<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<item xmlns="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5" itemId="554" public="1" featured="1" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd" uri="http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/items/show/554?output=omeka-xml" accessDate="2026-05-02T12:38:41+00:00">
  <fileContainer>
    <file fileId="812">
      <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/148adf9a6d53f51cfc4d69fedf0f559f.PDF</src>
      <authentication>07490e13469c5554aba56186d1c70bd8</authentication>
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="5">
          <name>PDF Text</name>
          <description/>
          <elementContainer>
            <element elementId="52">
              <name>Text</name>
              <description/>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="6401">
                  <text>- 9

~

•SBpBaug sb[ X ouijo[c[ rsajqutou sop o[os ouaaja o^ ua sooiiuapt
UBjnpjad anb SBJiuattu 'Bjqtuos b^ b ba X 'ouiio[íj ap BjpjSotq BOiun b^
aquosa 'BpBaug ap ajqutou p Bajo uoiOBpduioo B[ ap jo]nB ^g *bjbuib
Á Bjaioouoo anb oj^saEui uBaá un b outs 4Bpua^ut}uoo ns b tu 'ouisuu
[a b ou 'bidosb as anb outuuaj un opusajo 'o^unfuoo pj b SBpBaug ap
ajqtuou p oip a¡ Á potjtsBp o\ 'ouapjo o^ 'o^xai p oiquasucaj Buosjad
bjio 4oSan[ ípAaipaui o\ Á onS^uB o[ ajjua otpnpaiui osoaqauaj un bu
-oistq B[ ua jas jod BzuajOBJBO as anb sooda Bun ap Bijnpiq^s B[ ap biu
-uing Bun Bpoj^ 'Bpuap v\ 'uozbj b[ 'upioB^duia^uoo b^ 'BpuaSipjuí bj
'Bza^aq B^ 'uaiq p 'Btup {a 'sotq 'osjaAtuQ p ajqos Buu^oop Bun optu
-joj 4BptA B[ ap zajnpsui B^ ua 'ojosopj putáuo Á apuBj^ Xnuí 'uatn^[B
:jsb opBÍtj Bpanb 'saouojua 'oqoaq ^g #ojjo jod SBpBaug sb^ á 4opB^ un
jod outjoj^ rsauopou sajuBjqtun|sap sop SBjsa SBpB^t¡ ajuauíBui^uj
jsb uaoauBuuad Á. oduia^ pp uoiOBOtjqduits bj jod opBsdtpa opts Bq
outjjo^ ap ajquiou p oja^ *Bpnosa ap ajaf pp ojisubj} ouBtunq jap
asjaq^s apand anb o[ opo^ B^sa B^a ua Á ^ouijo^j ap BjjBjSoiq BpBp
-Bjap Bun ^tquosa 'sBtuapB 'o[ndtosip jg *oiuatuiBsuad ns bjba^bs as a^
•jans \vi ap anb BJBd 'opdiostp ns ap pBptpptj B[ ua a)uauiB^aio otjuoo
Á 'pjo BzuBuasua ns jBstAaj tu Jtquosa ou ap BqBUBjn as outjo^j
•BptiJBdiui BzuBuasua B[ ap pBptpjoj
B[ 'j^stx^ i^p uotsBAa ^bjjoui bj ap sandsap '^oqqnd A otquosuBjj anb
uain^p b ojjuooua outjojg *pBptun ajuapuaadjos Bun aXnjtjsuoo B¡[a
Bpoi anb opotu ap 'sBtp sojisanu B^SBq sauotoBUBA SBOod uoo aoauBtu
-jad uopBuOpjo BsojnSu B^sg 'sopBjBJj aAanu BJjapua sapno sbj ap
Bun BpBO ^sajj^d sps ua sopipiAtp sopB^Bjj oj^Bno A B^uanoup uog
ap ajqtuou a^duns p sBpBpoutA odiuat^ p ua isb UBpanb
s^g 'Bit^tiuB Bjn^^no B[ ap ouupuBfap opouad p ua 'ojsug ap Bja ie\
aP OLZ ^- ^O^ SO^B 8Ol 9Jlua '9JS9 9TATA *ouT^old JOS9IÍJ osoija^situ A
apuBjS p jod sBptpiusBJj sapjo SBzuBuasua A SBapt sb^ ap uoiOBznBtn
-a^sts B^ uauatjuoo anb A 'oijijjoj 9iubj| as anb eijosojij b[ ap joptA
-jas ajuatpjB un jod sBpBuapjo SBjqo 'sBpBaug sb^ opBuuuouap 'optuaj
-uoo ns ua onStqtuB X ojnoso Xntu 'sopBiBJi ap ojunfuoo un ajstxg

ue

ASMO

�Un fra^mento de la antigua biografía dice: "Plotino, el filósofo
que ha vivido entre nosotros, parecía sentir odio de estar en un cuerpo.
A causa de esta disposición de ánimo, se resistía a contar cosa alguna
sobre sus antepasados, sus padres o su patria". Así empezó la biografía
que le hizo Porfirio y que es la fuente de toda referencia histórica.
Es de sospecbar que los datos seleccionados en la biografía han sido
cuidadosamente elegidos: se quiso dejar de él no una descripción de
hechos y lugares, precisos y auténticos, sino la creación purificada de
una personalidad idealizable en medio de su ámbito histórico de bar
barie y decadencia.
En nuestros días, Bertrand Russell inaugura en su Historia de la
Filosofía de Occidente el capítulo dedicado a Plotino, con estas frases:
"Plotino, el fundador del neoplatonismo, es el último de los grandes
filósofos de la antigüedad". "Su vida es casi coetánea de uno de los
períodos más desastrosos de la historia romana". "Pero antes de su
nacimiento, el ejército (en Roma) había llegado a la conciencia de
su poder y adoptado la práctica de elegir emperadores a cambio de
recompensas monetarias, asesinándoles más tarde para dar ocasión
a una venta renovada del Imperio".
Pero resulta que esta catástrofe del estado antiguo sirvió en mu
cho a Plotino, quien pasó de África a Roma, y después de haber "ha
llado el hombre que necesitaba" en Anmonio Saccas, porque le abrió
el camino de la correcta filosofía, entró al servicio del Emperador
Gordiano, y se fue con él a las guerras más remotas por los dominios
de Arabia, de Persia y la India.
Hoy preguntaríamos ¿qué fue más importante para Plotino? ¿El
deslumbrante aprendizaje del recto filosofar inicial en su juventud
a través de Anmonio Saccas, o la vida en los ejércitos de un empera
dor romano de la decadencia, quien lo colocó frente de las civiliza
ciones orientales y ante los peligros y los azares? El hecho es que a
la vuelta de ese guerrear que culminó en fracaso, Plotino inició el
definitivo magisterio de su filosofar, reencontrándose con la obra de
su Platón de la juventud, y redactando verbalmente en el umbral de
los 50 años, basta el morir, el texto de las Enéadas. El discípulo recogió
y ordenó ese texto, el cual quedará para siempre como sinónimo de la
vida, el pensar y el inmortalizarse de Plotino. De ahí en adelante se
unirán sustancialmente la noción de Plotino y de Enéada, con que
se le distinguirá en todo lo pensado por el hombre.
Dios — El Uno — la mística que va de él por la escala de música
y llama, hasta San Juan de la Cruz o Spinoza. Allí están, como troncos
ásperos hechos brasas, el monismo teológico, el monismo espiritualista
el voluntarista y el estético, los cuales fluirán sin cesar de aquellos
dos nombres que en sustancia son un nombre único en el mundo.
Como corolario de todo esto resulta que lo más hermoso de la filo
sofía de la antigüedad griega, es que se termina bruscamente con la
presencia de uno de los más grandes filósofos que existieron. Eso le
proporciona la doble prestancia física y espiritual de una culminación
de peñasco sobre un abismo, y de coronación suprema de un pensa
miento puro que culmina en el tiempo y cierra con llave altísima un
- 6

-

�-UI9JUO3 sisBjxa pp sajquina sbj ua 'oui^o^ ap SBzauíj X sauopenuisui
sbj X 'biiuii[ as ou uoiaBipBJji ng *Bja Bj^sanu ap ^q X jjj so[xfrs so[
ap Biauany sqanbB ap uEqaaAOjds u^ptniur B[ ap X omsiuiBuip pp
sBuia^sis so[ X 'ouisiuijo[d pp jopuB[dsaj o^ouiaj p ua aAiAajqos p^pis
-oipuBjS ns ua Bujapoui X sapAaipaui sapspa sb[ ap boijsiui buisiui Bq
•oua^siui p X pBpipoisnuí b[ ap a^ppp p uoa uopESpiAip b[ ap aan^a
p jod uojBJ^ua 'oiusiuojB[doau [ap soaidoj sappjauínuui so[ b sa[q
-BoqdB SBUBjuauí^Bjj sauoptpa sb[ X sa[BnuBui so[ 'ojsa ap zibj y
•ouisiuBiunq ap usiuauíip as anb sapEpisjaAtun sb[ b opBdnaoajd Bq
anb B3JB1 a[qou sbui b[ opis Bq souiapoui saÍBn^ua[ so[ b SBUBimio[d
SBpuasa sb[ ap asBASUBa^ p 'puBdsa o sa[Sui 'saauBjj 'oSauá o ubui
-a[B X o^aiaá ojxai ^[qop uoa sauopipa SBuáBui sb[ ua Bas bX X 'counu
anb bata sbui BpuaáiA Bun oaod b oaod opiJinbpBaj Bq anb opuinao
Bq 'unB 8Bj^[ 'soub souiu[n so[ ua uaiaaj OArqurpp oujojuoo [a opp
-inbpB sq pBpipuosaad ns X *outjo[^[ ajqos sauopB^ijsaAui sb[ opB^uao
-ajOB UBq as 'oiuapoui oiuspuojsiq [a asjBniuc-DB [B 'sauozBj sbjio jod
o sapj lod Bag ¿soj^osou Bp^q BpBziuiAip aonpuoa B[ 'BpBjSaim p
'anb ouisiuBiisija [a uoa biuoiujb Bun ua ouioa apunjuoa as anb 'sno^f
[ap o ouq pp o soáoq pp BuiAip zn[ b[ BUBuia apuop jod BUBjuaA Bsa
opBjajqqo Bjarqnq ajoj^sBjBa [bj is ooijsijjb o[ ua o osoiStpj o[ ua soui
-BUBisa pBpuB^o anb u^? ¿sspBau^ sb[ opBtABJ^xa UBjaiqnq as is ou
-aapoui JopBtJO^siq p BJBd Baiuapq pBpan^iiuB B[ ap Bijas an)?
•Bsoii[ai o Baiiajsa u^pmjuí B[ ap B[qaiuij [ ua ouioa ooiSopjuo oj
-uaiuiBsuad pp p^piJBp B[ ua asjipunq japod BJ^d '©^^[^ ap SBpBau^
sb[ ap opiua^uoa p JBUBJjuasap uB^isaoau 'uoi^i[aa B[ X Bza^pq b[ ouioa
bijoso[ij B[ o^ubj^ 'Bsoiáipj uotaoaXojd B[ ap X Baij^isiq BAiiaadsaad
b[ ap pBpipnp B[ ofBq o^uaituBsuad ns asopuBAOuaj 'sBiuajsis ap saA
-BJj b jbjosojij [ap oaij^istq a^uajjoi [B Bjodjoaut as isb ^ -saaoija^uB
so[^is aauínb o zaip so[ ua anb saaajuí sbui oqanuí uoa soub souirqn
so[ ua opBipnjsa opis Bq ouijo^ 'sBapi sb[ ap Bijojsiq Bun JBaanqpq
Bisd UBn^aaja as anb soaijoso[ij sopiuaiuoa ap u^ias^uiijap BiJBsaaau
B[ ua 'ouiio[(j Bdnao anb u^iaBn^ts Bjsa b opuaiaapaqo 'zaA [Bj[
•jBsuad ap a[diuis
o^ob [a Jod ajsixa anb SBiuap o[ opoj ap an^uiistp as anb X sapsjaAiun
so^uauíap so[ ap sobo p ajqos Bpjoqsap anb BjnjBiaa Bjsa ap [BiauBjsqns
pBppijBiua[qojd B[ ap biujoj X opiuajuoa ouioa BjBpanb ajduiais BJBd
anb o[ sa ^^^[^ Jod opBjnsnBp o[ anb sa 'bjoso^ij anb ajquioq pp
o[[nSao p BJBd 'osbo pp ^abj oq -ou^ojq ap 'zaA B[ b [Bjoduiajui a
[Bjoduiaj u^iaisod B^sa ua aiuauíspuoq opBjipaui Bq as is as o^¿
IIIX ^ ITX 8OI^ÍS SOI 9P BÍP9I\[ PBP3 Bl BJSB^ ajqmnpijjaaui ap BAiiaad
-sjad Bun JijqB BJBd X ojuaiuiBsuad un JBjnsnB[a BJBd 8ajis ouisiutiojd
[q -sBuiiuq X saja^ja X SBjn^jaqB ap BjadsB aiatuB[d Bun auaiA B[p
ap sandsaQ -oaiuojB[doau ubj^ pp BjnqB BiJBjips B[ b ^^a^ X soaxu^f
so[ ua ozuaiuoa anb 'n^iJtdsa [ap Bjqo Bun JBSuapuoa X JBiajauoa ap
p ouioa oaijajsa oiuSisap un jqdiuna aaaj^d 'B[[a ap UBJBdas sou anb
soiua[iui sop so[ apsap bijoso^ij ns EpBjduiaiuoa jas [B 'Bjoqy
•umaaaj
-jad buii uoa BjnsnB[a as anb uopnpAa Bun ap ouiiiuai [a ouioa Biuas
• ajd as 'sand 'ouiio[q 'ajqiuoq p jod opBjadns Bjas sbuib^ anb o^aia

