBzuopA b^\n'tBUOpipBJ^. BpBJOOUiap B^ B OUIOO SBpippOS SOpipBtJ SO]; B O^UB^\n'opBqoojdaj sapaqBq ap sandsap 'o^oaja ug •B^sip^idBo opijauaq\np 'uBqBZBuauíB ouioo 'jBZBuatuB jod anb 'Bpipua^xa sbui zaA Bp\n-bo Bjajqo ^p^ip,, ^un ap BpuapuooopiB A uqpBuuojo^B ap sou\n-Bi^iq jas jod sbui 'bubs uoo sopanuí A sopingasjad sapB^ipui sns\nb uojaiA A oganj p jod sopmjpap uojanj SBAipjadooo sb^ ^\n-ndod soaua^B so{ ^sopoipuis so^ *ouispsBj pp s^abj^ b\nasBp b^ ap BuiBjgojd p anj asa 'sbsbui jas ap jBfap BjBd ouiuibo\np {<sbsbui,, sb^ b sappuBjjao japod p b^soo Bpo^ b jauapy;\n'sooipq-^sod sapjq\nsoAanu sns ua A SBpuaAtAajqos sns ua o^Bdsa uoo jBj^uooua b\n\n�las violencias de los Camisas negras en todo el país, pero sin nin\ngún estado de necesidad) para encabezar el ministerio. Y el poder\nle fue entregado para que defendiera los valores tradicionales:\npatria, propiedad, orden, familia, religión, jerarquía, contra la\nchusma que, aprovechando a la vez las oportunidades que ofre\ncía una democracia aún tímida y el terror que la revolución rusa\ndifundía entre los privilegiados, marchaba (o creía hacerlo) ha\ncia la conquista de una igualdad auténtica, no sólo jurídica, sino\neconómica, social, cultural. En ese entonces todos pensábamos que\nel acento estaba puesto en lo económico; hoy, evocando, después\nde cuarenta años, mis recuerdos de niña, veo clara la importan\ncia que tenía, no sólo para sus protagonistas, sino también para\nsus alarmados observadores, el espectáculo de esas bibliotecas noc\nturnas municipales, llenas de obreros discutidores y estudiosos,\nque leían libros de historia, de sociología, a veces de filosofía, con\nla intención de capacitarse, no para abandonar el trabajo ma\nnual, sino para realizarlo mejor y, además, para expresarse a sí\nmismos y entablar el diálogo con ventaja. Ese tipo de ascenso\nsocial daba miedo e infundía odio: un miedo y un odio parecido\nal que experimentan las minorías blancas por las mayorías ne\ngras en ciertos estados de origen colonial. La hostilidad racial,\nfácil de despertar en un plano irracional en individuos y grupos\ndébiles que sufren complejos de inferioridad, es, en sus manifes\ntaciones masivas, un simple disfraz del miedo a la igualdad, del\nmiedo a perder posiciones \"de poder\". En el fondo a la desigual\ndad y al poder se reduce, muchas veces, el \"prestigio social\", por\nlo menos como ilusión.\nAhora, que hemos asistido al ciclo completo, cerrado por la\nderrota en la guerra, sabemos que fascismo y nacismo estaban\nen el camino que lleva al capitalismo de estado a través de un\nabsolutismo total, basado en la fuerza pública y el contralor dé la\neconomía, pero extendido a todos los demás terrenos: el cultural,\nel deportivo, el de la distribución geográfica o laboral de la po\nblación, el biológico, etc. Más difícil, por tratarse de un terreno\nya sólidamente ocupado, se reveló el absolutismo religioso, que\ndio lugar a una tensión de carácter permanente en lo profundo\ny a toda una problemática conflictual de la que, en 1945, no se\nvislumbraba ninguna solución, ni siquiera teórica. El fascismo ita\nliano trató de emplear la iglesia católica como instrumento y lo\nconsiguió sólo transitoriamente y a un precio muy elevado; el\nnacismo se esforzó por crear una religión propia, en la que Sigfrido y la sangre germana desempeñaban un papel demasiado\n\ndel fenómeno por él no imparcialmente estudiado, aunque pasa\nsobre ese aspecto como sobre ascuas. Dice, por ejemplo, a propó\nsito de las elecciones de mayo de 1921, a las cuales el partido\nfascista se presentó formando bloque con las fuerzas conserva\ndoras tradicionales:\n\"La lucha electoral fue muy agitada. Muchas sedes sindica\nles fueron devastadas. El comité fascista central opuso a las vio\nlencias antifascistas la orden de ejercer represalias inmediatas\ne inexorables, aunque Mussolini dos meses antes había expresado\nsu deseo de una tregua. Mussolini tuvo entonces la impresión\nde que los fascistas habían rebasado el límite. En realidad, en\nlas provincias, los jóvenes de los Grupos de acción (en italiano\n\"Squadre d'azione\", de donde el nombre de \"squadristi\" para\nlos Camisas negras. 1. f.) estaban absorbidos por la lucha y, por\notra parte, se podía observar el influjo que sobre ellos ejercían\nciertos elementos de la sociedad, interesados en destruir para\nsiempre, no sólo el partido socialista, sino también la organización\n.económica que en él se apoyaba. Es claro que el abismo existente\nentre los fascistas por un lado y por otro los socialistas y la\nmisma Confederación General del Trabajo, no hizo sino ahon\ndarse.\" (p. p. 60-61.)\nSe trata, como es natural, de una visión de los hechos pre\nsentada muchos años después, cuando esos Grupos de acción ha\nbían sido legalizados, por un historiador conformista, cuya mayor\npreocupación era justificar, desde su propio punto de vista, al\njefe todopoderoso. En mayo de 1921, esos \"elementos de la so\nciedad interesados en destruir al partido socialista\" de los que el\nhistoriador Gioacchino Volpe habla un tanto al pasar, eran o\nparecían ser los verdaderos dueños de la situación: corrían con\nlos gastos y consideraban a los Grupos fascistas de acción como\ninstrumentos a su exclusivo servicio, empleándolos en incendiar\ncooperativas, que moderaban las ganancias (suculentas en una\npost-guerra \"normal\") del comercio privado, en destruir locales\nsindicales, en matar a organizadores obreros y en apalear a huel\nguistas.\nEste tipo de acción violenta, a menudo sádica, orientada contra las realizaciones de la clase obrera y contra los intelectuales,\nconsiderados de izquierda, constituía lo único concreto y materialmente visible del movimiento fascista, a través de sus conti\nnuos cambios de ideología. Y es aún allí, en esos hechos siniestros,\niluminados por toda la experiencia posterior, que hay que buscar\nhoy la substancia y la definición del fascismo.~\n\nvago para imponerse más allá del ámbito del terror; Franco, por\ntradicionalismo habsburgo-español, ensaya desde hace un cuarto\nde siglo, con algunos tropiezos, el camino de la adhesión a las\naltas jerarquías de la iglesia constituida; Perón, cuyo movimiento\njusticialista constituyó la experiencia más típica, aunque incom\npleta, de fascismo en nuestra América Latina, empezó como Fran-\n\n22\n\n21\n\n�C^ZS01\nua '^souBiunqui,, sbui oqonuí uos ÍCopBpa \\9,, jbajosuoo bjb<3 soti\n-Bsaoau ouioo Boiput ouijuaioxj oiJBjaioas p anb soipaui soj anb\nsouiajaA '^pABiqDB]^; ap adpuu^ 23 souiaapi ig •pBppnia zoaaj\nap ouiaijxa jainb[Bno b uBgaxx 'opBaio uBq sbuisiui SB^a ajuauqBi\n-aua anb ooipunC uapjo pp asopuaiAiis oxibaiosuoo ap saoBdBa\n-ui uajuais as A (ouiaiqo^ pp saABij b ou o uBziaCa ox anb) jap\n-od ^a uBjuajap anb sasBxa sb^ ap BiouaxoiA bx A ouisixBgaxx xa\n•opioaxqBpa ajuauqBgax ouiaiqoS un bjj\n-uoo asjBAaxqns ap bat^biotui bx opBuiox laqBq ap oqoaq jb B;sinb\n-ubjj oxuaiuiiAoui x^ ^p ox as ou ouioa 'upianxoAaj ap japBJBO Bp ax\nou '(f *d - opBxia ojqix) ^sbxstxbtoos sbsbui sbjjouib sb[ bj^uoo\nBJjanS bx ap Boiuaax bx k n^jTdsa xa,, —3(^xoa 3^ÍP ouioo— opBaxd\n-uia aaqBq \\^ '^ax bx ap oj^ap sopBjpBnoua unB so;ubd k sau\nA SBAixBjadooa A so^BDipuis Bjpoo 'pBpxxB^ax bx ap\njaqBq xa *soiJBSiaApB sns ap bx ua A Biauaiauoo Bidojd ns\nua 'upxonxoAajjBJXuoa 'o^uauíoui opo; ua 'ouis 'ajquiou asa a^uaui\n-XBTOTjo opiuinsB B^Bq anbunB 'uptonxoAai Bun anj Baunu oxustosbj\nXa 'BiiBuoianxoAaj BjajspuixB ua '6X6T u9 PPBN 'oxsouiBxidaxx\n•BjdoTx^ ua jtjoui b opBTA\n-ua anj A SBinbiBjaC sbx BJBd pBpisoj^xxad ns o^ojd ^nuí pxaA\n-aj anb ojad ^sa^ozTJoq soj^o ap Bjainbis Bioua;sxxa bx laoouoa\nuis uatuiiSaj x^p oj^uap sopioajo saxxuaAnC sodnjg b puisBisn^ua\nanb '^Bpjainbzi ap ouistosbj,, opbuibxx XB ^PTJ ^p^atJ bx pCap as\nB^sBq 'oíSaxiATjd xap upioBuuojsuBJx ssa bjb^ 'a^aanj opB^a xap sou\n-bui ua axqBaxBui A XP9P 'BpBi^axiAjjd axuauíx^uoiaipBJX asBxa bx ap\noíaipuaq ua ojad 'saauoxua ouioo axqapua ubx ppajBd Baunu anb\n'ouisixBxidBO xap opBAijd oxoadsB xa 'JBuiuiixa osbob A 'jBnua^B ap oas\n-ap \\b bxstosbj oujaxqoS x9 u9 ^a^pui 'x^TPunm ^oiuipuoDa stsijo bx\nap soub sox ua upiaB^iuii a;uapiAa Bsa ap ouisiur japBJBO xa\n•jaxxxH ^o^ oSanx opBSBqaj A opBzxxaxuis ^oui\n-sixnxosqB oidojd ns BqBziuB^jo ^¿X6I 9P 9Jqnpo ap umonxoAai bx\nap 'o^u^sip osaaojd un ap saABj^ b 'opi^jns osnj opB;sa [ap oxap\n-oui \\d ajqos 'anb ua o^uauíoui xa na 'uauíx^aj ns iuixossn]/\\[ opiuij\n-ap Bq ^ouisiJBxqBXOj,,, 'saxBxo^ sauoTanxos 'souajjax sox sopo^ ua k\n'oiaaad jainbxBna b 'uajainb as anb o^sand 'AIX sTnT 9P S0T U9\nBCoJJBqjBg ap soduiaix sox u9 9n^ sopnB sbui oqonuí saiapBJBD\n'ouiST;nxosqB ap odi^ oAanu apa ua 'BjoqB buio^ ojad\njapod opox b a^uajaqui sa 'a^jBd bj^o jod 'pB^inoijip\n•aXuauíBjaxua opinSasuoa Bq ox opBX un^uiu ua\nBjoqB B^SBq A soxJB^uBxdns ua Bjotuap oiad 'sasoip s^uiap sox ^\nBajB as opBziuTAip ajaf xa 'soxiui ap oiquiBD un jo^bui oqonuí\npBqnoTjip uoo ojad 'ao^q anb ox ap x^uotobj axuauía^uajBdB upio^o\n-ijipnC jainbxBno axuauíxioBj jauoduii apand ax as anb x^ 'oxioiafa\nns auaix b^ anb Bzianj Bun sa oiad ÍBiSoxoapt Bun ap Bosnq ua\njapod ap Bzjanj Bun sa ouistosbj xa oidpuxjd x^ anb souitCiq\n'SBIOUBJSUnOJTO SBX 9P\n'oquinj ap saoaA sbtjba o^anx piquiBO A 'Biuaxqoíd apa b ajuaij 'oo\n\n�el sentido técnico de la palabra, que los que se emplean para\nadquirirlo.\nEn la primera fase del fascismo, los dueños y aprovechadores de \"la empresa privada\" acostumbrados a controlar desde ella\nlo esencial del proceso histórico en curso, concibieron al fascismo\ncomo un arma para conservarla. La segunda etapa empieza-, cuan\ndo tal conservación aparece como imposible y la clase dirigente\nse resigna a cambios de estructura que le permitan conservar\nsu posición, aun a costa de utilizar instrumentos de poder dis\ntintos de la posesión de los medios de producción. El contralor\npolítico-burocrático de esos medios equivale —repito la cita de\nBurnham— en los niveles superiores, a la propiedad real. A esta\naltura del proceso, el totalitarismo nacifascista, la burocratización\nde un capitalismo en crisis alrededor del estado que absorbe sus\npérdidas y la cristalización del \"aparato\" del partido único (in\ncluyendo a los sindicatos oficiales) que tiene al estado en su poder,\nconvergen en la formación de una nueva clase, análoga a la que\nGilas más tarde nos había de describir en su libro, como la inevi\ntable consecuencia de la involución dictatorial del socialismo, es\ndecir de su identificación con el capitalismo de estado.\nPara captar, pues, los caracteres diferenciales del fascismo,\ndentro de ese proceso desencadenado por el hambre de poder que\nlleva al totalitarismo, hay que estudiarlo en su primera etapa,\ndurante la cual crea un estilo fácilmente reconocible, que se re\npite en casos análogos (falangismo, estalinismo, peronismo, OAS,\nmacchartysmo, Ku-Klux-Klan, brotes nacistoides y antisemitas,\netc.): esos carateres definitorios derivan todos de su impulso\nconservador, contrarrevolucionario antes de la revolución. Cruel\ndad, culto por el superhombre, desprecio por el hombre y su li\nbertad (y el desprecio es en este caso, como el odio que lo acom\npaña, un pobre disfraz de miedo), el horror como arma, son el\nfruto y el síntoma de un desesperado agarrarse a un pedestal que\nse desmorona. Se trata de grupos sociales que ya gastaron los\nideales que los llevaron al poder y se encuentran agotados espi\nritual y físicamente, como todos los sectores de población que\nhan ocupado posiciones de mando, en lo político o en lo económico,\ndurante muchas generaciones y, sobrecogidos por el pánico del de\nrrumbe, se encuentran vacíos de recursos que no sean los de la\nfuerza bestial. Entre el sadismo nacifascista y \"la dolce vita\" de\npost-guerra hay una continuidad. Y, si se quiere una prueba, léase\nesa primera terrible novela de Moravia, Gli indifjerenti, que, sin\nembargo, vuelca el fenómeno, generalizándolo, en el ambiente de\nuna media burguesía en proceso de degeneración, en la que hasta\nla indiferencia_moral no eg más jque ^onformismo.\nLos oropeles de la existencia parasitaria que llevan los \"In\ndiferentes\", aunque se basan, no en una riqueza real, sino en sus\napariencias, siguen siendo el signo exterior de una jerarquía. En\nese miedo de perderlos, y en las bajezas que de ese miedo deri-\n\n24\n\n�sz\nis ua BzuBijuoasap— sesnBD sbuisiui sbx b sopiqap 'anb\n'(BIOUajajUOD B\\ ap Op^i:}. \\B S3 X^) íf^íl^^ IDUIWUD V^O^V^,, B\\ U3\nEqEJXuoaua 'Epiaouoo sbui jas Biaajaúi anb opxxoj-Bpuajajuoa Bun\nua 'soduiB^ ougBAXBg anb sajapBJBa sox uos sopg 'jaoajBa aajo\nas anb sbx ap sapEpixBO sbx soxia ua opuB^Bqaj 'sajquioq ap pEpiu\n-gip ns a^n^xsuoa anb o| 'SBiuap sox,, uos 9n^ 'soiJESjaApB sox\nua opuaiJiq 'botsij BiouaxoiA bx ap ouaua^ x9 ua Bqanx BI ^Bnqs b\nBAaxx ^nb pEpijoijajuí ap o^uaiuiixuas un 'zaA bx b lJL ^japod xa\n-jasuoo ap opBjadsasap oasap un :osa sa oxustosbj xa 'ouanq ^\n\naa\n\n^VI3OS VlOOlOXVd\no^o^ oiv^si^sva aa\n\n-n soxBjBdB ap a^jBd jod 'oj^o jod saxxxns sbui 'opBx un jod\n-auag sbui sa^josaj sns áp oiuiuiop xap saABj; b 'pBpiuBranq bx ap\nboisij BpiA buisiui bx ja^auíoaduioo bjbcJ ouioo soCax ubx opBgaxx Bq as\n'sa^uBCauías sox 9P upioBziABxasa ouioo axuauíBuinbzaui aqxauoo as\nanb 'Biouaxodiuuio ap BAi^ua^ B^sa ua íoib¿ 'ajquioq xb jBuxuixxa\nuis opox X9P asjBuiuiixa apand ou ajquioq xap pBXJaqq Bq \"bzubj\n-adsa bx b B^jaiqB B^jand bx Bfap anb uppoxpBJXuoa bx B^sa 'xb^ oui\n-oa ajquioq xb a+uajaqui ouisiAixBxaa x^ BdBasa upiaiuijap jod anb\noxb BjBd 'souaui un ¿ sbui un ap pBpixiqísod B^sa ua ¿L í\nsbui jas ap oqoaq xa ^od ouisixnxosqu oCaiA xap Biouajajip as\njapod as^ 'oxiui un 'zaA bx b 'A 'oxuauínjxsui un anb sbui oood sa\n{{japBax,, \\b anb bx BJBd 'B^sBjEd axuauíBDiuipuooa 'btjbxijouiui\nBun ap a;jBd jod 'oxJBAjasuoo BJBd japod xa ítJBzixBxox,, ap\n-uax Bun sa anbjod a^uauíB^sn^ 'pBpiauaSouioq ajainbpB\nosaoojd xa 'sasBj sbuii^xp sns ua 'p^pixBaj u^ \"opBXJodxa ouiod osnj\noxubx 'ouisiuixBxsa xa uoa opBSBd Bq anb ox sa iouistosbj\nA BdB^a BpunSas bx ua jopBAiasuoo aAxanA as anb Á jBgnx Bp\nanb b oaiXBJDOjnq oxBjBdB xap BpixJBd ap o^und xa sa ^BjnpBxaxp bx\nb BAaxx 'upianxoAaj Bun ap oj^uap 'anb (oAixBioajdsap A bxsisbxo\nuaijo auaix buisiui BjqBXBd bx) {<sbsbui,, sbx jo(^ 'axuaiasuooui\nunB 'oíaajdsap asa anb uaiquiBx Jiaap anb ^Bq oja^\n-oAaj unguiu o;uaAui ox ou 'o;uaiuiBaxBdB un ap sandsap '\nua opBJXsiuiuins 'sbaisbui sisop ua jo^sbo ap a^xaoB xa\naXuauíxBngí jas uapand anbunB 'sBUBiunqui ubx uos 'is BJBd 'x\n-aua ua 'uBqanx ou anb 'oiquiBD ap SBZjanj sbx 9^U9UIIPÍJT(\nbxubSjeS bx Jod sopBxóa Biaua^isaj bx ap sajquioq sox 9P\nA SB^uax sa^anuí sbx 'buio[ ua ossbj, bia. ap SBjnpox. sbx 'BJJang\nBunqn bx ap oiuaiq ouiixxn x9 u9 BiuBiuaxv 9P -^ .?IBS 9P\n-ndaj bx ap oíaiAjas xb <(SBjgau sbsiuibo,, sox 9P\nXa 'Bidoix^ ap Bsajduia bx ap sa^uB b^ 'sopBiounuBajd uB^sa 'uba\n\n�mismo de cada uno de sus componentes, deseo de imponerse o\ndestacarse, como desquite, con cualquier medio, en un ambiente\nconsiderado \"superior\" y odiado como tal— llevan a una violencia\nde tipo morboso.\nHay en efecto todo un conjunto de fenómenos degenerativos\na los que la vida humana está permanentemente expuesta: el\ndesencadenamiento incontrolado de los instintos adolescentes, al\nque llamamos delincuencia infanto-juvenil, el desafío de anorma\nles (o que se creen tales) que se manifiesta a través de un culto\nextremado por una fuerza y una salud que ostentan —gracias al\ngrupo— pero individualmente no tienen, la psicosis de guerra,\nque se oculta bajo un frío arrojo, el desprecio por el otro hombre\n(de los \"niños bien\" por las masas, de los \"descamisados\" por los\n\"intelectuales\", de los blancos por los negros o viceversa, etc.).\nSe trata de distintas manifestaciones que constituyen la zona pe\nligrosa (algunos la llaman demoníaca) de la irracionalidad. Nin\nguna revolución se libra de esos fenómenos morbosos. Pero nin\nguna los emplea como armas. Emplean, en cambio, muy racional\nmente, esas degeneraciones de la irracionalidad los g'rupos socia\nles entronizados en el poder, en su desesperada resistencia contra\nlas fuerzas de cambio, resistencia que puede adoptar la forma del\ngolpe de estado, o apoyarse estratégica y demagógicamente en\nsectores desposeídos de la población (Hitler en el \"lumpenproletariat, Franco en los moros, Perón en el proletariado no\norganizado del campo) sin dejar de ser resistencia, es decir con\nservación.\nEste carácter \"metodológico\" de la \"contrarrevolución pre\nventiva\" se vio claro en la última guerra, durante la victoriosa\nexpansión del nacismo, favorecida por los conservadores de los\npaíses invadidos, que renegaron así de su tradicional nacionalismo.\nEn cada uno de tales países la violencia ejercida por el invasor\ncon un sadismo nunca visto, para mantener el dominio de la si\ntuación, fue violencia de partido o de clase, y estuvo material\nmente a cargo, en la mayor parte de los casos, de elementos lo\ncales de derecha. Hay más: todo estaba calculado para producir\nen el adversario detenido, humillado y torturado, la pérdida del\nrespeto hacia sí mismo y hacia sus compañeros de cautiverio y al\nfinal de su misma calidad de hombre, obligándolo a rebajarse en\ngrado extremo y a cooperar con los verdugos para sobrevivir.\nEn uno de los primeros libros que salieron sobre el infierno\nde Auschwitz, escrito por una polaca sobreviviente de ese campo\nde concentración, leemos: \"Nuestro sufrimiento mayor estaba\nconstituido, no por la suciedad, los piojos, las chinches, el pesado\ntrabajo, los golpes que los Alemanes descargaban sobre nuestros\ncuerpos, sino por el fango moral, dado por las relaciones entre\nlas detenidas... Con plena conciencia los Alemanes ensuciaban\nen los pueblos lo que había en ellos de mejor y más noble, mez\nclándolo con la peor podredumbre moral... Se esforzaban por\n\n26\n\n�LZ\nbjuiout;ub bdiBbj^ Bun Boi^ipd BpiA bx ua aA 'sopBuoiouaui\nsox ap ojngas souaui xa 'sisixbub \\b ua 'sa anb 'ja^qn\n•OAT^aCqo ouiiqn a^a bzubo\n~XB anb zaA Bun 'BJopBAjasuoo aAxanA as axuauqBXBj anb 'japod\nXa jod Bqanx Bun ap souiuua^ sox b oiquiBO xb Biouapua^ Bsa jionp\n-ai ap sojgqad sox jaA ^ uBpn^B sou uaiquiBj, 'oiquiBD xb Biouap\n-ua^ jainbxBna Bjpioa japod \\3 jBAjasuoa jod op^jadsasap ozjanj\n-sa un ap oxanpojd x9 sa ouistosbj x9 rsoqoaq sox ap sist[bub \\d\nua souopuBSBq 'souiBgaxx anb b ouisidsbj xap upioiuijap bx jbuijtj\n-uoo b uBpnÁB sou 'xBxuauíijadxa jbuibxx souiBijpod anb BiouagjaA\n-uoo Bun ap 'jbzb \\e o^ub^ un sop^uio^ 'soxduiaCa ouiod oxos xnbB\n<^jJUI0D X8IV 8P oujbd'povi o^v^s^ \\3 ud vwuanouiiap fí,\naax^xH p^Bqja^ ap ¿apod \\ap oiuovmap \\^ 'uiuioj^[\ng ap pv%i3qi\\ v\\ v opaiw \\^ ouioa sojqi^ *oap o^uaiuiixauíos\nÁ. japod x^P BiSoxo^Bd bx ajqos 'soaxpaui B;sBq Á sogoxpoisd 'sog\nxp\n^sajopBiJo^siq ap upiauap^ bx 'BJjang bx ap sandsap ^opBj^\n-uaauoa Bq ouauípuaj x^P oaisbui JL osonaxsuoui j3xdbjbd xa\n•ZBdBO sa\nSBzaCBq anb ap A. saiojjoq anb ap ajquioq x^ op^xaAaj jaq^q xa\n'ouBuinq jas Bp^o ua Biouapd ua a;stxa anb Bi^saq bx opB^adsap\njaqBq \\^ anj ouistosbjtdbu x^ oziq anb joad ox anb :p^pjaA B^sa\najqos 'osoxuBdsa o^bx3J un ap s^abj^ b 'a^isui anb • (axqiuoi[\nun sa o%sa %s ^P^V^^^ 'íAaT ouiiJd 'oubixbxi oajqaq un ap Bjqo\nBun 'za^Bipauíui ns jod a^iBXJodun 'opBqa b^ oxxjqix X^P SBuiapB\n4inbB JBpjoaaj souiajanb oxos Bxxa Bpo^ ap o jad ÍBJopagooajqos A\na^uBpunqB sa oiuiuija^xa ap soduiBo sox a-iqos Bjn;Bjaqx ^T\n•b^siosbjtxub oxuauínoop\nun ap b^bj; as anb souiioap ts jofaui oxJB^znC souiaaja 'sB^ui^sip\nsauoisBd aj^ua A oixdure sbui oqanuí o^xa^uoo un ua '^oq opiaq\n•Bja ox 'sauoiaua^uT sbx ua A o^uauíoui asa ua 'A íubui3xbixub o^uaui\n-naop un ouioa uB^uasajd ox 'opungas xa sosjaA ua 'ojauíijd xa\nBsojd ua 'ojqix X9 UBgoxojd anb pjBnxa Xn^d ^ aqn^ saxJBq^\n•boistj oganx A XBnqjídsa sa^un 'a^januí ap a [bu\n-Bjgua o^uax un is ua Bja anb 'btjbtp BpiA Bsa ap sauag^uii SBjp\nsbx uoa SBpBiaosB 'opBoxjiugis opunjojd sbui A oAanu un btjoui\n-aui bx ua uajaxnbpB (• • • opBzijpaxa ajquiBXB ap SBOjao sbx ua\nbx 'soduiBo sox 8P pBpixBaj bx BqBJougí anb op^gaxx uaioaj\nopnpxos un ap Bjnaox bx A upixaqaj bx opuBDOAOjd a^anuí\nbx ap bjbuibo bx b Bijaiujajua bx ap axuauíBpajip uBqi anb ^s^pnu\n-sap sajaCnuí ap souaxx sauoiuiBa aqnaA sosa ap axqiJja^ Buaosa bx\n'sb3 jBjjoqB BjBd oaia sopbCojjb uBja souiu sox an^ S0I ^ 'soijo;\n-Buiaja aojó^a sox) J^ojjoq ap sauagBuii sbx <0JClíl Ia opBjja^\n•(091 - ¿SI - 9CT 'dd\n- 9^61 ~ siJB^j - z%icmpsny v sioui ^ñux/^ - BqsuTAvan[\n^SBUBipipa sBijasiui SBj^sanu ap oipaui jod BpBxxoxax\n-ns 'x^uoiobu A xbtobj pBpxxBAij bx Bja uBqBaxduia anb axqiJjax sbui\nouauaA xa oja^ \"D^a 'saxBjn;xno 'saxBiaos isaxqísod SBiouajajip sbx\nSBpo^ opuBqoaAOjdB 'sopiuapp sox aj^ua papisouiiuB bx JB^adsap\n\n�el deber de la afirmación de sí —para estados e individuos— y el\ndel sacrificio de sí en bien de la comunidad; y busca difíciles con\nciliaciones en una línea absolutamente tradicional, sin que pa\nrezca darse cuenta de que los peligros de un triunfo de lo ^demo\nníaco\" (según su propia expresión) tienen carácter mortal, en este\nmomento en que la capacidad creadora y destructiva del hombre\nha llegado muy cerca de los límites mismos de la vida.\nPero, tanto la afirmación de sí, como la abnegación' quedan\ncompletamente falseadas en el fenómeno fascista, en que la prime\nra se reduce al empleo de la fuerza material y la segunda al ma\nsoquismo de la obediencia ciega. Más aún, yo diría que quedan\nfalseadas, toda vez que buscan realizarse a través del poder coac\ntivo, político o económico, de unos hombres sobre otros, poder que\ntiende al fascismo cuando se ve amenazado.\nGino Germani, en la introducción a la edición argentina de\nla mencionada obra de Fromm, tiene unas líneas tan lúcidas a\neste respecto, que no me resisto a citarlas. Dice: \"La estabilidad\ny la expansión ulterior de la democracia dependen de la capaci\ndad de autogobierno por parte de los ciudadanos, es decir de su\naptitud para asumir decisiones racionales en aquellas esferas en\nlas cuales, en tiempos pasados, dominaba la tradición, la costum\nbre, o el prestigio y la fuerza de una autoridad exterior. Ello\nsignifica que la democracia puede subsistir solamente si se logra\nun fortalecimiento y una expansión de la personalidad de los in\ndividuos, que los haga dueños de una voluntad y un pensamiento\nauténticamente propios. En su dimensión psicológica, la crisis\nafecta justamente la personalidad humana\". (Erick Fromm - El\nmiedo a la libertad - Paidós - Buenos Aires - 1958 - Prefacio de\nG. Germani - p. 18)\nNaturalmente, Germani se refiere aquí a la democracia li\nberal, como salió de las revoluciones del siglo pasado y que im\nplica el respeto de los derechos básicos de las minorías, y no a la\njacobina, que tiende a exigir el poder total para los ungidos por la\nmitad más uno de los votantes. Y, a mi vez, al hacer esta aclara\nción, que en este momento considero necesaria, quiero excluir\ndel adjetivo \"liberal\" todo sentido económico en relación con la\nempresa privada, pues esta es en sí un instrumento de poder y\ncomo tal la consideraron ya los obreros de Paris que entendían\ncompletar la revolución de febrero de 1848 afrontando en junio\nlos fusiles de Cavaignac.\nCrisis de la personalidad, dice G. Germani: podríamos con\nformarnos con esta definición provisoria para entender los brotes\nde delincuencia nacifascista en América Latina y en algunos paí\nses de Europa en esta tumultosa post-guerra. Pero no hay que\nperder de vista que los estados de espíritu y cultura que tales\nepisodios revelan quedan como pelig^osos instrumentos dispo\nnibles, pues corresponden a la mentalidad y a las consignas carac\nterísticas de las bandas armadas al servicio de los poderes tradi-\n\n28\n\n�6Z\nA sBoyuouooa SBjnbiBjaC sbi ua sopand soqB UBdnoo anb soi ap soqonuí ap a;jEd\njod 'jadBd ns ap sa^uapsuoa ajduiais ou souopj soAanu sns ua o sapnpisaj sauopB^\n-sajiuBiu sns ua 'Ej^uañaua tqspsBj buauíquaj p anb SBAiSBd A sbai;oe sapBppqdtuoa\nsb[ soujBoqdxa EjEd unB uaAjts sou A ',,uin[g uoaq anb janiH JoCaj\\[,, :sasaousjj\nsaiEjjpnpui sapuBj^ so^ jod BpB^dopB bi ua asjiumsaj UEijpod sbti3 \"ba^o b spd\nun ap UBiJajtp euijoj bi ua ops anb 'opioaiqBjsa oí ap Bsuajap ap sbuSisuod jod\nopiurjap ¿as Bjjpod anb ,,Bjjan3 - ajd,, Eunqn bi op opoijad un opo^ ^Ceh 'oduiai^\nojpanu ap Biao^siy bi ap sopunjoíd so^sbj soi ap oun Bojao ap boo^\nuoioBnjis Bun ap zi^eui un jas ap so Caí 'anb 'ouiru^ ap op^^sa a^sa ap iBjaiia\npp uoioBqojduioo bi sa soj^osou jb33j3b souiapod anb o^ *opuo^g[ II inbB\n•..BpBJOOJng bi ap ^C Boi^iiog bi ap 'Bjn^BJisi3B]Ar bi ap\n'Biono^ bi ap sopbj3 sojib :sapBpijo^nB sbi 3P ^^JBd Bun souaui oí jod ap B^cmpuoo\nap Baují bi sa i^no Ejaajip BjauBtu ap aqijasap u^iij^ ap Bpnod iap pniijDB\n.^PI\n-uinua^ur uotaBSjaAuo^ bi omSisoJd A 'toiuiag b a^uaSB ia o^sa^uoa ',,o3uaAja^ut ou\nojí 'oa,. •uo'ioDBjst^BS ap opuaijuos sqi as '3j3ubs ap oíans uo^sBq ns Bpaambzi bi\nuoa o^uaiua^sos 'ispoa^ aiqBjouoq ia 'o^uautoui asa ug \"o^unSaad ai '..¿auaiAja^ui ou\nanb ao¿[?M ^pzuBoiB oí piuja^ *aj3uBS opuBajJoq^ 'itaio un uoo BqBiJBqo Bioiiod un\n'Bna u^^ ops^odB 'A e^uotuibo Bun Biqsq —ossaídsg p ajaijaj— sosBd soood v..\n•BijnpiqBS ns ap SBidojd sapBpisoiuaSui sbi SBpo^ uoa oíopu^adioS 'p uoa uojb3\n-oqesáp as 'ratuja^ B^rpoijad p a^uB uojBj^uoaua as SBptasBj soi opu^no -sa;ua3B soi\nap Bpuajajipui bi ajjua sBJJOdiqaBa sbi opub;t3b 'Bpipd ap opBzijo^oui odjana pp\nSBpuoiuiEa sbi b aiuajj 9SBd BAt^und uopipadxa bi A 'uapjo bi jbjou3i uojauíj\n-ajd saiBpnod SBZjanj sbi oaad 'sb;spsbjijub sodnjS soi ^P SBAi^^piut SBOijpBd sbi\njEpapur Erqap ou anb ap Epua^iaAps bi Bpnog ap Bjn^Bjap bi ap Baijiiod Bupijo\nbi ap opiqíaaj BiqBq ispaa^ \"luipss^iM ^p JaABp^a pp oqoj p uoa Baiiipd BjajJB.a\nns opepiui jaqBq jod bppouoa 'isiaaa^ (opB^ndip) ..aiqBjouoq,, p Bqi SB.ptasBj soi\nap BzaqBa bt v 'a^uajj oqaaq BiqBq sai 'opBuiiBsap A ops 'anb 'piuja^ oiqBg bjsip\n-oijad ib optpajSB UBq A 'iB^uapiaao uopBztiiAia bi b A ouispip^Ba p 'aSuBpj bi b\n'^oiíípnBa,, ib soiSop uoa sapjJBa opusAan 'sauopaq ap sopbuijb 'aipo bi b opBfBq\nUBq rsapuBdsa sa^uBipnjsa soi ^ oauBjg ap sapunqu; soi ^od SBpi3iiJui SBuapuoa\nSBjnp SBi'ap joabj ua uop^^sajiuBui Bun op^zipaj u^q uhui^ ap SBppsBj soq,,\n:^96I 3P\najqnpo ap gZ pp 'opuo^ TI oubiib^i ouBUBUias pp ,,oumaae¿,( p ua souiaaq (i)\n\nun . asjBuiJTj^ un z^a ^\\ b sa anb 's^uiap so^ Bioeq ajquioq\nap bai^ob pBpqxqBsuodsaj ^sa ua 'oun Bp^o ap pBpiauB^uodsa b^\nua JL pBpqBuopBJ B]; ua 'oun Bp^a ua UB^sa sBsuajap SBjapBpjaA\nSBoiun sbx ojSqad a^dT^^nuí asa bj^uo^ \"BJjanS b^ ap ouisiqB ja ua\nsouopuB^idpajd *<(pBpaqq bj b ooiuBd aojja^,, ap SBqouBjBAB ua\nSBp^jsiB sauopB^sajiuBui SB^sa btjbuijojsubj^ anb B^spsBj ojgqad\nja soujBZBuauíB Bpand apupp apsap zaA Bjsa souiaqBS ou ojlb¿\n•uojaCnpojd as anb ua sasiBd soj\nua sopBjsiB ajuBjSBq BJoqB Bjs^q op^panb UBq sapjq sajB^ '(op\n-unSas ja ua bjsijojj3^ jbjijiui upioBziuBgjo Bun uoo bpbtjb ajuaui\n-Bqoajjsa ajuBuxuiop bijoutui Bun 'osbo jauíijd ja ua opijjBd ap\np^BJBdB,, un) bjsbo Bun ap aapod jap Bsuajap ap SBsajduia sbatsbui\nuojanj 'bjstjbiuojoo BiouaiJBdB bj oCBq 'anb BuqagjB bj ap A bjb\n-unq uppnjoAaj bj ap sauoisaadaí sbj opBj ap opu^CaQ (T) -sojja uoo\nsajua^jnpui opnuaui b uos ouistui osa jod souBSip so^no 'sajBuop\n\n�Imp. Cordón\n\n�"]]]]]]]]],["collection",{"collectionId":"2"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"31"},["text","Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay"]]]],["element",{"elementId":"49"},["name","Subject"],["description","The topic of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"138"},["text","Repositorio de ensayos en las Humanidades publicados originalmente en el Uruguay"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"139"},["text","<p><span>La Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación se ha propuesto contribuir a rescatar y poner a disposición de los lectores la escritura ensayística del Uruguay a lo largo de su historia. Esta Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay pretende reunir en un solo lugar más de dos siglos de textos de reflexión y pensamiento, dentro del amplio campo de las humanidades, producidos en conexión con la universidad. La mayor parte de esos textos han sido originalmente publicados en revistas universitarias o periódicos hoy difícilmente accesibles. A menudo nunca recogidos luego en libro—o recogidos con sustanciales modificaciones—, son textos que pueden contribuir a recuperar y mostrar las dinámicas de pensamiento y representación en el país, tal como se realizaron en tiempos de centralidad de la escritura.<br /><br /></span>La a veces fina y sinuosa línea entre Humanidades y Ciencias Sociales hace que textos de historia económica, de estudios sociales, de ciencia aplicada a la antropología, puedan tener cabida en esta colección, aunque el foco está en el núcleo tradicional de las humanidades. El Derecho (con la excepción de Filosofía del Derecho) queda, por su especificidad técnica y profesional, por el momento fuera de este grupo. </p>\n<p>La colección será un trabajo acumulativo, con entregas bimensuales. En el tiempo, los textos se irán organizando de acuerdo a posibles lecturas de la historia de las ideas en la región y el continente. <br /><br />Aldo Mazzucchelli</p>\n<p><span>15 de octubre de 2017</span></p>"]]]],["element",{"elementId":"37"},["name","Contributor"],["description","An entity responsible for making contributions to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3695"},["text","Pablo Darriulat\r\nGonzalo Marín"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3696"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3660"},["text","El fascisimo : definición e historia"]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3661"},["text","FABBRI de CRESSATTI, Luce"]]]],["element",{"elementId":"48"},["name","Source"],["description","A related resource from which the described resource is derived"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3662"},["text"," Fabbri, Luce:\r\nEl fascismo :definición e historia /Luce Fabbri.