�plativo, se confunden con la lejana dialéctica de Platón, y se proyectan
sobre el pensamiento de los últimos siglos, desarticulando la rigidez
racional del aristotelismo y del cartesianismo. Para salvarse del criti
cismo kantiano, el filosofar de Occidente tuvo que apoyarse de algún
modo en los continuadores de Plotino, en la trágica aventura de
conservarse intacto, sin necesidad de confundirse con la teología
medieval. En cierto sentido, San Agustín fue el que encarnó el píotinismo en la trascendencia espiritualista del ente, para que de ese
modo ésta subsistiera intacta en el seno mismo del pensamiento y
de la religión del hombre moderno.
Como se dijo anteriormente, el pensamiento de Plotino ha sido
expuesto, interpretado, explicitado, analizado hasta lo inabarcable
en los últimos años. Filósofos, teólogos y artistas lo han tomado como
centro de sus investigaciones o adoraciones, y como estímulo de obras
originales. En cierto modo, se ha constituido una trinidad metafísica
representada históricamente por Platón, Plotino y San Agustín, los
cuales contienen en común una unidad íntima y una proyección exte
rior tan poderosa que los hace inseparables, a modo del misterio tri
nitario de lo religioso cristiano o del mismo desenvolvimiento del
Uno plotiniano, a través del Espíritu (Nous) y del Alma. Todo lo
cual es necesario discernir y unificar y pensar en un acto sublime
y único, que comprenda del todo a las tres realidades ontológicas
y las separe al mismo tiempo, en su individualidad actuante o pensan
te —doble acto del ascenso y descenso del alma- y del expandirse sin
fin y concentrarse en lo único y simple del conocimiento creador.
Para hacer uso de una ejemplificación simbólica que sea válida
en un intento de aproximarse a lo comprensible en amplio sentido,
es evidente que Spinoza, Schelling y Schopenhauer son, en algún grado,
plotinianos, y que Bergson lo es en varias instancias centrales de su
obra. Lo mismo podría decirse de dos genios artísticos tan antitéticos
como Wagner y Debussy. Y aun, más próximo a nosotros, si es conce
bible el sobrevivir a nuestro lado de un ente poético puro como Plo
tino, podría haberse encarnado en Holderlin o en Rilke. De igual
suerte, en numerosos genios de toda la música moderna. ¿Hay dife
rencias entre la música de Bach y el razonamiento de las Enéadas?
¿No estarán asimismo patentes, la voluptuosidad de lo absoluto, la
misma continuidad de lo heterogéneo integrándose en lo homogéneo,
el mismo ahogamiento de la multiplicidad en el Uno, para desple
garse en seguida, y apenas culminada, difundirse de nuevo en un solo
impulso puro en las partículas del universo o en las dimensiones de
la espiritualidad?
Tanto la fenomenología como el existencialismo no repudiarán
las alusiones del neoplatonismo en el contenido eidético de las reali
dades o en la experiencia de lo existente como dato primitivo. Cierta
noche, al salir en París de una sesión íntima en la casa de Gabriel
Marcel, en un café frente a la abadía de Cluny, varios admiradores
del pensador francés tratábamos de concretar sus ideas y darle al
hombre la fisonomía propia, dentro del idealismo de Joyce, del cris-

- 8

-

�- 6 BjnjtdBa 'Bjd^pB as 'Buuojuoa as jBuopBJ oj apuop ojipaui ojuaiiup
-ouoa un ap UBjqEq X 'sajapjsiay otp aj anb SBaiisuajaB.iBa sbj ajsa b
aq ^BuoiaBJ ja uoa OAijm^uí ojuaiunaouoa jap uop^pj Bpoj
'uojBjq b pBpippij aod 'jEjuauo bjjosojij bj ap Bpuanjjuí jod
'soaiupjBjdoau soq -uos^aag ap X uo^Bjg ap Buiajsis p ua OAipniui o[
auai^uBiu jaiaBJBD ajsg -ojnjosqB oj japuaaduioa BJEd uopBjpBdBaui ns
BJisanuiap í ouisijBuopBj: pp uopBposip ap apadsa Bun bá B[Buas soSoq
pp uopdaauoa ^pips b^ ua uoiainjuí b^ asjBnuxsui ap opoui asg
•BAtsajoad X ajuatAiA uopBjsajiuBiu Bun ap
ojoadsB p oidaouoa p opuEp B[p aaqos auoduii as X opi^ans Bq apuop
ap asBq bj BfBaqanbsaa 'oppouoasap ospduii un ap Bptasod X 'bdoj
Bun ua ao[j Bun o pqjB un ouioa iqs aaB^[ qBuopBj ojuauupouoo o
Barp^pip^ bj ap ouisiui opuo^ ja ua Bnuisui as upiain^uí bj :sodiuch
-Bjdoau sojosojij sapuca^ soj jod SBpi^iuipB SBdB^a ap arjas Bun jod
aXnj^sns oj 'opoui oiíaia ua 'X Biadns oj anb opoui jbj ap Buoiaaajjad
oj ^ 'ojjBuopaajjad B^sBq Bjajduioa oj 'jBnjiJídsa o jbuoidbj ojuauu
-xaouoa jap SBuiaaixa sauoiaBjsajtuBiu sbj uoa ojjBuopBjaj a^uaiuBui
-uuj 'anb jBiuapuaasBJj ojuaiuiiaouoa un sg 'oinjosqB oj ap ojuaiuiia
-ouoa un b 'pBpanStjuB bj uoa opsuoiaBjai oj ua 'aaaipj as ojsg #o^Bip
•auiui oiuaiuiiaouoa opoj BqojSua anb ojaajip oiuaiuiíaouoa un sg
•upiain^uí ap
uotaou bj aaajBdB oaipjsa oqaaq un ap buisiui zjbj bj ua 'ojjaq soj ajj
sauoiaBisajiuBtu sbj ua 'sajjB sbj b ajua.iapj oj ug -ojnjosqB oiuaiuua
-ouoa ouioa uoiainjui bj ap Bapi Bun OAni onijuB o^uaiuiBsuad jg
^saausajB
sns sajtm^? ¿upiain^uí bj sa an^)? 'uoiam^ui ouiuuaj jap upiaBiaua^
•aiip buii aAanuioad oisg 'BsoiSijaj-oajiaisa uoiainjuí Bun ua BAiaap anb
oai^pjoatsd ^ajaBjBa ap Biauauadxa Bun aod Bjjua ag "oausiui opi^uas
X soaijjduia saua^uo aua^ 'BjiBduiis bj ap 'sddig oaopoa^ ap Bjjoaj
Bq 'uos^^ag X aaoaq 'a^uauíBUjapoui 'X aansquadoqag '^uijjaqag :p^j)
-an^uuB bj b ajuBÍauías pnjtuajd uoa 'Brauanjjuí ubj^ X ouaa^ui ojjojj
-Bsap ubjS uoa soAi^in^uí aiuauíBJtnd sBuiaisis sapuB^lá oajBna b jb3jj E]
-SBq BUBi^uBq upiaisod bj uanífrs anb SBatiajsa sbj ua X SBsaaoasa X SBsaji;
-ui 'sBUBiuajB sbijosojij sbj ua aaajBdB ojog *oaijosojij ojuaiuiBsuad ja
opBZUBAB Xnuí BisBq uoiainiux ap BJBja uppBjnuuoj Bun XBq ojy^

II
aj ou jaajBj\[ b anb oqaadsos oaad 'Xoq ap ouBiuijojdoau
un pBpjaA ua sa is as o^¿,,— :oa^saB^y[ jb ^aaouoa ap Biuinsaad anb
uaAof un auiopuB^sa^uoa 'BptjBS jbj BqBaadsa aipBU anbjod op^iuauíoa
Xnuí anj jBna oq '44Bsoa bjjo Baas sandsap íouBiuijojdoau un a^uaui
•ajduixs sa jaajBj/^[ anb aaajBd aiu 'BuujaopB X aqiaasa ouioa buijoj bj
apBUB as ojsa b ig "SBaiisi^JE X SEsoiíáijai 's^aijosojij roduia^ ouisiui
jb jaaaB^\[ ua sauoi^sana SBqaniu uaisixg^,— :aiaap pijjnao aiu as iui
b 'o^aadsaj jb BJBSoaaajuí aui as ouioq -BjdaaB ou ja anb X BaipnfpB
aj as jaajBj^[ b anb Bisiaj oiusxjBpuaisixa op^uiBjj jaj) X 'oiusiubij

�en el intuitivo, adoptando éste una hegemonía absolutamente domi
nante. Entonces, el Logos, con los métodos establecidos, es sustituido
por otras nociones en las que se vuelcan contenidos más bien pene
trantes, vitales, místicos, como ocurrió con el término Nous, de que
habían hablado los presocráticos y que apareció revestido con la asig
nación de inteligencia. Resucitan esta teoría en la filosofía neoplatónica, con una aureola de carácter intuitivo que conduce al conocimien
to de lo Absoluto avasallando toda dualidad hasta concretarse en una
concepción unitaria.
En un principio, la filosofía trató de aislar el conocimiento ra
cional que postula el método analítico y que es la distinción y fijación
clara del contenido de los conceptos. Esta capacidad de distinción
nunca se realiza con una relación aislada sino que se completa con
la operación inversa de síntesis que constituye el principio dialéctico
socrático. Esta grandiosa operación necesaria se funda en la matemá
tica. Ese fue el propósito de Parménides, Pitágoras, los atomistas
y Sócrates: la determinación de los conceptos generales por medio de
las inducciones; la posesión de las unidades mágicas del conocimiento:
los conceptos.
Esta operación discursiva que finaliza en el conocimiento teórico
establece un asedio alrededor del Ser hasta su posesión completa. Pero
llegó el momento en que, del mismo seno de un propósito tan rigu
roso, se levanta Platón que señala el apogeo del racionalismo y su
decadencia. Cuando Platón dividió la realidad en mundo de ideas y
apariencias, dejó este mundo por aquél y estableció en la dialéctica
la función intuitiva. Tomó la dialéctica socrática y la coronó con la
intuición de modo tal que subordinó el contenido de la dialéctica a la
intuición. Dejó una definición que es todo un elogio de la intuición:
el .método fundamental del conocimiento absoluto es la dialéctica,
pero ésta es la intuición de las ideas. Así, estableció lo siguiente: en
el conocimiento dialéctico participa, en último término, la intuición
concretada al Ser Absoluto que Platón llamó Idea. Le da a la intuición
un carácter que conservará en la Filosofía, estética y religión y que
mantendrá en la especulación religiosa superior.
La intuición empieza sobre un basamento dialéctico que se ejerce
en Platón, por un conocimiento intelectual progresivo, por una carac
terística polémica de oposiciones que rebasa la reflexión solitaria, el
ensimismamiento, para dar entrada a la convivencia y comunión entre
seres racionales — dos filósofos, maestro y discípulo, o maestro y
acaso quien sea, hetaira o esclavo. La intención de la dialéctica es la
oposición; la búsqueda de la verdad por la discusión que constituyó
el carácter primario del acto.
Más adelante, la dialéctica acentuará ese carácter de oposición en
Hegel que conoció los orígenes en la penumbra de Heráclito. Pero
Platón hizo de esta dialéctica una entrada, una posibilidad para otro
conocimiento que llamó intuición. La intuición de lo Absoluto debía
entenderse sobre una preparación dialéctica. No era válida la intuición
sobre una tabla rasa sin intuición de la fe. Se dispararía como una
flecha muy certera desde el conocimiento dialéctico.
- 10 -