\r\n   Montevideo : UR. Departamento de Publicaciones, [s.d.].\r\n  29 p."]]]],["element",{"elementId":"45"},["name","Publisher"],["description","An entity responsible for making the resource available"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3663"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias"]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3664"},["text","s.d."]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3665"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]],["element",{"elementId":"44"},["name","Language"],["description","A language of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3666"},["text","Español"]]]],["element",{"elementId":"51"},["name","Type"],["description","The nature or genre of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3667"},["text","Libro"]]]]]]],["tagContainer",["tag",{"tagId":"464"},["name","FASCISMO"]],["tag",{"tagId":"57"},["name","Historia"]]]],["item",{"itemId":"334","public":"1","featured":"1"},["fileContainer",["file",{"fileId":"567"},["src","http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/8d87bc7912eecfe037f4c161301d633e.PDF"],["authentication","eac9846d64fc79cefa0a75d093d1c472"],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"5"},["name","PDF Text"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"52"},["name","Text"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3668"},["text","SVDN3D a S3avaiNvwnH 3a avnnDVd\nvonsnd3^ v^ sa\n\ní¿ IZí\n) •\n\nBUWPOQ\n\ni\". / ¡ í\n\ni'\n\n\"••*\"',i.soiN3wnooq a soiX3i aa NoiovoinAia\n\n8SVDi^OlSIH S3NOIDVOI1S3ANI 3Q OlfllllSNI\n\n�327.73 DOC\nLa doctrina Monroe : selección\n\n>FMCE/124951<\n\nLA DOCTRINA MONROE\nSelección Documental\n\n�\\\n\n�INTRODUCCIÓN\n\nLa \"doctrina Monroe\", esto es, los parágrafos 7, 48 y 49 del Mensaje anual que\nel Presidente James Monroe envió al Congreso de los Estados Unidos de América el\n2 de diciembre de 1823 es uno de los temas que, proporcionalmente a su dimensión\ndocumental, ha dado origen a una más amplia bibliografía. Esa bibliografía, que co\nrresponde en su mayor parte a la época de expansión imperialista de los Estados\nUnidos, es decir que se produjo casi íntegramente durante el siglo XX, ya con signo\napologético, ya con carácter de denuncia, ha contribuido a ampliar el panorama de\nlos documentos fundamentales que es preciso considerar para valorar la \"Doctrina\nMonroe\" como instrumento ideológico de la acción económica y política de los Estados\nUnidos.\nLos estudios realizados han destacado el papel preponderante que jugó la pro\npuesta de George Ganning, Ministro inglés, quien propuso a Richard Rush, embajador\nde los Estados Unidos en Gran Bretaña, realizar una declaración conjunta para opo\nnerse al posible intervencionismo de la Santa Alianza en América del Sur, invitación\nque el segundo estuvo a punto de aceptar, en una última instancia, desprovisto de\ninstrucciones de su gobierno y angustiado por el avance arrollador del ejército francés\nque estaba interviniendo en España. Sobre este aspecto se incluyen los documentos\nNos. 1, 2 y 3.\nLa importancia que tenía la tradicional política de aislamiento recomendada\npor Washington en su Carta de despedida y fundada en las condiciones geográficas,\neconómicas y políticas de 1796 y también los intereses políticos, económicos y estra\ntégicos de los Estados Unidos que orientaban la acción de su gobierno en 1823 y que\nen parte se oponían a la anterior y tradicional política, pueden verse en la respuesta\nde Thomas Jefferson a la consulta de Monroe, que lleva el N^ 4.\nEn sentido coincidente con lo anterior, se incorporaron dos fragmentos de John\nQuincy Adams y del mismo James Monroe que subrayan la importancia que ya tenía\nCuba para los Estados Unidos (Nos. 5 y 6).\nEl carácter circunstancial del contenido del Mensaje —en lugar de la \"Doctrina\"\nposteriormente encontrada en él; su dependencia estrecha de los intereses nacionales\nde los Estados Unidos —en lugar de la adhesión rigurosa a \"principios\"; y, por úl\ntimo, las profundas vacilaciones habidas antes de desechar la invitación británica,\npueden apreciarse en la selección de las Memorias de John Quincy Adams que\nllevan el N? 7.\nEl Mensaje, que consta de 50 parágrafos, es reproducido a través de su intro\nducción y los conocidos parágrafos 7, 48 y 49 (Documento N\"? 8).\nPor último, esta selección documental incluye un fragmento del Memorándum\nPolignac, la declaración conjunta anglo-francesa que ponía punto final al temor de\nun intervencionismo europeo en Latinoamérica, y que fue más decisivo para conso\nlidar la independencia de ésta que el Mensaje de Monroe que tendría luego tanta\n\n�significación. Aunque el Memorándum Polignac es de 9 de octubre de 1823 se in\ncluye a posteriori porque no fue conocido por los gobernantes norteamericanos que\nintervinieron en la elaboración del Mensaje del 2 de diciembre hasta mucho tiempo\ndespués de publicado este último.\nComo apéndice se agrega una cronología de sucesos políticos que precedieron\nal Mensaje, advirtiendo que el enfoque total de este auxiliar documental carece de\nreferencias adecuadas a aspectos económicos —menos elaborados— y que condiciona\nron, en parte, el planteo estratégico y nacionalista de los Estados Unidos.\nCabe consignar que la traducción de los documentos Nos. 2, 3 y 9 ha sido rea\nlizada por la Srta. Rossanna Di Segni, los Nos. 7 y 8 transcriptos de C. Pereyra, El\nmito de Monroe y los restantes traducidos por quien ha preparado esta selección.\n\nROQUE FARAONE\nProfesor (interino) de Historia Americana I\nMontevideo, octubre de 1966.\n\n�(Despacho N? 323 de Richard Rush a John Quincy Adams, de 19 de agosto de 1823,\ndonde se da cuenta de su reciente entrevista con George Canning.)\n\nSeñor:\nCuando mi entrevista del sábado con el Sr, Canning estaba por terminar, le\npregunté de modo incidental si, no obstante las últimas noticias recibidas de España,\nera posible aún esperar que los españoles salieran con éxito de sus dificultades. Hice\nalusión a la defección de Baltastercs, en Andalucía, un acontecimiento que parece\namenazar más a la causa Constitucional. Su respuesta fue general, exponiendo nada\nmás que su opinión acerca de las crecientes dificultades y peligros ^ue, indudable\nmente, este acontecimiento acarrearía a la causa española.\nProsiguiendo el tema de los asuntos españoles, destaqué que en el caso de que\nFrancia lograra sus prepósitos eu España, queda por lo menos el consuelo de que\nGran Bretaña no le permitiría ir ,más lejos y poner sus manos sobre las colonias\nespañolas, haciéndolas caer también bajo su yugo. Acerca de esto yo tenía en mente\nlas ideas expresadas sobre este asunto en la nota del Sr. Canning al embajador bri\ntánico en París del 31 de marzo, durante las negociaciones que precedieron a la in\nvasión de España. Se recordará que el gobierno británico decía en. esta nota que el\ntiempo y el curso de los acontecimientos parecían haber decidido sustancialmente el\nproblema de la separación de las colonias de la madre patria, aunque su reconoci\nmiento formal como estados independientes por Gran Bretaña podía ser acelerado\no demorado por circunstancias externas, así como por condiciones internas de los\nmismos nuevos estados; y que su Majestad británica así*como proclamaba no tener\nninguna intención de apropiarse de la menor porción de las antiguas posesiones es\npañolas en América, también estaba satisfecha de que ningún intento sería hecho\npor Francia para poner a ninguna de ellas bajo su dominio, ya fuera por conquista\no por cesión de España.\nDe acuerdo^ con esto debemos entender, en términos suficientemente claros, que\nGran Bretaña no permanecería pasiva en caso de una tentativa semejante de Francia,\ny el Sr. Canning, al haberme referido a esta nota, me preguntó qué pensaba acerca\nde lo que diría mi gobierno sobre ir de la mano en esto, con el mismo propósito;\nagregando que no sería necesario ningún acuerdo de actuar en común los dos países,\nsino que el simple hecho de conocerse que sostenemos los mismos propósitos, produ\nciría, por su efecto moral, el derrumbe de las intenciones de Francia, suponiendo que\nella las tenga. Esta creencia se funda, dijo, en el amplio poder marítimo que Gran\nBretaña y los Estados Unidos comparten, y la consiguiente influencia que el cono\ncimiento de que sostienen una común opinión sobre un asunto que envuelve tan\namplios intereses marítimos, presentes y futuros, no podrá menos que ejercer en\nel resto del mundo.\nContesté que no estaba en' condiciones de decir de qué modo vería mi gobierno\ntal sugestión, pero que la comunicaría del mismo modo informal en que me había\nsido formulada.\n\n(de Writings of James Monroo, edil, by S. Murray\nHamilton, New York, 1902, t. VI, pág. 361 y sgts.)\n\n�2 (Nota \"privada y confidencial\" de George Canning a Richard Rush, de 20 de\nagosto de 1823 en la que formaliza el sondeo anterior.)\n\nMuy señor mío:\nAntes de dejar la ciudad deseo llevar ante usted en forma más precisa, aunque\nconfidencial y oficiosa, la cuestión sobre la cual discutimos brevemente la última\nvez que tuve el placer de verle. ¿No ha llegado el momento en que nuestros gobier\nnos podrían alcanzar un entendimiento mutuo con referencia a las colonias hispano\namericanas? Y si podemos llegar a un entendimiento, ¿no sería conveniente para nos\notros y beneficioso para todo el mundo, que sus principios estuvieran claramente\nestablecidos y llanamente manifestados? Entre nosotros no hay disimulo.\n1.Entendemos que no hay esperanza de recuperación de las colonias por\nparte de España.\n2.Entendemos que la cuestión de su reconocimiento, como estados indepen\ndientes, es sólo una cuestión de tiempo y de circunstancia.\n3.No estamos, sin embargo, inclinados en modo alguno a poner ningún im\npedimento en la vía de un arreglo entre ellas y la madre patria por medio de\nuna negociación amistosa.\n4.No aspiramos a poseer ninguna porción de ellas.\n5.No podríamos ver con indiferencia la transferencia de cualquier porción\nde ellas a cualquier otra potencia.\nSi estas opiniones y sentimientos son, como creo firmemente, comunes a vues\ntro gobierno y al nuestro, ¿por qué deberíamos vacilar en confiarlos mutuamente el\nuno al otro, y en declararlos a los ojos del mundo?\nSi hubiera alguna potencia europea que acaricia otros proyectos, que mira\na una empresa de fuerza para reducir las colonias al so juzgamiento, por cuenta y\nen nombre de España, o que medita la adquisición de cualquier parte de ellas para\nsí misma, por cesión o conquista, tal declaración de parte de vuestro gobierno y el\nnuestro sería la manera más efectiva y al mismo tiempo menos ofensiva de indicar\nnuestra común desaprobación a dichos proyectos. Ella pondría fin al mismo tiempo a\ntodos los recelos de España con respecto a las colonias que le quedan, y a la agita\nción que domina en esas colonias, agitación que sería un acto de humanidad aquietar,\nestando determinados (como lo estamos) a no sacar provecho fomentándola.\n¿Entiende Ud. que, bajo el poder que ha recibido recientemente, está Ud. au\ntorizado para entrar en negociaciones y a firma^ alguna convención sobre este\nasunto? ¿Entiende Ud. que si eso no estuviera dentro de su competencia, que podría\nintercambiar conmigo notas ministeriales sobre ello?\nNada sería más satisfactorio para mí que unirme a Ud. en una tarea de este\ntipo, y estoy convencido de que rara vez en la historia del mundo se ha presentado\nuna oportunidad donde un esfuerzo tan pequeño de parte de dos Gobiernos amigos\npuede producir un bien tan inequívoco, y evitar calamidades tan vastas.\nEstaré ausente de Londres tres semanas como máximo, pero nunca estaré tan\nalejado que no pueda recibir y contestar cualquier comunicación en un término de\ntres o cuatro días.\n(de The evolution of our Laiin-American policy. A documenfary record,\nde J. W. Gantenbein, N. Y., Columbia Univ. Press, 1950, págs. 310-311.)\n\n�3 (Respuesta de Richard Rush a George Canning, de 23 de agosto de 1823.)\n\nMuy señor mío:\nSu nota confidencial y oficiosa del 20 del corriente me llegó ayer, y ha mere\ncido toda la reflexión debida al interés de su tema y al espíritu amistoso de con\nfianza sobre el cual se funda.\nEl Gobierno de los Estados Unidos, habiendo reconocido, en la manera más\nformal, la independencia de las provincias españolas de América, no desea nada más\nansiosamente que ver esa independencia mantenida con estabilidad y bajo auspicios\nque puedan prometer prosperidad y felicidad a los nuevos estados, así como benefi\ncios al resto del mundo. Como medio para llegar a estos grandes fines mi Gobierno\nna deseado siempre, y desea todavía, verlos recibidos dentro de la familia de na\nciones por las potencias de Europa, y especialmente, puedo agregar yo, por Gran\nBretaña.\nMi gobierno cree también sinceramente que ha llegado la época en la que los\nintereses de humanidad y justicia, así como los demás intereses, se verían esencial\nmente ayudados por el reconocimiento general de estos estados.\nHaciendo estas observaciones, creo que puedo decir confiadamente que los\nsentimientos expuestos en vuestra nota son en todo acordes con los que animan a\nmi gobierno: Él entiende que la recuperación de las colonias por parte de España es\nimposible. No pondría impedimento alguno en el camino de un arreglo entre ellas\ny la madre patria, por medio de una negociación amistosa, suponiendo que un arre\nglo de esta naturaleza fuera posible. Nc aspira a poseer ninguna porción de esas co\nmunidades, para o por cuenta de los Estados Unidos. Miraría como altamente in\njusto y causante de desastrosas consecuencias cualquier intento de parte de alguna\npotencia europea de tomar posesión de ellas por conquista, por cesión o bajo cual\nquier pretexto que sea.\nPero de qué manera puede mi gobierno creer conveniente manifestar estos\nprincipios y sentimientos, o expresar su desaprobación a proyectos tales como el\núltimo enunciado, son puntos que no están previstos por ninguna de mis instruccio\nnes, o por el poder que he recibido recientemente; e implica, debo agregar, consi\nderaciones demasiado delicadas para que yo pueda actuar sobre ellas de antemano.\nSerá para mí un placer particular ser el órgano que lleve rápidamente las opi\nniones y puntos de vista de que Ud. me hace depositario a la atención del Presidente,\ny estoy completamente seguro de que él apreciará plenamente su interés intrínseco,\ny no menos los sentimientos francos y amistosos hacia los Estados Unidos con los\ncuales han sido pensados y comunicados a mí por parte de Ud. No creo tampoco\nexcederme al anticipar que la satisfacción particular del Presidente derivará tam\nbién de la indicación que Ud. no ha dudado en proporcionarme, referente a la justa\ny liberal determinación del gobierno de Su Majestad con relación a las colonias\nque aún quedan en poder de España. Retribuyendo plenamente la cordialidad perso\nnal que vuestra nota también trasunta, y rogándole aceptar la manifestación de mi\ngran respeto, tengo, [etc.].\n(de The evolution of our Laiin-American Policy. A Documealary record,\nde J. W. Gantenbein, N. Y., Columbia Univ. Press, 1950, págs. 311-12.)\n\n�4 (Respuesta de Thomas Jefferson a James Monroe de 24 de octubre de 1823.)\n\nMonticello, 24 de octubre de 1823\"\nSeñor mío:\nLa cuestión planteada por las cartas que me ha enviado V.S., es la más im\nportante que se haya ofrecido a mi consideración después de la relacionada con la\nIndependencia. Ésta nos hizo nación; aquélla nos da la brújula y nos señala la ruta\nque debemos seguir por el océano de tiempo que se abre a nuestra vista. Y no podría\nmos embarcarnos para este viaje en condiciones más propicias. Nuestra máxima\nfundamental, y la primera de todas, debiera ser no complicarnos en las discordias\nde Europa; la segunda, no permitir que Europa se mezcle en asuntos cisamericanos.\nAmérica, tanto la del Norte como la del Sur, posee un conjunto de intereses distin\ntos de los europeos y enteramente peculiares. Debería, por consiguiente, adoptar un\nsistema separado, propio, diferente del de Europa. Mientras ésta trabaja para ser\nasiento del despotismo, nuestros esfuerzos, indudablemente, debieran tender a hacer\nde nuestro hemisferio el domicilio de la libertad.\nUna nación, más que ninguna otra, podría perturbarnos en esta empresa; pero\nhoy nos ofrece dirigirnos, ayudarnos y acompañarnos en ella. Accediendo a su pro\npuesta, la desprendemos del bando enemigo, traemos su peso al platillo del gobierno\nlibre, y de una sola vez emancipamos un continente que de otro modo permanecería\nlargo tiempo presa de dudas y dificultades. La Gran Bretaña es, entre todas las\nnaciones de la tierra, la que más puede dañarnos, y con ella de nuestra parte no\nnos infundirá temor el mundo entero. Por lo mismo, debemos cultivar asiduamente\nuna amistad cordial con ella, y nada podría conducirnos de un modo más inmediato\na estrechar nuestros vínculos de afecto que ver otra vez a la una luchando por la\nmisma causa al lado de la otra. Y esto no quiere decir que yo comprara ni su amistad\nal precio de tomar parte en sus guerras.\nPero aquélla a que la presente propuesta nos conduciría, dado que tal fuera\nla consecuencia, no sería una guerra suya, sino nuestra. Su objeto es introducir y\nestablecer el sistema americano, que consiste en apartar de nuestra tierra a todas\nlas potencias extranjeras, y en no permitir que las de Europa se mezclen en los ne\ngocios de nuestras naciones. La guerra tendría por objeto mantener nuestros prin\ncipios y no el de abandonarlos. Si para facilitar esto es dable hacer una división en\nel conjunto de las potencias europeas, y poner de nuestro lado la fracción más fuerte,\nseguramente deberíamos hacerlo. Yo estcy resueltamente de parte del Sr. Canning\nal opinar que con ello impediremos la guerra en vez de provocarla. Con la Gran\nBretaña retirada del platillo de la balanza en que se hallan las otras potencias, y\npuesta en el de nuestros dos continentes, toda la Europa, combinada, no emprende\nría esa guerra, porque, ¿cómo atacaría a sus dos enemigos sin flotas superiores? No\ndebe desdeñarse tampoco la ocasión de expresar nuestra protesta contra las atroces\nviolaciones del derecho internacional por la intervención de una en los asuntos do\nmésticos de otra, violaciones iniciadas tan criminalmente por Bonaparte y conti\nnuadas hoy por la igualmente criminal alianza que se llama Santa a sí misma.\nPero tenemos que preguntarnos primeramente si deseamos adquirir, para nues\ntra Confederación, alguna o algunas de las provincias españolas. Confieso ingenua\nmente que siempre he considerado a Cuba como la adición más interesante que pu\ndiera hacerse a nuestro sistema de Estados. El dominio que esta isla, junto con la\npunta de la Florida, nos daría sobre el Golfo de México y los países e istmos que lo\nlimitan, lo mismo que sobre todas las aguas que en él desembocan, llenaría la medida\nde nuestro bienestar. Sin embargo, convencido como estoy de que esto nunca podría\nobtenerse, ni aún con el consentimiento de Cuba, sino a costa de una guerra, y\nconvencido cerno lo estoy también, de que la independencia de la isla, que es nues\ntro interés en segundo lugar, y especialmentee su independencia de la Gran Bretaña,\nes imposible sin guerra, no tengo la menor vacilación en abandonar el primer deseo\na futuras contingencias y aceptar la independencia de Cuba con paz y la amistad de\n\n�tiendo que no pretendemos la adquisición de ninguna de estas posesiones, y que\nno nos interpondremos en el camino de cualquier arreglo amistoso que hicieran con\nla madre patria; pero que nos opondremos con todos nuestros recursos a la in\ntervención de una potencia extraña, ya como auxiliar, ya como estipendiaría, o bajo\ncualquiera forma o pretexto, y especialmente a la trasmisión de esas posesiones a\notras potencias, por conquista, cesión o adauisición de cualquier género. Consideraría,\npues recomendable que el Ejecutivo estimulara al gobierno británico para que per\nsevere en las disposiciones que traducen estas cartas, asegurando que le prestará\nsu concurso dentro de las facultades que tiene, y que como esto puede llevar a una\nguerra, cuya declaración incumbe al Congreso, el caso se presentará a éste para que\nlo considere en su próxima reunión y bajo el aspecto razonable que el mismo go\nbierno le atribuye.\n(de El mito de Monroe. de C. Pereyra, Madrid, 1931, pág. 231.)\n\n�S (Fragmento del despacho de John Quincy Adaxns al ministro norteamericano ante\nel gobierno de España, de 22 de abril de 1823.)\n\nSon tales, verdaderamente, les intereses de esa Isla [Cuba] y de este País, tales\nlos vínculos geográficos, comerciales, morales y políticos formados por la naturaleza,\ndesarrollándose en el curso del tiempo y ya alcanzando la madurez, que mirando ha\ncia el futuro, en el probable curso de los acontecimientos del corto período de un\nmedio siglo, es casi imposible resistirse a la convicción de que la anexión de Cuba\na nuestra República federal será indispensable para la continuidad y la integridad\nde la propia Unión. Es obvio, sin embargo, que no estamos aún preparados para este\nacontecimiento. Numerosas y formidables objeciones se presentan a primera vista\nante la extensión de nuestros dominios territoriales más allá del mar. Deben ven\ncerse muchos obstáculos internos y externos a los sistemas políticos vigentes antes\nde que ese resultado pueda ser alcanzado y mantenido. Pero existen leyes de gravi\ntación tanto en política como en física; y si una manzana arrancada del árbol por\nla tormenta no puede sino caer a la tierra, Cuba separada violentamente de su in\ncluso antinatural unión con España, e incapaz de propio sostenimiento, sólo puede\ngravitar hacia la Unión norteamericana, la cual, por las mismas leyes de la naturaleza\nno puede arrancarla de su rama.\n\n(de Wrilings of James Monroe. editado por S.\nMurray Hamilton, N.Y., 1902, t. VI, pág. 353.)\n\n6 (Fragmento de una carta de James Monroe a Thomas Jefferson, de 2 de junio de 1823.)\n\nEllos [los dirigentes cubanos] piensan que no pueden mantener la independencía por sí mismos, aún en el caso de que los países extranjeros no los molestaran,\npues, separados de España, temen que la superioridad de la población negra hiciera\nque ésta asumiera el gobierno. Les aconsejamos inclinarse por el momento por Es\npaña, y en realidad durante todo el tiempo que pudieran; resistir por la fuerza toda\ntentativa de Inglaterra de tomar posesión de la Isla y les advertimos, en caso de\nque se hiciera una tentativa semejante y que ellos hicieran conocer su preferencia\npor nosotros, que el asunto seria llevado ante el Congreso, quien decidiría, con la\nvisión completa de la situación del momento, la posición que debería tomar los Es\ntados Unidos y que hay motivos suficientes para pensar que sería favorable a sus\ndeseos. Este consejo les fue dado a través de distintos órganos en los que ellos con\nfían. Siempre he estado de acuerdo con usted en que no debe asignársele demasiada\nimportancia a esa Isla y que debemos, de ser posible, incorporarla a la Unión apro\nvechando el momento más oportuno para hacerlo y con la esperanza- de que llegue\nde tal modo que pueda hacerse sin ruptura con España o cualquiera otra potencia.\nConsidero Cabo Florida y Cuba como formando la boca del Misisipi;\n(de Writings of James Monroe editado por S. Murray Hamilton,\nN.Y., 1902, t. VI, pág. 312-3).\n\n�7 (Fragmento de * Memoirs\" de J. Q. Adams.)\nWASHINGTON^ 7 de noviembre. — Reunión del gabinete en la casa del presi\ndente, desde la una y media hasta las cuatro. Asistieron Mr. Calhoum, secretario de\nGuerra y Mr. Southard, secretario de Marina. La materia tratada fue la de las\nproposiciones c^nfidenciales hechas por el secretario de Estado británico, George\nCanning, a R. Rush, y la correspondencia que ha habido entre ellos acerca de los\nproyectos de la Santa Alianza en la América del Sur. Se habló mucho, sin llegar a\nuna resoluc^ón concreta. El objeto de Canning parece haber sidoi obtener algún\ncompromiso público del gobierno de los Estados Unidos, ostensiblemente contra la\nviolenta intervención de la Santa Alianza en los negocios de España con la América\ndel Sur; pero en la realidad, o más bien el punto concreto de las miras de Inglaterra,\nva contra la adquisición que pudieran hacer los Estados Unidos de alguna parte\nde las posesiones hispanoamericanas.\nMr. Calhoum se inclinó al otorgamiento de poderes discrecionales para que\nMr. Rush tome parte en una declaración contra los Santos Aliados, aún con el com\npromiso de no adueñarnos de Cuba o de la provincia de Tejas, porque siendo el po\nder de la Gran Bretaña mayor que el nuestro para apropiarse de esos territor^os,\ntendríamos la ventaja de que ella se obligase por la misma declaración que nos\notros hiciésemos.,..^•\"\nYo pensé que co había paralelismo. Nosotros no tenemos la intención de apo\nderarnos de Tejas o de Cuba. Pero los habitantes de cualquiera de las dos, pueden\nejercitar sus derechos primordiales y solicitar la unión con nosotros. Es seguro que\nno harán esto con respecto a la Gran Bretaña. Por lo tanto, si nos unimos a ella\nen su propuesta declaración, le damos una garantía sólida, y acaso inconveniente,\ncontra nosotros mismos, sin obtener nada en cambio. Dejando por ahora toda consi\nderación acerca de la conveniencia que tenga la anexión de Tejas o la de Cuba a\nnuestra Unión, quedaríamos libres para obrar según las emergencias que se presenta\nsen, en vez de atarnos a un principio que fuera más tarde un obstáculo para nosotros.\nMr. Southard se inclinó mucho a la misma opinión.\nEl presidente se mostró contrario a cualquier línea de conducta que pareciese\nde subordinación respecto de la Gran Bretaña, y sugirió la idea de enviar un enviado\nespecial para que proteste contra la intervención de la Santa Alianza.\nYo observé que deberíamos considerar separadamente si en el supuesto de\nuna invitación asistiríamos a un congreso de los aliados para este asunto.\nMr. Calhoum era de opinión de que en ningún caso asistiéramos.\nEl presidente, refiriéndose a las instrucciones dadas antes del Congreso de\nAquisgrán, declarando que en el supuesto de una invitación asistiríamos a una reu\nnión en la que se trataran cuestiones que no fuesen las de la independencia plena,\ndijo que esa misma limitación podría adoptarse ahora.\nYo observé que entonces no habíamos reconocido la independencia. Hubiéra\nmos querido reconocerla en concierto con los aliados europeos, y, por lo tanto, hu\nbiéramos acudido gustosos a una reunión convocada con tal objeto. Pero hoy no\nexiste ese mot:vc. Hemos reconocido a los Estados. Tenemos la seguridad de que los\naliados no se reunirían con tal objeto. No habría, pues, razón ni conveniencia para\nla misma limitación. Nuestra negativa para asistir sería menos explícita, y sin reservas.\nEl presidente asintió con presteza.\nObservé que las comunicaciones recibidas últimamente del ministro ruso, ba\nrón Tuyll, daban, según mi manera de ver, una oportunidad muy adecuada y con\nveniente para que fijemos nuestra posición contra la Santa Alianza, y a la vez para\ndeclinar la insinuación de la Gran Bretaña. Sería más franco y más digno a la vez\nconfesar nuestros prncipios explícitamente a Rusia y a Francia, que presentarnos\ncomo una lancha remolcada por el navio británico.\nTodos aprobaron esta idea, y se leyó-mi proyecto de respuesta a la nota del\nbarón Tuyll, que anuncia la determinación adoptada por el emperador de no recibir\nministro alguno sudamericano.\n•-9\n\n�13 de noviembre. — Durante la mañana me ocupé en hacer un proyecto de\nminutas para el Mensaje del presidente sobre las materias relativas al Departamento\nde Estado. Llevé a la casa del presidente mi proyecto de minutas y las copias de las\ninstrucciones enviadas a Richard Rush en el transcurso del último verano. Di lectura\na los papeles y los dejé en poder del presidente. Le encontré lleno de incertidumbre\nacerca de la respuesta que se daría a las proposiciones de Canning, y alarmado, más\nde lo que yo hubiera concebido como posible, por el miedo de que la Santa Alianza\nrestituya inmediatamente toda la América del Sur a España. Calhoum estimula el\npánico, y la noticia de la rendición de Cádiz a los franceses ha afectado de tal modo\nal presidente, que parecía desesperar enteramente de la causa de Sudamérica. En\nalgunos días se recuperará; pero nunca he visto en él más indecisión. Discutimos las\nproposiciones de Canning, y le dije que si resolvía aceptar o declinar esas proposicio\nnes yo redactaría un proyecto de respuesta adaptable a cada una de estas dec sienes,\npara su consideración. Me dijo que mañana hablaría más acerca de esto.\n15 de noviembre. — Recibí una esquela de Mr. D. Brent, en la que decía que el\npresidente solicitaba mi presencia en el despacho a mediodía. Acudí y le encontré\nallí. Me pidió la correspondencia relativa a nuestro trato con las colonias británicas\nde América, para la referencia que piensa hacer de esta materia en su mensaje, lo\nque creo que debe ser en términos generales. Me mostró también dos cartas que ha\nbía recibido: una de Mr. Jefferson, fechada el 23 de octubre, y otra de Mr. Madison\nque es JL^'_^f^_del mismo mes. Los dos opinan sobre las proposiciones de Mr. Canning.\nEl presidente les había enviado las dos notas de Richard Rush, fechadas el 23^ de\nagosto, y les incluyó la correspondencia cambiada entre Rush y Canning, para que\nle diesen su opinión sobre las proposiciones. Mr. Jefferson las juzga como lo más\nimportante que ha acontecido desde nuestra^ Revolución. Está porque se acceda a las\nproposiciones, cen la mira de comprometer a la Gran Bretaña contra los Santos\nAliados, aún cuando piensa que la isla de Cuba sería una adquisición valiosa e im\nportante para nuestra Unión. Las opiniones de Mr. Madison tienen un acento menos\ndecisivo, y estima, como ye, que este movimiento de la Gran Bretaña se debe más a\nsus intereses que a un principio de libertad para todos.