�- u (sojqand soj ap uaiq ja UEqBjn^asB anb SBaijijod sauopnipsui 'aaquioq
jap sauopaB SBjuijsip 'sapjiA sbuijoj) souEiunq soja^ soy ap cqpq oj
X 'uopBJiuipB ap oiafqo opuais BiuaA bX anb 'jBjnjBu ojjag oq jbjoui
uapjo p X [bjiiibu oaisij uapjo p BqBaijiu^Biu X Bipua^xa as 'Bzajjag
B[ 'sauopBjsajiuBui SBsa JBuopuBqE uis 'anb ouis (jBaaa ap japod pp
BpBjop Bzapan^BU 'sBOiisBjd sbuuoj) ajas p uoa ops 'aiuauíjBSjaAiun
ojdaaB as X 'sandsap ouáiSB aj as anb Ejaaauoa Bpuaaapj Bsa Biuaj on
Bzagag bj anb b aaaipj as p^oj uppBjsajiuBui Bq [B^oj
ua BpBuioj 'Bzagag B[ b X pBpja^Y ^\ ^ 'uaig p auaiAUoa '
Bapj b^ ap anb &lt;q Á 'Bapj B[ sa anb O[ 'opTdyj Á puiSuo osaaojd
un ua 'ajuBisur ouit^[n ua 'p^n^ui 'Baxjaa[Bip Bun ap oipaiu aod 'anb bj
upzBJ B[ sg qBuoiaBj oiuaiuiiaouoa pp oiuiuiop p ofBq ajsa b Baopa as
'ogag o[ ajqos B^oajip uopBpaadsa Baauíud bj Bzuaiuioa opuBnq
'I199 l 'P^PJ9A Bl 'U9Í9 I9 :u9JBlrí U9
oiuo^ anb sauopaajxp saij sb[ ap S3abjj b oinpsqB cq ap auuojiipui
upisuaaduioa B^ uoa 'psjaAiun uapao p uoa 'so^oq p uoa uppB^nauíA
ns apaaid Baunu anb uozbj b[ ap BqduiB sbui uppdaauoa Bun 'saauoj
-ua '^Í^jq 'uopinjut B| aod BpBqduiB 'o^npsqB o^ ap uppB^ijsaAui ap
so^ispdoad sns ua BpBqduiB uozbj b[ b ba a qBuopBJ pp a^uaiuBp
-pin BJBdas as ou OAnpjni ojuaxuipouoa p 'pBpqiqtsuas v\ ap opB[
p aod sopBÍBqaj Á 'suip pp Á upzBj b¡ ap opsj [a aod ooi^bui op^uas
un ua sopBaijiuBui 'soppa^Bjsa a^uauíBsnjuoa a^qisuas ojuaiuiiaouoa
jap Á Buip pp 'uozbj b^ ap soiuaiuiiaouoa so[ opuB^sa oaad 'uoia
•Biaadjaiui Bjsa uoa sapnjqiuiis uajsixa BnSuuy Bijosopg B[ ug
q^nidaauoa oiuaiuixaouoa p Á ojpq O[ b bu
-Sise as anb uopin^uí B[ aaju^ BpuB^stp uBaopa anb sBUBuiap
-uia sb[ ^ sBUBtjmjqoau s^pnasa sb^ jnbB a(j -puoiaBj jaaouoa pp
pp sauopunj sb^ BJBd oíaojaBjsii^S 'o^a^duioa ojuairapouoa un Bisa ua
BaoAoad 'oduiaij ouisiui p 'anb Á 'uozbj b^ ap buijoj ouioa 'oand o^daa
-uoa p ^Bai^pj bj uaiquiBj A BiSojoaisd bj e^joio aj anb op^aijiu^is asa
ajopuBp oidaauoa ouiuuaj ja opcaqisBja sq anb 'BjsiJiduia 'bjsijbu
•ot3bj aiuaijjoa bj ap oa^uap uoiasarqn auaij 4toidaauoa uis ajuauíjBS
•jaAiun BpBJ^B anb oj sa ojjaq oq?, :aaip anb iub^j ap Bjnuuoj Bq
q^n^daauoa ojuaxuiiaouoa jap ja^aBjBa ja uaiq opiaajqBjsa Bq as opuBna
oiaij^sa opBatjiu^is ns auaij 'oaija^sa oj ap pBpijBnjdaauoa Bq
•SBpuaXaj sbj anb ouisiui oj 'uopBu
-iuinji ap 'oiuatuiiaajBjasa aj) uoiaunj uaua^ so^jui soq 'OAiiinjuí o^
-uaiuupaaojd ja OAisnjB opoui un ap JBiBjaj uaaainb anb SBaijsiui sau
-oiaBaijduir sbj ap oipaui jod ajqBjaui oj JBjadns ap o^bji 'BaiiaajBj^q
X upzBg 'soSoq jb jaij 'uojBjg "jBsaadxa asaapod BJBd 'ajqisuaaduioa
o^uaxuaja ua sajqBjaut soj ap uoisaaAUoa bj UB^isaaau ajjB ja X bijosoj
-tj bj ojag "sajqBjaui ap BjuauíijB ag -BuiSop 'Bianpuoa ua auai^sos ag
•Bjuana ns aod BqajBui íBsoj^ijaj uoTain^ur bj ua osoaapod osjndiui
opBuioi Bq uopiniut B^sg 'ajqBjaui un ua o jBuopBJji un ua bujo} as
'jqB Bpanb as is 'aaBq oj ou Tg 'Biuana jBp 'jbujoj3j aqap oaad ojuaiiuxa
-ouoa ja bzubojb X Bpx ap uoiaaaaip bj biuoj uoiainiut Bq "osaaoad asa
ap sapBjjnaxjtp sbj JBiAajqB b uaXnqij^uoa anb sauaSBuix 'jiaoui jai
-aBJBa ap soXodB jaua^ apand uoiaBjado B^sg #Eaiunuioa 'oiuaiuiiaouoa
asa ap Bjuana apuxg ¿uozbj bj aaBq anb? 'oisa oj)Bjado zaA Buq

�se confundían en una sola forma de conocimiento: el conocimiento de
lo Bello. En una situación así, el problema de la Belleza no está to
davía colocado en un dominio riguroso.
El problema que originó este englobamiento quedó para siempre
en la estética. Por un lado, porque la filosofía de Platón atrajo sobre
la Belleza una inmensa jerarquía, y porque tanto el Bien como la
Verdad se correspondían. Todas las realidades que constituyen' el
fondo primitivo de donde va a salir la Estética le impiden separarse
de la Verdad y el Bien.
Llega un momento, sin embargo, en que la necesidad de sepa
ración de lo Bello, del Bien y de la Verdad halla una filosofía: queda
esta tarea a Aristóteles que incluye el problema de la Belleza dentro
del problema de lo artístico sin distinguir el carácter de la belleza en
el creador (impulso estético que lleva a crear), del resultado obtenido
en la creación. El hecho es que Aristóteles, con esa doble naturaleza
racional y empírica de que estaba dotado, trató a la Belleza dentro
de lo que llamó Poética, y dio una serie de interpretaciones sobre
la Belleza siguiendo las creaciones de la Tragedia, y ubicando este
problema en aquel medio en que la posteridad reconoce su verdadero
lugar.
La síntesis primitiva derivada de Platón y de la necesidad de
seguir determinando los contenidos del Logos a través de la dialéctica,
impidió a Platón realizar la tarea de análisis que hizo después Aris
tóteles. A la Tragedia, que más lo impresionó, dedicó éste su análisis.
Pero la escultura, poesía lírica, música, pueden también aprovechar
de los análisis de Aristóteles. Durante mucho tiempo, la especulación
sobre lo Bello apareció secundariamente tratada en las Escuelas.
Preocupaba el problema del universo, la moral, y es subordinada
principalmente por los estoicos. Posteriormente, con el neo-platonismo,
la escuela de Alejandría y con Plotino se vuelve a considerar la natu
raleza de la Belleza con el agregado de que esta consideración coloca,
completando el pensamiento de Platón, a la Belleza, en un plano
separable y más alto que el Bien y la Verdad.,
Bien y Verdad, en su íntima constitución, se aproximaban a lo
Bello absoluto, y en ese propósito de reducir las ideas citadas a una
concepción única, lo Bello se encarna en un Ser Superior: Dios, ser
inefable de donde proviene toda la realidad y que fluye de sí mismo,
con la materia secreta del universo, el esplendor de la Belleza que se
manifiesta por encima de todo.
Otra consecuencia del neo-platonismo es que debido a influen
cias orientales, la razón llena de intuiciones, la razón-intuición (nun
ca deja de ser razón a pesar de que su acto más alto de conocimiento
sea la intuición), la Idea suprema que en Platón aparecía como una
manifestación de la razón-intuición, pero con gran pureza y absoluta
consistencia espiritual y abstracta, esta concepción, en la época de
Plotino, se unifica y se encarna: se habla del Uno que es pensa
miento y realidad, y se habla (por vinculaciones judaicas y cris
tianas) de Dios. Se abre ahí una vía que va a ser tomada por la

- 12 -

�- 81 anbunB sojjosou bjbcI 'bjoi^b sajaiui uauai) ou sopijuas soj
uoo UBUoiaBpj ^s anb ucuamjui ap sbiujoj s^q '(Xaqqig a uos^jag
4.19[aq3g 'S9JO[BA SO[ 9p BIJOSO[IJ ) BAIJl[OA Á [BUOIOOUia B[ OpU9Áll[9UI
'joiaadns [Bniaapiui uoiainjut b[ sa Bsaaajux sou anb Bg
UB^S9 UOlSfrjaj BJ X BIJOSOflJ B[ 4B9IJ^1S9 UOIOinjUl Bq
aod opiijaijoa anj X soaiojsa so[ ua oqnq O[ B^ 'B^sijBinuídsa oui
-siajuBd un ua 'BUBjiun ucuadaauoa Bun ua BXodB as pBpan^biuB B[ ap
uoiainjui ubj^ Bjaunad B[ 4isy 'opoj^ [ap ucuaBnuijuoa sa uoiaBjsajiuBui
Buanbad sbui b[ apuop 'a^Bd B[ ua Bjsa opo^ [a apuop [Bn^uidsa
ouisia^uBd [a 'ouq [a 'Baiun X ajuBuiuiopajd Bapi Bun b JB^a[[ iod
soujBzjojsa souiaqap 'sBisq^np 'soj^osou 'o^apuaadxuoa ^jb^ "upia^a
-ijiun B[ ouijo^^ uoa aXnjusuoa as ^aiuaijQ ua saaoiisodxa sns uaiq
-uibj auaxi anb oaiisijJB ^ ooij9so[ij o^uatuiBsuad [ap pnjijaB uvx^ buii
aXnjijsuoa as X aaaaaBdBsap b uapuaij souisijBnp SBuiap so-q "sa^ipisuy
ap (aai[Baj as o^uaiiuBsuad [a anb BJBd oiaBsaaau o[ ouioa) BuajBui X
(ojnd o^uaiuiBSuad) biujoj X 'upjB^^ ap 'BiauauBdB X pBpi[Baj 'osaaA
-iun X Bapi ouisqBnp [a :souisi[Bnp so[ ap upia^uiuii^ Bun b BSa^
as anb sa uoiainjuí B[ ap BiauBuiuiopajd B[ ap opBi[iisaj ubj^ [^
•SBpBaug sb[ Bjqo ns ua Bjsa anb ^im Bsa uojBJoqB[a sopoj ajjua
'X 'sojndjasip ap ojauínu ouanbad un b oaipap as íBiaaiBiu Bun ap
aapuadap ap 'odjana un ua jiaia ap opBiaBa^sap Bjjuas ag "Busuinq
BpiA B[ ap uoxaaaaip Bjsa 'odijanbjB un ap opoui [B 'is ua piSoaaj ouij
"lcl '^puaXa[ o pBpjaA Bag •sa[BuajBui SBÍB^uaA sb[ ap oíaaadsap [a X
pBpa[os B[ 'oiuaiuiB[siB [a oaij^b opunuí un ua UBq^aipaad soaiuojB[d
-oau so[ íopojaui ouioa BfasuoaB as ojuaiuiB^siB [^ '(ajuauQ uoaaip
-baui anb sbubuioj sauoiaipadxa b pnjuaAnf ns ua puBduioaB ouijoj^)
•Bipuj o ojdxSq 4jouaj^[ Bisy ap SBSoi^ipj SBtauan^ui ap a^uaiuaAoad
ouioa opBjaadaajut opis Bq ojsg "SBpBsuad pBpjay B[ X sza[[ag B[ 'uaig
[ap jBzoá jofaui BJBd joua^xa BpiA B[ b oiuaiuiBiaunuaj un 'ouisiui
is BiaBq uoisjaAui Bun 'oujojaj un sa ísapjojsuy X uojbj^ 'sajBjapg
aod opiaajqBjsa [B ouBJiuoa sa ouiio[g BfasuoaB anb ouiuibo [^
•pBpiunuioa B[ b ojuaiuiBjJ?
-aajua [a BjauaS anb saaouoq so[ ap uapsap uoa 'opunuí [ap Bqan[ b[
ua iu sauoiaaB sb[ ua opiapaad xu o[jBaiunuioa bjbcí ou oiad 'o[jBaaa
4o[[aq o[ JBJopB BJBd 'ts ua uoiaBjjuaauoa B[ 4o^uaiuiB[siB [a Basnq
aaqiuoq [g #uoiaB[duiajuoa B[ b X sisB^xa [b BAag anb uoTSuaaduioa ap
pnjijaB Bun X [buoiobj X OAijinjuí ojuaiuiioouoa un :opBfa[B soiuaq
sou anb [ap o^uaiuiiaouoa ap opoui un uoiaa^ ua jauod 4SBpiaa[qBisa
sbuuoj sb[ JBJJoq osioa^d sa upiB[j BjsBq X ou^ojj ap osbo [a ug
•sandsap uBjpuaA sisi^bub X sauoiaBasdas sb[ SBpoj^ 'uaig [ap X pBpaa^
B[ ap Buia^qojd [ap son^ijuB so[ ua BJBdas as ou Bzagag B[ ap Buia[q
-ojd [a anb sa oqaaq [a ojag "Baoda Bsa ua BUBUinq bui[b [ap oziq as
anb uoiOBZinbjBjaf B[ ap [Bjiijbu Btauanaasuoa Bun anj oisg #ai.iB [a
opsloaja.1 Bpanb 'Biauanaasuoa ouioa 4X ojjaq o[ ap saauojua uojBdnao as
[bjoui B[ X upi^ipj Bg "Bzagag X pBpjay^ 'uaig ap oiuiupuis 'ouiaadng
jag [ap Bza[BjnjBU buisiui b[ ua 4bubijsij3 uoiaB[naadsa B[ ap opBA9[a
sbui o[ ua BjBsod as anb X Bipaj\[ p^pg b[ ap sotdiauud ap bijosojij

�extraño tratándose de estética en donde la intuición sensible tiene gran
influencia. Pero aquí se tratará la forma de conocimiento de una
realidad incluida dentro de la problemática general de la filosofía,
con el nombre de Belleza.
Esta intuición intelectual, como conocimiento superior de la
razón no tiene una formulación unánime. Desde Descartes a Kant y a
Bergson se ha determinado qué es la razón. Hay acuerdo en que es un
concepto claro y distinto, pero no pasa igual con la gran intuición
para la que no se halla una definición satisfactoria y que posee un
sentido variable según los filósofos. Carece de claridad y distinción.
Es un término de gran comodidad para expresar formas de conoci
miento, pero es engañoso pues al usarlo hallamos serias dificultades
comprensivas. ¿Es la intuición tal como la vio Plotino? ¿O Kant, o
los románticos alemanes o Bergson?
Se opone a la intuición el conocimiento discursivo. Se le opone
el racionalismo cartesiano (Descartes, Malebranche, Leibnitz) estruc
tura filosófica sistemática donde la nota dominante es el predominio
de un conocimiento racional a base de deducciones y principios, ba
sada sobre las matemáticas. Pero yendo a los orígenes del raciona
lismo se ve que éste reposa en la intuición. "Yo pienso, luego existo",
es una intuición básica, fundamental. Se lo ha interpretado a veces
como un acto racional, como un silogismo oculto. Pero en Descartes
mismo, es un acto puro e intuitivo. Descartes, expresa: "De todo
ello resulta que no hay otros caminos abiertos a los hombres para
un conocimiento cierto de la verdad más que la intuición evidente
y la deducción necesaria; se ve también en qué consisten esas na
turalezas siemples de las que se ha hablado en la octava proposición.
Por eso es claro que la intuición se extienda, por una parte, a todas
ellas, por otra al conocimiento de las conexiones necesarias que tie
nen entre sí, en fin, a todas las demás cosas de las que la inteligencia
comprueba con precisión que existen, sea en ella, sea en la ima
ginación".
Aristotélicos y tomistas llamaron a este término lo pulcro (Pul
critud elemental) y lo asimilaban a lo bello. Pero hace trescientos
años, pulcro era bello, uno y otro término se confundían. La definición
de Descartes se puede decir que es pulcra, pero es una definición
puramente matemática que sirve, que principia y da fundamento al
razonamiento discursivo. No sólo se refiere a cosas, sino también a sus
relaciones. Conocimiento de una verdad evidente de cualquier natu
raleza que sea y que sirve de fundamento de principio al razona
miento discursivo.
¿Qué relación tiene con esto la intuición estética? Dentro de lo
estético existe una particularidad que no ha sido descubierta por
ningún filósofo ni proclamada por autoridad alguna sino que perte
nece al anónimo genio racional de la especie humana, y es que en
lo estético hay jerarquías, y que el moderno concepto de valor estaba
inmanente en lo estético y que no puede dejar de trascendentalizarse
todo lo que se refiere a la Belleza, y esto conduce a la proclamación

- 14 -

�- 91 ouioa 'BaijBjsa ou X BaiuiBuip Biauaiauoa 'pBpiAijaB ^p Biauaiauoa opa
ua Xbjj *oduiaij jap Bauíj bj ajqos uauodsip as anb Á opjanaaj ja u^
uBuo[oad as anb sauoisBd ap o sauoiaa^ ap Eiauaiauoa Bun 'iui BJBd
4sa 'jiuaAap jap 'ouaajuí oiquisa jap uoiainiux B[ 'opoui ouisiui jaQ
uajanb oidojd oj^sanu anb ssnBD bjjo Bunáuiu auaij ou anb o Bsn^a
ap aaajBa anb aiuauiBAiiupsui souiuajuí 4ojob oj^sanu ap sBAijaaja
SBSnBD SBJ SBpOJ J3A OU JB ^pBpiJBSnB^ BJ ap BJJOSajBO B[ ap UOTOB^
-i[dB Bun sa ou^qjB ojqq oajsanu ap ojBipauíui ojuauuijuas [a uaiq
-uibj o 'o^duiafa jod 'oujiqjB ajqq oj^sanu ap uotainjuí Bpipuaja^d Bq
•BiouaiJBdB b^ anb sbui uoiainiux tb\ ap auatj ou anb 'BpidBJ souaui
o sbui Biauajajuí sa ojsai |^a opoj^ *aiuBnjOB A ajuanuis *ajuBSuad
ojafns ouioa Bidoad Biauajsixa BJjsanu ap jBjauaá Biauaiauoa ap sopBjsa
'sauoiaijad^ A sauoiDBsuas souiauaj^ 'uoiain^ut BunSuiu 'p^pjaA Jiaap b
'soiuauai ou 'oiafqo un ap BiBipauíui uoisia ap opuuas ^a ug -Bsioajd
ucuaiuTjap uoa ouis BpBajduia aas Buaqap ou o bsojii^ij bjjosojij Bnn
ap BpBjaajsap jas Buaqap 4bjsia bj ap opijuas jap BpBiuoj BJojBjaiu
'uoiainjuí BjqBj^d bj anb oaj^^ :Bsajdxa zaA ns b 'aapinog *y
•Bsojn^ij bijos
-opj Bun ap Bpssjndxa jas Biqap 'BJojBjaiu ouioa upioinjuí Bq q^aj oj
BUBuapuoa jBna oj 'jb^j oj ap osouBáua 'jBaj oj ap ooi^eui 'oaijoojb
oAiinjijsns un Bas upiainjuí bj anb A 'apuBjS Bas ou umoisodo Bjsa
anbunB 'ojdaouoa jb upiaisodo ouioa jb^j oj opuBp uoiainjuí Bq
•opoj ap oidiauud ja BJjauad anb boisij
-Bjaiu uoiainjuí bj ap BiAajd u^iaipuoa bj sa soqaaq soj ap osiaajd X
oaijijuaio ojuaiuiíaouoa un rupianjoAa bj 'oiuijsui ja 'BpiA bj oiuod sajB^
'sBfajduioo X sajBjaua^ sapBpijBaj ap bjbjj as opuBna BiJBsaaau aiuaui
-jBjnai^jBd sa upiDBJBdajd Bjsg *oipnjsa oj^sanu ap ojalqo jb uaujaia
-uoa anb soiuauinaop soj sopoj uoa soujbzijbijiuibj 'sisijbub opnzuaia
-uoa X oiuaj un jod soujBJBdajd 'ajduiais isBa 'sand souiaqap 'Bjjau
-aiqo BjBd í oiuaiuiBsuad ojjsanu ap jBiuaB opBjsa ja ua 'jBjnjBu sa sou
ou bX jBaj oj japuaqajdB ap bj3ubui Bjsa anb Jaaouoasap anb X^q ou
ojad ísBsoa sbj ajqos sb^sia ap ai jas Bun BjanjB ap buioj 'oiJBuipjo
osn ns ua 'Biaua^ijajui BJjsanu jBna ja jod joijajxa X ouBiuauí^Bjj
oiuaiuiiaouoa jb ajqijanpajji 'njijjdsa jap jBuiáiJO upiaBjado Bun Bpiqj
uis sa upiain^uí bj uainb BJBd uosJojag BqanjdB oj uaiquiBj ojsg
•BjJin^as uaiquiBj apand anb ouis 'BAisjnasip upixajjaj bj upxainjuí
bj aXnjaxa ou o apaaajd ou ^sajJBasaQ bjb^ 'OAisjnasip oj X oai^iuj
-ui oj ap uoiasjaj bj ajqos uos^jag ap sauotaiuijap sbj b jBs^d soiu
•apod inbB a^q 'OAisjnasip ojuaiuiBuozBJ jb 3ajis anb BUBisajJBa upxaiu
-ijap bj ap ojjuap souiBjsg ^ojduiafa Jod 'uaAoqjaag b jio jb jBiuaS
Bjqo Bun ap upiain^uí bj souiauaj^ 'ajuaptAa p^pjaA Bun ap ojuaiuiia
-jaouoa un sa 'jouajuí anbuny 'ajquioq ja BJBd BiauBjJoduii uauaij
a^uauíjBn^i anb sajojBA ajqos oiainf ojjo ap opsuBduioaB ba ou anb
ojuaiuiiaouoaaj ajsa UBiauapiAa 'ojinbsg 'snua^ bj 'uouajJBg jg
•jbijba jaaBq apand ou pBpiAijafqns bj anb X 'ajq
-uioq ja BJBd BiauBjJoduix uauaij ajuauíjBn^í anb sajojBA ajqos soiainf
sojjo ap opBUBduioaB ba anb SBa^a^sa SBtJoSaiBa ap uapjo un Xbjj
•Biujtjuoa Biauaijadxa bj X jaaouoa aaBq Bjnjjna bj anb sodijanbjB ap

�verdadera conciencia; pero no hay, si no me equivoco, ninguna intui
ción objetiva. Mi realidad propia, como simiente y actuante, es trans
parente para sí misma e inmediata; todo el resto es mediato. Con
mayor razón no podemos tener la intuición de una realidad exterior
a nosotros o superior a nosotros. No empleemos pues, la palabra intui
ción más que como metáfora". M. Blondel, dice: "La intuición no
precede o no excluye, pues, siempre, la reflexión discursiva y el pen
samiento analítico, pueden también seguirla y recompensarla".