\nA la una fui al consejo reunido en la casa del presidente. Leyó un billete de\nMr. Crawford en el que dice que no se siente bien para asistir, pero que espera\nsalir el lunes. Estaban allí Mr. Calhoum y Mr. Southard; Mr. Wirt, ausente en Baltimore. Volvió a tocarse el punto de las proposiciones de Mr. Canning, y no tardé\nen conocer las causas del desaliento que siente el presidente con relación a los asun\ntos sudamericanos. Calhoum ha perdido completamente el seso por la entrega de\nCádiz, y dice que los Santos Aliados, con diez mil hombres, restaurarán la domina\nción española en todo Méjico y en toda la América del Sur.\nNo niego que pueden producir una impresión temporal de tres, cuatro o cinco\nahos, pero creo menos factible la restauración del dominio español sobre el conti\nnente americano por obra de les Santos Aliados que la desaparición del Chimborazo bajo las aguas del Océano. Añadí que si efectivamente los sudamericanos se ha\nllaran en condiciones de ser sometidos con tanta facilidad, ésta sería una razón po\nderosa para que nos cuidáramos de vernos envueltos en la misma suerte. Yo estimo\nesto como una de las tantas extravagancias de Calhoum. Piensa que debemos com\nprometernos en una guerra para impedir lo que, si su opinión es fundada, tenemos\nla más completa impotencia para prevenir. Quiere que pongamos nuestras vidas y\nfortunas a bordo de una embarcación que, según su propia declaración, ha sido\nabandonada hasta por las ratas. Calhoum insiste en su idea de que se den poderes\ndiscrecionales a nuestro ministro para que acepte la invitación de Canning sólo en\ncaso necesario y no de otro modo. Después de porfiada discusión, yo dije que toda\nla cuestión de la respuesta a las proposiciones de Canning debería resolverse por la\nprueba del derecho o de la sinrazón. Considerando a los sudamericanos como nacio\nnes independientes, sólo ellos, y no otra nación, tienen derecho de disponer de su\ncondición. Nosotros no tenemos derecho para disponer de ellos, ya sea que obremos\naisladamente, ya unidos a otras naciones. Ni esas otras naciones tienen derecho para\n10\n\n�•opi}jed jbuioí ap sa^uB o^anse \\b opoj OAanu ap ajapisuoa a^uapisajd \\3 anb ap oasap\nla asaidxa pB^jaqyx buisiui bx uo^ -umomBO jh aod opeqoJdB anj< o^sa opoj,\n•oj^siuiui un ap ojAua \\b BJBd soiJBsaaau sopuoj sox asB^oA\nanb axo-puBDipur 'osajguoa \\e uoiaBpuauíoaaj Bun A 'a^uaipuadapui uqiOBU ouiod sog\n-aijg sox ap o^uaiunaouoaaj oyiduiB un eiua^uoa uaiquiBj, 'BiauBjg ap Xaj X9P uois\n-ajuoo e^jaiqe ungas 'opBSBq Bjqsq as Bjsa anb ua soidiauíjd sox ap A Biauejg jod\nBUBds^ ap upisBAUT Btuijx^ BX ap eoiaae upiaBqojdaj a^u^zund s^ui bx ap souiuija^\nua opuBxqsq 'lEgn^Jo^ A BUBdsg ap soxuaiunaa;uoae sox B BJPnIV 'sauoiOBTJBA se^aata\nuoa oaad 'sa^uB SBtp soaod op^p BjqBq ai oA anb jopBjjoq xa uoa opaanoB ap a^uaui\n-IBdiouiad oxopuatDBq 'sojatuBj^xa so^unsB sox 9P ^exqBq b sandsap Bipaaoj^ \"Bqaaax\n-sa sbíu uoiun bi A Bigjaua bsojo^ta sbui ns UBiJBpuBuiap o^uojd axuauíaxqBqojd anb\n'sojgixad saxqBpiuuoj A sa^uauíuiui ub^ JOd opBZBuatue ^xsa s^Bd a^sa anb eqesa^dxg\n•pnxainbut 3abj3 ap A pBptuuiaxos Bpunjojd ap ouox un U9 ^pBpBpaj Bq^xsa uotoonp\n-oa^ui ns *9iCax sox sou ''at^sue^^ ns BJtBd op^jBdajd BiqBq anb sajopsaioq sox\n-o^ 'sandsap ^ *Bapi B^sa oqoadB a^uapisaad xa sa^uaux^üoa so^sa ap BjaxnbxBno\nBun pBxunxoA ns b Bzjanj bx aod jBgn^Cqns ap o ouEauauíB oíaajsiiuaq x9 ^a soidputjd\nsns ap uoisnjip ap Bsaaduia Bpo^ ap uaiquiB^ uBjpu.a^sqs as ssadojna SBiouaxod sbx\nanb ap Bzusaadsa A uptoBxaadxa Bj^sanu JBJBxaap 'Bdojna 9P soaxxjxo^ so^unsB sox U9\nuotauaAja^ui spo^ A szaanj bx Jod soxJBgBdojd ap upiaua^m Bpo^ opuBgau :ouaatq\n-og oj^sanu Bpunj as anb ua soxxanP^ jbuijtjb A 'sauoioBoxunuioo s^sa ua sopesajdxa\nsoidiouiíd sox 9P oxu^tu^í^u^stP oj^anu ajqos 'nxiJídsa ns ua BpBuiuuaxap A auurj\noaad 'ouo^ x9 U9 ^TaoxBTXxouoa A BpBjapoui 'upiaBjBxoap Bun jaa^q ap x9 sa oSua; anb\no^ispdojd xa \"soubui siui ua osnd a;uaiua^uaxaaj anb 'saxouBdsa so^unsB sox 9Jqos b^ou\nBun ap o^OBj^xa x9 u^ SEp^^sajiuBUi sauoiatsodsip A soxuaiun^uas sox b A a^uauíaiuaia\n-ai x? Jod s^qaaq sax^q^aA sauotoBoiunuioa sbx b BjaiJajaj as \"pEpiun^JOdo Baauíijd\nbx ua a^uaurxBqjaA BijBsajdxa ax BiouBXsns B^na A 'xx^nx uoiBq \\^ ajuauíxBiDuapijuoa\nBpBgaj^ua as anb umpueiouiajuj un jBjBdajd ap oasap iui ouisiuiisb auopuaj/^^\n• • -uaiquiB^ uinoqx^o A 'sauoiaaf\n-qo sbsojo3ta asndo o^a y 'PBPT^^nB 9P upioBan^saj un Bis^q o sojoabj saxBioadsa\nEjjiqToaj BUBdsg xBn9 X9 a^UBipaui oxgajjB un souiBtjB^aCqo ou anb ji^iiupE BjoajBd\nanb 'uotDEOTjrpoui Bun oxsandojd BjqBq a^uapisajd xa \"BpiaaJOABj s^ui uoioeu bx ap\nXaAtu xB souBDijauíBpns sox J0(^ sopBXBJ^ Jas SDUiBiiTpad 'axqBSiuiB upiDETOogau bx ap\nbja bx -rod SBiuoxoa SBngj^uB sns A BUBdsg aj^ua asaiaiq as anb oxSaJ^B un BJBd ou\n-n3xB o^uaurtpaduii souiBppuod ou opuBna un^ anb saa opBSaadxa og \"BqBXisaaau ^s\nou iui BJBd anb 'asujj Bun ap Bajaos uoisnasip b3jbx Bun souitAnx \"equ^uasaid oA anb\nBuuojaJ ap SBUiJojaj sbx ^ a^uapisajd \\^ jod SB^andojd sbuijo jaj sbx uo 'guiutieo\nap sauoxaisodojd sbx ap B^andsaj ua qsn^ 'H B B^U ap axoa^ojd xa ?A.axg \"oauía sbx,\nB;ssq B^unt bx oanQ 'Bun bx b BjBnpa^a as \"axauíqBg x9P sojquiarui sox ap uptunaj\naun b bxstsb anb BJBd a^uaptsajd xap Bxanbsa Bun tqioaa — \"eiquiaiAou ap \\z\n•BiauB^Joduii ap Bpipaui jatnbxBna oujaxqog ns uoa asB^xnsuoo sbj^o sbx s^po^ ua\na:-b opuaiJinbaj A 'uBiJBaijTaadsa as anb SBiauaguixuoa ua JBjqo BjBd bpbxbuos uoidbz\nuoo 'oxtoixdxa jap^jBO jaua; uaqap sauoiaonj^sui sbx 9n^ a^uapisajd xB aflP\nB otJBJXuoo axuauíBJaxua ^os O^ \"qsny; ap A saxgui ouaaxqog x^P otaTnF B opua\n'a^uauíuiui oj^jxad ap osua un ua oaiuBxijq oujaxqog x9 uoa a^uauíB^unC ajqo\nanb BJBd qsnH B saxBuoiaajasxp sape^xnaej' ajqos uinoqxBO ap Bapi bx opE^dop^ BtqEH\nx9 sunaj as bucubui anb oaiput a 'uotan;i^sns bx asBpBpaj anb ua outa\n-o^sondojd BtqBq X? anb ojBjjBd xap uqtanxixsns ouioa JBaipui Bqeasap anb ox ap\nbx ip ax A 'oxaa^ojd iui ap sotquiBa sox 9P soungxB b sauoiaafqo srui asndxg\n•oqaBdsap iui b outa sandsaa 'oxxBqsa B opuBasBd 'Bjanj BqB^sa A 'bsbo ns b ing 'sbjio\nasBjapt'suoa axuapisajd x9 9n^ astnb ojad íuoxaafqo uauai^ ou sauotaBj\n9P ssungxv 'souBaijauíBpns so^unsB sox 9P Ba^a3B 3uiuubo ap sauotaisodoíd\nsbx ajqos qsn^ pjBqai^ BJBd sauoiaaru^ur ap opajCojd iui b soiquiBa sapusjg ajaigns\nuainb 'a^uaptsajd xap Bxanbsa Bun oqaBdsap tui ua iiqyaaH — 'aiquieíAou ap oz\n\"oqaip ox uoo opjanaB ap B^ou bx\noqap o^ x 'Bzusijuoa A BzanbusJj uoa gurnue^i *jh ap SB^ungajd sbx b Jiapuodsaj\nbx ?JBp sou oidiau-TJd a^sg oxuaTuiixuasuoa ns tns souBaijauíBpns sox ap Jauodsrp\n\n�ouioo isb 'oujaiqog a^sa ap soidiouyjd soi ap uoioisodxa eun asanj osad ap anb\n-uibj Bjpuajua as 'qsn^j xjf^ b guiuuB^ \"jim jod ssqoaq sauoioisodojd sbx b BOOAjnbaui\nBjsandsaj Bun zaA bx b A 'osru ouiaiqog x9P optqioaJ aq ajuauíBuii^iP anb sbjou sbx\nsbpoj b 'BaopBixpuoa 'ogjBquia uis ^A 'Bsoijq 'auuij Bjsandsaa Bun asanj anb ap bjtui\nbx SBuiaps Biuaj as •Biouagjauía Bjsa BJBd opBpuauíooaj 3q Biouajsisui bjubj uoa anb\nBiuajsis x3 uoa pBpiuuojuoo Bjaxduioo ua Bxx^q as anb A ajuapisajd X3 J3-b\naui anb aCasuay^ pP ojBjj^d xb ajuauíBjoBxa asaipuodsajjoo anb bj^ubui ap op^j\nBqejsa uinpuejouiajq xa 'BqEUiijsa ox isb is JBxnoijJBd \\^ ajqos x3 uoo JBSjaAuoa\nap oasap iui asssaadxa ax A Bidoo aun assSajxua ax tunpuBiouia^ IB Bjnpax asaxp\n'Bpuajajuoa Bun b asB^iAUi ax oA anb íxbiotjo ou ^ xqjaA b^ou ap buijoj ua 'uAnj^\nap upjBq xB I^^ ^oc^ opBgajxua asanj 'asBDtput ajuapisaad x3 3n^ sauopBDijxpoxu sbx\nuoo 'BqBAaxx anb xa ouioo uinpuBiouia^ un anb Bja ojisodojd x^\nax ou op^jsa ns ojad 'ajuaiosaxEAUoo angis piojmbjo -jh ^IM '^W\n'ajauíqBS xap sojquiatuí sox b puiBn ajuapisaad x3 ^ 'pjBqjnos \"^H BqBSan sojuaui\n-oxu sosa ua -oipidsap as ajuauíBjBtpauiui oiad 'x^ uoa BqBjsa '3{joj^ BAan^ ap 'jnoM\nXBJauaS la 'ajuapisaad ib opa opoj aAaxq 'opiSpip Bq aui anb sb^ou sb^ ouioo isb\nopiuaA soiuaq oA A ^a anb ox o^ioj ap opBJBdaad BiqBq anb uoioBxa^ bx uoo ajuaui\n-BjunC 'uinpuBiouia^ ajsa atuoj, *osnj ojjstuiui 'xx^11!! ap uojBq xap jqpa^ ajuauíajuaio\n-ai anb sbjou sbx a-iqos sauoioBAjasqo ap opa^oad un aoiH — 'eiquiaiAou ap S^\n•opBqBS X3 A\nsaujaiA x3 ^juasajd anb sauoiOBoipuj sbx ap njijídsa xap ojjuap a^uauíBpx^11103 SP\n-BjOBpaj opis UBq anb A ojBdaj axasaauodo. apand ou anb ajjuoaua '^ns X3P Boxjauív\nb A xe^njjo^ b 'BUBdsa b 'sogaijg sox B soAijBiaj sojBJjBd sns oA^\\ aui a^uapisajd x3\n'uixbxxeo -j]A[ opipadsap oqnq as anb ap sandsaa \"oAanu ap opBjuasajdaj 'bououib\n-pns b uopBxaJ uoo ^b^o 'jj/\\[ ap xad^d x3 sa •Bgaijg pB^jaqrx bx ap uoaduiBO ubj x3\nBjas x? ^ 'oujaiqog xa ajqos ouis 'xa ajqos uBjBsad ou ojgxxad x3 -^ bSjbo bx 'Bjanj isb\nopuBno unB A 'BjBaadsoad cu bai^eiotui ns \"uoTOB^ndaj ns JBAaxa BJBd Bgaijg BsnBO bx\nb BuxoojjBd 'SBiauanaasuoo sbx 9P PBpxxjqBSuodsaj bx 3ua:j ou oiuoo A 'pBpiaBxndod\nbx 3P aJiB x3 na soxxxjsbo opuBjuBAax angts ut^bxpo 'ih \"pBpipunjoJd Bood b oaqno\n-sap sox ^ UBxd ouBjpca ajsa ap soatjoui sox oosnq 'BjBq as ojsa ap bpbu anb uaiq aj\n-uauíBjoajiad aqBS ouioo A 'oioau un tu B^SBisnjua un sa ou ouioo A 'sogaiag sox B W\n-sajdiua un jbjixiobj A BjpBnosa Bun JBiAua ap ojisodojd ns ua Bipisiaa \"utjbxxbo ujai\nap BiuBduioo ua ^jjuooua ax A 'ajuapisaid x3P bsbo bx b ina — \"aiquiatAou ep YZ\n•BqBUBduiooB sax upzBjuis bx anb 'axqísod Bjanj ojsa apuop BjSBq 'osBd Bp^o b tsb soxjbj\n-ngasB BJBd 'sbuijb sbx ^buioj ap sajus ouiajjxa ^jtuiix x3 Bjs^q souiBTJBJijaj sou uaiq\nsbj\\x \"BXJBooAojd ou ojad 'BXJBjdaoB Bijas BOT^jxod BJjsanu 'Bn3-i3nb Bun soujsosnq b\nbpbu uua^ap asaiAnjsa bzubtxv bXbs bx anbjod 'asjBJgox Bjaipnd ou ojsa ts \"opunuí\nXa opoj uoa pbjstuib A zBd ua 'ajanj uatnb Bas 'josaons X3P soubui b as^d uotobjj\n-siuiuipv bx anb ua ouioo isb 'SBAisaons sasBj sns opBzijapBjBo UBq anb sogSBJ sox B\nBpuodsajjoo utj ns anb ua ouaduia jo^Cbui x3 oguaj A '^Oixqndaa B;sa ap ojoí ap pBpa\nbx ouioo BjaoajBdB ajuauíBAijoadscjjaJ anb oaj^ 'soub ap ojauínu ojjaio ap Bpiuijap\nuoioBjnp uoa uqtobjistutuipb ap Biuajsis un ouioo o^unCuoo ns ua asjBjapysuoo apan^\n•jaoauaj BjBd b^C Bjsa BxxanbB 'xBn^oB opoijad* ns JBUiuuaj xb Boqqnd BpiA bx ap ^sjbj\n-ijaj opipxoap Eq ajuapisajd x3 TS 'ajauíqBg ap uoiunaj Bun ua jBuoiouaui Xíobj Bja\nou anb osad ap sauoioBjapisuoo BiqBq ojsa BjBd anb aCiQ -soxxa bjjuoo uoisajgB otuoo\noxJBjaJdjajuí a ojxajajd ouioo jbuioj sopBtxv sojubs sox u^pand atesuapq ns ua anb ox\nopoj 3p Bgua^sqB as anb BjBd axopuBxsui 'OAanu ap axquq ax A •souBoiJauíBpns sojunsB\nsox aP Bajaos qsna 'H B bjou bjjo. BjBd JopBJjoq \\a ajuapisajd xb ?f3a \"BpBgaxx iui\nb oipídsap as ojad 'ajuapisajd x3 noo Bq^jsa uijbxxbo \"jh — 'aiquiaiAou ap ^^\n•ajuapuajdjcs ouioo OAanu ubj Bja ojsa Boijjxod Bjjsanu\nug •Euedsg A Bioaj^) ouioo 'soadojna a^uauíBAisnxoxa sooi^ixod so^aTqo jod A Bdoj\n-na Bpoj bj^uoo sbuijb sbx B ojuaiuiBuiBxx un Bjjas afBSua^AX ajsa \"ajuaiuxEnjoB soiu^zog\nanb bx ouioo pBpinnbuBj; ap A buixeo Bpunjojd ubj ap opoijad un uoiobu Bjsa ap bijox\n-siq bx ua opiqBq BiqBq Boun^ -oiCbj un ouioo bij^bo •p^X3Tnbui apuBJg Bun asBsnBO A\nBsajdjos Jod uoiobu bx b asBiuoj uoToonpojjuí bx 3p ouoj x3 9n^> 9P Jouiaj x9 ?XS9JTubj\\[\n\n�un breve desarrollo del sistema político que ha de sostenerse en lo venidero: esen\ncialmente republicano —con mantenimiento de la propia independencia y respeto de\nla ajena; esencialmente pacífico—, con deliberada abstención de toda participación en\nlas combinaciones de la política europea; cultivador de la paz y la amistad con las\nmonarquías más absolutas; apreciador en alto grado y deseoso con anhelo de con\nservar la del emperador Alejandro, pero declarando que después de haber recono\ncido la independencia de los Estados Sudamericanos, no podríamos ser indiferentes\na cualquier tentativa de intervención armada hecha por las potencias europeas, ya\npara restaurar la dominación de España en los continentes americanos, ya para in\ntroducir principios monárquicos en estos países, ya para transferir una porción cual\nquiera de las antiguas o actuales posesiones americanas de España a otra potencia\neuropea. Este Memorándum fue leído, y a continuación se abrió una discusión super\nficial que duró hasta cerca de las cinco, hora en que el presidente suspendió la junta,\npara reanudarla mañana a las doce. Calhoum, con muchas manifestaciones de des\nconfianza y duda, hechas sólo para avivar la discusión, cuestionó si sería conveniente\nentregar ese Memorándum al ministro de Rusia. El Memorándum contenía un des\npliegue ostentoso de principies republicanos, y provocaba una cuestión, acaso prema\ntura, con la Santa Alianza. Tal vez sería ofensivo para el emperador de Rusia, y tal\nvez para el mismo gobierno británico, al que no parecería grato tanto republicanismo.\nLas objeciones de Calhoum no fueron apoyadas; pero Mr. Wirt presentó una cues\ntión más importante, que yo mismo había formulado en una de nuestras primeras\ndeliberaciones. Esta cuestión era si estaríamos apoyados al ocupar con tanta am\nplitud el terreno de la resistencia a la intervención armada de la Santa Alianza para\nrestablecer la dominación de España en la América del Sur. Ésta es, y siempre ha\nsido para mí, una cuestión que me arredra. No fue discutida. Pero Mr. Wirt habló\ndel peligro de adoptar una actitud amenazadora sin la intención de hacerla efectiva, y\nMr. Wirt preguntó si en el caso de una directa hostilidad de los Santos Aliados con\ntra la América del Sur, este país se opondría por medio de las armas. Mi Memorán\ndum y el párrafo nos llevarían hasta donde pueden llegar las facultades constitu\ncionales del ejecutivo en este punto, y si seguimos tal conducta, yo desearía que se\npropusiese y aprobase una resolución conjunta de las dos Cámaras del Congreso para\nel mismo objeto. Pero esto haría necesario comunicarles, por lo menos confidencial\nmente, el estado actual de cosas.\n26 de noviembre. — Asistí a la diferida reunión del gabinete en la casa del\npresidente, desde las doce y media: cuatro horas. A solicitud del presidente, leí una\nrelación de lo que hemos tratado el barón Tuyll y yo desde el día 16 del mes pasado,\ny después mi proyecto de observaciones sobre las notas que últimamente se han re\ncibido de él. El presidente leyó después el proyecto del correspondiente párrafo de su\nMensaje al 'Congreso, para saber si ese párrafo debe formar parte del referido Men\nsaje. Hice una recapitulación de todo lo que se ha dicho en las anteriores reuniones\ndel gabinete, y advertí que las cuestiones actuales tuvieron su origen en un pro\nyecto de introducción al Mensaje, proyecto que ^el presidente presentó sólo para que\nfuese considerado. Esa introducción es de solemnidad no acostumbrada e indica ex\ntraordinaria preocupación, y aún alarma, por el actual estado de cosas. Se relaciona\ncon dos párrafos, el uno que contiene fuertes y penetrantes censuras a Francia y los\nSantos Aliados por la intervención en España, y el otro la indicación del voto de una\npartida para enviar un ministro a los griegos, con lo que en suma se les reconoce su\nindependencia. Ahora se propone la sustitución de esto, con el fundamento de que\nsi se plantea una cuestión entre nosotros y la Santa Alianza, sea en un terreno exclu\nsivamente americano, de tal modo que nos desliguemos de todos los intereses euro\npeos, que repudiemos toda intención de intervenir en ellos y formulemos nuestra opo\nsición sólo por una causa americana. La respuesta a las notas de Rusia serviría simul\ntáneamente para contestar a las proposiciones de Mr. George Canning, y para asu\nmir la actitud que los Estados Unidos deban mantener en relación con los designios de\nla Santa Alianza respecto de la América del Sur. Dados estos puntos de partida, ob\nservé que todos los documentos hasta hoy redactados forman parte de un sistema\n\n18\n\n�••^\n\n(s^Ss ^ fZZ \"2?d 'xgQX 'piJp^W 'BJXajag O ap oíao^^ *P OIIW 13 3P)\n•aaop sei ap boiub bububui\n-ij uptoBUiuua^ap ns jbuio^ BJBd niinpuploutap^ I3 uo 9panb as a^iapisaad 1^\n'OAispap opoui un ap pn;ipuoad uoa aeaqo souiaqap anb\nox jod 'aja upiuido zyi *BUBdsg ap o^^s ap zaA ua axia ap sbiuoioo ua\nap ope^xnsaa xa uo 'sczejq sns ua a^uaiuBja^ua ubjjbCojjb as 'eya^a^^ ubjq ^I 'P ^]\\\n-ubjb3 ax aod Bpi^apjd ajjas 0199 souBaiaauíBpns sox ap axouapuadaput ax osbd ib; ua\nouioa ojag mbui iap otuiraop ns jod 'bsoijo;3ia ajjapanb BUBpjg ubj^) ai X soppueA\nUBjaas sopa^e sox aqanx esa ua anb jajo Á. 'axqeqojdun apua^uipjoa aun aja a^s^ anb\naqBsuad oj^ -upioajadooo aj^sanu uxs aiaua^STsaa ^uod sax Bua^ajg B-if) bx anb X 'jns\nlap BDIjpuiV BX B UBOB^B SOpBIXV SO^UBS SOI 3n^ SOUIBSUOdng •BT3UB;jOdUII JOXetU BI\nip ax oX anb ib X 'a^jad ua 9ui3ns a^uapisajd xa anb 'b^sia ap ojund oj^o oqnji\n*oxJBzaqaaj X sauoto^sad jauío^ sjad a^uataijns ox souiajBjnsajdB sou ou anb\noaja oX X 'sa^jand sbx b Bjsa 'o^ub^ ox jod 'ojSn^d xa *osojapod opi^JEd un aua^ anb xa\nua 'sjBd asa ap BjjBuanps as 'BUBistni bx ap uptouaAUo^ bx ap oabpo oxnojpB xa un3\n-as 'SBiauaSixa sns b souiapuios sou ou ts -BiouBja ap ojispdojd xa sa xpno 'uojaXo ai\nanb SBuosaad aoop o zaip ap Biauasajd ua 'oqaip Bjqsq ax aniAna^^ ap apX^ anb sbjp\noj^na ap souaui aa^q 9iujojui axu ui^biibo '^Vi A ¿ooifaM 3P BtouBja ^ Bqno ap bjou\n-as BJjaj.BiSux uoo 'upiosn^is aj^anu saauo^ua Bjjas xpno? *ui^q xa ua a^ad ns outoo\naqn^ ap BjjBuanpB as 'so^uatuixoa^uooB so^a a asjauodo ajaipnd ou is 'os^naaj oxuij\n-X9 ouioo 'BUBpjg ubj^ ax 2i 'sajiv souang ua ouiod 'upqjog ap bsbo bx ap adxauud\nun a jeziuoj^ua BJBd opueSiJ^ui ope^a eq anb souiaqss apuop ua 'oaix^iAX uoa ajjap\n-anb as btoubjji íapqo X njag xa 'biujojtxbo bx js BJBd bjjbuioi^ Bisng soxasjj^Bdaj X\nsasjad sosa JBZiuoxoaaj bjjos ssajduia bx ap xbuij ops^nsaj xa 'BUBdsg ap s^japuBq sbx\no^uauioui Jaxuiad xa ua jBxoqjsua BJBd uasajaiq ox opu^na unB 'BiouBdsa boij^uiv bx\nb UBi^uios sopBtxv so^ues sox ig -ou a^uauíBjnSas ¿Buadsg ap oijo^ijja^ sox ua aid xa\nuasaisnd anb 'a^anuí ap suad ofaq 'so^pqns Efns b jiqíqoJd BjBd saxspnBa sns X aj3uas\nns uasBSipojd anb jbuiSbuii opjnsqB a^uatuauBUinq bj^ ou? sasjed sosa uaqBSnXqns\nsopBixB sox aP so^iDj^fa sox Ts ^ 'u9ioBuiuiop ns jaua^uBui BJBd a^uB^s^q botsjj Bzjanj\njaua^ b BijaAxoA ou X BTua^ ou bX B^g 'BUEdsg ap upioBuiuiop BAisnxaxa X Bn3i^iB bx\njaaaiqB^aj BJad osa asapiq anb 'sbsod sbx 3P Bzaiejn^Bir> bx BpBp 'axqísoduix bj^ 'odt Caj^\nb aiuauíiBioadsa X 'jns xap Boijauív Bx b bjpbaui is oaag oxans oj^sanu ua BjnbJBU\n-oui Bun jaoaxqB^a asssuad anbjod o soujbdb^b ap uotaua^ut bi asatAn^ bzubixv b^ubs\nbx anb asatsndns oX anbjod ou cqsa ^ •sorjasaaau X sa^uaiuaAuoa UBja oj^o X oun anb\nBiaja oj^ *aÍBSua^i xap ojBjjBd ib asatpuodsajjoa anb BJBd a^uatuBspajd opBpBpaj\nopTS BiqEq a^g *opaXojd ira X aCasua^^ xap ojBjjBd xa saxqBidaaaut ubj^ *uBjaaxBAajd\nÍS \"opt^Bd un JB;dopB ap sa^uB upioBjaptsuoa BixdraB spra bx asaipaauoa sax a^uaptsajd\nXa anb BqBjadsa X 'opsiuasajd asaiqnq sbx 9nb ap BqB^iatxaj a^ 'uoioB^xpara Bpunj\n-ojd spra bx ap ssjopaaajara Biajo sbx 3n^ 3?íP '^T^. '¿Vi 3P sauotaafqo sbx\nuo^ 'bzubixv B^usg bx b upiDisodo ap.Bauíx Bun ua souopuarpraojdraoa BfBX.uaA\nsoraaua^qo is X 'jns ^P Bauarav ^\\ b upioBxaj bx uoa pn^i^oB B^sa Jiranss soraaqap is\n:jaqss b íaxuaraxB^uapiaui sa^ua Bpi;nasip '^ji^ '¿Vi Jd ^aXB Bp^xuasajd bi Bja 'upiu\n-ido ira unSas 'jBUiuuapp aod a^uB^jodrai upi^sano Baiun bx anb X 'oipn^sa B optns\n\n�8 (Parágrafos 1, %. 3 7. 48 y 49 del Mensaje que el presidente James Monroe envió\nal Congreso de los Estados Unidos el 2 de diciembre de 1823.)\n\nConciudadanos del Senado y de la Cámara de Representantes:\n1] Muchos asuntos importantes solicitarán vuestra atención durante el actual pe\nríodo de sesiones, y para ayudaros en vuestras deliberaciones procuraré daros una\njusta idea de esos asuntos. Cumplo este deber con desconfianza, por la vasta exten\nsión de los intereses de que tengo que hablar y por la grande importancia que ellos\nrevisten para cada una de las partes de nuestra Unión. Lo acometo con celo, por la\narraigada convicción que abrigo de que nunca, desde que consolidamos las conquis\ntas de nuestra Revolución, hubo un período como éste, en que dada la condición\ndel mundo civilizado y sus relaciones con nosotros haya habido tanta necesidad de la\ndevoción de los servidores públicos por sus respectivos deberes, así como de las vir\ntudes, patriotismo y unión de aquellos a quienes representamos.\n2] Formáis un nuevo congreso, y debo trazar este cuadro de los negocios del país\n• con particularidades que en otro caso no serían necesarias. Lo hago, sin embargo,\nlleno de una satisfacción especial, porque así doy cumplimiento más lleno a los sanos\nprincipios de nuestro gobierno. Siendo el pueblo el soberano único, es indispensable\nque se le presente la formación cabal de todas las materias, para que tenga cumplido\nefecto el ejercicio de aquel alto atributo. Si se le deja a oscuras, será incompetente.\nTodos somos susceptibles de error, y los hombres encargados de los asuntos públicos\nestán más sujetos a la excitación y al extravío, por pasiones y por intereses, que la\ngran masa de nuestros representados, que en el retiro doméstico y en el ejercicio de\nsus ocupaciones ven como espectadores tranquilos, aunque profundamente interesa\ndos, la conducta de los que manejan aquellos negocios. Cada parte del gobierno está\nsujeta a la inspección del pueblo, y cada funcionario es responsable ante él. Así, pues,\nmientras más amplia sea la información, más perfecto será el juicio que los ciudada\nnos pronuncien sobre la política seguida y sobre la conducta observada por los go\nbernantes. Grande es la cooperación que éstos pueden recibir del juicio desapasio\nnado de los ciudadanos: su aprobación formará el mayor de los incentivos y el galar\ndón más satisfactorio para los actos de virtud; el miedo a la censura constituirá una\ninsuperable garantía contra el abuso de la confianza pública. Los intereses de los ciu\ndadanos en todas las cuestiones vitales son idénticos, y los vínculos, tanto de senti\nmiento como de conveniencia, serán proporcionalmente afianzados, en la medida del\nmayor conocimiento del estado real de los negocios públicos, especialmente cuando\nse presentan difíciles alternativas. Estos datos permiten sobreponerse a los prejuicios\ny celos del localismo, así como la formación y el creciente poder de una política\nnacional que extiende su solicitud afectuosa y protectora a todos los grandes intere\nses de nuestra Unión.' .\n[3] Un conocimiento preciso de nuestras relaciones con las potencias extranjeras,\npara lo relativo a nuestras negociaciones y convenios con ellas, es particularmente\nnecesario. Igualmente necesario es que formemos una estimación justa así de nuestros\nrecursos y rentas como de los adelantos realizados en cada uno de los ramos del\nfomento de la prosperidad nacional y de la defensa pública. Haciendo justicia a\nctras naciones, podemos esperarla de ellas. Nuestra capacidad para sentir las ofensas\ny para exigir la reparación de los agravios, nos pondrá en condiciones de evitar que\nse nos causen. ,\n[7] A propuesta de^gobierno imperial de Rusia, hecha por conducto del ministro\nacreditado en esta C^pital, se han trasmitido instrucciones y poderes bastantes al\nministro de los Estadoss Unidos en San Petersburgo, para arreglar los derechos e in\ntereses respectivos de las dos naciones en la costa Noroeste de este continente, abrien\ndo negociaciones con este fin. Su Majestad Imperial ha hecho una propuesta semejante\nal gobierno de la Gran Bretaña, el cual ha accedido de igual modo. El gobierno de\n\n\\\n\n/ C4 3 ••, • *\n\n�91\n^aqss b íbuistui b| 'ogjBquia uis 'sa 'opumu ^p a^ad BipnbB ope^gB ueq soubi\nanb SBJjang se\\ asjBpiúi ib BpBpopB 'edojma b uppBpi uoa Baxijpd bj^\nsopiu^ sopBpa soi ap p ouioa op^^ ounSuiu apauíBjngas X 'sopraaj s^ui son\n-anbB up^ 'bzubiiv b^ubs 8I ap soi ap uajaijrp soujaiqoS soXna sapaipuadapui sBpua^\n-od sbi SBpcq SBpBsajaiut u^pa anb bi uo upi^ana sa 'oidpuijd ouisiui ia uoa opaanoe\nap *u9puaAjaiui B^sa Jegau apand opnd ^nb b^sbh 'sbuisiui sbip BJBd souopsj\n-sips sotdpuud ua asopuBXodB apaiuaAuoa oppja uBq anb oí 'sbuijb sbi aP oipam\njod 'BUBdsa ap sooi^auxop sopnsB soi ue sbpbiib SBpua^od s^i aP\nanb a^UB^ioduit oqaaq a^sa ap B^nqoj s^ui Bqanad asjpnpB ^jpod o^i\nBdoana anb UBJisanuí iBSniao^ A BUBdsa ap so^uaiuipa^uooB soui^p soi [6f-]\n•sopmn sopB^sa soi aP\nua a;uaipuodsajjoo oiqui^a un p^punSas Bj^sanu Bjsd aiqBSuadstpui BgBq 'ouaatqog\na^sa ap sa^ua;aduioa sapEpuo^nB sbi aP OT^?n? B <an^ oiqurea un B^^q ou anb ajdxuap\n'Bai^jiod B^sa souiaamgas A opingas souian \"BUBdsa X son^ aj^ua pBpnBj^nau BJ^sanu\nsouiBjBpap souiaiqog soAanu sosa b sotupouoaaa opu^no sopiun sopB^sa soi Bp^q sai\n-i^soq sauopisodsip ap U9joB^ajiUBUi Bun ouioa ouis soj;osou Jod b^sia jas ^jpod ou\n'sou^sap sns BjauBui Bung^B ap jigijrp ap o sopnunjdo ap opCqo \\b uoa Badoana Bpua^\n-od Bun ap u9puaAja^ui bi 'sopiun sopB^sa soi aP ouaaiqog ia Jod saiuaipuadapui\nouioo soppouooaa opis UBq 'soidpuud so^snC uoo opaanos ap X 'uppBjapisuoa Bjnp\n-bui ap sandsap anb X 'Bpuapuadapux ns opiua;uBui X op^aspap UBXsq anb souaaiq\n-og ap 3\\^^% as opuBna oaad -Badoana Bpua;od aamb^^na ap SBpuapuadap o SBiuopo\nsbi ua souiajpuaAjaiui tu optuaAja^ux souiaq o¡i 'aaanj anb bi Bas 'ouajsxuiaq a^sa ap\nU9pjod Bun ua Biua^is ns Japua^xa b auiuiBOua as anb ssna Jod sqaaq BA^E^ua^. jamb\n-^na pBpungas X zsd Bj^sanu BjBd Bsojgipd souiBjjBjapisuoo anb JBjBpap b uBgxiqo\nsou 'sBpua^d SBixanbB X sopiun sop^^a saI 9^^ua uappca anb sauopBiaj sbsopttub\nsbi ^ pBpxjaouis Bi •oidtnaCa uis pBppipj Bun opbzuboib souiaq pna p oCBq btu^^sts\n'souBpBpnp sopop s^ui sns 3p BjjnpTqBS bi jod opejnpBui X 'souBiunoad sopijiJOBS\nap X ajguss ap sai^pnaj ap Bpoa b opBuuoj 'Buia^srsr oapanu ap Bsuajap bi b\n^sa bsbui ua BuBauauíBa^ou upp^u bi •soujaiqog soAtpadsaj soi ^^^^^\na^stxa anb bi ap apaaoJd Bpuajajrp 8P3 •sopt^fi sopBpa sl Jd opE^dopE Bq as anb\npp opadsaj apa ua a^uauíiBiauasa ajatjip sbpbtib SEpua^od sbi aP o3^Io<^ ^^^apis ia\n•IBpjBduix a opBjpnii ^opBAjasqo opoi. BJBd sa^ua^Bd uos anb SBsnsa Jod 'ouajsixuaq\napa ap sopiaiuipapioaB soi ua Bpaaip s^ui BjauBiu Bun ap sopBsaaa^ui souiBpa a^uaxu\n-BUBsaaa^ \"Bsuajap bi BjBd sounqpjadB sou o ousp p sounpias'aJ 'sopBZBuauíB a^aiu\n-Búas o sopE^oiA uaA as soqaajap sojpanu opusna ops 'SBJjang s^sa ua soxuapzam\nsou anb Baipiod Bjpanu uoo aiqi^Bduioo sa ru 'uaquinoui sbüs 8 ops sauij soXno\n's^adojna SBpuapd sbi aP se-uang sbi ua uppBdiDiped opiua^ souiaq sBuiBf\noot^uBi^v ^P opBi oj;o pp\nUBipq as anb saiuB Camas sns ap soipnbB ap Bqo^p bi ap X papaqn bi ap joabj ua\nsosopiuiB sbui so^uaruiiiuas soi u^^p^!8 SOPIÍ1 sopBpa soi aP souBpBpnp soi 'uaguo\noapanu BAijap as anb bi ap X sauopBpj sapuBjg souiaua^ anb bi uoa oqoíg pp apBd\nBun ua BSBd oprena saja^ui opoqos uoa operauasaad souiaq ajduiais \"opiAajd Biqsq\nas anb pp apiaaajrp Xnuí opis Bq 'Xoq BpBq 'opB^nsaj p anb iBAjasqo oiJBsaoau\nsa SBuady 'uoiaBjapoui BUBUipaoBj^xa uoa BqBzxiBaj as ozjanpa asa anb X 'iBgnpo^\nua X BUBdsa ua oiqand pp U9pipuoa bi JBJOtaut BJBd ozjanjsa ap^japisuoo un ap\nsauoioBpajtuBui BjqBq anb 9tujojut as sauoisas ap opopad ouii^n p asjijqs \\y [8í^]\n•SBadoana\nSBpua;od sbi ap Bjainbpna Jod uppBzraoioo Bjn^nj ap saxq^daasns ouroa bX sopBjapis\n-uoa Jas u^jaqap ou 'uaua^uBui anb X opiuinsB UBq anb U9pipuoa aiuaipuadapui a\najqr[ bi Bpsp 'souBapauíB saiuau^uoa soi an^ 'sopiun scpBpa sai ap sasaja^ur a soqa\n-ajap sopipuajduioa uba anb p ua 'oidpuiJd ouioa jaua^os ounpodo opBgznt Bq as\n'jBuxuua^ apand anb soi J0<i soigaxiB soi ua ^ 'uaguo opBp Bq opa anb b sauoisnostp\nsbi U3 'osru oujaiqog p uoa Epuagrppn Bpapad sbui bi JBAi^na BJBd pnpaips ns\nouioa jSB'jopBJaduta pp pBpiuiB bi b opinqijp Bq a^uauíaiqBUBAUt anb joiba UBjg\np japaaojd oso^siuib apa uoa JBpajruBui ap oasap p opiuai Bq sopiun. sopBpa soi\n\n�no intervenir en los asuntos interiores de ninguna de aquellas potencias; considerar\nel gobierno de fado como gobierno legítimo, cultivando relaciones amistosas con él,\ny manteniéndolas por medio de una política franca, firme y viril; satisfacer las jus\ntas reclamaciones que haga cualquier potencia, y no tolerar agravios de ninguna.\nPero tratándose de estos continentes, las circunstancias difieren de una manera emi\nnente y conspicua. Es imposible que las potencias aliadas extiendan su sistema político\na cualquiera porción de ambos continentes americanos, sin poner en peligro nuestra\npaz y felicidad, y, por otra parte, no creemos que nuestros hermanos del Sur, aban\ndonados a sí mismos, adoptarán ese sistema por propio acuerdo. Es, por lo tanto, im\nposible que consideremos con indiferencia tal intervención, sea cual fuere la forma\nbaj© la que se presente. Si atendemos a la fuerza y recursos de España y de estos\nnuevos gobiernos, así como a la distancia que separa a la una de los otros, es obvio\nque aquélla jamás podrá someter a éstos. La verdadera política de los Estados Uni\ndos consiste en dejar que los contendientes decidan la cuestión, y nuestro gobierno\nobra así con la esperanza de que las otras potencias observen la misma conducta.\n(de El Mito de Monroe, de Carlos Pereyra, Madrid, 1931, págs. 257 y sgts.)\n\nIf\n\n�C5H -gBd 'ii ^ '8S6I TiopuoT 'ja^sqa^. *^ D 9P\n}o aauapuadapm aqj pus uieiug ap)\n•sbuub sbi ap otpaui aod sbiuoio^ sbi bj;uod uoioob Bpo^ b opom\nap Bq^panuaj anb oxnii.in aod rsBpiDajOABj sbui sauopeu sbi ^j\\xx^ 'etj^b<j\nap oganí 'BpBaoioa JE^a ap 'bip puioo 'asopu^ua^uoD 'sosc^siuiB sopjanoB\nap oipaui jod 'sappaamoa SBtB^idA saao^Bui sbi ^JaiAniqo BixiB^i aipBj^ bi énb o^sng\nuoa BjjaA 'Bjja^igui ouioa 'anb A ¡iBpuaaajajd oiuaiuiBpj^ jambiBna js BJBd jauaiqo\no 'BDiJ^uiv ^a sBiouBdsa sauoxsasod sbi 9P ^Vi^ü Bungp ap as^BidoadB BJBd\nBpeq BpuBJ,j ap uppBn^ts a^uasaid bi ap o 'sbiuoioo sbi aP op^p\nlap BtB^naA jbobs ap oasap o U9pua^m epo^ 'a^jBd ns Jod 'BqBgau bpubj^ anb\nnoa Joua^ttB uppBpa ns ap QpB^a->tiB BiouBdsa Bai^uiv bi b ipnpai ap Bzu^jadsa\nBungaxu BiqBq ou anb Bjaao ouaaiqoo ns anb 9JBpap OBugtio¿ ap adpujj¿[ la\n\nCGZ8I P\np g aip \\9 3Buf>r[Od ap adpuu^ 'btdubi^ ap aioBittasajda^ \\9 A Buiuub^\nSfi5u¡ ojjsraip^ \\9 aziua apazipsaz BjsiAaipia bi ap mnpuBzoiuaj^ ^p\n\n�APÉNDICE\n\n•é^^^ ^ 5 1 ^\n\n.4, •\n\n^y •\n\n•¥••••>\n\n�CRONOLOGÍA\nEN WASHINGTON\n27- I U.S.A. envía repre\nsentantes a Chile y a\nlas Provincias Uni\ndas.\nV Gallatin obtiene de\nFrancia seguridades\nde no emplear las\nfuerzas.\n6-VI Conferencia Adams Stratford Canning\n22-VH Nota de U.S.A. a Ru\nsia sobre el úkase de\n1821.\n9- X Llega el despacho de\nRush del 19-VH .\n16- X Nota de Tuyll elogian\ndo la neutralidad de\nU.S.A. y declarando\nque no se recibirá a\nrepresentantes de hispanoamérica.\n17 X Monroe consulta a\nJefferson y a Madison.\n24-X Respuesta de Jeffer\nson.\n7-XI Primera sesión del ga\nbinete.\n13- XI Noticia de la caída de\nCádiz.\n15-XI Segunda sesión del ga\nbinete. Monroe mues\ntra a Adams la res\npuesta de Jefferson.\n16-XI Despachos de Rush\ninformando que G. B.\ndesiste.\n17-XI Tuyll entrega nota de\nNesselrode de 30-VIII\nsobre \"principios po\nlíticos\".\n21- XI Tercera sesión del ga\nbinete.\n25-XI Respuesta de U.S.A a\nRusia.\n25-XI Cuarta reunión de ga\nbinete (suspendida).\n26-XI Concluye la sesión an\nterior.\n29- XI Instrucciones a Rush.\n2-XII Mensaje presidencial.\n4-XII Carta de Monroe a\nJefferson.\n\nEN LONDRES\n\nEN ESPAÑA\n\n4- IV Invasión francesa a\nEspaña.\n24- V Madrid es ocupada\npor los franceses.\n\n16-VIII Entrevista Rush-Canning.\n19-VIII Rush informa a su\ngobierno.\n20-VIII Propuesta escrita de\nCanning a Rush.\n23-VIII Canning informa a\nRush que se convo\ncaría un Congreso.\n23-VIII Respuesta de Rush a\na Canning.\n18- IX Entrevista Rush-Canning (el primero fir\nmaría si G. B. reco\nnocía).\n26- IX Entrevista Rush-Canning (reconoc. futuro;\ny si el rec. inmediato\ninfluiría en los pode\nres de Rush).\n2- X Rush a Adams sobre\nfuturas entrevistas\ncon Canning.\n9- X Memorándum a Polignac.\n\n31-VIII Batalla de Trocadero.\n\nIX Los franceses se\naproximan a Cádiz.\n\n3- X Ocupación de Cádiz.\nX Francia pide Congre\nso.\n\n26-XII España pide Congre\nso.\n\n��^**•\n\n8X\nsx\n6\n\n8\n9\nS\nf\n\nSZ8I - IIX' Z I9P atBSüaW IP 0^ ^ 8 ' t *8 'X\n828X-IX-9Z t L ^P smepv b T a\najqos aojuoyi • ap ^ surcpv b *f ^\n* b uosaajja^ setuoqj, ap\n.\n8^8X 9P\n\nqsnH p^BqaiH ^P B;sandsan\n\nap oz I^P ^muuso aSjoao\n9P 8ZE\n\n6\nT\n\n��"]]]]]]]]],["collection",{"collectionId":"2"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"31"},["text","Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay"]]]],["element",{"elementId":"49"},["name","Subject"],["description","The topic of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"138"},["text","Repositorio de ensayos en las Humanidades publicados originalmente en el Uruguay"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"139"},["text","<p><span>La Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación se ha propuesto contribuir a rescatar y poner a disposición de los lectores la escritura ensayística del Uruguay a lo largo de su historia. Esta Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay pretende reunir en un solo lugar más de dos siglos de textos de reflexión y pensamiento, dentro del amplio campo de las humanidades, producidos en conexión con la universidad. La mayor parte de esos textos han sido originalmente publicados en revistas universitarias o periódicos hoy difícilmente accesibles. A menudo nunca recogidos luego en libro—o recogidos con sustanciales modificaciones—, son textos que pueden contribuir a recuperar y mostrar las dinámicas de pensamiento y representación en el país, tal como se realizaron en tiempos de centralidad de la escritura.<br /><br /></span>La a veces fina y sinuosa línea entre Humanidades y Ciencias Sociales hace que textos de historia económica, de estudios sociales, de ciencia aplicada a la antropología, puedan tener cabida en esta colección, aunque el foco está en el núcleo tradicional de las humanidades. El Derecho (con la excepción de Filosofía del Derecho) queda, por su especificidad técnica y profesional, por el momento fuera de este grupo. </p>\n<p>La colección será un trabajo acumulativo, con entregas bimensuales. En el tiempo, los textos se irán organizando de acuerdo a posibles lecturas de la historia de las ideas en la región y el continente. <br /><br />Aldo Mazzucchelli</p>\n<p><span>15 de octubre de 2017</span></p>"]]]],["element",{"elementId":"37"},["name","Contributor"],["description","An entity responsible for making contributions to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3695"},["text","Pablo Darriulat\r\nGonzalo Marín"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3696"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3669"},["text","La doctrina Monroe : selección documental"]]]],["element",{"elementId":"48"},["name","Source"],["description","A related resource from which the described resource is derived"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3670"},["text"," La doctrina Monroe : selección documental.\r\n   Montevideo : FHC, 1966.   18 p.\r\n "]]]],["element",{"elementId":"45"},["name","Publisher"],["description","An entity responsible for making the resource available"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3671"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias - Instituto de investigaciones históricas."]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3672"},["text","1966"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3673"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]],["element",{"elementId":"44"},["name","Language"],["description","A language of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3674"},["text","Español"]]]],["element",{"elementId":"51"},["name","Type"],["description","The nature or genre of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3675"},["text","Libro"]]]]]]],["tagContainer",["tag",{"tagId":"465"},["name","DOCTRINA MONROE"]]]],["item",{"itemId":"335","public":"1","featured":"1"},["fileContainer",["file",{"fileId":"568"},["src","http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/016ccfe4e75767ff84a76243b8546782.PDF"],["authentication","b3593937440f5602f970e18e085e18a6"],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"5"},["name","PDF Text"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"52"},["name","Text"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3676"},["text","LO\n\n?\n\ng\n\no¡\n\nü\n\n^\n\np\n\n5!\nn\n\na\n\nn\n\nO\n\nO^\n\nI\n\no\n\no\n\no\n>\nid\nO\n>\nO\n\n^d\n\n�•8^JOJBA SO[ 9p BJJO^J B[ OÁnS pp OJISOdojd B OAtlJ\nuaiquiBj anb B^ anb —aaqiuoq p— o^unsB ns ap ojisod\n-ojd b Biauap^aj. BpBuiuuajap buii ap oaiijopuiniaaj uajsos ap bjb[3\nsbui o BpBjaqqap sbui uoiauajuí eun uoa aiuatuBaiJOjsiq oiáans '^sajo[\n-ba so^ ap Bjaoaj,, upisajdxa b^ osBa ns ua ouioa BAi^afqo ubi sa 'bui\n-sita js na BpBjapisuoa \"^^aijosopj Biíáo^odoj;uB^ uoisa^dxa v\\ uaiq is\nanbjod 'opBn^aaaB ajidaj ag •vaifpsojif viSojodo^juv BpBuiB[{ B^ uoa\nopBniuaaB aiida^ as osBa ^^ -sajto^A so^ ap Bijosopj 'opotu ns b 'uaiq\n-uibi aaa^q anb sb^jo BJBd 'souaui o\\ aod 'BAijaBJjB aiuauíessasa A SBia\n-uapuaj SB^aaia ap b}i.ioabj aA^anA b^ anb zijbui o uoiaBuojua eun bia\n-Bpoj BAjasuoa t4saj[O^BA so[ ap Bjjoa},, uoisajdxa b[ 'Bapojsiq Biauapaa\n-oJtd ns aod 'oqoaq ap íoidtauud ua o[os oaa^ *SBpoj b seprefiqoa BJBd\n'BUiajaop ap o uoiaaaatp ap op^uas aamb^Ena ap BpBauBs oidiauíad ua\nopis Bq 'Bi^o^oixB uoa biuiiuouis ua 'aauBa^ fanbB uoa asaauoduii ^y\nso^ aaqos Baiapai uoiaBiuaiao JB[naxiaBd min apsap Bjsandtuí\nA Bjsandoad aas b ouia 4Baijoso[ij buibj eun ap uoiaBuituouap\notuoa 'ttsaao[BA so| ap Biaoaj,, / 'opliuafa aod 'odtuaij oajsanu u^\n• Biauajsixa\nB[ B oqaaaap ns oprapui 'Buqdiasip b^ ap buisiui uoiadaauoa b^\nap ^iauBjsns o[ oanf ua Bjsa 'uoiaBuituouap bj ap jbuijoj uoi^sana\nB[ ap sBj;ap anb a^^aaSB oiaBsaoau sa SBuady ^BdiaiiaBd as BiABpo}\nanb ap ^njiaidsa BaajspunB b^ ap oipatu ua sBpBzipsaaAiun X SBpiSans\nsauoiaBuituouap ap osbo ^a ua oiubi sa o[ oj^[ 'Baoda enn ap a^uaiq\n-tuB p ua o epnasa eun ap ouas \\a ua Bunjaoj aouaiu o joXbui uoa\nopB^^jq aaqBtf ap sandsap 'bijoso^ij b[ ap oaiao^siq ouiuiBa pp BaaA\nbj b opBpanb ubi| anb isoai- a sd^Soj- SBSoaatunu ap os^a p ua oíaojou\nuaiq sa oinppi ojs^ \"odaana p Baquios B| oiuoa opsad uba3[^ 'sB^sand\n-oad ops o 'sejsand sauoiaBuiiuouap SBun^p anb uauo ap osituoad\n-taoa p aod 'saaaA sbjjq 'Baija 'BOisijE^aiu 'Baiáo[ oiuoa 'sapuoiaipBjj\nsbui sb[ ap une 'Baijosopj biubj o Buqdiasip eun ap uoiaBuunouap\nB^ b Bp a\\ as 'Bjaoa^ eun o upiaaaaip eun apsap 'anb uoixa^ui aBpaii\n-aBd ^\\ aod 'saaaA sbu^ 'bia opfop eun aod 'ajuatuBiaijdaaqns asaianp\n-oajuí 'oSa^quia uis 'apns pBpipiaaed B^q *apuaadtuoa anb sauoi^sana\nsb^ ap ojisodoad B painau o BAijafqo sa 'oaijosopj aaqBS pp\n-sis b| ua 'Buqdiasip enn ap js ua uopBuiuiouap b[ 'oidiauíad\n\n¿VDLlOSOILi VI^010J0HJLMV VI\n\nHOd?\n\n�Momento capital en la promoción contemporánea de la expresión\nantropología filosófica —de la expresión, no de la materia que de\nnomina— lo constituyó la obra de Scheler El puesto del hombre\nen el cosmos, 1928, anticipo y anuncio de una obra mayor, a titularse\nprecisamente Antropología filosófica, ya expuesta en cursos, que no\nalcanzó a publicar. Introducía al tema con su conocida distinción de\ntres preexistentes antropologías, teológica, filosófica y científica. Nin\nguna lo satisface, considerando quebrantados los tres círculos de ideas\ntradicionales a que respectivamente corresponde cada una. Se propo\nne por ello elaborar una nueva. Pero desde el principio la vincula\na una de aquellas tres: \"me he propuesto el ensayo de una nueva\nantropología filosófica sobre la más amplia base\". Su ensayo tendrá\nde común con la antropología filosófica clásica, lo que a su juicio es\nesencial de ésta: el reconocer y fundar para el hombre un singular\npuesto metafísico en el cosmos, un puesto aparte. Por eso es también\nantropología filosófica, sólo que erigida sobre bases más anchas.\nEse rasgo definidor para Scheler de la antropología filosófica,\nla hermana por otro lado con la teológica. Tácita, aunque no expre\nsamente, lo tiene en cuenta desde que ordena en seguida su discurso\nen función de dos conceptos de hombre, que llama el sistemático\nnatural y el esencial. El primero, referido a \"un rincón muy peque\nño de la rama de los vertebrados\", resultaba ser el propio de la\nantropología que había llamado científica; el segundo, \"que conce\nde al hombre como tal un puesto singular incomparable con el que\nocupan las demás especies vivas\", venía a ser el propio de las antro\npologías que había llamado filosófica y teológica. Atendiendo a esa\nsola nota decisiva, y por tanto en el plano más general de la respec\ntiva conceptuación, la antropología teológica queda implícitamente\nsubsumida en la filosófica. Todo el desarrollo de Scheler toma enton\nces el sentido de una polémica contra las explicaciones del hombre\nque no se ajustan a lo que entiende ser el concepto esencial de éste,\nllevada a cabo en nombre de la antropología filosófica. Aquí empie\nza un gran malentendido que circula por su obra y se extiende des\npués profusamente en la filosofía contemporánea.\nEl término antropología, escasamente usado con distintos restrin\ngidos alcances por filósofos clásicos, como Malebranche, Leibniz y\nsobre todo Kant, se impuso hacia mediados del siglo XIX en el cam\npo de la ciencia positiva, con un significado nuevo. Antropología, a\nsecas, vino a ser la ciencia del hombre, o si se quiere de la especie\nhumana, como rama de la zoología. Aun cuando desde el comienzo\npusiera a contribución disciplinas como la prehistoria, la arqueología,\nel folklore, la lingüística, la etno^rafía, la sociología, su carácter de\nciencia natural era obvio, desde que dichas disciplinas del orden de\nla cultura, caían también entonces bajo la conceptuación naturalista.\nEn nuestro siglo, al abrirse paso la distinción metodológica entre cien-\n\n�cia natural y ciencia cultural, se ha sentido la necesidad —aunque\nno siempre— de distinguir entre antropología natural o física, y an\ntropología cultural o social, sin salir del plano científico positivo.\nPrescindiendo de la rica problemática lógica y epistemológica que\nde tal modo se plantea en ese mismo plano, así como del equívoco\nque resulta cuando la antropología cultural es entendida como antro\npología filosófica, o a la inversa, queda en cualquier caso en pie\nque toda esa antropología —antropología a secas, o antropología na\ntural más antropología cultural positiva— es propiamente la antro\npología científica.\n¿Era exactamente eso lo que Scheler entendía por antropología\ncientífica, distinguida de las teológica y filosófica? Aparentemente\nsí. Pero al no admitir en la antropología filosófica sino aquellas doc\ntrinas que se atienen al mencionado concepto del hombre que llama\nba \"esencial\", automáticamente quedan relegadas a la antropología\ncientífica todas las doctrinas del hombre que interpretan a éste como\nuna pieza del reino animal y por tanto del mundo de la naturaleza,\n\"un producto final y muy tardío de la evolución del planeta Tierra\".\nSólo tiene el carácter de antropología filosófica la que de un modo u\notro legitima el concepto de hombre que no sólo lo separa sino que\n\"lo opone del modo más riguroso al concepto del animal en gene\nral.\" Concluía Scheler al final de su obra: \"La misión de una antro\npología filosófica es mostrar exactamente cómo la estructura funda\nmental del ser humano, entendida en la forma en que la hemos descripto brevemente en las consideraciones anteriores, explica todos los\nmonopolios, todas las funciones y obras específicas del hombre.\" (1)\nLas filosofías naturalistas, naturo-vitalistas o naturo-culturalistas del\nhombre, por más que sobrepasen a la ciencia positiva, quedan exclui\ndas de la antropología filosófica así entendida.\nNo se trata de una eventual impropiedad de lenguaje. Se trata\nde que en su origen la antropología filosófica surge adscripta a una\nparticular dirección o tendencia en la concepción filosófica del hom\nbre, con la que aspira a identificarse. Se repitió así lo ocurrido en la\ntradicional distinción en la teoría ética entre moral filosófica y moral\nempírica, tan filosófica, al fin, ésta como aquélla. Cierto es que como\nen el caso de la teoría de los valores, rápidamente se saneó ese vicio\nde origen, volviéndose la antropología filosófica campo neutral. Pero\nno del todo; el saneamiento ha sido más lógico que psicológico. Aque\nlla malformación congénita de la expresión nubla a menudo su obje\ntividad, asociándola consciente o inconscientemente a un punto de\nvista: el del radical —metafísico— dualismo de lo natural y lo humano.\nQue sea singular, con relación a la planta y al animal, el puesto\n\n(1)\n\nM. Scheler, El puesto del hombre en el cosmos, Introducción y cap. VI.\n\n�del hombre en el cosmos, se revela a la menos comprometida, a la\nmás inocente descripción fenomenológica de la realidad. Es para la\nconciencia ingenua un dato primario de su praxis tanto como de\nsu representación. Lo que quiere Scheler es proporcionar a esa sin\ngularidad un fundamento metafísico, legitimar el singular puesto me\ntafísico del hombre. Y entiende por tal, lo radicalmente irreductible\nde su esencia a los otros seres naturales, por su participación en un\norden que trasciende al de la naturaleza. Era, desde luego, el punto\nde vista de los espiritualismos tradicionales, anteriores a la revolu\nción de la moderna ciencia de la naturaleza que culmina con el\nestallido del evolucionismo biológico. Tomando en cuenta esta revo\nlución, busca un recinto que le sea inaccesible, protegido por el foso\nde un insalvable biatus ontológico entre lo humano y el resto. Lo\ndesplaza todo lo que puede para hacerlo más profundo. No está en\nel seno de lo biológico, escindido que éste fuera en vida animal y vida\nhumana; tampoco está entre lo biológico y lo psíquico, identificados\npor él como las dos caras de una sola y misma vida; tampoco, en\nel seno de lo psíquico, conforme a la caduca distinción clásica por\nla ausencia o presencia de la razón. La antítesis decisiva, la gran\ncesura ontológica, es la que separa a la vida —entendida como rea\nlidad bio-psíquica— del espíritu. Lo esencial del hombre, lo especí\nficamente humano es el espíritu, en la consabida conceptuación scheleriana por la libertad, la objetividad y la conciencia de sí mismo.\n^^t Lo inorgánico es espacial y temporal; lo bio-síquico es sólo tem\nporal; el espíritu no es ni una ni otra cosa: \"es no sólo supraespacial\nsino también supratemporaF'. Lo propiamente humano, entonces, en\nesta concepción, resulta ser supranatural. Y por tanto el dualismo de\nlo natural y lo humano se resuelve en dualismo de lo natural y lo\nsupranatural. Es precisamente para fundamentar esta forma de tras\ncendencia —lo humano, en su esencia, metafísicamente trascendente\nal espacio y al tiempo, y por tanto a la naturaleza— que en su origen\nquedó erigida la antropología filosófica.\nMás allá de Scheler, ha sido, con toda lógica, a partir de posi\nciones también trascendentistas, explícitas o implícitas, que principal\nmente se ha impulsado, más que la reflexión antropológica consi\nderada en sí misma, la antropología filosófica como disciplina e in\ndagación autónoma y hasta nuclear de la filosofía. En distintos escri\ntos ha impugnado Heidegger el planteo antropológico con ese alcance.\n\"La idea de una antropología filosófica —llega a decir— no solamen\nte carece de determinación suficiente, sino que su función en el con\njunto de la filosofía queda oscura e indecisa.\" (2). Sin embargo, la\nextrema trascendencia heideggeriana del hombre como existente, res-\n\n(2)\n\nM. Heidegger, Kant y el problema de la metafísica, parágrafo 37.\n\n�pecto al propio ente en cuanto tal y en total, ha tenido el efecto de\nexacerbar el antropologismo filosófico.\nSemejante trascendenlismo contemporáneo de lo humano respec\nto a la naturaleza, de lo supranatural respecto a lo natural, ha ve\nnido a reemplazar, a partir de la existencia del hombre, la vieja tras\ncendencia de lo sobrenatural respecto a lo natural, a partir de la\nexistencia de Dios. La antropología se pone así en camino de resultar\npara la filosofía lo que fue en su hora la teología. Los dualismos\nhombre y naturaleza, u hombre y mundo, en lugar de los dualismos\nclásicos Dios y naturaleza, o Dios y mundo. El hombre —dirá Scheler— objetiva todas las cosas y entre ellas también a sí mismo, \"par\ntiendo de un centro situado, por decirlo así, allende el mundo tempo-espacial\". (3).\nBajo el tradicional signo teológico, a los términos de lo natural\ny lo sobrenatural correspondían el orden de la naturaleza y el orden\nde la gracia. Bajo el contemporáneo signo antropológico, a los tér\nminos de lo natural y lo humano han venido a corresponder el orden\nde la naturaleza y el orden del espíritu o de la cultura. El ayunta\nmiento que todavía aparece en títulos de Malebranche y Leibniz, de\nnaturaleza y gracia, se venía dando desde desde muchos siglos atrás\ncon la misma espontaneidad filosófica con que hoy hablamos de\nnaturaleza y cultura. Decía Leibniz: \"La naturaleza misma conduce\na la gracia, y la gracia perfecciona a la naturaleza sirviéndose de\nella.\" (4) Secularizada la frase, puede hoy sustituirse en ella, no sólo\nsin inconveniente sino hasta con la ventaja de la certidumbre posi\ntiva, la palabra gracia por la palabra cultura: \"La naturaleza misma\nconduce a la cultura, y la cultura perfecciona a la naturaleza sirvién\ndose de ella\". En sí misma, la frase así resulta justa. Pero si se en\ntiende la cultura al modo scheleriano, como obra de un espíritu supraespacial y supratemporal, guiado por esencias axiológicas igual\nmente ajenas al tiempo y al espacio, no se está muy lejos de confun\ndirse lo supranatural con lo sobrenatural, y la cultura, imantada de\ntal modo por la trascendencia, con una nueva forma de la gracia.\nEspíritu, valores, persona —cifras de lo supranatural— son al fin\npara Scheler la propia deitas luchando por su realización. Y siendo\nése para él, el desenlace de la antropología filosófica, vienen a ac\ntualizarse con un sentido inesperado las palabras del mismo Leibniz:\n\"(Dios) se humaniza y tolera antropologías\". (5).\nCuando la metafísica clásica moderna cristalizó en la sistemati\nzación wolffiana de psicología racional, cosmología racional y teolo-\n\n(3)M. Scheler, lug. cit., caps. II y V.\n(4)Leibniz, Principios de la naturaleza y de la gracia ^undados en razón,\nparágrafo 15.\n(^) Leibniz, Discurso de metafísica, parágrafo 36.\n\n�gía racional, el primero de esos términos pudo ser con más armonía\nlexicográfica, \"antropología racional\" (el propio Kant llamó antro\npología teórica a la psicología empírica). El trilogismo de alma, mun\ndo y Dios, era en el fondo el de hombre, mundo y Dios —antropos,\ncosmos, teos—, puente de pasaje histórico del tradicional dualismo\nteológico de Dios y mundo, al contemporáneo dualismo antropológi\nco de hombre y mundo. En este último dualismo, tal como aparece\nen las tendencias trascendentistas, la noción de \"espíritu\" está desem\npeñando un papel análogo a la de \"alma\" en aquella metafísica\nclásica. Cierto es que no se recae en el sustancialismo. Pero con todo\nrigor se separa al espíritu, es decir al hombre en lo que se considera\nsu esencia, de la naturaleza, es decir del mundo. El paralogismo de\nla vieja psicología racional (o, digamos, antropología racional), en\njuiciado por Kant, ha venido así a metamorfosearse en lo que se\npuede llamar \"el paralogismo de la antropología filosófica\". De la\nantropología filosófica, en cuanto la calificación misma de filosófica\ncumple una función de soporte doctrinario análoga, por distintas que\nsean las gnoseologías respectivas, a la de racional en la metafísica\nclásica.\nTambién como en la crítica kantiana el paralogismo genérico se\ndescompone en paralogismos particulares. Pero todos arrancan de la\nradical falsedad de una premisa convertida en inconmovible axioma\nhasta en el campo de los estudios positivos: la de la inespacialidad\nde lo psíquico. Los fenómenos psíquicos, sector subjetivo de la ex\nperiencia, sólo participan, se dice, de uno de los marcos de ésta: el\ntiempo. La inespacialidad de lo psíquico, la ensancha todavía Scheler\nhacia abajo para abarcar a lo biológico. La vida, que reúne en una\nidentidad a lo orgánico y lo psíquico, se manifiesta en procesos sólo\ntemporales, y por tanto inespaciales. Relegada exclusivamente a lo\ninorgánico una de las coordenadas del orden de la naturaleza, el es\npacio, se facilita el salto que relega también al tiempo: el espíritu,\nmontado sobre lo psíquico, ese espíritu al cual debemos la conciencia\nmoral, el mito, la religión y la ciencia, pero también según el mismo\nScheler, las herramientas y las armas, ya se vio que \"es no sólo supraespacial sino también supratemporal\".\nNada más ilustrativo, para no hacer aquí otra clase de confronta\nciones doctrinarias, que la inmediata reacción de Hartmann contra\nla exageración scheleriana. Por un lado, hacia abajo, devuelve la espacialidad a lo orgánico o vital, no identificado como en Scheler con\nlo psíquico; por otro, hacia arriba, devuelve la temporalidad a lo\nespiritual, no obstante distinguirlo también, como Scheler, de lo psí\nquico. De ese modo entiende recuperar su realidad: \"el espíritu no\nestá fuera del mundo real sino que por entero le pertenece: tiene su\nmisma temporalidad\". Esa reacción venía a serlo a la vez contra la\n\"antropología filosófica\" como especulación autónoma. Mantiene Hart-\n\n�mann el tema del hombre en los cuadros de la ontología, de donde\nque su \"nueva antropología\" no sea más que un apartado de la \"nue\nva ontología\". Si el espíritu se distingue de la mera psique, no es\ncomo en Scheler lo metafísicamente esencial del hombre, desde que\n\"en la época temprana del género humano, la conciencia ha existido\ndurante períodos geológicos enteros, sin el lujo del espíritu.\" (6)\nPero, con todo lo enérgica que es, la reacción de Hartmann —y\naquí está lo especialmente ilustrativo de ella— se queda a mitad de\ncamino, por el aferramiento al dogma de la inespacialidad de la psi\nque, y con mayor razón del espíritu, trasmitido bajo la forma de\ndogmatismo ingenuo, de la conciencia natural a la conciencia filosó\nfica. Capitalísima es, sin duda, su nivelación del hondo foso ontológico\nscheleriano entre psique y espíritu, en cuanto hacía saltar a este últi\nmo del gozne del tiempo. La distancia entre ambos términos se ha\nallanado, desde que lejos de ser supratemporal el espíritu, no es\nmás que un novum introducido en el curso temporal del psiquismo,\nsin afectar la temporalidad de éste. El advenimiento del espíritu, por\notra parte, no es lo que diferencia al hombre del animal; la psique\nno espiritual, siendo, desde luego, propia de la animalidad, llega a\nabarcar también una dilatada etapa primitiva de la existencia real de\nla humanidad. Es a cierta altura del desarrollo del propio psiquismo\nhumano, que aquel novum se introduce. Pero Hartmann cava otro\nfoso en otro sitio, entre lo orgánico y lo psíquico. El foso resulta de\nla brusca interrupción de la espacialidad a esta altura de la jerar\nquía ontológica: lo físico y lo orgánico están en el espacio y en el\ntiempo; lo psíquico y lo espiritual, sólo en el tiempo.\nRadical escisión de la realidad en dos sectores superpuestos: el\ntempo-espacial y el sólo temporal, cada uno incluyendo dos de los\nque son para Hartmann cuatro fundamentales estratos ontológicos,\nmateria y vida, psique y espíritu. Devolviéndole con toda lógica la\nespacialidad a lo orgánico, pero no pudiendo, por otra parte, rom\nper con el inveterado dogma ingenuo de la inespacialidad de lo psí\nquico, es llevado a escindir profundamente lo orgánico y lo psíquico,\ndonde Scheler, lejos de reconocer cualquier clase de hiatus, establecía\nla más absoluta identidad ontológica. En este juego de desacuerdos se\ncentra y objetiva una dificultad en la que convergen la vieja y la\nnueva filosofía del hombre, y también del ser. Esa dificultad, sosla\nyada, es la que resulta de desdoblar el tiempo en dos sectores: uno\ninmanente al espacio y otro que lo trasciende. En esto se restablece\nentre aquéllos una concordancia (en el error) que es más decisiva que\ntodas sus discrepancias anteriores. Puesto aparte lo real supratemporal,\nque Hartmann no admite, atendida sólo la temporalidad admitida por\n\n(6) N. Hartmann, La nueva ontología, caps. III y IX.\n\n�8\nambos, la desdobla uno haciendo el pliegue en la articulación de lo\ninorgánico y lo vital, y el otro en la articulación de lo vital y lo\npsíquico. La desdoblan ambos a diferentes niveles ontológicos, pero\nambos la desdoblan. Para ambos queda hacia abajo una temporalidad\nsolidaria de la espacialidad, y hacia arriba una temporalidad inespacial, una temporalidad que se aligera liberándose del lastre del es\npacio. Naturalmente que en esto no hacen más que mantenerse en\nun punto de vista común a muy diversas filosofías.\nEn lo explícito, el tiempo no deja en ningún caso de ser uno.\nIncluso se detiene Hartmann a refutar expresamente los pluralismos\nde la temporalidad, defendiendo con energía la unidad del tiempo\nreal. (7) Es siempre el mismo tiempo el acompañado hasta un nivel\nx por el espacio, y luego abandonado por éste. En ese nivel x el es\npacio queda rezagado y el tiempo prosigue su ascendente marcha ontológica. Con la sola diferencia de la localización de ese nivel en\nque la espacialidad se suspende, concuerda con ello Scheler. Pero im\nplícita, ya que no explícitamente, importa ello el establecimiento de\nuna dualidad que se superpone a la de espacio y tiempo y resulta más\ndecisiva. Es una dualidad interna al tiempo mismo: la de un sector\na y un sector b del tiempo, el primero no separado del espacio y el\nsegundo separado de él.\nEn cualquier caso semejante desdoblamiento tendría que reque\nrir una previa teoría del tiempo en sus relaciones con el espacio. Tan\nto más tendría que requerirla en el cuadro mental creado por la\nciencia contemporánea, que ha establecido la más estrecha interde\npendencia entre ambos términos, hasta reducirlos matemáticamente a\nuna sola noción; la de espacio-tiempo. En esta noción compuesta el\ntiempo aparece como una dimensión más del espacio y por tanto co\nmo accesorio a él. Para las doctrinas que desdoblan al tiempo, ten\ndría que ser ése solo el tiempo del sector a. Por encima, el tiempo de\nla temporalidad pura, inespacial o supraespacial. En suma, un tiem\npo trascendente y superior al espacio-tiempo. Para Hartmann, de ese\ntiempo participa gran parte de la animalidad, si bien no toda ella,\nporque sólo le reconoce psique a las especies animales con cierto gra\ndo de desarrollo. Para Scheler, participa toda la animalidad y aun la\nplanta, porque ya desde ésta hay bio-psiquismo inespacial. Ni para\nuno ni para otro, entonces, deja ese tiempo de comprender ya un\nimportante tramo de la naturaleza no humana. La línea por donde se\nproduce el pliegue que lo separa del espacio-tiempo, no serviría en\nningún caso para trazar la frontera que separa al hombre de lo que\nno es él. Esto reduce enormemente la significación ontológica del\npliegue, considerado desde el punto de vista antropológico. Pero eso\nmismo lo vuelve más enigmático y en definitiva más inadmisible.\n\n(7) N. Hartmann, Ontologia, I, cap. 28, c) .