III
Relación del conocimiento intuitivo con el racional. Sobre la
intuición se podría seguir estableciendo distintas características, según
las diversas filosofías. Sin embargo, el conocimiento intuitivo y el ra
cional nunca han estado realmente separados. Los más grandes racio
nalistas han partido de intuiciones, y los más grandes intuicionistas
no han tenido otra alternativa que someter la intuición al esclareci
miento de la razón. Se toman ciertas posiciones extremas: el hombre,
desde hace dos mil años, se enorgullece del conocimiento racional y
elabora una estructura cognoscitiva apoyada en una lógica y una me
tafísica, y ha logrado un conocimiento científico de un desarrollo
superior a cuanta esperanza pudieron alentar los que iniciaron la
investigación científica. Los hombres se quedaron en ese tipo de co
nocimiento, y tal vez como consecuencia de esta actitud se menos
preció la intuición como lo hizo Comte frente a las etapas del co
nocimiento o como la escuela sociológica que la relega a una zona
marginal del conocimiento racional, como una expresión de la men
talidad prelógica que tanta importancia tiene en las doctrinas socio
lógicas. Pero la intuición se resiste a ser desalojada de la esfera del
conocimiento racional. Se apoya en que el hombre no es sólo ser
racional sino sensibilidad, volición. "La razón está hecha para el co
nocimiento espacial —dice Bergson—. Lo móvil, la cualidad pura, el
fluir de la conciencia sólo se da por medio del conocimiento in
tuitivo".
Dentro de una posición que corresponde al arte, a la religión, o
a la ética, la intuición toma el dominio absoluto: comienza en lo
artístico ascendiendo a las reflexiones sobre la sensibilidad, impregna
la emisión de los juicios, que son así juicios de validez subjetiva, que
permiten la variabilidad legítima del juicio artístico que se expresa
por medio de los gustos, las preferencias, las inclinaciones. Ante una
evidencia, no se puede negar la importancia de la intuición en lo
que corresponde al dominio de lo estético. En el dominio de lo es
tético la intuición es todo. Es de preguntarse, ¿la intuición es todo?
Porque las distintas artes poseen distintos grados de elementos intui
tivos y racionales. Las formas artísticas se alimentan con técnicas y
aparecen hombres que colocan como primordial elemento, el elemen
to intelectual en lo artístico y elaboran doctrinas sobre ello. Sobre
todo el clasicismo siguió fiel a la dirección intelectual y, en ciertos
- 1G -

�- L\ ~l
anb ajquioq ajsa 3p 'Ba^oiuu X EUBJjxa 'puiShao ojisubjj as^ ua bj
-s^q 'buijoj B[ Bjpsaa X ojjsaBiu ns ap ai j anuí B[ aq^iasap oipijjoq
•oipnBjq ap opBuiaj opun^as p ofBq soub 99 so[ b
aiuauía^qiumsajd ajanjy •EqEpina as ou sapna se[ ap sapcpauuajua uoa
Bip b Bip BpBjuBjqanb oía as pnps ns 'BiuBduiBq b^ ua opEJi^aq
•soub ^^f so[ BjsBq oiquasa ou 'íuBq ouioq ouaq
-b^) aopBjaduiq pp opipad a^uajsisui pp X osnd o[p ua anb ouaduia
pp JBsad b oj^o[ ou anb o[ 'uoiBjq ap p^pnp papi B[ 'sqodouiojB^^
B^ JBpunj osin^) -iBuasua b pzadiua apuop buio^j ua opa^qBjsa as
oí^^n-q 'SBsaad so[ bjjuod uppipadxa Bun ua ouBipao^) jopBaadui^ p
jin^as BjBd ouopuBqB uainb b f^ p ^^^ pp oiuouiuy ap o[ndiosip
an^ -soub B^upjj sns ap tqp sbui Bjssq Bijpusfa[y ua piAiyy *souBa^d
-tuna ns sbuibC ofa^saj tu o[p ap cqqBq Baunu sand 'p^pa ns ap aqBS
as ospaad BpBU X oaaAag ap op^upj pp oub jaoaaj p ua ppB^[
SOIQ
b o^uaiuiBOjaaB ap ouipui a onuijuoa jaa^q un ua o^uauuBsuad ns
o¡piJBsap anb p ua X pBpipuosjad bso^iabjeiu Bjsa ap BpiA B[ pijjna
-subjj ard) ua ajuaiquiB p uapnp 'p ap jB[q^q [b 'sajopsuoisiq soq
•oupoj^ ua JBpuoqs BiBd sauopaaaip sbijba JBJBaua anb BuqBj-[
•snuiiuy Baado anb ua pnbB pnjaa[ajui p X 'Biuiuy
Bjado anb ua buuoj b[ Bjaas oAijmjuí o^uaiuipouoa p^ qapnB[^ ap
BpqtuBd Buiisjppouoa B[ ua Baijp^ap BpuaijsdB uopuijsip Bsa buio^^
•oqaajap p X Bapipd B[ 'Bpuap B[ Boippa as o^sa ap jopapaajy -sayp
-ijip sbui sojuamoui so[ ua aaquioq p aauaisos BJBd opiAias sq anb
oiJBUipaoBJixa ub^ ojanA un opBp usq aq "so^oq 4sno^[ 'Biaua^qajuí
'npndsa ap upiaou b[ aaaaBdB ajuauíBppjBq 'BzapanjBU Bjjsanu b
ouiixoad sbui O[ sa 'pjiA o[ X ojuaiuipuas pp SBUiajjxa sauopBnjis sb[
ua paj sbui 'pBpqiqisuas B[ b a^isaaDB sbui 'BUBiunq sbui 'buijb
'n^iJídsa X Biup aa;ua uopuijsip B[ sa X 'uozbj b^ ap X uopinjuí
B[ ap Biua^qojd p BAa^ sou uppBJBdas B^sq 'ouisiuBiisuq pp oa^uap
uiib SBSoxl&gt;i[aj sajuauaoD SBjunsip ua ajuauíBpijiu Xnuí asjBAjasqo
apand anb ^spaad Xnuí uppuijsip Bun auaiA 'njuidsa ap uoiadaauoa
tb\ ap oj^uap 'anb Bjjuanoua as 'uppBJBdas B[pnb^ bj^o[ as opu^nq
•opBUJBaua B^sa opuBna a)uauiB}a[duioa ajsixa njiJtdsa p :odjana
[a uoa ppuBjsqns uoiun b^ 'BpuaAiAuoa B[ Bajua 'n^jjdsa pp BpiA
BaapBpjaA b^ ua oaaq -upisaadxa ouioa BiaajBiu X 'oand oiuaiuiBsuad
oiuoa njijjdsa 'sajjBasaQ ap Booda bj ua 'BJBdas as 'iqp sa anb ojpnbB
aBzijajaBJBO aod Bpua^ipjui B[ ap Bqan[ b[ ap a^uBqnsaj ouioq
•sopquiis ap la^aBiBO uojbuioi odisij aajoBJBa
ap sauopB^uasajdaj SBjsq -sopBaaa sojiui sojjap o SBppaqaquia sbiujoj
sBjaap uoa 'uoi^ipj b[ uq -oidi^q p ua ojBÍBd oajo 'Biuo[Bd b[ 'BpB[3A
B^aauop 'anbisq Bq "Oíipq 'uopqoA 'ojuaiuiiAOiu 'Bzaanj 'oáanj ap
ojqBq as X 'pBpqBiaaiBiu B[ ap sop^uioj souiuiaai ap oipA as bii^iiub
Bijosopj B[ uq 'njujdsa p sa anb o[ aiuauípq^a jssajdxa jaqBS opnd
Baunu ajquioq ^q *Bio[ouiuija^ ib\ aaqos o^aA un opipuaj Bq as 'uozbj
b{ X uppiniui B[ ap Baijpisiq uoisnasip Bisa ua 'saaaA SBqanj^[
•boiisj^ib uppEaaa B[ ap
sa^uanj sb[ Bpuaáipjuí B[ ap ouisiui ouas p ua uojbjuba3^ aiujB[[Bj^r
-sapBpippoui SBquiB oiqiauoa 'BiauBjq omoa 'so^and

�anhelaba fervorosamente "hacer subir lo que en él había de divino
a lo que hay de divino en el universo".
Otra dirección atrayente es la misma figura de Plotino. Su carác
ter, sus relaciones con discípulos y su influencia. Despierta seducción,
admiración y atracción su personalidad toda, destacándose como hom
bre que inmanta con su palabra clara, persuasiva, cautivante.
Plotino y San Agustín, desde el punto de vista de muchas de sus
concepciones, son figuras similares. En un libro sobre San Agustín
aparece un busto de Plotino pero muy idealizado, como así lo eran
en esa época todas esas obras. A los atomistas, Plotino no los trató
bien. Porfidio dice que Plotino sentía odio hacia su cuerpo, del cual
hubiera deseado poder desprenderse, desasirse. No quiso que nunca
se le hiciera su retrato: "¿No es bastante llevar esta imagen postiza
de que la Naturaleza nos ha vestido, sino que es necesario todavía
permitir que quede de esta imagen otra imagen más duradera, como
si valiera la pena de que se la mirara?"
Es también, su discípulo y amigo Porfidio, quien nos habla de
los caracteres polifacéticos de este ser. Jamás hizo mención a sus an
tepasados o familiares. No tenía relaciones con escritores, pintores ni
escultores que hubieran podido ponerlo en contacto con aquella be
lleza de la cual habla. Desdeñó su hora histórica. Su situación vital
se recupera a través de la sabia perspectiva que impone el tiempo.
Aunque visionario y raro en su género de vida era no obstante afa
ble, amoroso, moderado y casto. Pretendía tener con los dioses di
recta correspondencia.
Cierra Plotino, todo el desfile de genios de la filosofía griega.
Ese es su cuadro histórico. La otra gran fuente de estudios la cons
tituye las Enéadas. Hay que hacer de las tres fuentes: Nous, Inteli
gencia y Alma, una unidad. La obra en sí es una rareza y requiere un
tratamiento progresivo pues no hay posibilidad de separar la intui
ción estética del resto de la obra.
Se puede hacer un esquema previo de Plotino.
Planteo de Plotino.
Inteligencia (que conoce al ser o esencia).
Nous (Uno) (Principio del ser).
Alma.
1)UNO. Móvil, fluyente, dinámico. En Plotino se convierte en
el primer motor móvil que lo es todo, ya que es potencia de
todas las cosas. Esta doctrina se apoya en imágenes. De Heráclito, la llama; de Tales, el agua, como un surtidor fluyendo.
2)INTELIGENCIA. Conocimiento del yo y del no yo. La inte
ligencia surge del Nous (Uno).
3)ALMA. Tiene continuidad con el Nous y la Inteligencia. En
el alma está el elemento trinitario del plotinismo, y en el