\n\n�Pocos prejuicios más pertinaces, y a la vez más graves, en la his\ntoria de la filosofía, que el que sustrae del espacio a los fenómenos\npsíquicos. Los fenómenos y procesos psíquicos son tan espaciales co\nmo temporales, en la misma forma en que los fenómenos y procesos\nfísicos son tan temporales como espaciales. No se trata de que, en\ncuanto fenómenos, los físicos y los psíquicos sean idénticos, tesis tan\ncara a los espiritualistas de la identidad como a los materialistas de\nla identidad. Tampoco se trata de que los fenómenos psíquicos sean\nespaciales porque del punto de vista de la intencionalidad, hagan re\nferencia al espacio, de afuera hacia adentro en la percepción y de\nadentro hacia afuera en la acción. Se trata de que los fenómenos psí\nquicos son intrínsecamente espaciales, tanto como temporales. Los\nprocesos del psiquismo, lejos de transcurrir sólo en el tiempo, trans\ncurren en el espacio tanto como en el tiempo. Y es un solo y mismo\ntranscurrir del psiquismo el que acontece a la vez en el espacio y\nen el tiempo. Acontece a la vez en el espacio y en el tiempo, ya por\nla sola razón de que espacio y tiempo no son, ellos mismos, entida\ndes separables. El espacio supone siempre al tiempo y el tiempo su\npone siempre al espacio. No se hablaría de fenómenos espaciales no\ntemporales; tampoco debe hablarse de fenómenos temporales no es\npaciales.\nTodo arranca de la consabida identidad tradicional de espacio y\nextensión. De donde, el férreo silogismo: todo lo espacial es extenso;\nlos fenómenos psíquicos no son extensos; luego, los fenómenos psí\nquicos no son espaciales. El error de la premisa mayor radica en\nser sólo parte de la verdad. Todo lo espacial es extenso, pero a la\nvez intenso, del mismo modo que todo lo temporal es intenso, pero\na la vez extenso. Ex-tensión e in-tensión, o simplemente tensión, son\ndos caras de una sola y misma realidad, de lo real. La temporalidad\ndel espacio en cuanto extensión genera el orden de la simultanei\ndad, o sea del al-mismo-tiempo; la temporalidad del espacio en cuan\nto tensión, genera el orden de la sucesión, o sea del antes-después. La\nespacialidad temporal extensa, del orden de la simultaneidad, es ex\nterioridad; la espacialidad temporal intensa, del orden de la sucesión,\nes interioridad. No se trata de un dualismo de la espacialidad, de la\ncoexistencia de dos espacios, así como no se trata de un dualismo\nde la temporalidad, de lo coexistencia de dos tiempos. Se trata de\nun solo y mismo espacio, siempre temporal, que por un lado es\nexterioridad y por otro interioridad.\nLa interioridad no es siempre subjetividad, en el sentido del\nsujeto psíquico: en lo estrictamente físico hay ya una interioridad\nintensa de la exterioridad extensa, por donde fluye la temporalidad.\nCon mayor razón la hay en lo vital. Esta interioridad se convierte\nal fin en subjetividad al nivel ontológico de lo psíquico, por la in\ntroducción de la conciencia; pero se convierte en subjetividad sin\n\n�10\ndejar de ser, en el espacio-tiempo, la interioridad intensa de una\nexterioridad extensa. En este caso, lo es del organismo bío-psíquico,\nirreductible diferenciación morfológica de lo real. Lo psíquico, sea\nhumano o infra-humano, es la interioridad subjetiva de una indivi\ndual forma espacio-temporal; él mismo, entonces, tanto como tem\nporal, espacial. La admisión de esta herejía de la espacialidad de lo\npsíquico, reclama como condición previa, la de la herejía inversa de\nla interioridad de lo espacial, aún en los niveles pre-psíquicos y previtales de lo estrictamente físico. Sin remontarnos ahora a Leibniz,\nen este camino ha puesto la física nueva, a través de los pasos teóricos\ndel átomo, de la relatividad y sobre todo de los quanta. El clásico\nlugar común de la temporalidad de todo lo espacial, recibe un nuevo\nsentido, que exige, aunque sea también con un sentido nuevo, la es\npacialidad de todo lo temporal. Espacialidad, por tanto, inclusive de\nlo psíquico, mientras no se quiera sustraerlo también al tiempo, como\nen el caso del \"espíritu\" scheleriano.\nPor ser espacial tanto como temporal, por ser siempre una pecu\nliar manifestación in-tensa de lo ex-tenso, todo fenómeno psíquico tiene\nun aquí tanto como un ahora. Hay un aquí de la percepción, que no\nes el aquí del entorno físico percibido: es el aquí del lugar del espa\ncio en que se desarrolla subjetivamente el proceso perceptivo, no dife\nrente en esencia del aquí de la intelección, de la volición o de la emo\nción. El proceso afectivo, el volitivo y el intelectivo, acontecen, tanto\ncomo el proceso perceptivo, sobre el soporte de un organismo que no\nsólo está en el espacio sino que es espacial él mismo. De ahí deriva\nimperiosamente el aquí de lo psíquico, que no consiste, sin embargo,\nen el mero aquí de los procesos fisiológicos u orgánicos respectivos,\naunque éstos constituyan su inevitable supuesto. Lo psíquico, en\ncuanto tal, posee siempre un aquí, porque es intrínsecamente espacio,\nespacio vivido.\nPara la incomprensión de la espacialidad de lo psíquico en la\nfilosofía contemporánea vino a ser tan influyente como la rigurosa\ncontraposición cartesiana de pensamiento y extensión, la no menos\nrigurosa identificación bergsoniana de la psique con la duración, en\nel sentido de tiempo real, concreto, vivido. Parte sólo de la ver\ndad. Hay un tiempo interior que posee esas notas, en contras\nte con el tiempo exteriorizado, físico-matemático. Pero tan \"da\nto inmediato de la conciencia\" como ése, es el del espacio inte\nrior, igualmente real, concreto y vivido, y con las mismas conse\ncuencias. Si el tiempo interior es duración vivida que no se puede\nmedir, el espacio interior es extensión vivida que tampoco se puede\nmedir. Tenemos que salir de nosotros mismos para medir el espacio,\ndel mismo modo que tenemos que salir de nosotros mismos para me\ndir el tiempo. No se confunde por esto el espacio vivido con el lla\nmado espacio vital, en el sentido de ámbito exterior de la praxis, del\n\n�' (O^ ^ 61 sojE-iS^jed 'HIXX \"dB^ 'n qrj 'oumuntf oju^iuiipuaju^ \\3 ^xqos oíídsu^j\n'3^J3O^) ,/[0IDEds3 ¡3 lis] OJUStUITAOUl U3 1^-MSS EUqB 11S oduiSIJ 3S3 OpOJ SJUE.inp Snb\n'pBpjSA UO3 'SSJISSp 3p3Ild 3nb O313 A ^BA^JJ O[ 31lb OUEqE3 \\3 O SqDOS J3 Sllb JEn^t\n|B 'S3JpUOq[ A pjOJXO 3JJU3 sfEIA |3 OpOj SlUE-inp OI^IS 3p BpilUI SlUSUISlUEtíUOS\nsnb 'odisns ns b epiun bjss S3nd 'jsqes sp sousui spsnd ou A 's^jpuo^ U3 sjss\nSBi)U3ioi 'pjojxo U3 odasn^ ^n J3AOUI o .tBsu3d spsnd buije ns ^nb buiSeuii sipcj^\n(•••) 'ojjo pp oun p 'o^usiuiEfoiE ns o uppEunxoadE ns 'oiusiuiiaouj ns .nqssuos\nspsnd 3S opoui 3S3 sp A 'sntuídss sop 3.UU3 epunisip sp oiqiues un A epuBjsip\nEun Jiq^^uoD 3ju3uiEjj3p ^p^nd oun 'sojund sop 3.UU3 EpuB^sip bs3 op oiqujE3 un\nO 'BOUE^Sip E^J3U EUn JBJ3piSUO3 3p3nd OU1EIU31EUI Utl IS \\ O^U3TUIIAOUI 3p ZEdE3\nss snb 3^J3ns jbi sp ^oiusuu odjon^ p ss oj ouio^ 'odjsns ojuo b opsds^j Ei^uEjsip\nsp jEtquiES sp z^dBS ubj ss s^usuiBjnSss 'jesj jss un \"odjsns mi snb ^EnSí je ss\nBuqB iui ouios snbjoj •oquijut nqjjdss pp inbB ojqEq ou snbaod 'soquij sniujd\n-ss soi SOPJ B jeSiij sp oiquiE^ JinqijjB sp sousui opsnd ou 'ssjJBd sESJSAip us sod\n-rasn sosjsaip us UEJsdo sniuídss so[ snb A 'usjss spuop us ouis JEJsdo uspsnd ou\n'sodisns soi 3n^ ouisiui o[ 'smujdss soi snb opusiuiApB A 'osodsi us u^iss Ejspisuos\nss snb ssjss sojjo b o^ssdssa EpuB^sip sp oiquiB^ s^i B[ ouis 'ojusiuitaoiu pp Bspt\nBJ^ Bun^uiu o3usi ou ouios 'snb.iod ínjuídss jb nszoususd [ojaBdss p us] pBpqiAoui\nbi snb BSEq oA snb oub.uxs BSzsjBd pns bj jod uqzEJ BunSuiu Anq o^,, -.^^jo^ us\nEpBinSipjd s^usuiEJBp Eqmss 'sopsdsE sns sp soun.8|E us 'snb opisp joj (^)\n\n'pnitj[B A pnjijBj 'pmi^uof ap s^Disep ss^BiDedsa SBpnuapjoos sbrastra\n8B^ a^nput BOidoj a^uBfaraag (g) 'pBpt^jodraaj ns ap uoiaBjaptsnoa b^os\noiuBna ua 'oompuo Bjara ns tbá ou á 'pBpi^iaBdsa ns ap uotaBJaptsnoa\nojuBna ua 'oatnbisd oj ap voidpj eun ji^e aQ -aj^saj^aj asBq ts\\ apsap\nuBatunuioa as \\^ uoa anb so^anbe ap bj ua A BjnBuoiusoa jap Btauata\n•uoa bj ua uaaaiuoaB anb 'uoiooraa A uoiaa^ ^uoiaaaja^uí ap soatnbisd\nsouaraouaj sofajdraoa soj uBuotaBjai as jBiaBdsa BtauB^sip araaoua b\níodraaij ja ua anb zaA bj b oiaBdsa [a ua npuvjstp ap uoiaBjaj eun Av\\\\\n'ojubj oj jod 'soainbjsd souaraouaj sojut^stp soj a^iu^ 'BZBjdsap as\no BZBjdraa as od^ana ja apuop —otJBjaunjd-Bjjxa aiuarajBn^uaAa uatq\n-uibi ajuBjapB ua Bjoq^ ap A— otJBjauBjd oijts jb ajatjaj anb 'optAtA\nsouara ou nibv ojio A íjBjqajaa Bzajjoa bj ap aABja bj uoa 'soajus^ soj\nX SBjaosjA sbj b *ojjsoj jap aABja bj uoa 'jatd bj X sojnasnra soj apsap\nodjana ja uajjoaaj sajBiasdsa sauotaButuijaiap ssXna 'ínbv opiAiA un\noarabisd oj BJBd Xbjj *ajsa b apuatasBJ] anb ja ua X odjana jb aiuau\n-Braui otaBdsa ja ua 'ajuaiujBtOBdsa vzijdooj as Btauatauoa ap opiua^uoa\nPX ' sauotaB^ouuoa SBtnap sbj SBpoj 'iqB ap jpjBd y \"JBSnj 'otjis\n*sn)ts ap 'uotaBnjis ojqBaoA jap Boi^ojoraija zibj bj b arajojuoo *oio\n-vdsa /a ua upiavnjis outuuaj jaratjd ua 'onptAtpui ja BJBd sa 'boxja\n'jBjnjjna - otaos 'Batjojsiq 'jBnjtjtdsa 'Batnbtsd 'jbjia upionnjis vj\n•otaBdsa jap Bjsoa b odraatj jap uotaBztSojojuo bj ua 'opiBa Bq as\notnoa ^ja^a uts BjauBtu bjjo ap jas Bjjpod ou ]^ #odraatj ja X otaBdsa\njap bj BtauaAtA Brastra X bjos eun sojjosou ua sa íojob orastra ja jod\nX odraaij ja soratAtA anb ua bcujoj Brastra bj ua ota^dsa ja ajuauíBu\n-jajuí soraiAt^ \"anbtsd bj Bjjasut as 'ajjanra bj b ojuatratasu jap 'anb\nua oatjojstq a oatrasoa odraaij jap ojuara^BJj janbs ap optjuas ja ua\nodwan ja uoa opiata odiuan j^ apunjuoa as ou anb opora orastra\n\nTI\n\n�12\ncomo datos integrantes de la localización de posición, si bien no, en\nsu caso, de configuración. Para la nueva física, en la micro-escala, la\nlocalización espacial de posición es rigurosamente dependiente de la\ntemporal de instante. Del mismo modo, a la inversa, sin esas coorde\nnadas de posición o situación, queda idealmente flotante, carente de\nefectivo soporte real, y en definitiva de sentido, la sola determinación\ntemporal del momento del fenómeno psíquico. (Cualquiera sea el cri\nterio de distinción entre lo meramente psíquico y lo psico-espiritual o\nespiritual a secas, la tempo-espacialidad de éste o éstos, es inseparable\nde la de aquél).\nUna tópica psíquica, así entendida, se relaciona con la tópica física\nantes que con la tópica lógica en el sentido aristotélico. El \"lugar\npsíquico\", tiene que ver con el lugar físico, en cuanto ambos lo son\nde objetos reales, antes que con el lugar lógico, que lo es de objetos\nideales. Y tanto, que aquellas coordenadas cartesianas de longitud,\nlatitud y altitud, tuvieron su antecedente en las aristotélicas de de\nlante y detrás, derecha e izquierda, alto y bajo, verdaderas referencias\ndel espacio psíquico, más que del espacio físico, del espacio vivido,\nmás que del espacio matematizado. No es así extraño que si la tópica\nfísica ha desembocado en la ciencia moderna en el discontinuo espa\ncio-temporal de los quanta de acción, la tópica psíquica reproduzca\nsu modelo con el discontinuo psíquico en el espacio, a la vez que en\nel tiempo, de las unidades dinámicas que son las conciencias como\ntales. No se trata de fisicalismo de lo psíquico; se trata de que en el\nindivisible espacio-tiempo, y por tanto en la naturaleza, a partir de\nla multi-/orme materia en creciente y abierto proceso de concienci^don, se encierra el enigma del ser del hombre.\nLa antropología filosófica, en el carácter de disciplina diferen\nciada, surgió con Scheler para dar expresión a una determinada teo\nría del hombre que quiso ser la antropología filosófica. En esa teoría,\nla autonomía de la reflexión sobre el hombre como reflexión sobre\nsu esencia ontológica, tiende a hacer de la antropología filosófica la\nphilosophia prima, subordinándose a ella el resto de la metafísica.\nPara ello se funda en un a priori concepto del hombre. La tentativa\nasí tenía que fracasar. Exorcizada de esa intención, la antropología\nfilosófica, expresión en sí misma neutra, queda en pie, legítimamente,\ncomo el sector de la ontología que toma a su cargo la auto-reflexión\nsobre el hombre, sin excluir de antemano el punto de vista para el\ncual éste no tiene modo de reconocerse trascendente al orden tempoespacial de los otros entes reales. Es decir, naturales.\nArturo Ardao.\n\n�i 1\n\n�"]]]]]]]]],["collection",{"collectionId":"2"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"31"},["text","Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay"]]]],["element",{"elementId":"49"},["name","Subject"],["description","The topic of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"138"},["text","Repositorio de ensayos en las Humanidades publicados originalmente en el Uruguay"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"139"},["text","<p><span>La Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación se ha propuesto contribuir a rescatar y poner a disposición de los lectores la escritura ensayística del Uruguay a lo largo de su historia. Esta Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay pretende reunir en un solo lugar más de dos siglos de textos de reflexión y pensamiento, dentro del amplio campo de las humanidades, producidos en conexión con la universidad. La mayor parte de esos textos han sido originalmente publicados en revistas universitarias o periódicos hoy difícilmente accesibles. A menudo nunca recogidos luego en libro—o recogidos con sustanciales modificaciones—, son textos que pueden contribuir a recuperar y mostrar las dinámicas de pensamiento y representación en el país, tal como se realizaron en tiempos de centralidad de la escritura.<br /><br /></span>La a veces fina y sinuosa línea entre Humanidades y Ciencias Sociales hace que textos de historia económica, de estudios sociales, de ciencia aplicada a la antropología, puedan tener cabida en esta colección, aunque el foco está en el núcleo tradicional de las humanidades. El Derecho (con la excepción de Filosofía del Derecho) queda, por su especificidad técnica y profesional, por el momento fuera de este grupo. </p>\n<p>La colección será un trabajo acumulativo, con entregas bimensuales. En el tiempo, los textos se irán organizando de acuerdo a posibles lecturas de la historia de las ideas en la región y el continente. <br /><br />Aldo Mazzucchelli</p>\n<p><span>15 de octubre de 2017</span></p>"]]]],["element",{"elementId":"37"},["name","Contributor"],["description","An entity responsible for making contributions to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3695"},["text","Pablo Darriulat\r\nGonzalo Marín"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3696"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3677"},["text","¿Por qué la antropología filosófica?"]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3678"},["text","ARDAO, Arturo "]]]],["element",{"elementId":"48"},["name","Source"],["description","A related resource from which the described resource is derived"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3679"},["text"," Ardao, Arturo 1912-2003.:\r\n¿Por qué la antropología filosófica? /Arturo Ardao..\r\n   Montevideo : Facultad de Humanidades y Ciencias, 1963..\r\n  12 p.."]]]],["element",{"elementId":"45"},["name","Publisher"],["description","An entity responsible for making the resource available"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3680"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias"]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3681"},["text","1963"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3682"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]],["element",{"elementId":"44"},["name","Language"],["description","A language of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3683"},["text","Español"]]]],["element",{"elementId":"51"},["name","Type"],["description","The nature or genre of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3684"},["text","Libro"]]]]]]],["tagContainer",["tag",{"tagId":"466"},["name","ANTROPOLOGÍA"]],["tag",{"tagId":"7"},["name","Filosofía"]]]],["item",{"itemId":"336","public":"1","featured":"1"},["fileContainer",["file",{"fileId":"569"},["src","http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/eb96be2224584456c570569afdaaf65b.PDF"],["authentication","c6d39b5ad8f026d201493584171f4347"],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"5"},["name","PDF Text"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"52"},["name","Text"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3685"},["text","LAURO AYESTARÁN\n\nV .3\n••• á\n\nLa primera edición uruguaya del\nFausto de EstapisíaD^del Campo\n\nDEPARTAMENTO DE LITERATURA IBEROAMERICANA\nf UUNIVERSIDAD DE LA REPÚBLICA\n\n1\n\nMONTEVIDEO^\n'\n\n1959' . ^'\n\n�^^ '<tt5H--^m-\n\ni.. CuH-\n\n*^í ^\n\nf\n\n�LA PRIMERA EDICIÓN URUGUAYA DEL FAUSTO DE\nESTANISLAO DEL CAMPO\n\nLa faena sistemática de la revisión de la prensa uruguaya a partir\nde 1807 que nos hemos impuesto desde hace dos décadas para auscul\ntar la reacción del público ante la evolución del pensamiento musical en\nel Uruguay, nos ha traído hoy el hallazgo de una tempranísima versión\ndel Fausto de Estanislao del Campo — un mes antes de que apare\nciera su primera edición definitiva en Buenos Aires — publicada a\nmanera de folletín en El Siglo de Montevideo en los números corres\npondientes a los días 10 y 11 de octubre del año 1866. Ello nos ha he\ncho volver sobre los pasos de viejos amores que iniciáramos hace diez\naños con la publicación del primer tomo de La poesía gauchesca en\nel Uruguay. x\nCuando apareció el Fausto en el periódico montevideano de 1866,\nel lector uruguayo menos avisado oyó resonar a través de él las anti\nguas y queridas voces de Hidalgo, Ascasubi y Manuel Araucho. En\neste sentido el poema de del Campo responde a los más entrañables\ncaracteres del género gauchesco.\nPongámosnos de acuerdo sobre un punto: la poesía gauchesca\nno es la poesía de los gauchos. Es la sorprendente alquimia literaria\nde un grupo de escritores que fragua en uno de los cuerpos orgánicos\nmás diferenciados y originales de la literatura de las tres Américas en\nel siglo XIX. \"Los diálogos de Hidalgo y de sus imitadores, no tenían\nun fin poético propiamente dicho — escribió Marcelino Menéndez y\nPelayo — pero no puede negarse que fueron el germen de esa peculiar\nliteratura gauchesca, que libre luego de la intención del momento, ha\nproducido las ohras más originales de la literatura sudamericana.\" 2\nY Menéndez y Pelayo sabía con los bueyes que araba en estos menes\nteres críticos sobre la literatura en habla hispánica de todos los tiempos.\nUna razón de dialéctica política preside esta literatura augural\ngauchesca. La preside y la origina. El escritor tiene que hablarle al\nhombre de la campaña para atraerlo a la causa de la independencia\nen los primeros tiempos y escoge un tipo diferenciado: el gaucho.\n1Lauro Ayestarán. La primitiva poesía gauchesca en el Urugua^~4-l^lZd838).\nTomo I. Montevideo, El Siglo Ilustrado, 1950.\n2Marcelino Menéndez y Pelayo. Historia de la poesía hi\nII. P. 469. Madrid, 1913.\ni\n\n834\n\n�Se sustituye por él. Mas no conviene seguir adelante sin aclarar previa\nmente que el poeta gauchesco no es un gaucho. Incluso su experiencia\nanecdótica del hecho gauchesco no es muy rica. Aunque parezca ex\ntraño, esto es lo normal desde el punto de vista estético. A los fines\npuramente artísticos, la experiencia es de distinto orden; está más en\nla sustancia que en el accidente, y convengamos en que la sustancia\nestá dada en las esencias más intransferibles, por la ceñida precisión\nde estilo que no deja paso a divagaciones pretendidamente \"literarias\",\no, mejor dicho, retóricas. Una de las características de este movi\nmiento reside en el hecho de su organicidad compacta. Tiene algo de\nla coparticipación colectiva de numerosos escritores en una sola obra;\nincluso los nombres de los personajes — Chano, por ejemplo, o Contreras — pasan de mano en mano: los inaugura Hidalgo y los recoge\nAscasubi.\nEl estilo, en este caso, es una gran superestructura, no una definida\nexpresión personal, al punto de que si nos propusieran como problema\nestilístico fijar el autor de una composición poética de este grupo,\ntendríamos que recurrir a un criterio histórico — personajes o suce\nsos a los que se refiere dicha composición y que ya trató determinado\nautor — y no al matiz estrictamente literario de la misma, que presenta\nen todos los autores una extraña unidad inquebrantable. No hay una\nsola nota discordante. Y sin proponérselo deliberadamente como doc\ntrina estética nacionalista, sin decretos ni academias, estos escritores\ndan en la flor más diferenciada de la nacionalidad.\nPor algo el pueblo la recoge y la fecunda luego, y la hace sobre\nvivir hasta nuestros días. Está apoyada inicialmente en el pueblo —\naunque no es obra anónima de gente de pueblo — y hacia él vuelve\ncuando muere en el estrato superior. He aquí en verdad \"la sabia agri\ncultura de la muerte\", como diría Quevedo.\nToda la técnica de composición del Fausto está prefigurada clara\nmente en los escritores anteriores. El relato del gaucho que \"baja\" a\nla ciudad, asiste a un espectáculo en la plaza pública o en el teatro y\nlo comenta luego con otro paisano mientras circula entre ambos el\nmate y la limeta, es un artificio literario repetido con machacona in\nsistencia desde 1821. En Hidalgo (1821 y 1822) los paisanos se lla\nman Chano y Contreras; en Ascasubi (1833), Jacinto Amores y Si\nmón Peñalva; en Manuel Araucho (1835), Trejo y Lucero; en del\nCampo (1866), por fin, Anastasio el Pollo y Laguna.\nEsta composición coloquial tiene una misma introducción, un mis\nmo desarrollo en contrapunto a dos voces y hasta una misma \"coda\"\nfinal.\nLos primeros compases de este \"allegro giocoso\" se inician con las\nmismas fórmulas cadencíales: el paisano, acostumbrado a andar acom\npañado solamente por su sombra en las llanuras argentinas o en las\ncuchillas orientales, se siente desconcertado entre la muchedumbre ciu\ndadana y arrastrado por ella, casi sin proponérselo, se encuentra fren\nte a la boletería del teatro:\n- 2\n\n-\n\n�del Campo (1866)\n\nAscasubi (1833)\n\nLa gente en el corredor,\nComo hacienda amontonada,\nPujaba desesperada\nPor llegar al mostrador.\n\nDespués de eso á las comedias\nla gente empezó á rumbiar\ny yo atrás del bullarengo\ntambién entré á cabrestiar\nvoluntario, de manera\nque cuando quise acordar\nestuve entre las comedias\nande tuve que aflojar\nen la puerta cuatro ríales\nque tengo que lamentar\nmientras viva en este mundo;\nporque después de pagar\npara ver las comediantas,\nnada conseguí mirar,\ny allí entre unos callejones\ncuasi me hacen reventar\n\nAllí a juerza de sudor,\nYa punto de hombro y de codo\nHice, amigaso, de modo\nQue al fin me pude arrimar.\nCuando compré mi dentrada\nYdi güelta.... ¡Cristo mío!\nEstaba pior el gentío\nQue una mar alborotada.\n\n(Diálogo sobre las fiestas cívicas del\n3er. aniversario de la Jura de la\nConstitución en Montevideo) 3\n\n—Ahi verá: por fin, cuñao,\nA juerza de arrempujón\nSalí como mancarrón\nQue lo sueltan trasijao.\n(Fausto)\n\nConsecuentemente, su indumentaria, funcionalmente adaptada a\nlas faenas campesinas sufre (juebrantos de toda laya. En Hidalgo, al\npaisano Contreras los fuegos artificiales le criban el poncho. En del\nCampo, a Anastasio el Pollo le deshilan el fleco de los calzoncillos:\nHidalco (1822)\n\ndel Campo (1866)\n\nDespués siguieron los fuegos\nYcierto que me quemaron\nPorque me puse cerquita\nYde golpe me largaron\nUnas cuantas escupidas\nQue al poncho me lo cribaron.\n\nMis botas nuevas quedaron\nLo propio que picadillo\nY el fleco del calsoncillo\nHilo a hilo me sacaron.\n(Fausto)\n\n(Relación que hace el gaucho Ra\nmón Contreras a Jacinto Chano, de\ntodo lo que vio en las Fiestas Ma\nyas en Buenos-Ayres, en el año\n1822) 4\n\n3Hilario Ascasubi. Jacinto Amores, gaucho oriental, haciéndole á su paisano\nSimón Peñalva, en la costa del Queguay, una completa relación de las fiestas\ncívicas, que para celebrar el aniversario de la jura de la Constitución oriental,\nse hicieron en Montevideo en el mes de julio de 1833. El anuncio de la publi\ncación de este diálogo de Ascasubi fue estampado en el periódico El Universal,\nde Montevideo, del 21 de setiembre de 1833, hallándose en venta en la librería\nde Ignacio Sulian. Conocemos su texto por la edición francesa de Hilario As\ncasubi: Paulino Lucero ó Los gauchos del Río de la Plata, p. [1] a 33. París,\nPaul Dupont, 1872.\n4Bartolomé Hidalgo. \"Relación que hace el gaucho Ramón Contreras a Jacinto\nChano, de todo lo que vio en las Fiestas Mayas en Buenos-Ayres, en el año\n1822\". En La Lira Argentina, p. 452-462. Buenos-Ayres, 1824.\n- 3 -\n\n�Ya instalado en la plaza pública o en el teatro, el relator adopta\nentonces la misma técnica de descripción: sigue el mecanismo de dos\nleyes de la asociación de la memoria: la \"ley del contraste\" y la \"ley\nde la semejanza\" entre el mundo ciudadano y su propio mundo coti\ndiano campesino. De esta confrontación extrae el autor los más ricos\njugos literarios. Llama la atención, incluso, la similitud en la descrip\nción de personajes femeninos:\ndel Campo (1866)\n\nAscasubi (1833)\n\n¡Ah Don Laguna! ¡si viera\nQué rubia!... Créamelo:\nCrei que estaba viendo yo\nAlguna virgen de cera.\n\nSalió una muchacha rubia\nasí como de su altar\ncon un vestido celeste\ny su triángulo punzón,\ny una cara como un cielo.\n¡Ah hembra linda! ¡créalo!\n(Diálogo sobre las fiestas cívicas del\n3er. aniversario de la Jura de la\nConstitución en Montevideo)\n\nBlanca como una cuajada,\nY celeste la pollera,\nDon Laguna, si aquello era\nMirar a la Inmaculada.\n(Fausto)\n\nEn todos los diálogos gauchescos el telón cae sobre la misma es\ncena: los dos paisanos dan un largo beso final al porrón de ginebra,\nmontan a caballo y se alejan al trotecito. Sin embargo, con deliberado\nfin estético, Estanislao del Campo, que respeta esta fórmula casi sacra\nmental del género, le agrega un acorde más y en los seis versos finales\nde la décima postrera, hace detener a sus personajes en una fonda para\nrematar la pieza con brevísimo y coloreado gracejo:\ndel Campo (1866)\n\nAscasubi (1833)\n\n—Ya es güeno dir ensillando...\n—Tome ese último traguito\nYeche el frasco a ese pocito\nPara que quede boyando.\n\nDespués que el viejo Peñalva\nacabó de platicar,\nJacinto ensilló su obero\ny Simón su alazán;\nse echaron un trago al pecho\ny salieron á la par:\nel uno cortó a su pago\ny el otro se fue a campiar.\n(Diálogo sobre las fiestas cívicas...)\nManuel Araucho (1835)\nSalieron los dos amigos\nYmontaron á caballo,\nÑo Trejo se fue al rodeo\nYLucero fue a su pago.\n\nCuando los dos acabaron\nDe ensillar sus parejeros,\nComo güenos compañeros\nJuntos al trote agarraron\nEn una fonda se apiaron\nYpidieron de cenar.\nCuando ya iban a acabar,\nDon Laguna sacó un rollo\nDiciendo: \"El gasto del Pollo\nDe aquí se lo han de cobrar.\"\n(Fausto)\n\n(Dialogo de dos gauchos Trejo y\nLucero) 5\nManuel de Araucho. Diálogo de dos gauchos Trejo y Lucero. En Un paso en\nel Pindó, p. 177-183. Montevideo, 1835.\n- 4 -\n\n��Entroncado, pues, con la más límpida tradición de la \"poesía gau\nchesca\", el Fausto se levantó, sin embargo, a una potencia literaria\nmás rica y elaborada. Y como toda obra de arte definitiva, hizo memo\nrable a sus precursores. La primitiva poesía gauchesca le dio todo re\nsuelto — lo que se llama la \"voluntad estilística\" — pero Estanislao\ndel Campo ajustó y recortó las figuras, los diálogos y la imaginería,\ncon una intención artística más calculada.\nEl Fausto fue construido en cinco días al calor de la inspiración,\npero en sucesivas y pacientes remodelaciones, su autor fue ajusfando\ntodos los resortes estilísticos del poema hasta lograr su versión defi\nnitiva: la del folleto de noviembre de 1866. Conocemos dos cristaliza\nciones anteriores: la del manuscrito que se conserva en el Museo \"Martiniano Leguizamón\" de Paraná, y la que se publicó en el Correo del\nDomingo de Buenos Aires, levantada luego en El Siglo de Montevideo\na los diez días. En un lúcido ensayo, Amado Alonso esclareció el pro\nceso de sus variantes.\nAjeno al valor permanente artístico del poema, queda aún en pie\nun problema a replantear: el de la validez del tipo de gaucho que en\ncarnan Laguna y Anastasio el Pollo. El primero es producto de un\nartificio literario, de un viejo artificio: es el interlocutor que, a la\nmanera de los antiguos diálogos de los tratados científicos del Rena\ncimiento, prepara y acompaña las disquisiciones del protagonista. Es\nun personaje \"por decreto\". El segundo es el verdadero actor de carne\ny hueso. Del Campo y sus precursores, tocan un sólo registro de la am\nplia \"tessitura\" sicológica del gaucho: el de la gracia y el de la picar\ndía. *La grandeza del posterior Martín Fierro estriba justamente en la\namplitud y, consecuentemente, en la variedad de esa \"tessitura\".\nPero de todas maneras, del Campo logra los más finos matices aún\ndentro de la reducida escala en que se mueven las voces. Un gran peli\ngro se cierne como una sombra maligna sobre el poema: lo paródico.\nToda la obra, elaborada a manera de un juego de sustituciones — evi\ndentemente, Anastasio el Pollo es Estanislao del Campo vestido de\npaisano — corría un grave riesgo. Si el color se acentuaba en direc\nción al \"grotesco\", la obra caía en parodia.\nPero hubo algo que lo defendió de ese riesgo: el transido amor\nhacia el personaje, el humilde respeto hacia el gaucho que escoge como\narquetipo. A su manera primitiva y zumbona, Estanislao del Campo\nrinde homenaje al gaucho que lleva en sí, \"sacramente, como la cus\ntodia lleva la hostia\" como diría Güiraldes posteriormente en la Dedi\ncatoria de Don Segundo Sombra,\n\n- 6\n\n-\n\n�II\nEl proceso de la creación del Fausto de Estanislao del Campo ha\npido estudiado con penetrante claridad en los prólogos de dos ediciones\nejemplares G de esta obra tiradas recientemente en Buenos Aires. Hoy\nestaipos en condiciones de esclarecer aún más las resonancias que tuvo\nen el exterior — Montevideo, en este caso — el poema, cuya cronología\nhistórica, en relación con los nuevos datos que aportamos, puede arti\ncularse así:\nEl 24 de agosto de 1866, en el antiguo Teatro Colón de Buenos\nAires la empresa de Antonio Pestalardo representa por primera vez en\nel Río de la Plata la ópera Fausto de Gounod bajo la dirección del\nmaestro Federico Nicolao y con las actuaciones del tenor Luis Lelmi\n(Fausto), la soprano Carolina Briol de Nicolao (Margarita), el barí\ntono Eduardo Bonetti (Mefistófeles), la contralto Rosina Mariotti\n(Seibel), el barítono Antonio M. Celestino y la soprano Teresa More\nno. Estanislao del Campo asiste a esta representación e incitado por\nRicardo Gutiérrez, esa misma noche comienza a redactar sus impre\nsiones \"en estilo gaucho\".\nEl 29 de agosto, terminada ya la primera versión, Estanislao del\nCampo envía copia de su Fausto a sus amigos Ricardo Gutiérrez,\nJuan Carlos Gómez y Carlos Guido Spano.\nEl I9 de setiembre parte de Montevideo el vapor \"La Oriental\"\ncon el sólo objeto de llevar a Buenos Aires a numerosos aficionados\nmusicales que asistirán a la representación del \"Fausto\" de Gounod.7\nLa noticia del éxito de esta representación ha cundido por todo Mon\ntevideo y casi todos sus intérpretes son antiguos y queridos cantantes\nque ha yan actuado en el Teatro Solís de esta ciudad. El tenor Luis\nLelmi desde 1858 ha intervenido en nueve temporadas consecutivas\nen este teatro. La soprano Carolina Briol y su esposo el director Fede\nrico Nicolao, juntamente con Lelmi, han estrenado hace apenas unos\nmeses en el Solís las óperas Yona de Petrella (9 de enero de 1866),\nMartha de Flotow (19 de enero) y Medea de Pacini (28 de febrero).\nEl 30 de setiembre aparece en el Correo del Domingo de Buenos\nAires la primera versión del Fausto de Estanislao del Campo que com\nprende tan sólo 21 décimas y 240 redondillas.\n\n6Estanislao del Campo. Fausto. Impresiones del gaucho Anastasio el Pollo en\nla representación de esta ópera. [Con un facsímil de la primera edición, estudio\nde Ernesto Mario Barreda y prólogo de Raúl Quintana]. Buenos Aires [Biblio\nteca Nacional], 1950.\nEstanislao del Campo. Fausto. Impresiones del gaucho Anastasio el Pollo en\nla representación de esta ópera. [Presentación por Emilio Ravignani. El manus\ncrito del Fausto de la Colección Martiniano Leguizamón, por Amado Alonso.\nTexto del poema. Versión manuscrita por el autor y facsímil del \"Correo del\nDomingo\".] 3* ed., Buenos Aires [Ediciones Peuser], 1951.\n7\"Teatro Colón / (Buenos Aires) / EL DOMINGO 2. / Se dará la grande ópera\nen 5 actos del maestro Gounod: / FAUSTO / A las 8 / NOTA - Con este objeto,\n- 7 -\n\n.\n\n�El 3 y 4 de octubre aparece en el periódico La Tribuna de Buenos\nAires el texto del poema, tomado del Correo del Domingo.\nEl 9 de octubre se publica en El Siglo de Montevideo el primer\ncomentario sobre el Fausto 8 y se transcriben dos fragmentos: uno con\nla referencia al coronel oriental Fausto Aguilar, y otro — el de más\nalta temperatura poética — que se haría memorable con el correr del\ntiempo: la descripción del amanecer junto al mar.\nEl 10 y 1 de octubre aparece en el folletín de El Siglo la primera\nedición montevideana del Fausto9 levantada presumiblemente del\nCorreo del Domingo de Buenos Aires.\nEl 8 de noviembre se publica en folleto aparte, por la Imprenta\nde Buenos Aires, la versión definitiva del Fausto a la que Estanislao\ndel Campo ha agregado 27 nuevas redondillas.\nEl 11 de julio de 1867, en el Teatro Solís de Montevideo, se es\ntrena la ópera Fausto de Gounod 10 por la empresa de Antonio Pestalardo, bajo la dirección de Federico Nicolao y con el siguiente re\nparto:\nFAUSTO\nMARGARITA\nMEFISTOFELES\n\nLuis Lelmi (tenor)\nCarolina Briol de Nicolao (soprano)\nEduardo Bonetti (barítono)\nAntonio M. Celestino (barítono)\nCarlos Nerini (bajo)\n\nLa crítica musical montevideana ensaya sus más altos elogios ante\nesta representación. En ese momento hállase radicado en Montevideo\nel célebre pianista norteamericano Luis M. Gottschalk, a quien se le\npide opinión. El crítico de El Siglo^ dice entre otras cosas:\n.. .\"ha producido sensación á la vez que estrañeza en nuestro juicio y fran\ncamente antes de permitirse analizar una obra maestra semejante, es preciso verla\ndos o tres veces.\nFausto no es una ópera como las que acostumbramos a oir, abundante en cava\ntinas, en cavaletas, en dúos, en cuartetos y finales más ó menos ruidosos; no es\nnada de eso; es un poema musical, en parte campesino, en parte sentimental, en\nparte elegiaco, en parte fantástico, que espresa distintamente todas las sensaciones\ny pasiones del poeta. No conocemos nada mas suave, nada mas delicioso, mas\nespresivo en las obras de los grandes maestros y según la opinión del músico\nmás competente que tenemos hoy entre nosotros [Gottschalk] el 49 acto es la más\nbella pajina musical que existe...\"11\n\nel Sábado 1* de Setiembre saldrá de Montevideo el magnífico vapor \"La Orien\ntal\" y regresará el Martes siguiente de mañana - El precio de los boletos de\n- pasaje es de 12 pesos de ida y vuelta - Se reservará localidades hasta las 12\ndel Domingo - Hay para vender la libreta de la ópera en la casa del Sr. D.\nJulio L. Cailly, Ituzaingo 80 y 82\".\nEl Siglo, 2* época, año 3, n9 592. Montevideo, 28 de agosto de 1866.\n8Véase apéndice N9 1.\n9Véase apéndice N9 2.\n10El Siglo, Montevideo, 11 de julio de 1867.\n11El Siglo, Montevideo, 18 de julio de 1867.\n- 8 -\n\n�A mayor abundamiento de información, el \"Fausto\" de Gounod\nhabía sido estrenado el 19 de marzo de 1859 en el \"Théátre Lyrique\"\nde París.\nLa versión de El Siglo^ que viene a ser, pues, la tercera edición\nrioplatense del Fausto y la primera uruguaya, corresponde a la pri\nmera cristalización del poema que luego habría de variar y aumentar\nsu autor un mes más tarde cuando vio luz la edición definitiva en\nfolleto independiente.\nCotejada nuestra versión con la primera aparecida en el Correo\ndel Domingo diez días antes, coincide con ésta, palabra a palabra y fáltanle, desde luego, las 27 estrofas que le agregó su autor.\nEl primer día en que comienza a publicarse el folletín del El Si\nglo de Montevideo — 10 de octubre de 1866 — en la gacetilla corres\npondiente, uno de los redactores del periódico advierte a los lectores:\n\"Ascazubi, el popular cantor de las costumbres de nuestros campesi\nnos, no desdeñaría de aceptar como suya la referida obra\".\nEn realidad, Ascasubi y del Campo son escritores de una misma\nraíz que se complementan. Fáltale al primero el buen cálculo de pro\nporciones estéticas de que hace gala Estanislao del Campo, su refinada\npericia literaria. Pero Ascasubi, al igual que su antecesor Bartolomé\nHidalgo, ostenta en compensación un brío descriptivo más potente\naunque más tumultuoso. El humor acre con que describe Ascasubi, se\ntroca en del Campo en tierna delectación pictórica, en decorativo di\nbujo a veces. El gaucho es en ambos el mismo hombre, pero visto a\ndistintas horas del día. A distintas horas sicológicas que es lo más\nimportante para completar su perfil definitivo.\nLauro Ayestarán\n\nAPÉNDICES\n\nN1\n[Texto de la primera crónica que se hace en Montevideo sobre la\naparición del Fausto de Estanislao del Campo].\nAnastasio el pollo — Ha sido justamente aplaudida en Buenos\nAires como una originalidad llena de gracia y chiste, la composición\nen estilo gaucho titulada: FAUSTO, Impresiones de Anastasio el Po\nllo en la representación de esa -ópera, por Estanislao del Campo.\nEl lenguaje, las ocurrencias, los chistes maliciosos y las compara\nciones, son muy adecuadas á los personajes, habitadores de los cam\npos que se encuentran por casualidad é incidentalmente refiere uno de\nellos lo que ha visto en la ciudad, la exhibición de la ópera Fausto.\nAnastasio se entrevera con la multitud que forcejeaba por entrar\nal teatro de Colón; penetra medio cansao y tristón por las averías que\n- 9 -\n\n�ha sufrido el fleco de sus calzoncillos y por la pérdida de su puñal,\ntrepa una escalera con ciento y un escalón, y para significar que se\ncolocó en la tertulia le dice a su interlocutor Laguna;\nLlegué a un alto, finalmente,\nAnde va la paisanada(19)\nQue era la última carnada\nEn la estiba de la gente.\nNi bien me había sentao\nRompió de golpe la banda\nQue detras de una baranda\nLa habían acomodao.\nYya también se corrió\nUn lienzo grande de modo\nQue á d entrar con flete y todo\nMe aventa, créamelo.\nAtrás de aquel cortinao,\nUn dotor apareció\nQue asigun oí decir yo\nEra un tal Fausto mentao.\n—¿Dotor dice? Coronel\nDe la otra banda, amigaso;\nLo conozco á ese criollaso\nPorque he servido con él.\nSi propias son esas comparaciones y llena de naturalidad la alu\nsión al valiente y prestigioso Fausto Aguilar, no lo es menos la des\ncripción del mar agitado y en calma, que, a parte de su mérito en aquel\nsentido, encierra cierto encanto digno de envidiarse por muchos poetas\nque se acompañan con la lira de la civilización en vez de la quejum\nbrosa guitarra del gaucho.\n—Sabe que es linda la mar?\n—¡La viera de mañanita\nCuando ágatas la puntita\nDel sol comienza á asomar!\nUsté ve venir á esa hora\nRoncando la marejada,\nYve en la espuma encrespada\nLos colores de la aurora\nA veces con viento en la anca\nYcon la vela al solsito,\nSe ve cruzar un barquito\nComo una paloma blanca.\n- 10 -\n\n�Otras, usté ve patente\nVenir boyando un islote\nYes que trai un camalote\nCabrestiando la corriente.\nYcon un campo quebrao\nBien se puede comparar\nCuando el lomo empieza á hinchar\nEl río medio alterao.\nLas olas chicas, cansadas\nA la playa ágatas vienen\nYallí en lamber se entretienen\nLas arenitas labradas.\nYno sé qué dá el mirar\nCuando barrosa y bramando,\nSierras de agua viene alzando\nEmbravecida la mar.\nYes cosa de bendecir\nCuando el Señor la serena,\nSobre ancha cama de arena\nObligándola á dormir.\n[El Siglo, 2^ época, año 3, núm. 626. Montevideo, martes 9 de octubre\nde 1866.].\n\n- 11\n\n�N 2\n[Facsímil de la primera edición montevideana del Fausto de\nEstanislao del Campo, aparecida a manera de folletín en el diario\nEl Siglo, 2^ época, año 3, números 627 y 628, Montevideo, miércoles\n10 y jueves 11 de octubre de 1866. Del ejemplar de este periódico\nexistentes en la Biblioteca Nacional, Montevideo. Trátase de la pri\nmera cristalización del poema y, presumiblemente, fue \"levantada\"\ndel Correo del Domingo de Buenos Aires del 30 de setiembre de 1866].\n\n- 12 -\n\n���.^->.\n3a\n^S\n3 3 q. ^^i\n\" =f = S-l^\nr-^ e 3\n-a\na re\na\nre. -63 re _3\na ^ 3 a*\n*\n;¡re\nO- .09 8\n_a\no -i\n= 2__\ng^\nf¿\na-re\n3o\n2 \"~\n-= oS^o cg\n^^ SSg'SaO\nO\n;a -3^:\n^2\n33 -C\n:^\n= le^\ncs\nF\" re\n^8 T-i'g3 3 3 ' 3 ^^\noa\n_3\no cr ,\n-o\noo©\na\n2.-J3\n-a\n•-3\n3g\n2.I^\ncr w\n,o c ^ o \"2.\no * c: 5\n^cr0\n3 g 5\"\nrt\nO3\n1\n\n11 m1\n\n-=.=•\nW re Q. 03\n\nare o\n—\nre o\no. -o--\n\nere-\n\n3=2\no • c5\n^.~ a\ntr\na.\nre\n1\n3\n3\n3\no\n\n^o^\n— ^e\n\n^ =\" 3\" • o.\nc? ^\n\n2 re\n•S 8-a\n\n3 O*\n63\n3^\n-•3'\n3 re\n\nre\na\no\n\n3\n\n3\nre\"\n\n¡\"^i 2\n\na\ng\"\n3\"^\no\nO— • ^\" B3\no\n\n2-a\nre =\n2.a'\nc-\n\na3\n2\ncr 03\n3'a\n\n\"'O'N O\n—.. ^O\nre — 2- •\n\n— oO-\n\nre\n\ng. ^a 3-3\ncr\n^. os- 3 ^\ni-s.oi gw 1a3\n^5.2\n... =2.2 3.\n3\n^s ^^, •—\nB '\" ~\n3\n^ 3 =,re\nre ^\".-\"\" s\"\n\ns^^\nre 2. ¿ i\n\nBC\"¿ ,.\n3 — g J2\nc =•!\na^\nre\n\na SP a\n\n1.1,1- I\n\n^^1 i I íil i^!\n\ncr\nIi r\n1 re\",\nc2\no 0^5 5. 2.^ I I\n—• <-^ — 3\n•a os — 3 3 ^ a\n2 rn S\n^- \"^ CT\no~\n\"•• —_\n^^ re\n^ o^ •^^\nre5\nre 3 ^\nre re re\n(D re\n( ¿ B C oi^.—.\n5®r^\n5S^5--1\n*\"^ —^ .re\n^. —.\n— •3\n2.3\n=: = re.\n-w\n^^\na o ?T\"\nré e , -. ^ s re g *^ a\n. ~-S e o *'. 3 3 2_'\n- e 2 3 \" ^ cr g\"^ ^ —\n\n;?s\n\ncsrér;r:\noc -3 > c/i en ^ \"a >:\n^-¡^rrocr^\nrí^\n.— g8^|\nm ^ ^. re os 3\nore-osa\no\"\"gf\nO 05 •8\n—\n-1\n^5\ngSE9\n^\n3\nS'\n=•\nr\n3\na\nx\n^re\n^_ en C 2i\"!^ a- 0 = ^ l^3a\no\nBOC\na —se re.re S c\n3 c ^\".3\nSg^ 8-fl.sS\n*<\ng\n^ 3.2\n-o re cr \" F ^ ^ al\nB-re09\n3g 3¿ 8 S M\nen\naa\nC\"1C\nre —g\n3 •< o, 5\"\n3 <^3 =\n•T^O^.\n2* ^. a-1 o_2.,_ < 3 3\n^1b\nn. ^ o ^ o. a „ ^\nos re 3 re\nre\na2\nre\na\n^;\n\" t-^\n8.\nm\n03 • es-^s\"-\"a\n=*^^\n•a\n^3\no\n3—\nP. re-cre\na\nre\nw\nre\nre\"\nre\n\n����"]]]]]]]]],["collection",{"collectionId":"2"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"31"},["text","Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay"]]]],["element",{"elementId":"49"},["name","Subject"],["description","The topic of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"138"},["text","Repositorio de ensayos en las Humanidades publicados originalmente en el Uruguay"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"139"},["text","<p><span>La Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación se ha propuesto contribuir a rescatar y poner a disposición de los lectores la escritura ensayística del Uruguay a lo largo de su historia. Esta Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay pretende reunir en un solo lugar más de dos siglos de textos de reflexión y pensamiento, dentro del amplio campo de las humanidades, producidos en conexión con la universidad. La mayor parte de esos textos han sido originalmente publicados en revistas universitarias o periódicos hoy difícilmente accesibles. A menudo nunca recogidos luego en libro—o recogidos con sustanciales modificaciones—, son textos que pueden contribuir a recuperar y mostrar las dinámicas de pensamiento y representación en el país, tal como se realizaron en tiempos de centralidad de la escritura.<br /><br /></span>La a veces fina y sinuosa línea entre Humanidades y Ciencias Sociales hace que textos de historia económica, de estudios sociales, de ciencia aplicada a la antropología, puedan tener cabida en esta colección, aunque el foco está en el núcleo tradicional de las humanidades. El Derecho (con la excepción de Filosofía del Derecho) queda, por su especificidad técnica y profesional, por el momento fuera de este grupo. </p>\n<p>La colección será un trabajo acumulativo, con entregas bimensuales. En el tiempo, los textos se irán organizando de acuerdo a posibles lecturas de la historia de las ideas en la región y el continente. <br /><br />Aldo Mazzucchelli</p>\n<p><span>15 de octubre de 2017</span></p>"]]]],["element",{"elementId":"37"},["name","Contributor"],["description","An entity responsible for making contributions to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3695"},["text","Pablo Darriulat\r\nGonzalo Marín"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3696"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3686"},["text","La primera edición uruguaya del Fausto de Estanislao del Campo"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3687"},["text","Facsímil de la primera edición montevideana de Fausto de Estanislao del Campo, aparecida a manera de folleto en el diario El Siglo, 2º época, año 3, número 627 y 628. Del ejemplar de este periódico existente en la Biblioteca Nacional , Montevideo. Trátase de la primera cristalización del poema y, presumiblemente, fue \"levantada\" del Correo del domingo de Buenos Aires del 30 de setiembre de 1866"]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3688"},["text","AYESTARAN, Lauro "]]]],["element",{"elementId":"48"},["name","Source"],["description","A related resource from which the described resource is derived"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3689"},["text"," Ayestarán, Lauro:\r\nLa primera edición uruguaya del Fausto de Estanislao del Campo / Lauro Ayestarán..    Montevideo : UR, OLI, 1959.."]]]],["element",{"elementId":"45"},["name","Publisher"],["description","An entity responsible for making the resource available"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3690"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias - Departamente de literatura iberoamericana"]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3691"},["text","1959"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3692"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]],["element",{"elementId":"44"},["name","Language"],["description","A language of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3693"},["text","Español"]]]],["element",{"elementId":"51"},["name","Type"],["description","The nature or genre of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3694"},["text","Libro"]]]]]]],["tagContainer",["tag",{"tagId":"467"},["name","POESIA GAUCHESCHA URUGUAYA"]],["tag",{"tagId":"381"},["name","SIGLO XIX"]]]],["item",{"itemId":"338","public":"1","featured":"1"},["fileContainer",["file",{"fileId":"571"},["src","http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/668270030fd8c4ff0372d479720b57c8.PDF"],["authentication","54df8791cc27d6147eac6f4d747180d3"],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"5"},["name","PDF Text"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"52"},["name","Text"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3721"},["text","<\n\níha\n\n^3\n\nQ\n\n>\n\nI—I\n\nH ^\nP\n\nP\n\nQg\n\np\n\n9QH ^\n\nS s\n\nS^2\n\nOpq\n\nw^o\n\nu\n\nco\n\n<\nO\nGO\n•F-H\n\na\n\nu\n\n0^\n\n\\ ^\n\n�I odjano |9p ouajsiw 13\n\nuaiqui^; ajq^qojd sa Á uopn;i;suoa ns ap oidojd aaaj^d aj anb oidp\n-uijd un ua BiSB;sodiq B[ ^ Bjja b opuBjqum;soaB ba as 'uopunj Bsa\nopue;pjafa ba uozbj b[ anb ua opnj^ [a ua anb ajquqojd Xnuí sg\n•ajuasnB Bqu^sa Bpuapuoa Bj;sanu sBj;uaitu oppnp\n-ojd B^Bq as anb oiqutBO opo; a;uaui6punjojd Bpapuoasap sou Á\njBn^í aaduiais 'i^b aaduiais BjmSas p^pqBaj b^ ¿B^jadsap ^b anb ap\npBpuníoas B[ uoa souiiuuop su^[ *oiusiux o[ aaduiais souiaA Á oJisanu\noujo) ua UBjsa anb 'saaas so[ souibjuu cso]afqo so[ souibjij^ *sajqBa\n-qdxaux soiquisa ap uopBaipui Bun^uiu. uis '[Bni^i aidiuais 'aopBzq\nojaadsB ns oÍBq B^uasajcd sou as 'sapoj sou anb opunm [a\no[ jod aa^q o[ ouioa 'ajuauiB^aaJJoa opBuopunj Bq B[[a op\n.HBI13 -BJopBzqiqB^sa uoiaunj BJisanu ap o;anpojd p ouis uos ou 444sbs\n-oa,, soiubuib^j anb o\\ \"44^as,, souibuibji anb o[ '44pBpqBaj?, souibuibji\nanb o\\ anb saauojua aaA {pej sg *Bja[O^ o[ 'p^pqBaj bj is 'sbsoo stb\\ is\njBJ^souiap a[qisod ^as ou anb 'uozbj b[ ap Bpuastxa Bun aiuauíBaiun\nBas pBpijuapi ap oidpupd p anb ajuauíBauBjuauíoui souiBiiuipy\n•Bjnao^ bj Biasq\nBqaJBui 'ojjbjou^i b 'ojjBijBsap b an^saijjB as anb pniijaB ^po^\n•pBppnSas ua Bpp bj á oiuaiuiBSuad ja uauaijuBiu jBna ja a^uBipaui oÁ\n-odB ja ja ua uaA X ojJsuopuBqB b uaisisaj as sojosojtj soqanuí 'uozbj\nBJisanu ap spua^ixa eun ap ouis b^bjj as ou anb oj)uaiaouoaaj uny\n•ja b Bpipuios B)sa buisiiu p^pijBaj\nbj is o japuajduioa BJBd uoiaipuoa ouioa a^ixa oj anb 'uozbj bj;\n-sanu ap opBjn;sod un sa pBpi;uapi bj is jBn^ijaAB opipod soiuaq oj^[\n•pBpi;uapi ap oidpupd jajj aauBajB jap BOJaaB 'ojjaaBq uspand anb\njxaijip Xniu sa Á 'opjanaB ap o;sand u^q as saunu sojosojij sog\n\n„* * • W>t{3VW 7IZ XVq\\tel{3dÁ.)q\n'u^jp.iS^q nz ip/\\\\ ^qoimxxai\n'uvquijniuxof sun f\nsun uoa ui9up ipvu 'ipns\n-X3\\ Jap ^sx ^pSo^ •U3qvq u^fjvq^s^S xicn'\n-U3S9^ udjxiSuif uoa mu (^uaucqmv Pun\naip 3}m) ytSoj aip ^pS qiíjqjns^Em ••pssnf ujapuos\n'^auqopzaq jnu jq^iu saSuiQ saina uasa^v^ s^p jjuSag\nuia ssEp 'uauupy uappqajjuSog jtav ss^p 'sus uaqnE[;^\nuiap uoa jqaS loqia^ sipnads.iapi/v\\ 3M3ÍUJ!J^33Í1 s^q,.\n\no^\n\n�que la identidad que postula sea cada vez mayor. Es posible además\nque esa tarea sea la causa por la cual a medida que pasan los años\nun sombrío aburrimiento parece invadirnos. La realidad nos ofrece\nsiempre identidades, similitudes, cosas ya vistas, cosas ya conocidas.\nLa novedad, que supone la no-identidad, muere al nacer. El mundo\nmaravilloso de la infancia, donde la novedad surgía al conjuro de\nnuestro anhelo y nuestra imaginación, que era inminente en cada\ninstante, ha desaparecido. Los niños se duermen muchas veces con\nla esperanza de poder sorprender esa otra vida que tienen los objetos\ncuando nadie los mira, de poder verlos elevarse de su inercia, de su\nestabilidad, de abandonar su mera manejabilidad y vivir por sí mis\nmos. Los niños tienen la esperanza de que acaso un día sean admiti\ndos en esa vida privada de los objetos, como la pequeña Ida del\nfamoso cuento de Andersen, tenía la esperanza de ver el baile y la\npantomima que hacían las flores durante la noche y que finalmente\nlograra realizar. Las flores bailaron con la muñeca de Ida y le pidie\nron que al otro día le dijera a su dueña que las enterrara en el\njardín, a fin de que pudieran renacer en verano. Cuando al día\nsiguiente la pequeña Ida interrogó a su muñeca sobre el encargo de\nlas flores, no contestó. La niña lo recordaba y lo hizo, pero la mu\nñeca se había transformado otra vez en un objeto inerte. A esa iner\ncia nos vamos acostumbrando poco a poco y la esperanza infantil va\nmuriendo poco a poco y vivimos y nos dormimos con la confianza\no con la resignación un poco triste de que ya no hay nada maravi\nlloso, nada asombroso y que las cosas seguirán siendo las mismas aun\nque no las veamos.\nAlgo similar ocurre en la mentalidad primitiva, donde nacen los\nmitos, esos mitos que reaparecen en nuestros sueños, en nuestros an\nhelos, en nuestras fantasías, en esos sueños que tratamos de expulsar\ninmediatamente que abrimos los ojos. El hombre no ha conseguido\neliminar el mundo de lo maravilloso, sino reprimirlo. Pero es una\nrepresión muy frágil. (1).\nEs naturalmente muy difícil salirse de la estabilidad impuesta\npor la razón. Incluso para comprender experiencias situadas al margen\n\n(1) Entrar en el sueño significa prepararse a una aventura, pero para ini\nciarla, como en una aventura auténtica, es menester partir, alejarse y alejarse solo.\nQuién sabe si la resistencia del niño, no traduce el anhelo tan humano de man\ntener una comunidad, un contacto! Viene de un mundo de sueño, la vida lo ha\ndespertado, y se encuentra despierto en un mundo! Se pretende que en seguida\nretorne a su lugar de origen, pero todavía no está harto de éste. Hay que darle\ntiempo. El país de los sueños, sí, —pero hay que entrar en él, ir hacia él, y solo.\nLos otros se quedan. Los niños, como se ha dicho tantas veces, ignoran la vigencia\ndel principio de contradicción y quieren todo a la vez; irse y quedarse y si se\nvan quieren llevarse todo consigo, y todos... y no ser como el príncipe solitario\nque juega con juguetes fantasmales.\n\n�X buiSijo o[ uainb oinsiin ja sg 'sbzubijuoo asiBaaa ap 'sapBpijnSas\nasjBjuaAui ap '[a ap jcdcosa ap bjbjj X buijb ns ap omijuí oj ua Jomaj\n¡a ajuaig -aj bjbui ap Bjanpuoa ns jod opsapuaSua 'oauBjodtuajuoa\najquioq ^a aajns anb ap pin p 'opoui ojjaia ua sa X ajjnu oj uamb\najquioq ouisiiu p sg *ajquioq pp aaSuBS b[ uoa X auasa bj uoa bj\n-uaunp as X ouBiunq uozbjoo p ua opBjBjsui Bq as bX pin p anbaod\nuaAJis BpBu ap ajuauíjBuij anb 'soiSnpj Jinajsuoa 'p ap asaapuoasa\n'pin pp ^inq japuajaad :B^p^ ua souiBJjuoaua anb bj sa bjjq\n•ajqijjaj ubj sa ou bX\nuBjBg \"opEuiuiop X ptu p uoa JBnf ap zBdBa asopua^uis '4tBsonji\n-suoin Biup un as^aa^q,, b aAaj^B as anb ttouaaijui p ua BpBJodiuaj Bun^\njBSBd Bidaas anb íopBjadns Basnq X js ap oaiuap piu p ajuauíajuaia\n-suoa BjdaaB anb 'opB^uajjua BjdaaB X ou^aijuí ^a aA anb 'oiuoiuap\np aA anb 'pin p aA anb 'pnBqun^ ap B[ Bjaas 'sBqa ap buq #piu\np ojaadsaj uoa sapn^iiaB SBsaaAip ap pcpqiqísod bj jsb soma^\n'(Z'IZL \"?d 'snuayi s^p\n^ivoij^ 'qajiAap^uBf • j^ •j'j) M*p uoa asaipaui opuBjdaaB 'Biauajsixa\nns jaaouoaaj ap ojaaaipui jouoq p iu piu p aasq aj ou anb ojnps\n-qB ozBqaaj pp baisbcI boijobj bj uaXnjijsns uopuag X sa[Bg 'ajuaaj\nap opaBjsqo p JBaj[OA apua^aad X ojjanp oduiBa b anboqa p X 'sa\n-ubjj BjpjBq b^ BjdaaB anb (vjjuoo opuaSv^ pp bubi3bui Bi^ajBjjsa\nb[ y •ojuaiuiijuasuoa oajsanA ap sBjjand sb^ 'aBjsajuoa uis X aijnasip\nuis 'sopB^jaa uaiq pauaj X sopaos sopio paaBq 'Bjaand B^ ua aaaanjua\nas anb SBJjuaip\\[ uopEipSua p spjqB a^ O|yj 'opipaad Bjsa aaqB anb\npnby ^o^sa ouis apid ou p anbaod íosoppuBasa p jBspdxa sa^d tu\n'bjbjj as anb ap .i3A sa^d iu 'Bazid Bun iu jBapBdaBd anb Xsq ou opoj\najqog 'BjqB a[ as anb aaainb ajuaureps 'bjbzjoj b^ ou íso^nbuBjj pBj\n-sa oaad 'uozbjoo oajsanu ap Bjaand B^ ua BapJoqiuBj '—BqBSaaSB— op\n-Bip [g ¿JHB Bls3 u^ín^)? ^Baunu aiaap anb XBq ou íBjaand b^ ua bj\n-ainb anb oj opoj aaajiaoA an) 'oáiiuaua jb opio aaq^q ou JiSuij íojnj\n-osqB ua JBjndsip ou ^aapuodsaa anb Xbij oj^[M *oaqad ajsa UBiaouoa\n'sajBg ap oaspuBjg 'uojauag 'sajBnjiaídsa sog #apaaid sou pBpisoiana\nbj 'saaaA y *jjjb Biauajsisui uoa jbjiiu b souiaAajjB sou saaaA scood\nXnin o jad 'BUBiunq biujb jap sapBpjpunjoad sbj ua bji^b as anb jsujaj\n-ui sobo ja souiBqaadsos saaaA b anb ojjai^ #t4oujaTjui ja ua Bpsaod\n-uiaj,, Bsa uBjJodos sopoj ou X uaAajjB as sopoj ou oaag *pnBquiijj Bq\n-Basnq anb bj oiuoa 44bsoiijjsuoui buijb?^ un asaaaBq oiJBsaaau sa saaaA\nsBijanuí anb ouis 'ajuauiBjBipaiuui bj^oj as ou ojixa ja oaad 'sBjaau\n-ajqo ap ajuauíBpBjaqijap opBjBJj UBq sajquioq soun^jB anb ojaai^\n•apand as opu^na ouis 'aaainb as opuBna uauaij as ou souiipnjB anb b\nsBiauaiaadxa SBg qijn oaod Bjjnsaj sou osbo ajsa ua BiJBjunjoA uoiobo\n-OAa bj íuoiaBaoAa bj ua pBppuBjuodsa Bjjaia ap uatquiBj souiBjisaaa^ •\n•BpBjniuisip 'BpBjaA pBpiAijaajB Bun ap X 'BAijaajB uaiq sbuz ouis 'jBnj\n-aajajuí ajuauísand ou bijouioui buii ap bjbjj ag qBiaadsa Xnin bijoiu\n-ara Bun ap X Bijouiaiu ap oiSipoad un jbzijb3j souiaqap 'ssjja ap\n\n�•souans soy ua ejado as anb odtuai} yap uoiaeaoysrp esa jefaueta 'sopip\n-uajua jas ejed uajainbaj 'souans soy ua uaíJjns anb sayeuoiaoiua sop\n-ejsa 'sojuauíoui 'seuiaj ap uoiajjedeaj eq 'Biauejuí By ap opunoi ya\nua enjis sou anb epeuoiauaui bijoiugui bjbj A epunjojd esa 'bijoui\n-ara ey b opueyade soyjapua.idiuoa jeiuajm Bjjpod as oseae so^oadse sou\n-nye 'sBuiaj sounSyy \"soynáue saydijynuí aod asjujuaiui apand 'sisof\n-joiuvja^^^ WJ ap ojeyaj osoyjajsiiu A otuTsifaydtuoa yap sysiyBue yq\n•asjauodiui jod eutuuai\najuaiuyBuij anb uoiaenjis íjaaouoaaj uajtuipe \"^ asof tu esuiBg oij\n'Ooaj^y iu anb uoiaeniys eun ap oipaui ua jBjjadsap un 'aeijadsap un\nuoa uBzuaiuioa osaooj^ j^^ Á stsofuotuo}df\\[ vj 'B5yjB^ ap sayediauíjd\nsBjqo sey ap sop anb sa Bjuana ua asjauaj ap ouáxp oqaaq uj^\n*uos a^uauíyeaj ouioa\nSBsoa sey jaA b saauo^ua aAajje as Á BiSnyaj as yena ya ua oijejunyoA\nouans asa ap ayes anb ua 'eiauajsixa BjapepjaA ns auinse ajqmoiy ya\nsayBna sey ua sapnjijae jeauíyap ap ubjbji. seyya b ajuaj^ #uoisBAa ap\nsejanpuoa ouioa uaaaaedB 'ajjjeg ap uaj eyein,, By 'jaS^apiayj apuaij\n-ua oy ouioa 'wjy^ svq 'yBuosjaduit oy ap oiuiuiop ya ofeq epiea B'q\n•p^piyeaj ns J3A ou u^ euijsqo as ye na By jod 'uoisBAa ap ejanpuoo\neun ajduiais isbo sa ejanpuoa ns anb 'upiaipuoa Baijuaine ns 'ejapep\n-J3A ns jeynuiisip jod ayqísod oy opo; aoeq ajquioq ya anb ap Bapi\nBy uoa opBziJBiyiuiej ueq sou odtuay^ oajsanu ap sejyosoyiy SB'q\n*4tBpiA By Bas aijaniu By anb Á ajjanuí By Bas\nBppv ey anb apand '¡aqes uain^),, r^api Bjsa opediaijuB Bjqeq 'oaijBui\n•^iua oiuauíSejj un ua 'sapidjjn^ ¿eiji^iA 'ouans souieuiByy anb oy A\nouans Bjanj BiyiSiA souiBuieyy anb oy ig? ¿bsj3aui ey b Bjanj ts bijtjj\n-nao anb? oaa^ 'oíAtyB opunyojd aBJj sou jejjadsap ya íuoiaBjaqiy Bun\nap opBDijiu^xs ya auai^ JB^jadsap ya A sayqyjjaj uos sauoiaBuuojsuBJj\nsBsa saaaA SBqanj\\[ -jesau ua souiBuijsqo sou BiyiStA By ua anb 'sbuju^\n-aou sauoiaBuuoysuBj^ 'souans soy ap sisojJouiBjaui souiBuoyauaj\\[\n•jinjjsap jod Buitujaj anb Bjquios eun otuoa oyopuBAayy anStsuoa oy ou\nojad 'oyjypnya easnq 'apuoasa as 'araaj ay anb 'bjjq #oyopuBjadns bj\n-oAap oy A aqjosqe oy 'oy.ieasnq b ba anb 'eujq qBui ya jB)uajjua Bjed\nSB^onpuoa sop ap uoiauy^sip By iqe aQ 'ajuauíBAised Bjjodos as anb A\noyjBjiAa BJBd Bpeu jaaeq Bpand as anb uis 'orasitu is jod auoduii\nas anb oSye ouioa 'uoiaen^is Bun ouioa o pnequiiyj ua apaans ouioa\n'opiAaj^B 'zepnB 'opijanb ojae un jod aaaajuoaB apand 'sisoyjouiBjaui\nBy anb jbjjsoui soiueijanb 'B5yyB^^ b A pnequiiyj b sojunf JBaoyoa yy\n•sisojjouiBjaui By A p^pijuapi ey ap Biuaj ya Bjoqe souiBaA oja^\n'jaaaia oyjaa^q A 'ya ap Jtnq Bjed ouis 'oyjBjuaayua BJBd ou ojad oyjaa\n-ouoaaj ap jouoq ya sotuaaeq ay 'oyjBJOui ap 'yBUi yap Biauajsixa ey\njeSau ap zaA ua ^ ¿ajquioq ya ua ajuauqtqBq 'a^uauiBai^Buiajsts ejuaiu\n-oj as anb yBuoiaBJjy aojja^ un ap ope^ynsaj ya ouis uos anb? 'eaoda\nBJjsanu ua opBjajiyojd ueq anb sosonjjsuoui sauarajSaj so-q 'sayeg\nap oasiauBj^ ap BjqByed By un^ as 'bubj Bun ouioa 'eqauíq as yeui ya\n\n�También requiere, y no sabemos hasta qué grado será posible hacer\nlo, la atención a cierta afectividad transeúnte que roza nuestra\nalma, casi sin dejar huella. Pero más allá de la exégesis psicológica\no psicoanalítica individual que exigiría mostrar, como algunos lo\nhan propuesto, la vinculación de Gregorio Samsa con Franz Kafka,\ncon su sentimiento corporal, con su situación familiar, especialmente\naquella que se refleja en la famosa Carta a mi Padre, iríamos al\nmundo remoto ancestral de los mitos. Veríamos así reaparecer extra\nñas nociones de culpa, de pecado, que las antiguas religiones cono\ncieron, pero que la civilización nos ha obligado a olvidar. Más que a\nla búsqueda de un tiempo perdido, iríamos a la búsqueda de un mun\ndo perdido.\nAlgunos temas del relato podrían explicarse por hechos, por mo\ndalidades individuales de su autor, pero otros apuntan a una cierta\ncondición humana, que deshorda la órbita de lo individual.\nEl cuento comienza de un modo singular; podríamos decir: bru\ntalmente: \"Al despertar Gregorio Samsa una mañana, tras un sueño\nintranquilo, encontróse en su cama, convertido en un monstruoso\ninsecto. Hallábase echado sobre el duro caparazón de su espalda y\nal alzar un poco la cabeza, vio la figura convexa de su vientre os\ncuro, surcado por curvadas callosidades, cuya prominencia apenas si\npodía aguantar la colcha, que estaba visiblemente a punto de escu\nrrirse hasta el suelo. Innumerables patas, lamentablemente escuáli\ndas en comparación con el grosor ordinario de sus piernas, ofrecían\na sus ojos, el espectáculo de una agitación sin consistencia.\n¿Qué me ha sucedido?\"\n¿Qué ha sucedido? Esa es la pregunta que podemos dirigir: ¿qué\nha sucedido durante la noche, qué ha ocurrido con la identidad per\nsonal, esa identidad que el sueño amenaza, pero que se recupera en\nseguida?\nMuy raras veces somos conscientes de ese esfuerzo de recupera\nción que se produce al despertar; hay una cierta distancia entre el\nyo que formaba parte de sucesos extraños, fantásticos, que vivía en\nuna atmósfera que no es la habitual y el otro que readquiere sus\nderechos y expulsa al anterior. La vigilia nos expulsa del paraíso\no nos salva del infierno, pero nos arrastra.