- 18 -

�- 61 ~
EiouBjJoduii t?[ oXnjuí on o ^ppvp gjuguiBjn^gs oijijjog 'aoouoD
as ou 8OU9UI p o 'gjsixg ou ouijojg 9p boijsijjb ucuxguoa B{ 4oiq
-UIB9 Ug #O{{9 BJBd 89UOI9ipUO9 119 BIJU9S 9S OU 9nbjod OUOpUBqB SB[
ogn{ oaad SBipgSBJj mqugsg *9jjb p opBjuanoaaj BiqBq uojBj^ *sBjq
-B[Bd U9 9nb sbui sojugiuiBSugd U9 Bpunqy *uij p oidiouud p gp
-S9p 9JU9UI{EJU9UI BlUodlUOO SO{ SOpEJBJJ Sng 'SBJU0S9 9JU9UIBSOUM9q
UEJS9 SBpB9Ug SnS 0ájBqUI9 Ulg -BTqTJ9S9 9llb O[ BJ9[9J OU OUIJO^
•Bzouidg U9 X^q onb oju9iuiiaoui ouisiui [9 sg
#BUI9nbS9 p BZIUIBUip UOI89j^ojd BSg #(opi9 Á OUJOJ9J) UOI899Ojd
B[ 'optnjuí J9S aqap oju9iuiiaoui [g #9j9 *9^jb p 'BOipisg b[ Bisg B9ui|r
B89 U9 'iqs Á oug p BioBq gqns S9pnj99[9jui 9 sapisuas
sns jog 'osugosgp gp pp bjjuod U9 u^isugosB gp osaooad un
'souisooojdiui un sg 'gpuBjS sbui oiu9iiui99Juoob ns 89 gjqiuoq |g
'OSJÍ9AIUg 9JS9 U9 9^I9UI9 9llb OUBUIliq J98 p S9 9^UBJJOduiI SBUI BJJOSO|I^
B[ 9p OJ^U99 p Á 'BZUO[BAS9p 9S OSJ9A!Ug ^g "OUBlUnq O[ BA9p 9S 4SB[[9
9J^U9 ÍS9^qBI99jds9p 'S9[qT0SOttí)O9Ul 4S9[qBUZ9pp SBSO9 jÍBq OSJ9AlUjg
pp OJJU9Q *oug p B^sgndo BjnpsqB Bjqgiu^ 'uoiob!d9u 'bu9jbui bj
BJS9 JIJSIX9 9p OpBJ pp OpUOJ p U9 ÍBpBUIIUBUI BZ9[Bjn^BU B{ BJS9
opunuí p ug "Buqy 'Bpug^ipjuj 'oug pp UBdioijjBd opoui unp
gp gnbaod [B9J Biougjsixg ugug^ opunuí pp sbsod sBg 'osjgAiug p so
gnb aopB9J9 ospduii p Bnuuuoo onb oS&gt;[B op ojuoiuipouoa Á 4p9i
JIJSIX9 p U9 pBpmuiiuoa Á 'oug p X BpuoSipjuj b^ gp ojugiuipouoo
auaij bui[B ^g 'BuiAip pspiuijj b[ gp ozoqsg un jnbB 9jj *Buqy p bj^o
4oug p BpiSuip Bjsg gjj^d Bug #oX-ou pp Á oÁ pp ojugtuiioouoo un
BpBZIJ9J9BJB9 Bl9U9SipjUJ B[ BJpU9^U9 OUg O[ 9p 9pjoqS9p |g
jojoiu jguiud ouioo gqpuoo 9s sgpjojsiay gp ^iaoiuui jojoui
jguipd |g 'ojnpsqB jgs ouiod opinjuí (oug) snoj^ pp Bioug^sixg
b^ oía ouijojg 'SBpsgug SBg ug ougjsuu p jgqgq b ji souigqgg
•BpBuiuugigp Bjsg b 90Bq ou buojbui b^ ug gjsixg bui
-ioj ^\ gnb ug opoui p gnb bX 'gjqBuiuugjgpui une X 'BpBuiuijgjgp
•ui 9^u9uiBj9[diuog BijgjBui Bun gnb sbui gpuipB ou i BjnpsqB X baij
-b9u p^pipgj Bun ouioo BijgjBiu B[ guijgp ouijo^g 'sgpuoiOBJ sguoio
sns ug X ou^o^g ug souiBJiuooug gnb opio 'oiuojgj 'uoisgj^
'sgiugpugosgp uojgnj sg^ugujoo SBjguiijd SBg *oug p ojugiui
-BD^9DB gp X 4S9|qxsu9S sgpBpiAUO^ sns gp X gjqiuoq pp oipgui jod
uoisugosB gp osggoad un gggjBdy 'osagAiun {gp gpu^aá sbui o^ugiui
-pgjuooB p ggnpoad gg 'gjquioq {gp Btgugiouoo B{ 'ouBiunq ags p
g^jguig bjjoso{i^ b{ gp o^jugo {9 ug oagd Bziao{BAsgp gs osagAiun {g
•o{Sis gjsg gp sosouno so{ 'sojjosou souigqBO ^ 'ouijo{g B^sg osjgAiun
ouisiui gsg gp oijugp X gjquioq {9 gggj^dB 4osa9Aiun gjsg gp sgpBp
-i{B9j sb{ gjjug *9{qigsouSogui o{ ugiquiBj Bjsg osjgAiun gjsg ug ojgd
4osa9Aiun p Bjsg Biag^Biu B{ gp buiijui Bi^ugjsixg b{ gp 4sosj9Aiun so)sg
gp oajugQ "BiagiBiu B{ 49{qipuigsgjduii g^ugipgjSui un Bjsg 'aijsixg
gp opBjS {gp opuoj {9 ug 'bubajiu opngsd {9 opoj Bjsg osjgAiun gsg
ug "oug pp uEdioijisd sgnd 'sBiougiJBds ou 'sgpgj uos sbsoo
•ouisiu
-bijsuo {gp p^piuijj B{ gp sgjugpgggjuB jBqsijB gpgnd gs

�que tenía la estética, y no cuidó precisar estos detalles en su biogra
fía. El problema esencial de la filosofía neoplatónica era el proble
ma de la relación de Dios y el Universo, la unidad y multiplicidad,
y la conversión de lo Uno en Dios. El problema dominante en Plotino es Dios, y no ya Dios como se había desprendido de la época
de Platón y Aristóteles sino un Dios con vinculaciones íntimas, pro
longando emanaciones, y la gran cuestión moral de la responsabi
lidad y ia sanción. Esta cuestión central fue un obstáculo en los
discípulos y por eso no acentuaron los momentos en que Plotino
recibió en su reflexión a las Musas. Su filosofía, como su vida, es
noblemente religiosa.

IV
El conocimiento que se invoca cuando aludimos a Plotino, y
que se denomina intuición, tiene una significación muy distinta de
la que se desprende cuando se le busca su equivalente en las pri
meras filosofías donde la intuición aparece. Para nosotros, es cono
cimiento directo, inmediato, sin intermediario sensorial, completo,
total en cuanto directo.
El conocimiento intuitivo directo, el dato original (Maine de
Biran, Bergson) se mantiene merced a una noción de unidad, sim
plicidad, instantaneidad. Para comprender esta intuición es que se
ha tratado de dar ejemplos de los que no podemos separar el con
tenido intelectual y que se dan en la experiencia sensible y racional.
Preparan lo que se llamará después la intuición intelectual. El co
nocimiento intuitivo es iluminativo, se dice. Al decir esto se agrega
a lo simple la totalidad; se agrega la posibilidad del conocimiento
total. El que invoca esta intuición debe recurrir al sentido del tér
mino en sus orígenes. La intuición, se dice, significa visión completa,
término que estaba dado en la antigua filosofía. Esto aclara y oscu
rece la definición al mismo tiempo. Pero la oscurece porque visión
no es sino el resultado de nuestras percepciones. La unión de intui
ción y visión viene de los antiguos por un deseo de aclarar algo que
satisfaga a la inteligencia. Además de ese propósito, tiene también
el carácter de participar de todas las manifestaciones de lo espiri
tual, que hay en los antiguos filósofos. Estos, no lo separaban de
lo físico.
Recién con Plotino se hace de lo espiritual una realidad autó
noma y superior. Plotino, cuando habla del espíritu del Uno, busca
ba para él, un conocimiento especial. Pensamiento, Alma y Mundo
se derivaban de la naturaleza del Uno. Todo esto se explica por la
inclusión posible del mismo Uno. Bréhier, cita estas palabras: "hay
que contraer el pensamiento, basta lo Uno, verdadero extraño a
toda multiplicidad". Es la forma en que hay que intuir. El lenguaje
alude al pensamiento. Este está lo bastante separado de la aleación
sensorial y del esfuerzo corpóreo en su culminación. La unión de
intuición y visión viene en los antiguos por un deseo de ejemplari- 20 -

�lo
bj 'j^^nj ojmn^as ua Á 'Buosjad ns 'omjojq ap jBiqiíAijmi
-bo bj 'Bpnp uis sg (ó^ :sBaijsjjaiaBJBa sapuBj^ sop uoa ouijojq ua
aanpojd as Bjjg -upzBJ B[ ua ajuauBiuur uoiainjuí Bsa a^sixa uaiquiBi
uosS^^ag X Bzouidg ug 'son^rjuB soj ap ojbjd sbui ^a sa ouiiojq 'uoz
-bj bj ua aiuauBuiut uoiaituut bj JBuiuuaiap BJBd oXodB ap ojund
ouioa uaAjis anb souiaj}xa sojduiafa soj ap oj^uaQ -ouriojj ap Biauas
-ajd bj opBjBuas souiBiqBq uozbj bj b aiuauBuiui uoiainjuí bj ug
'ttsoujaia souios anb souiBiuauíijadxa \ souujuas soaioso^i,,
rsBuiaaoai souri^jn sns ap oun ap opBiaunua oiuoa aiaap jb 'boiistui
Á BAi^ouia ucnamiux bj aaaJBdB 'Baij^ O^tJÍJ oiuijjn ns ua 'uainb ua
'Bzouidg :souaaj)out saaopBsuad sop ua BJjuanaua as 'sosoi^ijaj soj
-uauíaja uoa bdiisiui upiainjuí bj 'BAijouia uoiainjuí B^ •Biaua^ijajuí
bj BajuBjd anb SBUiajqojd soj sopoj auodojd pBpiAtiafqns bj aj) uoia
•BnjuaaB b--j 'ouijoj^ ap jBnjaajaiui uoiainiui bj ap sbjou sbj uBjuas
-aa^ 'oaiisijaB oj ua Á osoiSijaj oj U^ :oaijsua^aBJBD sa ajuauBuiui oj
anb ua sauapjo sop X^q ojad 'bijosojij bj ap oiuiuiop ja ua saj)Bj
-jnaijip auaxj ois^ ^sb BSBd ou Bzouidg Á uos^jag 'oui^ojg ua ojag
•ojb jinJáas Ba^d o^jB B_fap as ruoioisodBjjuoa Bun Bjuasajd as isy *op
-inuu ja Á njtaidsa ja BJjuanaua Á 'Biua^sxs ns aXnjjsuoa ojsa ajj o¡^an[
íttoisixa oíáanj 'osuaig^, uouajuB sa uoiainiui bj saiJBasaQ ug
•BAijBuiuinji BdBja jbiubjj soiuBjjpod anb oj sg
•uoiuido bj ap bjjb sbiu Bjsa anb 'aiuajsida bj b 'sBapi sbj ap ojnmuí
jb jbjoj osBd un Bp as sandsap Á opunuí jap oiuiuiop ja ua opijd
-uina oaijaajBip osaaoad ja Bjsa ojauíug #aaij} 'sBapi sbj ua uoiainjuí
bj sa BaijaajBip bj : uozbj bj ap sandsap auajA uoiainjui bj uo^bjc^ ug
•oduiaij ja ua jijjnasBJj aaajBd anb osaaojd un uBjaAaj ssjsg -Baiupj
-Bjd Á BUBisa^jBD bj ouioa upioinjut ap odji ojjo jin^ui^sip BJBd aA
-jts BiauauBuiui ap Bapi Bjsg #uozbj biusiui bj b a^uauBuiui
uoiainjuí bj uosSaag Á Bzouidg ua omoa ouijojg ua oiubj '
uig "auodo sbj as ^ojj ^upzBJ bj uoa umainjuí bj ap sauoiOBjag
•ojuaiiuxaouoa ja U9 so^og jap jad^d ja opBj ap asjsfap aj)and ou
'bijosojij bj ap jBjauaS ojuaiuiiAOxu ja ua uBjapisuoa bj anb sajBjJoui
sBiuaj) soj BJBd ojad 'asjBuiuiop 'asjaasod aqap jbj ouioa upiainjuí Bq
•jBnjaajajuí bia bj jod aaBq as soqiuB ua upiain^ui bj ap ojjojjbsoj)
ja X 'sBjsiajuBd 'sBjsijBnjiJídsa uog -uoiain^ui bj ua bijosojij ns Bsodaj
sop soj ug -ou ojjo 'asjBaiunuioa ajainb oujg -SBiauajajip sapuBjS ÁBq
soqiuB ua anbun^ 'Bzouidg ap bj X ouijojq ap bijosojij bj ajjua bzubÍ
-auias Xbjj 'SBOiisija^aBjED sbj jbjjbs3j uaaBq X a^uaaop jaiaBj^a ap
uos sauoiatjadaj SBjsg *asjaaBq aqap anb ozjanjsa ja 'oqjaA a^sa sa
'jaBJ^uoa anb XBq anb oj ojuaiuiBsuad ja sg 'ajdiuis ajuanqcaj sa anb
X pBpiaijdiuis Bpoj aasod anb oujq oj b 'pBjixaijdiijnuí Bpoj b oubj;x3
'ojapBpjaA oug oj b^sbjj *oug oj BiaBq asj^^uip BJBd ojuaiuiBsuad
jb opBAajj Bq ouiiojq anb oaijaouBip ouiuija^ un sa JaBjjuo^
•OUISIUBl^
-sija ja ua ucuDBJBdas biuixbiu ns b ojiuBÍ^ajj 'oAisiaap osBd ja Bp
as ouijojg uo uaiaag "oaisij oj ap jBnjiJidsa oj JBJBdas oqaniu ojsog
•jBnjijídsa oj ap sauoiOBjsajiuBiu sbj s^poj ua jBdiaijJBd ap jajaBjBO ja
auaij 'sBiuapy •t4#'*uaA ou X sofo ^uaij^^ :sofo soj ap oiuaxuiiDOuoa
ja anb opijmajdsa sbiu pB^[ "BiauaSijajuí bj b b^bjsiibs anb o^jb jbz

�influencia de la filosofía de occidente que le tocó vivir, la síntesis
de las corrientes griegas, orientales, cristiana, en el neoplatonismo,
y que encuentra su expresión en Plotino.
Antes de él se había preparado esa reunión de corrientes filo
sóficas que realiza la síntesis de las más contrarias, pero él logra
completarla. Es la culminación de un movimiento que, por una de
esas coincidencias milagrosas, sintetiza las posiciones más opuestas.
Al estudiar a Plotino podemos hallar a Platón, Aristóteles y tam
bién a los mismos Epicúreos y Estoicos. Por el lado de Aristóteles y
los Estoicos viene la noción de devenir, de posibilidad y de finali
dad. Por el lado de Platón, la noción de espiritualidad, trascenden
cia, idea pura. En la característica histórica se acentuó más este sen
tido, y la historia nos habla de neoplatonismo. Esta intuición sirve
para el conocimiento filosófico, religioso, moral; se aplica a ese
concepto de sabiduría que trasciende de la filosofía y que luego se
denominará metafísica.
En la Estética la participación de la intuición se revela plena
mente en la forma más directa y centralizada. Dentro de las doctri
nas, es la primera vez en que, de modo categórico, nos presenta y
establece un contenido intuitivo del conocimiento estético. Antes pu
do reconocerse una participación de lo intuitivo, pero se dirigía al
terreno de lo discursivo y a la experiencia el tratamiento de la cues
tión.
En Plotino, la síntesis de experiencia y razón se realiza por me
dio de la intuición que aparece en forma completa, desprendiéndose
de la intuición sensible para revelarse en el dominio de la inteligen
cia. En Plotino, lo bello ocupa una parte no muy extensa. Su preo
cupación fue religiosa, filosófica y moral. La Belleza apareció en su
sistema como una manifestación de la espiritualidad inmanente del
Uno, y con ese origen pasó a ser considerada dentro de las manifes
taciones del mundo, sin discriminar el dominio de las artes y el de
la belleza natural.
Se habla de lo Bello refiriéndose a bellezas de la naturaleza, y
se alude a manifestaciones sensibles, a actos y pensamientos de los
hombres. Lo Bello a través de Plotino, lo podemos buscar a través
de las artes. Su síntesis de intuición e inteligencia está ya recono
cida en ciertas formas de las artes. Algunas de ellas tienen su ám
bito en el espacio, en la objetividad.
Ellas pueden, y siempre se reconoce este primer contacto im
portante, beneficiarse con el conocimiento sensible. Cuanto mejor
son los sentidos, mayor es el goce en ese dominio. Se reconoce la
presencia de lo sensible en la escultura, en la pintura, en la arqui
tectura, etc., como un elemento complementario, aclarador, perfeccionador que a veces puede ser perjudicial por la novedad de la ex
periencia recibida o el peso de las tradiciones. Hay otro dominio de
las artes, donde la inmanencia de lo sensible e inteligible, es perfec
tamente integral, pero esta, no puede, en las obras literarias tota
les —novela, teatro, drama— en las distintas formas de poesía —épi-

- 22 -

�- es ou a^jaiAUoa as 'BzapjniBu B[ ap uapjo ye 'uapjo ojjo p?
•bjuba3^ as paisniu upia^aja B[ anb B[ ajqos 'oauspjB afBn^ua[ un sa
anb uopaiuisuoa Bun Bpoj 'sopiuos ap osjaAiun un 4ojduiafa jod Xsq
anb B[ ua Baisnuí B[ ua 'jsb ísa}JB SBsa ap Bidojd 'a^qipunjuoaui ucus
-ajdxa Bun X joXeui BpuBjjoduii Bun ajainbpB afBitóua^ asa 'ajquioq
pp uoiOB[duiaiuoa B[ a^uB opBaopa afBnua[ pp opA ajsa sbui jeiou
BJBd 'sajaB SBjaaia ug "Ba^sijaB upiainjuí E[ ua afsn^ua[ p uoa ajj
-nao ouisiui oq 'eaisij uppB^sajiuBiu ap aaiDBjBa ouioa ou 4aÍBnSua^
un ouioa saaaA SBqanuí BpBaapisuoa opis Bq BzapanjBU Bq 'sodxuau
so\ sopoj ap so^ X pBpanSijuB B[ apsap sojosppj X sbisiijb opBfij u^q
as 4BzapaniBU B[ X BaqBpd B[ 'oqaaA pp BpuapAinba Bjsa oaqog
•aÍBnSua^ p X —opio 'bjsia— sopijuas so[ ap Buaaixa Bza[
-BjnjBu B^ aa^ua a^ua[BAinba un asopuap^q 'BDi^a^sa uppinjui B[ jbd
-opa Biaaqap as jqB X 'sauopinjuí sb[ uBiaaaaaBdB opuoj asa uq #Bp
-uauadxa b^ aod o^anj oppanbuua panjBu opuoj ap apadsa Bun oj
-auiiad ub^buiioj 'bjiuijui pBpaiJBA ns 'afBnSua^ pp jo[ba p 4Biuoipi
un ap OAisuaadiuoa opiuajuoa ^ap Bpuasaad b[ anb Buaaaa^q "apisuaad
-luoa o|^ ap ouisiui ouas p ua BpAaa as uppinjuí Bq *aao!^ un 'Eiai^^p
Bun 4aaaB^d un soajosou ua BaoAoad anb X aaaa^dB sojuaiuoui soj sop
-oí ua anb 'uopin^ui B[ JBfBqBai ap Bq uopBaaa Bpoi ug -Buroipi asa b
uaaaua^Jad anb soaijajsa saaoS ap pBpqiqísod Bun opuB^ajSs "Biuoipi
p 'Bjq^pd B| sa anb JBipxnE ubj^ asa uoa asjBjsajiuBiu X Bpua^q
-ajuí ne jauod aqap ojp BJBd X opijuas ns japua^duioa ap osuauiui
ubjb p p ua Bjsa 'ajqiuoq pp BUBUinq pnjijaB b^ Bas pna Bas 'sauop
-Baja sapuBjS sb[ ap oj^uaq 'BAiiafqns pBppBd^a B[ pBpiA^aB ua jauod
Bas o opijuas ns japuajduioa jajanb un Bas BUBiunq pmiiaB b^ 'oaijaiu
-aaq Bjaod un b ajuaaj anb apidiui ou o^sq -BayisjiJB U9I3bjo[ba b[ ua
pniaapjuí uapao pp uppBa^iu^is B{ Bazouoaaj as oaupjsiq oiuaiuoui
pnbs ua anb bjb¿ o^naB^sqo sa ou O[p o^ad 4saXa[ SBsa ap BpuBiJod
-uit B[ aXnpp as anb ua sbsoi[ba sbuijou 4sa}UBiJBA uaaajjo as ajuaiu
-joijaisoq 'sajJB SBsa ap BaisBp uoiadaauoa b^ b JBiq oip ojsa X sbui
-jou sb[ b ojuaiuiíjaiuos [a jod uppaa^ad bj oasnq pBpanSi^uB B[ ap
BiJBjajq uop^aja Bq 'BaiisijiB uopBJopA B{ ap oajuap Biuaj pnjaa[ai
-ui uapjo p anb BtJBUipjoBJixa BpuBjJodiui B[ soiuaA inby 'sa^B
sbjjo sb^ ap X SBiJBjaiq sajJB sb^ ap Baisij uopdaauoa B^ b JB^iq UBp
Bpua^tpiui B^ jod SBpBiaip sbuijou X saXaj SBisq 'bsoiuouub buijoj
ua Bpiqaauoa jas ajaipnd Bjqo B[ anb BJBd X upisuajduioa ns JBjqp
-bj ap uij p uoa 'BpuaSip^ut B[ jod sspBjaip sbuijou X osaaojq 'Bi
-sijjb p asja^aiuos aqap anb sb[ b sbuijou uaaa^qBisa as 'sajJB sb[ anb
odiuaii ouisiui ye X oppouoaaj a^uauíBqduiB anj buSi^ub BjnjBjajq
tb\ spoi ua uoisuajdiuoa ap opBjS ajsq 'oausjiJB o\ japuajdiuoa BJBd
'Biuotpi pp o^uaiiupouoa p zaA ns b B^tsaaau ag *a[qisuas pmaa^
•a^ui ojuaiiupouoa p 4JBjBdas B[[a ap apand as ou 'sauaSuo n 4soz
-uaiuioa sns ua Btjosop^ buisiui B[ ua uny 'upisuajduioa Bun Bjisaaau
afBn^ua^ pp opBaijtu^is p ojad 4opio p 'bisia b[ ap uopBdiaijjBd B[
b aanpaj as ajqisuas oq 'OAisuajduioa pnjaa[ajui ojuauíap p Jipnp
'BiJOjsiq B^ ouioa 'pnjaapiui oiuaiuipouoa pp sasBq sb[ ajqos uaXnj
-iisuoa as anb sBpuap SB^anbB ua X —Baiojaq 'Baija^pip 'B^ijq 4sa

�en imágenes y metáforas, sino en el imperativo de un lenguaje, para
expresarse el artista.
El arte aún mismo dentro del orden natural, exige para la in
tuición creadora y la intuición positiva un intermediario. Mundo de
formas que, si bien se*dan inmediatamente al acto intuitivo, exigen
una inteligibilidad sobre todo en el orden de la creación, que no pue
de jamás ser excluida, en especial cuando trata de expresar algo. El
efectuar el acto de expresión, que es fundamental, se hace por medio
de formas, ritmos, palabras, imágenes que brotan de la inteligencia
humana.

LA BELLEZA EN PLOTINO
LIBROS PRINCIPALES
Encada

I.

Logos 6—(Sobre lo bello).

Enéada V.

Logos 8—(La Belleza - Lo Inteligible).

Enéada III.

Logos 5—(Sobre el Amor).

Enéada V.

Logos

LIBROS SECUNDARIOS
(Los inteligibles no están fuera de la in
teligencia ).
Sus principales libros consagrados a la Belleza son los de las
Enéadas, indicados en el cuadro adjunto. El Logos 6 de la Enéada I,
Lo Bello, trata en general de lo bello sensible, lo que hoy ha de
llamarse, la fenomenología de lo bello, o sea, el estudio racional de
sus manifestaciones. Es el preludio de su teoría general, cuando Plotino empieza, por inspiración propia, a considerar lo bello como ma
nifestación. Aquí se encuentran las características principales de Plotino como gustador, creador y sentidor de lo bello. El conocimiento
general de la doctrina de Plotino está muy presente en la Enéada V.
En la Enéada V Logos 8, la belleza inteligible requiere para ser
comprendida un esfuerzo propio de conocimiento general de la doc
trina plotiniana. Para el estudio e interpretación de la Enéada V,
se requiere un estudio más allá de los iniciales. Esta etapa tiene que
estar superada, y tiene que estar, quien la haga, ya en posesión y
poseído por el proceso inmanente de la belleza en Plotino, y como
integrante de la gran doctrina de éste.
La Enéada V, está escrita en un plano esotérico, para los inicia
dos; la Enéada I, trata de la belleza en general para todos los seres,
de la primacía de la belleza inteligible sobre lo sensible, y es argu
mento en favor de la existencia de un inteligible discriminador en
lo estético. La belleza de la V es más difícil de comprender que
en la primera. La Enéada I, es un fiel trasunto de la personalidad de