\nSin embargo, cierto pensamiento confuso, un pensamiento, una\ncreencia, no siempre claramente formulable, acaso una superstición,\nle atribuye una significación profunda al dormir, a la vida que con\ntinúa mientras nuestra conciencia desaparece. Es muy frecuente que\nal despertar, los síntomas de una enfermedad que se insinuaba va\ngamente en la noche, se presenten claros, patentes, irrefutables. Pa\nrecería como si al margen de la conciencia, el cuerpo ha continuado\nviviente, con una vida sólo suya, un tanto incomprensible, y que\ncierta anomalía se ha gestado mientras no nos mirábamos, mientras\n\n�•sojafqo so[ X pBptpuosjad bj ap ojunfuoa JBjjadsap\nun A Jiuuop un ap Biauaiauoa opiuaj eq 'ojduiafa jod 'jsnoj^\n•ajuauíBjeipauíui ep as\nanb oáp ou 'ozjanjsa un ap opBjpsaj ^a sa 'odjana ojjsanu ap A\nSBSoa sb[ ap pBpijuapi bj 'pBpijuapi bj sojja sopoj Bied anb u^ Baip\n-bj anb 'ajjJBg 'jsnoj^ 'B^IJB3[ ajjua Biauapiauioa Bun souibjo^[\n• (sdsm^unuji sajjjag sa^ ja n^fv^j #^\n'qio^) bCb^\\[ #j3) 'op^umsiioa oqaaq ja Bjuasajd sou anb ouis 'sisoj\n-joiuBjaui bj ua a^uaui[BnpBj^ aanpoj^uí sou ou ísedeja Ae\\\\ ou p ua\nanb ua apisaj B^jB^[ noa Biauajajip B>q 'sisopouiBjaui jainbpna ap\npBpqtqísod u\\ opB¡Buas UBq o pBpijuapi B[ JBjadnaaj aod ozjanjsa asa\nopBOBjsap UBq saao^ijasa sojjo BAisuajoui sbui buuoj Bun ofBg\n\"(68 \"^^d 'aiusipmuosudj np saiu^jqouj 'SjaqspuB>q #rj m^) t4*BpiA\nBJtjsanu ap sbububui sbj sBpoi 'ajuaiosuoa oaod opoui un ap souiaa\n-a^qBjsa sojjosou anb pBpinutiuoa ap uopnjijsuoaaj Bjsa jszipaj jbj\n-uaiui ye opBzo^jsap ozjanjsa ns A BpBpnBjjap BAijBjaadxa ns aod ai\n-uauíBjsnf 'sisopouiB^aui ns jijqnosap BiqaQ •opBuuojsuBJ^ asjBj^uoaua\naqap um^sana ua aaquioq p anb í(.opBiiB ouans,, un ap asopuB^^adsap\nsg -opoui ajsa ap opianpojjui anb Biaq^q 'odij asa ap ojuaiiu\n-pajuoaB un 'paj aiuaTUBjn[osqu aas apua^ajd anb 'ojb[3j un ua\njpnpojjuí a^uauíBjapBp.iaA B^aisinb as ig 'oaijijuaia o^uaiuipouoa\np A puopBj uotxa^pj v\\ anb s^punjojd sbui sa^uanj ap aa^nu as anb\najuBiisnuB pBpqBaj Bun jbooi 'BqjB^j ap uoxaaij b^ b a^amad anb '[iS\n-BJJ op 'opiaanb oS|B '[bidijijib ajuBjsBq o[B ^^q 'onans oijsanu ap\nsandsap A sajuB 'pjaua^ ua opunuí pp oiuoa jsb 'oX ojjsanu ap ptpij\n-uapi b^ ap pnjtqBq Bzajjaa b[ ua oja^ *ajuBUndaj Bijsaq Bun ua sop\n-buuojsubji bububui Buanq buu souiajjuoaua sou anb ajqísodun Xnuí\nsa 'Bpuap BJjsanu ojjaiqnasap Bq anb saXa^ sb^ un^as X opunuí pp\nsojiqBq soj nnSag •p^pijuapt B^jsanu X Biauaaaqoa Bajsanu JBjnSasB\nb apuaij anb opunjoad ojuijsui un 'osoiauapuaj o^p X^q 'ouans p\najuBjnp 'opunuí ojjsanu ap X jas ojjsanu ap paj uppBuuojsuBii Bpoj\nb ojaadsaj uoa ajuapsuoaqns X ajuaiasuooui BiauaSqSau Bjsa ug^\n•osdB^ asa U^ Bpijaiuojduioa 'pui BJBd o uaiq\nBJBd 'asjaA apand 'BAiasajd Biauaiauoa BJjsanu anb pBp^uapi b^ 'psp\n-ijuapi BJjsan^[ 'jaAajd souiapod a.iduiais ou opBjpsaj oXna BjnjuaAB\nBun ua JBijua 'opuoj b soiuBsuad o\\ is 'anbijiuSis ouans ,p ua JBJjua\nanb iqB aQ 'BAijiuiijd uoiaipuoa ns b asjinjijsaj ap ops js jod bjbS\n-jBaua as 'BuopuBqu o[ Biauaiauoo B.ijsanu SBJjuaiui 'ouisiubSjo p osbo\najsa ua is oinoa 'Bp^asap ou Bpuasajd Bun oiuoa bXba as pBpaiuiaj\n-ua B^ 'jiuuop p ajuBjnp 'aqaou B^ ajuBjnp anb ap BZUBjadsa b^ 'bz\n-UBijuoa B{ :osjaAUE osaaoad p Bjuana ua jauaj souiaqap u\n•opBiquiBa\n'odjana p 'oujojaj p anb mbB aq X (ajjanuí B[ uaiquiBj) afBp un\noxuoa 'odjana pp Biauaiauoa B[ ap BiauasnB Bun ouioa ouans p BqBjajd\n-jajuí BAijiuiijd pBpq^juaiu Bg 'sajuasnB 'opiaap jsb jod 'soiuBqBjsa\n\n9\n\n�as anb ap Bjuana Bp as 'uijuanbo^j 'aasnu^j vj ap af^uosjad [g\n•Biauajsixa ap Bfapiuioa sbui uoiaou B[ b ouis 'jsnoj^ ua ap\n-aons oraoa 'pspqBuosjad B[ ap o[os ou 'odjana ^ap oijajsiui [B 'b^jb^j\nua Bisa o[ ouioa 'BpBáq sbui j^ 'Biauajsixa b[ ap Biaua^uijuoa [bd\n-ipBJ B[ ajuB jouiaj [ap 'Biauaiauoa B[ ap aSjns anb uoiaBnjis íajjjBg\nBJBd uoiaBnjis B[ sa BSOijsnSiiB sbui X Bpiarq sbiu 'spijiu\n•pBpi[iqBjsaui Bjjaia cim 'uoiaBnjan[j Bun XBq osdB[ ojjaia un\n•jBjjadsap [B ajuauíejeipauíui a[[Bq as anb ojBp un sa ou anb 'bojbj\nmin auodns p^pi^uapi ^sa anb B[Buas isnoj^ ojad 'sBsoa sb[ ap 'o^\n[ap 4odjana [ap pBpijuapr B[ jaaa[qB)saj a^inuad a[ Bijouiaui B-^\n• (*pi) tt#JBJiuoaua b bia[oa auuB^Jad\n-sap [B anb X UBqBdnaoa^d ain i[[B auijiuuop [B anb so^uaiiuBsuad so[\nSBiuapB X O[[tSBd Biqi?q is ap 'sBUBjuaA sb[ UBqBp apuope 'sB^jand sb[\nunqBisa apuop ap ^buib^ B[ Bja o moa ap otjis BpBa B.iBd opuBpjoaB\nuqi as 'odaano im 'ojio [a 'BqBjBj^ as anb ap jBSn[ [a 'uBiaajjo a[ as\nanb sBiouBjsunajia SBSjaAip sb[ opuBZB[ua 'opBaijijuapi asaiqnq 'sbiujoj\nsb[ ap X soduiai^ so[ ap [Bjquin ja ua BqB[iaBA anb 'ojuaiuiBsuad iui\nonb ap sajUB j^ •SB[qaiuij sb[ u^ UBqBJi^ 'BpBuiSBtuí uoiDBjiqBq B[ ap\nbiujoj B[ un^as 'oi;is ap opu^iquiBa 'sa[qisiAui sapaasd sb[ 'oXns aopap\n-3J[B anb SBJ^uaiui 'Bjaiuunp anb ua SBqoa[B sbijba sb[ ap sauaSBiui\nsb[ aiuaiuBAisaans Biaajjo a[ 'sojquioq so[ ap 'sB[[ipoj sb[ ap 'sopBjsoa\nso[ ap Bijouiaiu 'Bijouiaiu ng 'BqB^ijqB a[ anb BpBJOin B[ b ajquiou\njBp X jinjjsuoaaj BJBd 'a[qaniu BpBa ap oi;is [a X pajsd B[ ap uoia\n-aajip B[ aianpui iijb ap BJBd sojqiuaiiu sns ap uoiaisod B[ JBUiuuajap\n'oiauBsuBa ns ap buijoj b[ Bjanj un^as 'BqBiuajui asjaAom BJBd adioj\nopBisBuiap 'odjana ij\\[ #soub so[ 'sasiBd so[ 'sbsod sb[ ^pBppnaso B[\nua 'oiui oujoi ua BqBJi^ opoj '^qBjsa apuop ua 'o[jbjo[ b jbS3[[ uis\njBnSoaAB BJBd 'uoiaouiuoa ua njijjdsa [a uoa 'isb BqBjjadsap aiu oX\nopuBna anb sa osbd [^ #SB[[a b a^uajj o;uaiuinsuad oj^sanu buio^ anb\n[Bpi[iAoinui B[ uoa 'sbsod sbs3 anb sbui bjjbu X sbsod SBsa uos sB[[a\nanb ap ajquinp^jaa BJjsanu uoa 'souiauoduii sa[ sojjosou anb pspi[\n-nna Bun sa osbdb 'uBapoj sou anb sbsoo sb[ ap pBpqiAouiui es^?,\n•oiDBdsa [B X odiuai^ [B ojoadsaj uoa Bpsnjis uaiquiej bij\n-luuad a[ X OAisajSojd ozjanjsa un ua 'pBpqBuosjad B[ JBjadnaaj bjjiiu\n-jad a[ BiJOiuaui B[ O[og 'BAi^iuiijd za[[iauas ns ua '[biuiub aiuauícjnd\no;uauui|uas un ojad 'Biauajsixa b[ ap opunjojd ojuaiiuijuas un BjaiAnj\njBjjadsap [B anb BJBd 'opunjojd ouans un BqBjsBq asjiuuop [y\n'(uuüíyi ap otiituv^) ja ^o^) t4'auuBiuns b ojuojd Xnuí\noX bia[oa pBpi[iqisuasui BXna b opoj [a 'ajjBd buii^ui Bun anb sbui\nBja ou anb [ap [anb^ opoj [a 'Bqoa[B B[ 'ouans [a 'Biauaiauoa ap jop\n-UB[dsaj oauBjuauíoiu un b SBiaBjá 'jBajoqBS BJBd 'pBpijnaso B[ ap oíd\n-oasopia[Ba [a jbjiui X sofo so[ jpqB bjb¿ 'sa[qaniu so[ ap BjapBiu B[\nap sodiubSjo sopinbs^qa so[ jio BJBd ajuaiaijns O[ 'sajuBjsui saAajq\njod anb sbui BqBjjadsap ara ou bX saaaA b X Jiuuop b bia[oa aj\\[,,\n\n�jí cun uod opEiuo^ p lia apsixo apond\nanb ei ouiod— Esoqjoiu uqpepapp epdp Eun oiudsue e)S3 ou o.tod 'ouaopí ns\n3UI3J DS k Ep.l3n33J B^ 3S OJOd '3}O31HUi3ini ST^ * pEpipqEJSD E[ El3dlP3I 3S OJIIE1\n-3JIU3 OJ3d 'EJ31I3J 3<J •E^STUq S3 UOPEI3A3J E[ OJ3d 'OJU3[ S3 Oiq UEJ J3 (^)\n\nopis UBiq^q sopBJ^aa uaiq sapao[ sosa Bzinb íbsoj pj ap\nsns ap ajuBpp BqugaBA 'Bjuaiap aj^[ 'aiuvj^ vj ap jdq p\nsap dfv^ p :ouuuca p ua saj^q aj)uoaua saaaA sbi^b^ 'BpBJiui iin\nap japod p a^uBipaui oiiBíptjoa oiaadsB ns b sopianpaj: ap BqBjBJj X\n'a;uanj eun sa 'sbb ap oaid un sa iszjanj uoa Bjaap ara oX o.xad 'sa[\n-BjnjBU opBisBuiap UBiaajBd oj^[ 'sisojaoiuBiaui sns ap oipaiu ua sopau\n-ajap X sopapuaadjos Bjnd sojjo b soun ap aiuauíBpidBj UBqss^d sofo\nsim ísbS ap soaid so[ 4sbsb3 sb[ 'ojuauíiABd p a^qísod o[ opo^ BqBJiui\níBiJianpojd as ou 'sojafqo so[ j^a Bjaipnd 8BJíjuaij\\[ \"apjtBj opBisBui\n-ap Bijas 'oiuoad ap ^BjaiApA aui opiíBna X iui ap sBJiap B^Bzuauíoa\nosa Bzm^) ¿SBppdsa siui b Bjjjnao an^)? :BjpnA Bipaxu Basnaq eun\nBq^p 'aiuBiidpd uozsaoa p uoa opusna ua zdA dQ *.iapaans apand\nPlL ¿^l apu9P V^ ¿Jí aPu9P B^ :opBjisn3uB Bj^adaj aj\\[ \"soaipauB^\n-aui sofo sns uoa Jinq u^qBJiui aui SBSoa sb[ ísisioAnBag opaBq pp\nsB^aaisap sajpa sb[ aod SBqanA ip *SBuasaBp sbj ap oS:tB[ oj b p^o^\n•Bqi apuop Biqss ou o^ *iui ap oaapodB as oaiu^d oaaprp^aA uq,,\n•ainq ap bjbjj X sisopouiBjaui b^ ap Biauauiuiui b^ a^uais saaaA y\nBaapdjoa pBpisoasiA tb\\ ua Bfaauíns as Biauaiauoa B[ anb a^uiiad 'pj\n-odaoa BanpuB^q B[ BiaBq JBzqsap ^fap as '¡a ua BiauaoBpfuioa B^jtaia\nBun B^uauípadxa íopB^sa asa ua Bfa[duioa BiauajBAiquiB eun Xbjj\n^*opBasad ap SBuiBasa ouioa íofoj ap opBapioq 'oSaia 'op\n-uB[q 'osoppiA oá^y 'sa^ijjoq uos 'Bajaa ubj ap 'sofo so^ opo^ a^qog\n•ouopuBqB uoa Bjid[Bd X apuBdxa as anb Bs^nsui au.iüa eun oaA 'soj\n-uaiiuiaauíajjsa so^aáq oaA íXuuy BqBsuad anb ua BpiA B[ sa ou oaad\níou anb oSip ou 'oai^ *sodqod so^ ap [3aiu p 'pjaSaA opunra pp\nsapuq so[ ua 'ououi pp ofBqap Xnuí B^sa oaA anb o^^^ *oiJOaj^ aixb\nsbui une apuatasap 'ofadsa p ua B^duiajuoa as uijuanbog opuBn^)\n•BsuiBg -f) ua Bjjjnao ouioa 'Biauaiauoa B^ ap ua^jBiu p\n'aqaou B[ ap pBpiaqduioa B^ uoa ou X ziq Bua^d b asjBzipa.1 Baaqap\nupiaB^nuí b^ pna p jod 'zapian[ ap ubjb un X^q inby 'apjBj opBis\n-Buiap Bas anb sa^uB aaaouoa aaainb BisiuoSBjojd p anb X Bpunpjd\nsbui une bjjo UBiaunuB anb sbuiojuts ap o^unfuoa un ouis '\nBjpod ouioa 'Basnaq sisoj-ToraBjaui eun sa o^[ •(aasnn\\[ vj)\n-OA3J BjapBpiaA Bun aanpoad as Bip uanq un X sisojioiuB]aui SBuanb\n-ad ap pnjiipui eun iui ua BjnuinaB as 'Bjuana auuBp uts 'saauojua\níosuaid zaA bjbj anb sa BPBd anb oq •sauoiaBuiiojsuBij sBiiqns SBjsa b\nojafns Xojsa anb aaaouoaaa oqap oja^ \"a^qBpB.iBsap sb^u B[ uaiquis^\n•a[duiis sbui uotanps B[ sa íopBiqiuBa Bq uainb oX Xos anb oai^^\n(^) 'ojuijsip opoui un ap Bapoj o[ anb o\\ b X ouisiui is b\naA as pna p lod 'ojua^ Xnuí oiad 'p ua oxqiuBa un opianpo^d Bq\n\nS\n\n�9\nperdonados, quizá encerraban aún una parcela aislada, olvidada, del\nmundo de ayer. Pero era preciso empujar la puerta, entrar. No me\natrevía; jreanudaba la marcba. Las puertas de las casas, sobre todo\nme daban miedo. Temí que se abrieran solas.\"\nEsa contingencia absoluta de las cosas, la contingencia absoluta\nque preside la existencia, posibilita todas las metamorfosis. (3) Los\ngranujas que se escudan en sus leyes, en sus derechos y olvidan la\ngratuidad absoluta de la existencia, su absurda fundamental, la ausen\ncia total de sentido, de un gran por qué. Mientras los hombres, los\ngranujas, los dominados por la mala fe, viven en la inconsciencia de\nsu seguridad, \"La gran naturaleza vaga se lia deslizado en la ciudad,\nse ha infiltrado en todas partes, en sus casas, en sus oficinas, en ellos\nmismos. No se mueve, permanece tranquila y los hombres están bien\nmetidos dentro, la respiran y no la ven, se imaginan que está afuera\na veinte leguas de la ciudad. Yo veo esa naturaleza, yo la veo ... Sé\nque su sumisión es pereza, sé que no tiene leyes; lo que ellos toman\npor constancia ... Sólo tiene hábitos y puede cambiarlos mañana. ¿Y\nsi sucediera algo? ¿Si de golpe se pusiera a palpitar? Entonces com\nprenderían que está aquí y les parecería que el corazón iba a esta\nllarles. ¿Entonces, de qué les servirían sus diques y sus murallas y\nsus centrales eléctricas, sus altos hornos, sus prensas hidráulicas? Pue\nde suceder en cualquier momento, quizá en seguida; estos son los\npresagios. Por ejemplo, un padre de familia, de paseo, verá acercarse,\npor la calle, un guiñapo rojo como empujado por el viento. Y cuando\nel guiñapo esté muy cerca, verá que es un trozo de carne podrida,\nmanchada de polvo, que se arrastra reptando, brincando, un pedazo\nde carne torturada que rueda por las alcantarillas proyectando espasmódicos chorros de sangre. O una madre mirará la mejilla de su\nhijo y le preguntará: \"¿Qué tienes ahí? ¿Un grano?\" y verá que la\ncarne se hincha, se resquebraja un poco, se entreabre y en el fondo\nde la grieta aparecerá un tercer ojo, un ojo risueño. O se sentirán\nsuaves roces en todo el cuerpo, como las caricias que los juncos hacen\na los nadadores de la ribera. Y sabrán que sus ropas se han conver\ntido en cosas vivas. Y otro encontrará que algo le raspa en la boca.\nY se acercará a un espejo, abrirá la boca; y su lengua se habrá con\nvertido en un enorme ciempiés vivo, que agitará las patas y le araña\nrá el paladar. Querrá escupirlo, pero el ciempiés será una parte de\nsí mismo y tendrá que arrancárselo con las manos. Y aparecerán\nmultitud de cosas para las cuales habrá que buscar nombres nuevos:\nel ojo de piedra, el gran brazo tricornio, el pulgar-muleta, la arañamuleta... Que esto cambie un poco, para ver; no pido otra cosa.\nEntonces veremos a otros bruscamente sumidos en la soledad. Hom\nbres solos, completamente solos, con horribles monstruosidades, co(3) La posible metamorfosis sartriana no afecta el cuerpo propio singular,\nsino que puede darse en cualquier otro.\n\n�ap euuoj ns k. 'jopnd.p aaqos siiejjs ap sisqEUE\n^a osBa aisa ua ajqEaqdE s^ -opuniu OAanu ns c Á [Ejodioa uppipuoa EAanu ns\ne aiuaiuEAisajSoad opuEpiuisE ea as Eiauapuoa Bq[ pEppjodioj E[ ua Ep as Ep\n-uajsixa E7 -odaana - eui^e ouisqEtip pp apupsa.xd anb 'uppEUJEaia ej ap anbojua\nun ap uppdopB v\\ Bjpqduii Bijuanaua as e^jje^i ap ojuaiuiEsuad p 113 (j,)\n:[buiiub p BqBjaptsuoa\n95ÍIíH 9ll^) uoa Poul laP sofa[ Anuí soiuejs^ (f) 'orasiui is jod Á 'ora\n-sira is ua op^suad [buiiub O[ o.i^d '[buiiub o[ BiDBq Bia^draoo spiA ns\nua 'sojuairaxjuas sns ua apuaiasap ajsa anb ua 'ajqraoq pp upiaBzq\n-buiiub BjapBpjaA Bun ap ouis 'saaqraoq ouioa UBniaB A UBSuaid sa^\n-buiiub so^ anb ua 'auiBjuo^ B-q o^ b 'BAisuapui Bpqsj B[ ap Biauas\n-a.id ua souiB^sa oj^[ #uoi3Bpianp Bun aaainba^ Braaj ajsa A osonajsuora\no^ soxuB^uajjua anb ua o;Bp^ oaiun [a osbdb s^ 'aaqmoq ap opunui\nofatA ns 'aaqraoq ap pBpaaA BlaiA ns opu^piAp ba osonusuoui oioasui\nun ua opBuuojsuBjj a^quioq p inbB 'ououi ap pBpjaA BfatA ns BqBp\n-tA[o aaqraoq ua opBuuo^suBJj ouora p anb opora ouisira pp ^\n•[buiiub [B a.iqraoq [ap ba upiDBjnra\nB[ :BSjaAui sa uoiaanjis B[ jnby 'a[qisodrai Bja oiuo^aj pp ouiuibo [a\nanbaod 'szuBJadsa ^poj las aiqod asa b japaad Bjosq a[ anb A bs[bj\noraoa BqB[aAaj as o^an[ anb 'BUBiunq Bpi[BS B[ 'Bpi[B3 Bun .ibj^uod\n-ua pBpi[Buij aod Biuaj anb uoiaBjnra 'ouBiunq jas un ua [buiiub un\nap sxsojJOuiBjaui B[ ap BC[B[quq as 'vnuapuoy vun v am¿ofu¡ u^\n•ojjpso^ 23 osaoouj 23 ^p ^[ ap B^u^sip\nAnva sa stsofuowvja^^^ vj ap B[[ipBsad B[ ojad 'B[[ipssad ap BjajsoraiB\nBun uauodns soiB[aj so[ sopo^. isbo Bpnp uig *sajBi[naad Anuí sboijsij\n-ajaBJBa uoa ojad 'Braai p BJiuanaua as iaituapvoy vun v aiuuofuj u^\n•ojjo [B opunui un ap oiisubjj p o oiraranq o[ ^C [Braira? o[ ap Bpzara\nb[ ^^jB^j ap sajuBuionp soiB[aj so[ ua JBjjuooua ajuanoajj sa o^¿\n•SBfnUBj^ SO[ B\noijBsap ns appusfojjB 'jndBosa ap b^bj^ utjuanbo^j anb b[ ap 'aj B[Bm\nap pniíjDB B[ ap uotobujbduo Bun oraoa asjBjapisuoa Bjjpod 'Bsrasg\noijo^aj^) anb op^puas Bq qio^) bCbj\\[ *soiafqo so[ ap p^pqiqBisa\nb[ ua s^odB as 'opBSBd p ua Bi^njaj as A BpiA b[ ap pBpinuijuoa\nB[ jBjadnaaj ap bjbj^ 'sotjojiuoraajd souSis uis 'uxiuanbo)j oraoa sau\n-otDBdiaijuB uis 'Bjjaídsap as anb ajuaraBjBiparauj 'B[JB^daaB ou ua bz\n-janjsa as oíaoáaj^) 'Biauaui;uoa ns ua 'pBpinjBj^ ns ua 'Biauajsixa B[\nap pBpi^qBjsaui paipBJ B[ ua ajsisui ui|uanbo[j SBJittaira oja^\nw4¿sajuBsuad soaunf ap pBpiuSip BjjsanA\nB^sa apuoQ? ¿ouisiuBranq oj^sanA ap oqoaq siaq^q an^)? ¿Biauaia\nBjjsanA ap oqaaq siaqBq ^n^?,, *.JBSBd p 3jbjij^ sa[ A pa^sd Bun ua\najBXodB aj^[ 'so[nounuBJ ua 'sBjapiA ua 'aujBa ap saio[j ua\nas anb SBasdo sbj^soo ssions ap ojjaiqna ajsa od.iana ira anbunB\n-bojeo Bun 3jbzub[ saauoju^ #sb[b sb[ opuaijBq oiaastti-Bnua[ ns A\nBiJaiqB Baoq B[ uoa 'o^isuoa so[opuBAa[[ A sa[Biu sns ap opua^nq sofij\nsofo so[ uoa 'ira ap a^u^pp ajuauíepesod uBjBSBd 'sa^^a sb[ jod\n\n01\n\n�•BsoiSipojd jiaia ap pcjunjoA can aod *pBpijBiiA eun jod oijuap ap sBp\n-eaoAOjd uos sisoj.iouiB)aui sej X uoiobzijbuiiub ap osaaojd ja ubooaojcI\nanb soasap 'soisaS 'sapnjijaB ap b^bji ag #uoiaBzijBnsiA bj BJBd BjdB oaod\nsa anb ap auaiAOJd luouiBajjnBg ap B.in)aaj bj ap pBijnaijip bj ouioa\nopBJ^soui Bq pjBjaqaBjj *sisojjouibjara ej ap jBiauasa oj sa 'jijqnasap\nua uBZjanjsa as ajuaiuBSOijajsiin sojja anb 'jbuiiub jap Bujajut pnjtj.\n-3B b^ oiJBjjuoa p aod '^qjB^ A juouiBaj^nB'q u^ ^souBuinq soiuaiur\n-Bsuad X sojuaimxiuas p ua aauod BJBd [buiiub pp bjb3sbui bj ubzi[\n\"^íl *^isi[dmis '[Bjuauíap sa uoiaBzipuiiuB b^ soisa ug 'soaisBp sbisij\n-nqBj so^ uoa sajo)ijasa sop sojsa JBjuajjua souiapo^ • juouiBaajnBg\nua uBJjuanaua as anb sBjpnbB X uoi3Buijojsub.ii Bisa ajjua pnjqiiu\n-is Bjjaia Xbjj •pBpiAttaajB ns ap BjSojouauíouaj bj ua aonpojjuí sou\npjodjoa oj ap Biííojouauíouaj Bg 'upiaBniís bj japuajduioa bjb¿ jbi\n-uauíBpunj sa pnsiA uaiSBini eqaip JB^uajuí anb aaajBd so^[ -oíaoSaj^)\nopBuiiojsuBJj Bq as anb ua ojaasut ja ajuauíBpBnaapB JBiuasajdaj\nopsjSoj Bjatqnq bisijjb unSjB apuop 'Bjqo Bisa ap BpBJ^snji uoiaipa\nBun Baunu opBjjuoaua souiaq o^¿ *buisiui bj ap jBnsiA uoisuaaduioa\nbj jauajqo ap souia}BJi 'uoiobuijojsubjj bj ap oqaaq ja opBjuag\n• Biouajsixa\nbj ap jBiauasa BiauaSuijuoa bj ap Biauai.iadxa BatBji bj ua '(uiiuanb\n-ojj ua BtJjnoo o moa ^Bqaadsos Bun anb sbui oSjb) 'oiuaiuiuqnasap\njap pn^jiA ua aaaiuoaB osaaojd asg -sajBiaadsa Xnuí saaajaBJBa auai)\nanb uoiobzijbiuiub ap osaaojd un isb aqijasap sisofj.otun^a¡^ vj\n•BpBixijsB aaaaad 'optjBnasa odjana ja jod BpB^ajdB 'Bpip\n-unq buijb ns 'jbuij jb anb BjsBq sbui zaA BpBa aanpaj as opunuí ja\nja BJBd X pBpjjnaso bj ua 'ojuaiuiBjsiB ns ua Bjjaiaua as BsiuBg oijoS\n-aj^ opjiJaAuoa Bq as anb u^ osoiujsuoui ojaasui ja 'inbB jbuiiub jg\n'M \"ojiaiqy oj BqjB^j BJBd uaA ou jbuiiub jap sofo sajiusjS sog\n•aiuanj bj oiuoa 'pBpiujaia bj BiaBq\n'buiuibo opuBng *soiq b ajuajj X\nBjja sbjj ojnasndaja ja a.idiuais auaij\n'ojnd X aiqij sa anb jbiuiub ja oiquiBa ug\n•ojps Bjsa b uaA SBpBJiui SBJisanj^\n•ajjaniu ap a.iqig 'jbiuiub jap zbj bj\nB^uajBdsuBjj a^uauíBpunjojd ubj anb\n'ojjaiqy oj b ou 'biujoj bj ap opunuí jb\n'SBI^B JBJTUI B SOCUBIjqO OJ X\nB}janA soiunp ouiu oujaij jb bX anbjog\n•Bajj sou jbiuiub jap saABjj b ojps\nBjanjB Bjsa anb oj 'isy 'SBduiBJi oiuoa\najqij BpijBs ns ap jopapajjB\nSOJIBOOJOa X S3A3J JB OIUO3 UBJS3\nsofo sojjsanu 'oS.iBqiua uig *oijaiqy oj\nsbj sofo sns sopo^ uoa\n\nII\n\n�12\n\"Es por el interior que la animalidad es aprehendida, en su gesto,\natroz, irrectificable, surgido de una voluntad pura. Así, cuando se\npueda crear una poesía de la violencia pura, una poesía que disfru\ntará de las libertades totales de la voluntad se deberá leer a Lautréamont como un precursor.\nEsta violencia pura no es humana: tomar formas humanas sería\nhacerla más lenta, retardarla, razonarla. Poner en la base de la vio\nlencia una idea, una venganza, un odio, sería perder su ebriedad\ninmediata, indiscutida, su grito.\" (Bachelard, Lautreamont, pág. 12).\nMaldoror ve en la metamorfosis, mejor dicho siente en ella, una\nprofunda dicha, la dicha de la vitalidad que no está encerrada en\nuna forma exclusiva, que destruye las formas, según sus impulsos,\npero donde se nota sobre todo el afán de agresión. No hay una está\ntica de la metamorfosis, que transformaría a! cuerpo en una especie\nde prisión sino que el cuerpo se revela dotado de una flexibilidad\ninmensa que lo habilita para todas las funciones, cediendo al impulso\nde los deseos, de los apetitos, de las decisiones. El tiempo en que se\nmueve Maldoror, es el tiempo instantáneo de la decisión, pero de la\ndecisión que se lleva a cabo y no queda en simple proyecto, porque\nen seguida surgen los medios para realizarla. El descenso a la ani\nmalidad no tiene aquí un carácter negativo; es un sobre - hombre, que\njuega con la animalidad, que la utiliza para sus fines, pero que no\nestá encadenado a su forma, que no tiene necesidad de buscar la for\nma para protegerse sino que la busca y la crea de dentro para atacar,\npara destruir. Un ser que disfruta de la más amplia libertad natural,\na quien no encadena ninguna ley, y que imita desde dentro la obra\nde destrucción de la naturaleza; así la agresividad aparece como la\nprimera condición de la naturaleza, mientras que la propagación, al\nservicio de la especie constituiría la segunda condición. La natura\nleza es sentida como una evolución profundamente creadora y se\npuede plantear el problema que obsesionó ya a los filósofos del siglo\nXVIII y desde entonces hasta nuestro tiempo, pasando por el evolu\ncionismo, de si el hombre es realmente el término, si lo que tiende\na asegurar y mantener la condición humana, no significará una de\ntención del poder creador de la naturaleza. Es así que el tema del\ndevenir, el tema del nihilismo, el tema del superhombre se enlazan\nprofundamente. Mientras nuestra razón se afana en seguir conside\nrando a Platón, como su representante esencial, en cuanto Platón\npostula la identidad suprema del ser y de la fijeza de las formas, la\nvoluntad de poder surgida de la naturaleza misma, surgida de la\nvida, acepta la metamorfosis incesante y se coloca bajo el signo de\nHeráclito. Habría que pensar a fondo, si la lucha contra la forma\nen el sentido de la lucha tíontra lo estático, representa la lucha contra\nla vida o por el contrario la lucha a favor de la vida, como parecen\nentenderlo en distinto plano, Bergson, Nietzsche y Simmel. Es así\n\n�•(Olí ^yd\n'opV^2(f ]3 9jqOS S^UOlX9]f^}J 'EIJJEAI -j) ,/JIU3A3p UI1 OÚIS OPE UI1 3UJ OU 'CI3U311J\n-3SUO3 U3 OSIEJE(I J3p U9JSjndx3 E^J \" UOI3J11.OS3P EJ S3 3llb OUEpjod 3S3 .liniJSUOD\nEJEd 'ouisiui ij B E3S o ojnDEisqo p jiiuis^p ssqsji (opquu S3 ojusiuipouoj p\nS3nd 'OIJE3S3p OUIS SEjpod OU X) EU.1313 EpiA EJ E OJU3UUIDOUOD p JElSUlllUOD 3p\ns^ndsap 'jeSsjj si:3S3p i \"^ip EiDEq ojnDEisqo X euiop ejiia ej Epsq ouEppd 'sesod\nSEqUIE U3 OJU3IU1I30UOD J'J ' IUOUI SDqOJI •\"•;,, \"3UOdo 3S EpEU [E113 EJ 3JUE EZJ311J\nEUn 'EATSO^p UpOUllJ EU11 J3U3} E JeSoJJ UOJPlld 3P3I1UI EJ 3p U9I3311JJ3S EJ X U9J3\nonj^sopo^nE op o^uj^sui js snb ise 53 ^sjEAnjn^ ^jpiiü Bin^oj ej u3tquiEj\n-EsojouiE BAijjnD 3s 3nb X o^P^ EqEjqEq snb sp ojruj js ouiod 'r.ns3nu\n-U3^nE SyUI OJ OUIOD OUIS '3UPtAIA3.iqOS OJE 'OU3ÍE oSjE OUIO3 O>^ 3^U0UIE1U3J\n3llb 3P3tlUI 3^J.IJ EJ OUIS 'E3IOJ3q U9PEJJEX3 3p OjdEJ J3J> ^POIIUI BJ\nEJ 'Upp^nXJSSp EJ .IEUIE B JSE e^oJJ 3 \" EpiA EJ X OUISIUI OUI1 3I^U3 BpUEJStp\nEUnSlIIU 333jqElS3 3S OU S333A V .' 3SIEAI3SUO3 EJ3iq3JI 3Ilb EJIEJSIE ElUJOJ OUIO3 OJIES\n-uod 'ouisiui oun b pEjiijujiíjuí Eun subijduii ose3b 'ouijsoji oijs^nu 3ji u9pEid33E\nESUEUI EUn 'EpiA EJ E EJIUnjOld pEJIIJSJIIJ B3 ' S3UOI3Jn.lJS3JI SEJ SEJIO^ U3 U34U3IS\n-uod souijj^qioj sns U3 sopEZEju^ íozeijdoi sp pnjipE ejxii op iipupssid 3JEq s^j\n'jEpodssp oqES Ejj3 snb douie j^ sounSjn u^ ise uojiDDoíd soios soj sopo} ou oíod\nopiiuss uonq j^ X upzEi ej e(3suoie onb oj s^ ojs^ ^jqEsuodsipui s^ ojieuiejj ns\n'UplDEllAUI I1S JESniJDJ 'S3DUO4U3 'EDIJpED 3HlDUI3jqi.U31 3tlbunE 'EJIIA EJ 3{) EIU.IOJ Elin\nU3iqiUBJ S3 3llb 'pEp3Ul.l3JU3 SOIUEUIEJJ 3nb OJ E 'UpIDUJOSIJl EJ E X U9pdlU.IOD EJ E\nseuijoj sns sp BpuEjmnqE ej ua ejio^suejii sou 'osddxo je eaojj sou iDjiod ns op\n-UBn3 OJ3J \"JEJUDUIEpunj E3S OSEDE EJJ3 E OSOZO^ OJU3IUIIIU3SUOD J3 'EIOJIE3JD 31U3UI\n-JE13U3S3 PEJI1AI43B S3 'E.ind EZI311J I1S U3 'pEpi.lIlDSO ns U3 EpiA SOIUEIUEJJ 3Ilb OJ\nopuEn^ 'ozEqDS^ ^p X O1U3IUUIU3SUOD op ssjmiipE suodns EpiA ejiox EjjonbE 3p\nu^^iEui je JEniDB BJ3ipnd ou psiunjOA ej ^nb 'Ejiunjoíd ubi upis^qjiB run 'ejiia ej\nE pEJIIJ3piJ EUn 3p 'J9 U3 SSIEjqEq Elipod 3nb BJ^DOind 3JU3UIJE|opEIEJ (c)\n\nopnjs^ un aa^a^qe^^ e 'jpnpoadaj b BAa^ 9\\ ^nb Á\n-bjo opoi b ^ju^jaqui Biouapuaj euti ap uotsajdxa B^ ouis Biaas ou\nanb o^uiisui uj^^? •aju^mu ap ojunsm \\a opBuiB^[ Bq pnaj^ anb o\\ ap\nB3JBJ B[ ajuauíeaijiux^Bui Bjjsiqr B^jB^j anb Jiaap souiBt.ipod ^ 'PBPH\n-Biaua^od ouioa opiiuaá sa jas p anbaod 'BpiA ts\\ ap japod \\a ua bzubij\n-uoa auaij as anbaod opejdaaB sa anb 'jas jap ajUBjsuoa uoiacpnuiap\nBun 'o^isubjj un ap 'osaaojd un ap cqnpjcq as sopcuotauaui saj\n-opBsuad so[ ua anb sBJiuaiui 'sisojJOiuBiaui vun ap bjbji ag *ouaui\n-ouaj pp pcpijB¡n^uis bj :oqaaq un aaqos anjipaui souiaqap A uoia\n-uajB b^ BiuBjrj -BjjqoqB ap oasap ja opuoj ja ua sa 'sisopouiBiaui bj\nap Biauauadxa bj b^jjb^j ua anb Jiaap soiuBjjpod aiuauíjBÍopBJB^\n• aiuauíBjos\najJBd ua ojad 'ajJBd ua soiuiAjas Bjpod opuaXnj)suoa ji souiapod\nanb jBnsiA uaiáBuii B>q 'uoiaBnits bj ojjuap apsap j^uas ap opuB^Bj^\nX auodojd sou anb jbuiiub ualJBuii bj opuoj b opunjunise japuaad\n-moa souiapod oj aiuauíBaiun osa j^ • BAisaj^ojd uoiaBzijiAomuí eun\nBun 'nqaipsap eun sa sisojaoiuBjatu bj ajsa bjb^ \"is 'b^jjb^\nanb SBJiuaiui 'ajjaniu ap oiui^sui jap o oidiauíjd jap uoiDBnj\n-uaaB Bun opoui un^uiu ap boijiu^is ou sisojJouiBjaiu ap pBjunjoA bj\nsojjanbB bjb^ *(g) 'oiJBJjuoa oj opoi ajiaans b^jjb-^ ua anb\n'BpiA bj ap uoiaBniuaaB eun X ojunij^ un sa 'ajjiB}Bg X\nuapiouioa jBna bj ua 'opom ajsa ap bisia sisojJouiBiatu bj anb\n\n81\n\n�14\nanterior al cual fue obligado a renunciar, bajo la influencia de\nfuerzas perturbadoras exteriores; la expresión de una especie de\nelasticidad orgánica o si se prefiere de inercia de la vida orgánica.\"\n(S. Freud, Au Déla du Principe du Plaisir, pág. 42).\nLa tendencia más profunda del organismo vivo, sería pues para\nFreud la tendencia al estancamiento, a la estabilidad y sólo se sale\nde ella obligado por el medio. \"Los instintos orgánicos conservadores\nse han asimilado cada una de las modificaciones de la vida que le\nhan sido impuestas y las han conservado con el fin de obtener la\nrepetición; y es así que han dado la falsa impresión de fuerzas ten\ndientes al cambio y al progreso, mientras que en realidad no buscan\nsino realizar un fin antiguo siguiendo caminos tanto nuevos como\nviejos. Este fin hacia el cual tendería todo lo que es orgánico se deja\npor otra parte adivinar. La vida se pondría en oposición con el\ncarácter conservador de los instintos, si el fin que busca alcanzar\nrepresentara un estado que le fuera completamente extraño. Este fin\ndebe más bien ser representado por un estado antiguo, un estado de\npartida que la vida abandonó anteriormente y hacia el cual tiende\na volver por todos los caminos de la evolución. Si admitimos, como\nun hecho experimental que no sufre ninguna excepción, que todo lo\nque vive vuelve al estado inorgánico, muere por razones internas,\npodemos decir: el fin hacia el cual tiende toda vida es la muertei\ne inversamente: lo no-vivo es anterior a lo vivo.\" (Pág. 43-4).\nNo sabemos qué fuerza fue la causante de la vida; lo cierto es\nque ella ha suprimido, por su instauración en la materia inerte la\nestabilidad que la caracterizaba. En las formas rudimentarias el re\ntorno era y es fácil. En esos organismos hay una centralización, una\ndensidad vital sumamente vulnerable. Más tarde la evolución de la\nvida la ha hecho más resistente al medio, la ha dotado de elementos\npor medio de los cuales puede dominar el ambiente, de tal modo\nque el retorno a la condición primitiva se hacía más y más com\nplicado, largo y difícil. Esos medios de dominio, esos perfecciona\nmientos que la vida ha instaurado, son les que cuidan los instintos\nconservadores, que son así instintos parciales destinados a asegurarle\nal individuo el único medio de volver a la muerte. \"El saldo que nos\nqueda es que el organismo no quiere morir sino a su modo y esos\nguardianes de la vida que son los instintos han sido primitivamente\nlos satélites de la muerte. Y nos encontramos ante estas situaciones\nparadojales de que el organismo viviente se defiende con toda su\nenergía contra las influencias (peligros) que podrían ayudarlo a al\ncanzar su fin por los caminos más cortos, actitud que caracteriza\nprecisamente las tendencias instintivas por oposición a las tendencias\ninteligentes.\" (pág. 45).\nAl lado del instinto de muerte, el instinto de vida, la libido\nimplica en el organismo la presencia de elementos que no siguen el\n\n\"M .\n\n�15\nmismo camino y que buscan la afirmación de la vida al propagarla.\nEstos instintos son los que se conoce con el nombre de instintos vi\ntales propiamente dichos. \"La vida de los organismos ofrece una\nespecie de ritmo alternante; un grupo de instintos avanza con preci\npitación a fin de alcanzar tan rápidamente como sea posible el fin\núltimo de la vida; el otro, después de haber alcanzado una cierta\netapa del camino, vuelve atrás para recomenzar el mismo camino,\nsiguiendo el mismo trayecto, Jo que tiene por efecto prolongar la\nduración del viaje.\" (id. pág. 47).\nQueda siempre pendiente el problema a que aludíamos: el rela\ntivo a si los instintos de vida, los instintos que llevan a la propagación,\npermitirán la tarea de superación de la vida, o si meramente implica\nran una repetición, una fijación de las formas existentes y si no será\nnecesaria la destrucción, como única forma de una superación de la\nvida, el nihilismo absoluto, como condición de nuevas creaciones.\nKafka representa, para nosotros, un ejemplo de superación de ins\ntintos. En él encontramos una ausencia completa, absoluta, como\nacaso nunca se ha dado, de instintos de vida, y sí, la presencia terrible\nde un único instinto: el instinto de muerte. No vemos por otra parte\nla posibilidad de engarzar allí, una esperanza de superación, de nueva\nvida. (6).\nEl mito del relato representa entonces la satisfacción de un ins\ntinto: el instinto de muerte. La metamorfosis es aquí más radical que\nen Informe a una Academia; el hombre retrocede bruscamente a una\n\n(6) Salvo que pensáramos en esa curiosa identidad de instintos que hemos\nsugerido. En ese caso habría que admitir que su amor, el intenso amor que expe\nrimenta hacia la vida, el consentimiento que le otorga, libera sus poderes de des\ntrucción. En medio de la soledad, aislado en un mundo extraño y hostil, no tiene\nese amor en qué volcarse. Se vuelca sobre sí mismo y lo destruye. Su voluntad,\nsu deseo de amor, se trasmuta en deseo de destruir. \"No aspiro al dominio sobre\nmí mismo. El dominio sobre mi mismo significa: desear actuar sobre un punto\ncasual de las infinitas irradiaciones de la existencia espiritual. Pero si debo trazar\ntales círculos alrededor de mí, entonces prefiero hacerlo pasivamente en mera ad\nmiración del complejo fabuloso y llevo conmigo a casa el fortalecimiento que da\npor contraste ese espectáculo.\" (F. Kafka, Reflexiones, etc., pág. 69) .\nSí, sin duda el hombre no puede vivir, sin la confianza de que en él existe\nalgo indestructible, ¿pero qué hacer si lo indestructible y la fe que ponemos en\nello nos son desconocidos? ¿Qué hacer si no poseemos nada, si nuestra desnudez\nes completa, si hay solamente un Ser, que anhela un último aliento, una última\nasfixia? \"Oí tu voz en el huerto y tuve miedo; porque estaba desnudo y escondíme.\" Así respondió el primer hombre al llamado de su Dios. El pecado le\nreveló su verdadera condición. Ese fue el primer conocimiento, el más profundo\nde su condición, el conocimiento que alcanza también el Rey Lear en el confín\nde la locura:\n\"Mejor estarías en tu sepultura que aquí con el cuerpo desnudo desafiando\nlos rigores del cielo. ¿No es el hombre más que esto? Consideradle bien: ni debe\nal gusano su seda, ni a la fiera su piel, ni a la oveja su lana, ni al gato de Algalia\nsu perfume. Ah! Somos aquí tres que estamos sofisticados! Tú eres la cosa en\n\n47243\n\n�16\nforma de vida mucho más atrasada y el ser que resulta, a juzgar por\nla descripción del relato tiene todavía una naturaleza híbrida, que\nen el transcurso del mismo eliminará, permitiendo la total satisfac\nción del instinto mencionado.\nNaturaleza híbrida, decimos, porque nos muestra una duplicidad\norgánica. La espalda, rígida, por un lado, constituyendo un capa\nrazón, algo sólido en el linde de lo inorgánico; el vientre hlando,\nesencialmente vulnerable, que señala la presencia ineludible de lo\norgánico. Lo primero que ve y lo primero que puede ver es el vientre\ny la visión le permite todavía establecer un lazo con su vida anterior,\nporque interiormente sigue siendo el mismo.\nUno de los temas capitales dentro del pensamiento de Kafka es\nel tema del refugio, el ansia de protección. El cuerpo es un refugio,\npero todavía Kafka o Gregorio Samsa no ha conseguido un refugio\ninexpugnable para su alma. Acostado boca arriba, exponiendo la\ndebilidad, la blandura de su Adentre, sin poder usar la dureza de su\ncaparazón como coraza, está trágicamente indefenso. No se habla\nnunca de su cabeza y si quisiéramos representarnos ese ser, ocurriría\ncomo sucede con tantas imágenes oníricas: se nos presentaría incom\npleto .\nSin duda mira,-pero no hay nunca descripción de sus ojos, los\nojos que sirven como comunicación de lo interno y lo externo; los\nojos, con que el animal de Rilke veía lo Abierto. Todo rasgo en\nque pueda verse similitud con lo humano, con lo que anteriormente\nera él ha sido eliminado y eso nos explica que ninguna compasión\nbasada en la contemplación pueda surgir; únicamente subsiste aqué\nlla basada en el recuerdo. (7). La voz misma es irreconocible. No\nes voz, en realidad, es un sonido extraño, que nadie comprende, la\nvoz de un animal. No hay acaso ninguna imagen que nos sugiera\nmejor la situación de indefensión, que la imagen de un animal de\neste tipo boca arriba. Nada que sugiera mejor la desesperación, que\n\nsí misma! El hombre sin aderezo no es más que un pobre animal desnudo y zancudo\ncomo tú. Fuera, fuera postizos!. Venid, desnudadme!\" (King Lear, Acto III, esc. IV).\nThou art the thing itself!, clama Lear y aquí tenemos una cosa en sí que\npodemos trágicamente conocer. No es un otro mundo, una otra realidad, sino una,\ninmediata y doliente: la desnudez total del hombre, su terrible indigencia.\n\"La palabra \"ser\" significa en alemán ambas cosas: existir y pertenecerle\", es\ncribía Kafka, y ¿a quién pertenecemos sino a esta potencia sombría que nos des\ntruye? ¿Y cuál será nuestro destino sino actuar de acuerdo a ese conocimiento?\n(7) Dentro de las orientaciones de la antropología contemporánea, el tema\nde la mirada es fundamental. Pensamos en los profundos enfoques de Binswanger\ny Buytendijk, como asimismo de Minko^ski, que podrían utilizarse aquí. De\nacuerdo a los logros del Daseinsanalyse, veríamos en Kafka una transformación\nque es restrictiva del Umwelt, luego del Mitwelt, que le sigue inmediatamente y\nque es una consecuencia de la transformación inicial, más bien impuesta que\ndeseada y finalmente del Eigenwelt.\n\n�17\nal ajetreo por el cual trata de incorporarse, de huir, de volver a su\nsituación natural, de la cual al^ún accidente malévolo lo arrancó. Y\ntiene Gregorio un profundo sentido del esfuerzo por el cual trata de\nrecuperar esa posición, porque ese esfuerzo, representa la posibilidad\nde una solución, el encontrar una salida, es cierto, pero señala tam\nbién el abandono de toda esperanza puramente humana, porque todo\nintento de comunicación dentro del viejo mundo de hombre, ya no\nle es posible. Es su respuesta a la urgencia, al apremio a que se le\nsomete, por el cual no se le concede la posibilidad de volver a su\nforma primitiva. Si se hubiera tenido confianza en él, si se le hubiera\notorgado crédito! Pero la crueldad humana no consiente dilaciones\ny el mundo de los hombres se cierra para él. El mismo se ha colocado\nfuera de aquel al cerrar la puerta, se ha aislado de los otros, y el pobre\nanimal hace esfuerzos desesperados para abrirla, para evitar la acción\nviolenta de irrupción que lo amenaza.\nEs sabido que en los sueños el contenido manifiesto está cons\ntituido esencialmente por imágenes cargadas de significación afectiva.\nBien podemos suponer aquí, trasladada la imagen a la plástica de\nuna pesadilla, la situación del niño, que herido profundamente se\nvuelve para ocultar el sufrimiento que se refleja en su rostro y las\nlágrimas que brotan de sus ojos, y erguido con su aparente indife\nrencia, sin un temblor, busca refugiarse en su cuarto, como el animal\nbusca protección en su habitáculo, precipitándose sobre su cama, boca\nabajo, dejando ver solamente el estremecimiento de su cuerpo sacu\ndido por los sollozos. Que luego trata, ante la voz dulce o amenaza\ndora de quien pretende entrar, de borrar de su rostro las huellas de\nsu dolor y de contestar con una voz que se esfuerza en ser normal\ndominándose rápidamente, tratando de ocultarse, desgarrándose,\nlucha por no permitir, a los que él considera sus verdugos, ver el\nespectáculo de su dolor. Pero en el niño no hay tanta duplicidad.\nSu espalda lo traiciona y cada sollozo 3upone un estremecimiento\nque lo delata. No cuesta mucho imaginarse esas situaciones en la\nvida real del autor del relato. \"Me resultaba incomprensible tu ab\nsoluta insensibilidad por el daño y dolor que podías ocasionarme con\nesas palabras y opiniones; era como si ya no tuvieses conciencia de\ntu poder. Con seguridad, yo también te he herido con palabras mías,\npero entonces lo sabía y me causaba dolor, pero no podía dominarme,\nno podía retener las palabras, me arrepentía al tiempo de decirlas.\nPero golpeabas con tus palabras a diestro y siniestro, nadie te inspi\nraba lástima, ni en ese momento ni después; ante ti, se estaba total\nmente indefenso.\" (Carta a mi Padre, pág. 14-15).\nToda la Carta traduce el sentimiento del niño, que es agresivo\ncomo son generalmente agresivos los niños, por deseo de comunica\nción. Una amenaza paterna llama profundamente la atención y puede\nexplicar un deseo de metamorfosis, como medio de defensa.\n\n�18\n\"Reforzabas la afrenta con la amenaza y esto ya me alcanzaba\ntambién a mí. Me aterraba por ejemplo, oirte decir: \"Te destrozo\ncomo un pez\", a pesar de saber que a la amenaza no seguía nada\nterrible (por cierto cuando era niño no lo sabía), pero mi concepción\nde tu poder casi me convencía de que eras capaz de hacerlo. Tam\nbién era horrible cuando corrías alrededor de la mesa para asir a uno\nde nosotros; en realidad, ni siquiera querías tocarlo, pero lo hacías\nsuponer y finalmente parecía que mamá nos rescataba. Una vez más,\nasí aparecía ante el niño, uno conservaba la vida por tu clemencia\ny la continuaba llevando como un regalo inmerecido.\" (id. 17-18).\n. La imagen del padre, bien puede haber provocado la aparición\nde una contraimagen; el deseo de transformarse en algo invulnerable,\ndeseo que el relato satisface a medias, por la naturaleza híbrida que\nmencionamos. No podría por otra parte, representar esa duplicidad,\nla duplicidad inevitable del hombre?; es decir: cuerpo y alma. Por\nque evidentemente el hombre alcanza el reposo, las amenazas pierden\nsentido, pierden importancia, cuando el alma se refugia en lo corpóreo\ny cae en la inconsciencia. Pero el pobre insecto lo consigue a medias.\nAhí está su vientre vivo, para recordarle constantemente su condición\nvulnerable y los distintos episodios, de una tristeza desgarrante que\nse suceden con una aparente objetividad, suscitan en quien sea capaz\nde trasladarse al interior del animal, una congoja y una angustia\ninenarrables.\nHay una conducta de mala fe en Gregorio en el sentido sartriano,\nconducta por la cual busca refugiarse en el pasado, en sus recuerdos\ncomo una obstinación de creerse él mismo, de negar el hecho irrefu\ntable de la metamorfosis, de ocultar su condición ambigua de enfermo\ny culpable, de monstruo, excluido de las relaciones humanas y a las\ncuales trata desesperadamente de volver. Espera maravillas de la la\nbor del médico, que ha de curarlo, quiere considerar su condición\ncomo transitoria; tiene esperanzas en la labor del cerrajero que ha\nde abrir la puerta y enseñarle, como un salvador, la salida humana\nde nuevo. (8). Luchando siempre por no ver lo absurdo de la situa\nción tiene esperanzas de que se le permita asumir la tarea cotidiana.\nLucha también por ser él quien busque de nuevo a los suyos,\nquien abra esa puerta que irreflexivamente ha cerrado. Y consigue\ndescender del lecho. No tiene dientes, pero con sus mandíbulas con\nsigue tomar la llave y trata de hacerla girar en la cerradura, sin darse\ncuenta del daño que se produce, daño que no siente, pero que indu\ndablemente existe a juzgar por el líquido oscuro que le salió de la\nboca y goteó en el suelo. (9). \"Escuchen ustedes, dijo el principal\n(8)El tema de la puerta, la salida, es fácil de comprender y acaso imposible\nde resolver. En efecto: ¿hay alguna salida para el hombre?\n(9)El cuerpo aparece aquí como Korper, no como Leib; en el sentido de\nBinswangcr, se presenta como ' Vorhandtn''.\n\n�19\nen el cuarto inmediato, está dando vueltas la llave. Estas palabras\nalentaron mucho a Gregorio. Pero todos, el padre, la madre, debían\nhaberle gritado: Adelante Gregorio! Sí, debían haberle gritado:\nAdelante Gregorio! Duro con la cerradura!\"\nAcaso sea imposible dar una impresión más exacta, aunque no\nexplícita del esfuerzo de alguien que busca, a pesar del sufrimiento,\nlograr la comunicación con los demás. Y debemos subrayar la maes\ntría excepcional, que no es el resultado de una técnica, sino una sim\npatía, por la cual el autor nos describe el dolor del animal, que\nsin embargo, éste no parece sentir, de acuerdo a la sensibilidad dis\nminuida que nos parece corresponder a un ejemplar de este tipo. La\nsensibilidad para el dolor es imaginada por quien narra y quien lee,\npero no por ese extraño ser.\nY cuando lo ha logrado, cuando ha conseguido, merced a un es\nfuerzo inmenso comunicarse con los que están detrás de la puerta, en\nel mundo en el cual anteriormente transitaba, cuando queda en una\nsituación ambigua, como la mayoría de los héroes de Kafka, entre la\nhabitación y el pasillo, expuesto a los demás, pero sin entrar en su\nmundo, su madre cae desmayada ante el espectáculo. Su padre, lo\namenaza con el puño con expresión hostil, como si quisiera empujar\na Gregorio hacia el interior de la habitación y la única reacción no\nes de piedad, sino de una desesperación que lo lleva a las lágrimas.\nEl asco, el disgusto, el odio acaso son los únicos sentimientos que\ndespierta ese pobre ser metamorfoseado, porque aquellos que perma\nnecen aferrados a lo estable, miran de ese modo, con esos sentimien\ntos, a aquellos que han cambiado, que han salido de su mundo, y\nque sin embargo se obstinan en permanecer peligrosamente en su\nlímite, amenazando llegar hasta ellos.\nEs notable la descripción del modo cómo Gregorio va asimi\nlando su nueva envoltura, cómo va aprendiendo a moverse, a sacar\npartido de su condición, es decir, asimilándola totalmente y cómo en\nel grado en que lo logra experimenta un bienestar, una pobre feli\ncidad. Pero sus movimientos causan horror y no despiertan otro eco\nque la cólera. Es el padre quien se encarga de hacer retroceder a\nGregorio hacia su cuarto, quien lo expulsa de la comunidad familiar.\nSiempre es el padre el que condena, el que ejecuta la sentencia.\nGregorio experimenta una terrible dificultad para hacerlo y angus\ntiado por el temor que experimenta ante el padre, se arrastra como\npuede. \"Gregorio —pasase lo que pasase— se apretujó en el marco\nde la puerta. Se irguió de medio lado; ahora yacía atravesado en\nel umbral con su costado completamente deshecho. En la nitidez de\nla puerta, imprimiéronse unas manchas repulsivas. Gregorio quedó\nallí atascado, imposibilitado en absoluto de hacer por sí solo el menor\nmovimiento. Las patitas de uno de los lados colgaban en el aire y\nlas del otro eran dolorosamente prensadas contra el suelo... En esto,\n\n�20\nel padre dióle por detrás un golpe enérgico y salvador que lo preci\npitó dentro del cuarto, sangrando en abundancia. Luego la puerta\nfue cerrada con el bastón y todo volvió por fin a la tranquilidad.^\nCuando despierta (el desmayarse lo sitúa todavía en el mundo\nde los hombres) comprueba que una parte de su cuerpo ha quedado\ndestruida; ya la sensibilidad humana va desapareciendo y Gregorio\nvive la sensibilidad animal. Sus sensaciones van siendo las del ani\nmal; es el olfato quien lo guía hacia el alimento, pero allí le espera\nuna metamorfosis más profunda: el gusto ha cambiado, el alimento\nhumano no le satisface. Mira pc?r la rendija de la puerta, el mundo\nde afuera, al cual pertenecía y del cual está ahora completamente\nexcluido. Alguien pretendió varias veces entrar sin decidirse y Gre\ngorio esperaba anhelante esa visita, que le volvería a su mundo per\ndido, pero no se produjo. (10). Cuando la puerta estaba cerrada, todos\nquerían entrar y ahora que con su esfuerzo y desgarramiento lo había\nlogrado, nadie lo quiere. Así queda Gregorio condenado a la tre\nmenda soledad de la cual nada ha de librarlo. Poco a poco se con\nvencerá de qve su situación no tiene remedio, que no puede enga\nñarse más creyendo que es algo transitorio. Y ahora comienza a\npensar en el futuro y aunque le parezca a sí mismo extraño, comienza\na sentirse incómodo en su propia habitación, que en un momento\nfue su refugio y busca un refugio más animal, menos humano. Siente,\nsin que pueda explicarse por qué, en esa ambigüedad de su condición,\nel deseo de ocultarse debajo de un sofá. Y la resignación se va insi\nnuando en su alma, y piensa en los modos de hacerse tolerar su pobre\nvida. Nunca hay como en el bestiario de Lautréamont un intento de\nagresión, de ataque.\nCuriosamente es su hermana, la que lo comprende mejor, pero\nla que sin embargo es la que tiene menos piedad por él. Su hermana\ncomprende el alcance de su metamorfosis y le cambia el alimento\npor el alimento que preferiría un insecto de ese tipo, pero esa situa\nción implica como es natural, cortar toda conexión con él. Traduce\nesa mezcla de eficiencia y deshumanidad que se advierten en quienes\ncuidan enfermos. Los que los quieren tienen una curiosa ceguera,\nque iguala la propia ceguera del enfermo, acerca de la realidad de\nsu mal; se obstinan en negar los síntomas, en creerlos transitorios, en\nno querer admitir de ningún modo la presencia real de la enferme\ndad, que preludia la metamorfosis definitiva. Se niegan a realizar\nmodificaciones de moblaje, de habitaciones, que suponga aceptar la\nsituación como definitiva. Sin duda, desde el punto de vista del\n\n(10) La desdicha del hombre acaso radique en que para él todo tiempo es\nperdido y todo paraíso también. El tiempo recobrado, el paraíso recobrado tal\nvez sean una ilusión. El tema de la culpa insalvable y la gracia inalcanzable cons\ntituirán los temas de El Proceso y El Castillo.\n\n�UBAjasuoa uajanin anb soj ys aqBS uayn) \"SBpB^BqajJB uos aj 'uoyaypuoa\nns b o^jBqma uys UBqByj oj anb sbsoo sajqod sbj 'sbsod sbj j^\nouuajua jap Biauajodray B[ b ajuajj japod ns ap jbzo\naaBq aj anb 'ouuajua ja BJBd oubs jap pBpjEiu Buanbad Esa a^jajApB\nas apuop ua 'o^aa^o^d ns ajqBOBjdiuy zapyanj aoa Bnuyjuoa Bueuuaq\nbj íoiaanuí Bq ou ofyq ns anb jaaja ua Buijsqo as 'asjBÍsau p ajp^ui\nBq *BpBU Bjxsaaau ou ^Á Á ai.ioui ap Bq^aB uainSp opuBna uaanpojj\n-ui as anb 'soiquiBa so[ b oqanuí BÍauíasB as 'jBzq^aj b uBJBdajd as\nsajafnuí sop sb[ anb uotobuijojsubji bs^ 'a.rqaunj ojJBna un b oqonuí\naaajBd as 'oj;uaa p ua bjos [a ajuauíBanm opuBÍap 'asJBiaBA ap Bq\nanb oj^Bna pnbB anb sa j^ -ajuauípioj as^BuiaojsuBJi BJBd aaquioq\nun aas ap ajuatup^oi isbo opBfap Bq sasaui sop ua anb 'uopipuoa ns\nopspiAp Bq anb B^uana Bp as oiJo^aj^) Bpio p j^ tt¿ajjans ns b uoia\n-Bjaptsuoa uis souiBqBuopucqB o[ anb Á Bjjofaui ap BzuBjadsa Bpoj b\nsouiBqBiaunuaj anb souiBqBaipui sajqanui so[ JBJijaj p anb saauo^ua\nBpajBd ou ^ ¿BpBA uopBiiqBq b^ ua opBuopuBqB BiJijuas as ou anb\naaip uain^),^ -ajpBui ns sa uoixa^pj Bjsa aaBq as anb Baiun B^\n¿oiaasui a^qBjasiui asa JB^n[ ns ua jaaou\n-oaaj p '^iAia ajjantu ap aiaadsa Bun 'BsuiBg oijoiáaj^) ap a^januí bj\njB^ajaap sa oj^[ ¿aaqiuoq ap Biaua;sixa ns ap 'BptA Bn^puB ns ap Bq^p\n-anb a[ anb o[ opoj ouoSaj^) b a[jBjinb bdijiuSis ou osa oaad 'Buanq\nsa uopua^ut ng *uozbj ^uai^ *ajpBui B[ b buib^[ á soiuaiuiiAom sns\njBjqiaBj BJBd ojJBna pp sa^anuí so^ JBjinb puiSBuii 'p^junpA Buanq\nns uoa 'pnjiqBq Byauaiaija ns uoa 'opii^jaApB p BUBuuaq ng 'soqaa^\nsoy Á sapajBd sb[ jod JBdajj b opipuajdB BtqBq Á a^ua^sisaj sbui zaA\nBpBa a^uaui[BJodjoa opuBUJOj opi BtqBq as íuozBJBdBD ns ua Bzajnp\nubjÜ Bun opiJinbpB BjqBq oijo^aj^) :oiposida ajsa ua souiBjjuoaua\nb^ 'BUipp Bjsa ap Bianpuoa bj ap pBpanáiquiB bj ap Bqanjd Bujq\n•BUBuuaq ns ouioa aaijojjoq as ou Á\nboa oj ou anb ap bjbj^ anbuns 'BDjao ajsa ajpBui ns anb ap oqaajsijBS\n'jjjb Bjssq opBAajj BjqBq a^uauiBSofBqBJi anb 'BpBdiaijuB bíbijoiu Bun\n'BUBqBS Bun uoa ajqna as 'bjos jap ofBqap Bjjnao as 'oiJoSaj-^ ajqod\nja 'ofiq ajqod ja ]^ 'oftq ajqod ns 'oiaoaj^) opuats anSis 'Bjja BJBd\nBiABpo^ 'aaBq oj sbui aipBU anb SBJiuatuí 'ajqiuou ns jod opuBuiBjj\nan^is aj BiABpoj anb Bajun bj íojjaA Basap A uoiaBjaj BnSi^uB bj ja\nuoa jaua^uBiu Bjuaiui o 'auajiuBiu anb jas oaiun ja sa ajpBtu ng\n•Bpsjsp aiuaiujBaipBj buos\n-jad Bjaajaj Bun ua sopBuuojsuBJj soraijuas sou anb ua o^ojBip ja ua\njbj)U3 somapod ou anb ojad 'ja un oraoa 'ouisiui oun ap Bjqeq as anb\na^uais anb ua opB.i^ ja ua Á Bjuana ua auaij oj aip^u anb ua 'ja b\naSyjip as ayp^u anb ua opBjS ja ua BnjuaaB as 'ojuayuiBjsiB ns 'p^paj\n-os ns j^ \"Bzajjaa uoa Bjadsa as uyj o^na 'ajqBjnouy pBpauuajua Bun\nbzijbiujou as oiuoa 'opuBzyjBuuou ba as oyjoSaj^) ap uoyaBnjys Bq\nsojja ua jySans aaBq aj bjbui bj anb BzuBjadsa bj Bjoqojjoa anb uoya\n-BDOAinba Bsa aaapBJÍuB saj ouuajua ja ojad UBaoAinba as opyjuas uanq\n\nlo\n\n�22\nla conciencia, si ésta no se irá anulando, extinguiendo progresivamente hasta desaparecer con el cuerpo! Si fuera así, es seguro que\ntodo ser que se muere y advierte el ajetreo en torno suyo, se ha de\nsentir como Gregorio Samsa. (11).\nYa no tiene dónde refugiarse, dónde ocultarse, salvo el sofá, un\nféretro en potencia. Y queda así expuesto a las miradas; el verlo,\nel temor y la desesperación que produce en su madre, despierta la\npalabra de odio y de amenaza de su hermana.\nDesesperado a su vez Gregorio, trata de acercarse a su hermana\ny penetra en otro cuarto. Cuando llega el padre se encarga de llevar\nlo de nuevo a su habitáculo primitivo. La descripción es asombrosa,\ndescripción de un animal perseguido, golpeado, al cual se le obliga\na huir. El padre golpea al hijo, arrojándole manzanas y una de ellas\nqueda clavada, incrustada en el caparazón; Gregorio desvaneciéndose\nllega a ver a su madre corriendo hacia el padre y pidiéndole perdone\n\nla vida del hijo. (12).\nGregorio no curó nunca de esa herida. La aparente dureza de\nsu caparazón, la aparente dureza de su cuerpo, no llegó a defender\nlo suficiente la fragilidad de su vida, de su espíritu. Y comprendió\nque lo único que le quedaba hacer era resignarse y esperar no sabe\nbien qué. Ahora sus movimientos a causa de la lesión son difíciles\ny torpes. Los sueños le vuelven a veces al mundo de antes pero com\nprende que está irremediablemente perdido, y que nadie puede ayu\ndarlo. Finalmente la hermana no se encargó más de él y quedó a\ncargo de una sirvienta. Los desperdicios se acumulan en su cuarto;\nlos desechos, los trastos inútiles se tiran allí. Gregorio está cubierto\nde polvo y de suciedad y no se atreve a moverse. Cierta noche, su\nhermana comenzó a tocar el violín, y los huéspedes que había en\ntonces en la casa la invitan a tocar en el comedor. Gregorio había\n\n(11)Se dirá que el relato parece un sueño. Es cierto. Parece, acaso haya\nsido, una pesadilla de su autor. Pero el sueño tiene en antropología un significado\nmás hondo que el que le otorgó el psicoanálisis. A ese respecto nos parecen de\ngran fecundidad los enfoques de Binswanger. \"El sueño como toda experiencia\nimaginaria es un índice antropológico de trascendencia y en esta trascendencia\nanuncia al hombre, el mundo al hacerse mundo él mismo y tomando los modos\nde la luz y del fuego, del agua y la oscuridad. Lo que nos enseña la historia del\nsueño para su significación antropológica es que es a la vez revelador del mundo\nen su trascendencia y también modulación de ese mundo en su sustancia, sobre el\nelemento de su materialidad.\" (M. Foucault, Introduction a Le Réve et L'Existence,\nde L. BinswaJiger).\n(12)Hay que confrontar este pasaje con toda la Carta a mi padre. De su\nexclusión interfamiliar Kafka, extrajo su exclusión interhumana. Tal vez lo hu\nmano era para él el Paraíso. Aquí se le expulsa; la imagen de la manzana podría\ntener una reminiscencia bíblica. La enfermedad es pecado, —el dolor es pecado,\nla condición humana es pecado. Con estos elementos pueden hacerse todas las com\nbinaciones que se quieran.\n\n�oAyod o.ííno bjbosbd Bsa souiBsid jsb A 'jinjjsap ap BÍoJBaua as BzayBJn^\n-bu By anb BjniyoAua By 'BjnjyoAua By oyos opBpanfo bi| A BpiA b[ a^nj\n-yisuoa anb BiauB^sns Ey Bpo^ opipjad UBiy -ojyanstp UBq as a^uauíayd\n-rais anb ouis 'opiduiojjoa UBq as o^[ -oiayduioa jod optumsuoa UBq\nBy SBpijaq SBuanbad 'sadyoS souanbad íopoj yap EyjaSajojd oSjBquia\nuis opinSasuoa UBq ou anbunB 'ayqisuas opBisBiuap BuqB ns opia;ojd\nuBq anb uoa uozBJBdBa ya 'uozBJBdBa ya ouis opBpanb Bq ou saaaA\nsBqanui anb souiBiJBjjuoaua 'souiBiaipnd is ojad 'opaaBq a^qisod sa\nou souBuinq sajas soj U0^ \"Bppdsa B[ ap bjjsod b^ uoa asjipunjuoa b\napuai^ anb *B[najpd BpB^pp Bun Bpanb ops anb Á opiaajBdBsap Bq\nBiauBisns b^ Bpoj anb souiBJ)uoaua Á BjpnA souiBp o>q -opaqBS {iajjip\nsa sqiJJB ap opBJip^ *oaia Bjsa is aaqcs Bjed aid p uoa somafnduia\no[ anb 'ojaasui un ap uozBJBdBD p jaA p saaaA SBunp ajjnaQ\n•sa^UB ouioa BipuiBj B^ ua BJinSas BpiA B[ á Bjainbpna Biaip\n-unuiut Bun ouioa jaoajBdBsap opaa^q ap BpBjBaua ppanb bji^ia^is\nB^q ^oaas Á ouBjd oiayduioa aod BqB^sa íupzBJBdBa p ouis BqBpanb\nou isbo 'opBpp Xnuí BqBjsa odjana j^ \"BinsBq Bun ouioa 'Bqoasa B[\nuoa odjana p ofnduia as 'Bpnp Bunuiu Biqsq ou anb opuBqojdraoa\nÁ sopoj uojaipnay -^opBiuaAaj.^ Biqsq anb 'ojjanuí BjqBq anb oij\n-jiApB 'opaAoiu ap pjBjj Á ojJBna p ojjauad B^uaiAJis bj^ opuBn^\n•ojuaiyB jaj^sod ns opqxa anb ua 'BqyB p Bjs^q\njiaia b oSay^ -jaaajBdBsap ap p^pisaaau By ua BUBuuaq ns uoa opjanoB\nap ojnyosqB ua BqBisa Á BqBjou By ou isbo Bpyüdsa By ap uoiaBuiByyui\nb^ \"UBiJBsaa anb BiaajBd Á sbui zaA Bp^a opuBjiytqap usqt as sajoyop\nsoy ojad 'Biyop ay odjana T3 •uoiaBjiqBq ns b jbujo)3j BJBd asjaAoiu\nb Bzuaiuioa (Baoda Bsa ua biuiod ou issa oyjo^aj^)) ajuauíyiqaQ\n•opt BjjqBq as A aju^f\n•aínas jas un uoa pBpiuniuoa na jiata apand as ou anb opipuajdiuoa\nBjjq^q opuats Bjaináis oy ig #bsoo bjio sa íoijo3J^ ap b^bji as o^[\n-ya ap asjaasqsap ap y^Bpisaaau By ua opjanas ap uB;sa ajsa A Busuuaq\nB>q -ajpBd yB By^uas oy A oa oy sapadsanq soy ap ouq -Boisnuí ns ap\njapod yap Bzijojjoq as oayjQ -JBsaa UBiqap souans sosa oja^ t4#oyyano\niu 'bjuid uis 'opnusap opBAayy 'Bpuay^ By b Bqi anb apsap 4anb oyyana\nya ua BiJBsaq By Á 'sojqiuoq sns BjsBq BiJBzyB as oxjoSaj^) A JBJoyy b\nEjjaduioj BpiAouiuoa Buruijaq By 'uoiaBaiydxa By jjo yB _^_w -opinSasuoa\nBuqBiy oy BiaBjSsap By opiuaAajqos jaq^q ou ap anb A 'oyjojBAjas\n•U0^ yB ByjBiAua Bqssuad anb BUBiujaq ns b BJByaap ay anb jbhos b\nBzuaiiuoa yBiuiuB ajqod ya 'uoioipuoa y^niaB ns ajuaiuyBjoi opu^piAyo j^\n•ya BJBd ajuaiuBAisnyaxa anboi anb 'ya uoa apanb as anb sasap anb\njapuajduioa ayjaaBq 'uuBuuaq ns ap By uoa BpBJiin ns JBznja Jin^as\n-uoa BJaipnd ig tt*opnyaquB aiuauíaiuaipjB opiaouoasap ojuaunyB un\nB^sBq oyjyanpuoa ap Biq^q anb ouinisa ya ya ajuB asaijq^ as is ouioa\nBiaajsd a^q,, -opipjad opunuí ya uoa OAanu ap ayjBaiuniuoa aaaj^d Bais\n-niu B<q -jofoui jjo bjbc! jopaiuoa ys asjsajaaB ojuaraoui asa ua ajsisaj\no^^[ -BUBtujaq ns b soiyinjsa soy ayjBSBd odiuaij ojio ua opsiaaXojd\n\n€0\n\n�24^\n\n\"......\n\nse confunde con la tierra. La sustancia de aquella vida, lo que quedó,\nmejor dicho, se confunde con la naturaleza, de donde salió y la vida\ncontinúa.\nLa hermana de Gregorio se había convertido en una linda mu\nchacha. Al volver de un paseo, se levantó en primer término y estiró\nsus formas juveniles; confirmó las esperanzas y los sueños de sus pa\ndres. De Gregorio nadie se acordó más.\nEl Venerable Beda íecordaba la conversación de dos duques en\nque se comparaba la vida humana con el vuelo de un pájaro que\npenetra en una noche de tempestad en una morada y sale luego hacia\nlo desconocido. Algo muy efímero, pero por lo menos hay cierta\nalegría en el vuelo, cierto ascenso, cierta victoria. Por un instante,\nhubo dirección, hubo sentido. Del relato que hemos analizado surge\notro símbolo, más sombrío, pero acaso más exacto. La vida humana\nofreciéndose vulnerable e impotente en su comienzo, anhelando luego\nla seguridad, la protección, el arraigo y que empieza entonces, no\nun movimiento de vuelo, de elevación, sino un mero darse vuelta y\napretarse contra el suelo oscuro, sí, pero firme, antesala del habitáculo\ninviolable y definitivo. No un volar, sino un arrastrarse nada más,\nque prepara, prefigura el abrazo íntimo y final. Entonces la muerte\npuede ser como lo pensaba Hauptmann, una forma más clemente que\nla vida.\nMario A. Silva García\n\n�U9PJOO 'duq\n\n�"]]]]]]]]],["collection",{"collectionId":"2"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"31"},["text","Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay"]]]],["element",{"elementId":"49"},["name","Subject"],["description","The topic of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"138"},["text","Repositorio de ensayos en las Humanidades publicados originalmente en el Uruguay"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"139"},["text","<p><span>La Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación se ha propuesto contribuir a rescatar y poner a disposición de los lectores la escritura ensayística del Uruguay a lo largo de su historia. Esta Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay pretende reunir en un solo lugar más de dos siglos de textos de reflexión y pensamiento, dentro del amplio campo de las humanidades, producidos en conexión con la universidad. La mayor parte de esos textos han sido originalmente publicados en revistas universitarias o periódicos hoy difícilmente accesibles. A menudo nunca recogidos luego en libro—o recogidos con sustanciales modificaciones—, son textos que pueden contribuir a recuperar y mostrar las dinámicas de pensamiento y representación en el país, tal como se realizaron en tiempos de centralidad de la escritura.<br /><br /></span>La a veces fina y sinuosa línea entre Humanidades y Ciencias Sociales hace que textos de historia económica, de estudios sociales, de ciencia aplicada a la antropología, puedan tener cabida en esta colección, aunque el foco está en el núcleo tradicional de las humanidades. El Derecho (con la excepción de Filosofía del Derecho) queda, por su especificidad técnica y profesional, por el momento fuera de este grupo. </p>\n<p>La colección será un trabajo acumulativo, con entregas bimensuales. En el tiempo, los textos se irán organizando de acuerdo a posibles lecturas de la historia de las ideas en la región y el continente. <br /><br />Aldo Mazzucchelli</p>\n<p><span>15 de octubre de 2017</span></p>"]]]],["element",{"elementId":"37"},["name","Contributor"],["description","An entity responsible for making contributions to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3695"},["text","Pablo Darriulat\r\nGonzalo Marín"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3696"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3722"},["text","El misterio del cuerpo"]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3723"},["text","SILVA GARCIA, Mario A. "]]]],["element",{"elementId":"48"},["name","Source"],["description","A related resource from which the described resource is derived"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3724"},["text"," Silva García, Mario A.:\r\nEl misterio del cuerpo /Mario A. Silva García..\r\n   Montevideo : FHC.IF, 1963.  24 p.."]]]],["element",{"elementId":"45"},["name","Publisher"],["description","An entity responsible for making the resource available"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3725"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias"]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3726"},["text","1963"]]]],["element",{"elementId":"44"},["name","Language"],["description","A language of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3727"},["text","Español"]]]],["element",{"elementId":"51"},["name","Type"],["description","The nature or genre of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3728"},["text","Libro"]]]]]]],["tagContainer",["tag",{"tagId":"471"},["name","ANTRPOLOGIA FILOSOFICA"]],["tag",{"tagId":"470"},["name","FRANZ KAFKA 1883-1924"]]]]]