- 24 -

�-Bpunj sauoiaipuoa sbj ap ajjcd ubuuoj anb saXaj Xbjj 'sajajojsiay
ua X upjBjg ua 'Bja^auus bj ap 'uapao jap opsjqBq BjqBq as b^
•BpiptqB sBuadB oui^ojg na aaaa^dB uoiatsod Ejsg *sajaB sb[ b saj
-Eiaipnfaad aiuauiEpEuiaajxa sauoiaipuoa b aBAajj apand anb Á jEanj
-bu Bzajjaq bj b aoiaadns Xnuí a}sa sg "oaanqjBq un sa ajjB jb a^uaaj
—aaip— BzajBanjBU Bg -opBjjoaaBsap aiuauíBjajdiuoa mbB aaaaBdB ouii
-ojg aod opszoqsa og "XIX I^ÍS Ia ua JoXbui ucusaadxa ns b Ba[[ anb
'[Bjiijbu Bza[[aq B[ b aouadns Xnuí Baiisija^ Bza^aq B[ b opuBaapis
-uoa p^ajj ap BiJBuxpaoBJjxa botijjd b^ ua JBinuuaj Basd 'Banj-ia B[ á
BUBUujaop uoTOBaqdxa B^ uoa ^aniBU Bza^aq B[ aaqos 'sandsap bjbj
-uba3[ as anb Bai^si^aB Bza^aq bj ap oíaijiaaBS jap SBSuadxa b aa^q as
ojpq o[ ap uoia^aijiun B^ "sopiuos so[ b aaaijaa as opuBiia boiist^ib
Bza^aq b^ aaaaBdy *sa^JB sbj b sBiauaaajaj SBaod ^bj^ 'saaojoa soj ua
'[BanjBU oj ua opBzqBaoj B^sa Buiajqoad jap oa^uBjd jg ;opB}uasajd
Bq as aaduiais anb Buiajqoad jap oiuaiuiBajuBjd ja uoa souiBJjuoa
-ua sou odiuaij ouisiui jb oaad 'oAisanasip ojdaauoa jap Biau^^aja bj
'Btauanjj bj Bp sou ojjaq oj ap uoiaBjuasaad bj ug *4t* • *sofo soj uoa oj[
-aq oj sounqiaaad aadiuais isB^,, :oupojg aaip SBpsaug sbj ug
•oaijbj
-naadsa ouisiuoui un sa ouijojg ap jg -osaaAiun ja ajqaauoa ap BaauBui
Bjsa ap jBjauasa oj Jtqijasunaaia UBq^aadsa anb sojosojij 'Bzouidg ua
BUiuijna X ounjg '^y ap saABJj b saja^asaQ b BSajj anb bjsijbuoi3bj
OAi^in^ui ojuaiuiBsuad ja uoa Bpaanauoa anb 'jBjaua^ ua osaaAiujrj jap
uoiaBaijdxa bj X oujaja o^uaxuiBSuad jap uoiaBjn^aj bj 'aas jap Btauaj
-sxxa bj sa sajBna soj ap aiuBjaoduii sbui ja 'sosaaAip SBtuaj b bj^bs
uoa as X Bsoiaiunu Xnuí BjjBa^oxjqiq Bun BaaBqB sisíjbub a^sg "oai^
-afqo bjsia ap ojund ja apsap uojEipnjsa oj saaopBuojsiq sosoaaui
-nfy^ 'Buaapoui bijosojtj bj ap BajBi Bun sa uauísxa ap osoan^u uapao un
ua Buiaiaop bj ap sisi[bub jg "sajouBdsa X sauBuiajB soajisiui soj ua X oj
-uaiuiiaBuag jap sopBjBa^ sosoaauínu ua BUBiuijsnB X BUBiuiiojd 'boiu
• ^iBjd rsa^uaiaaoa saa^ sbj ap Bsnjip Biauanjjur BuiaijB as oSang
•oiusiuijsn^íB ja aaqos Btauanjjui
ap B^Bipauíui sbui Buiaoj bj o^uaiuiBsuad ns sa X 'jBAaipaui bijosojij
bj Buiuinji 'Biaojsiq bj aod opB^B^suoa uaiq ou 'ojuaiuiBSuad ajsa
anb ua 'oiuauíoui un Xbjj 'ajuapiaaQ aod opBaapisuoa Xnuí opis Bq
o^uauuBSuad ng *oaijajsa osaaAiun un ua aAanuí as out^ojg 'aqjao^)
ap o^snBg *op^ X *oaj ja ua asaaA apand oiuoa 'ouiAip aouiB jap bj
sa Buiaadns Biaua^ija^ui Bg -ajqTáijajut bj b ojunf ajqisuas Bzajjag
Bg 'ouisiuoiBjd ja aod Bp^p bX pBpijBaa Bun Bzajjag bj ua saojo^
•(oanaisa soag) aouiy ja aaqos ejqEq 'oj^ oaqig 'jjj Bpsaug bj ug
•sojduiafa soj ua pBpiaBjod Bsa Biuijqns ouijojg *ajqisuas oj ap Biauas
-aad bj aisixa 'opBj oajo aod X ajqx^ijajuí opijuas un auaij as 'uoiaBjd
•xuajuoa bj ap oaijajsa soaa ja ug •Biuajsis jap oa^uap uoiaBip^aai a
uoiaBajauad Xbjj 'opijuas un aauaj uaqap soXBa sns sopoj apuop ua
Bpatu Bun ouioa 'Biaoai bj Baapisuoa ag gBiaijtjaB sa —Bi^ojojuo-jBa
-oiu-Bzajjaq— oipn^sa ap o^afqo ouiuiaa^ jap upiaBa^das Bg 'oíaB^
-xun oj)oj un ap uoisuaadiuoa bj B^tsaaau ^opiua^uoa ns aod 'anb Buiaj
-sts un sg 'oiuaiiuBsuad ns Bzaand ns spo^ ua aaaa^dB jnby '

�mentales de la belleza artística. Según los estoicos, la belleza con
siste en la simetría. Plotino dice que el orden es inverso. Es la belle
za algo inteligible. Pero no se puede negar que la simetría forma
cierta parte de la belleza artística, sobre todo en la arquitectura. El
substrato de esa unidad es la sombra mental helénica que se llamó
materia, que debía desplegarse con leyes. La materia desarrollán
dose de lo amorfo a lo formal, por la voluntad del hombre y su
concepto de lo bello. No concebimos la materia realizándose sino
como un pasaje de lo amorfo a lo formal. El paradigma de la belleza
griega se concibe mirando el Partenón.
En la primera Enéada de Plotino, hay un momento en que se
pone de manifiesto un elemento dentro de lo artístico, sobre todo
en lo poético, y en el dominio de los creadores de arte más que en
los contempladores, que es la imaginación, lo que se llama la imagi
nación poética. Se reconoce que Plotino es el filósofo de la antigüe
dad que más destacó la importancia, el poder de la imaginación
sobre otros poderes creadores. La imaginación no fue bien analizada
por los filósofos griegos, basta la llegada de Plotino. Tuvo su mención
en la obra de Aristóteles y Platón, confundiéndose con la memoria
en gran parte, y bajo la influencia del racionalismo socrático y des
pués con el empirismo intelectualista de Aristóteles más bien se
trató de subordinarla a otros poderes de la razón y de corregir el
alcance de la imaginación. Esto se comprende muy bien dentro del
socratismo por toda la importancia que se le dio al Logos razonante
que fue circunscripto a través de una dialéctica, evitando que lo que
no fuese coherente y ordenado se incluyera dentro del proceso del
ente dialéctico. Aristóteles, tomando como punto de partida la ob
servación de las artes, trató de fijar normas bien intelectivas y fieles
a' las experiencias que permitiesen un mayor conocimiento del meca
nismo creador.
Aunque ambos filósofos, por sus conocimientos de la religión
y las artes admitiesen la importancia de lo imaginativo, sin embargo,
en sus análisis redujeron a la imaginación a un papel poco impor
tante haciéndola tributaria de la memoria. No se puede negar la
importancia de la imaginación. Es lo que más enriquece el dominio
de las artes. Pero dado el afán que dirigía la investigación de esos
filósofos, el proceso imaginativo era considerado peligroso por la
oscuridad y desorden, falta de dominio, en el conocimiento preciso
de las artes, que tiene ese proceso imaginativo. La imaginación halla
en Plotino un real imitador que adivina perfectamente cuál es el
necesario dominio que debe tener en el arte. Esta imaginación tiene
sus momentos más brillantes en la historia de la estética en la anti
güedad con Plotino. Transcurrió mucho tiempo, y sólo en Vico se
la consideró fundamental en arte. Es la imaginación creadora, fan
tasía vecina de las genialidades que necesita ser valorizada en el do
minio de lo artístico. Claro que la imaginación era reconocida, pero
se la consideraba un elemento perturbador. Y sólo un sistema como
- 26 -

�- ¿8 jap oaiocqoaisd osaaojd jb BiauBjjodun opiaouoaaj X
o^jaiqnasap jaq^q ap oijjaui ja ouijojg b uaaouoaaj ^ojaqaB^Y ouioa
'BjjpuBÍajy ap Booda bj ap sajopBiJOjsiq soqonuí X 'Baijaisa b[ ap
Biaojsiq B[ na ajuBjJoduii Xnuí sa uoiobuiSbuii B[ ap japod ^a opso
-ipuiAiaj BX^q omiojg anb ap oqaaq jg 'b^siijb ubj^ ja Bsn anb ap
ii jop^aja japod jb aqap as ojsa ^ 'sajouadns ajjB ap ssjqo
b ba^jj oj anb batibui^buii BzajBjnjBu ap X BuiAip ajopui ap
3AB[a Bun aasod b^sijjb ^a anbjod ajqisuas ojuaiunoouoa jaj) jipuia
-sajd apand bisijjb ja 'sand 'sBjqo sapusaS sbj ng -BpBjSoj jBjn^BU
-ajqos uoiaoajjad bj jBp b usqr aj Baunu 'uBjanj anb sosouuaq sbui
jod 'sojsa anbaod 'sajqisuas sojuaiuaja ap ajaijBA as SBipxg anb ap
pBpisaaau nis BpBaaa anj 'sBjpig ap BiduiijQ ap sna^ ja '
bj ap aj^s ap SBjqo sapuBi^ sbui sbj ap Bun anb ourjoj^
•JopBaja oaijbuiSbiui japod asa jod 'sajas SBiuaj)
soj anb jofaui BjjaA ap 'j^api Bzajjaq bj JBisajiuBiu ap jBjn^su p^pia
-BdBa Bun Bjjpua^ op^aijund jas ja o bisi^jb jg •ajqi^ijajuí bisbjubj
oiubjj ajuauiBsopBpina ja anb upiOBUiSBUii ap o^DB un sa jBuoiaouia
ap oqonuí auai^ anbunB oiuaiuixaouoa ap BAijm^uí buuoj Bjsa anb
ji^iuips anb ÁBq 'Bjsai^iuBiu as oApiniut o^ob ja opBjsa asa ua X od
-jana X buijb na BjajBJBd uotaBaijijnd Bun BUBsaaau sa jsapi Bzajjaq
Bjsa ap ojuaiuiiaouoaaj ja BJBd anb ouijojg ua ajuupB as ig
•sotq aj)
jouib ja X pnjjtA bj 'uaiq ja BOOAOjd anb notoBJiuipB bj 'sBiuapy #bdis
-nur bj ua X SBo^BiuajBiu sbj ua u^XodB as 'odiisjjjb oj ap soiuuuoj)
soj b asopuaiqijosunajio 'anb sajBjuaui sauoiaBjado sapuBj^ X sajBJoiu
sojaB 'sojuaiuiBsuad soj ap Bzajjaq bj jaaouoaaj BJBd 'ajqisuas Bzajjaq
bj oisand Biq^q apuop u^ sbsod sbj ap sajiuijj soj BJJoq anb 'Biuaja
'BjapBpjaA 'joijadns oiuoa j^api Bzajjaq bj jbjbj^ b BSBd X ajuaiaijns
sa ou 'ajqisuas Bzajjaq bj b oinqij^ opipuaj jaq^q 'oupojg ^jbj -sbj
-sijjb soj ua ajuasajd a^uauia^UBjsuoa onuaSui ouisijeoj ja uoa uapia
-uioo anb ajqisuas Bzajjaq bj ap sojaadsB soj JBzijaiaBJBa b opBuijsaj)
Bjsa oui^ojg ua j^ag 'J^api a jb^j ua Bzajjaq bj apiAip ouijojg
•jBaj Bzajjaq 'ajqisuas Bzajjaq
Bsa b ajJBUiBjj ua a^uaiuaAuoaui oqnq ou anb sa^uBjjodiui BaauBiu jbj
ap sojaadsB BiJinbpB 'pBpijBjnjBu X BiouapiAa ns aod ajqisuas jas ap
jBsad b 'anb ajqisuas ojuauuiaouoa 'ojjaq oj ap o^uaiiuiaouoa a^sa b
oiubjj aj 'oijdiuB Xnuí ojisodojd un uoa 'anbunB —PJ -^ b^sia—
sopi^uas soj jod sopBp sojafqo soj ua ojojDUBjapisuoa ojjag oj ap
oipnisa ja Bzaiduia anb oía as ouijojg ap oijuaQ #uoiaBuiBiui bj ua
uojaiaouoaaj BiauBjJoduii sbui anb soj uos oaiy ^ ouíiU *ÍA 9ÍP
-uiAiaj anb ouijojg ap BAi^iuiud bj ap ajaijip Box^pjoaisd uoiobui^
-buii Bg *Bjja ap asjB^aBDua ^jqap BiSojoatsd bj anb ouis 'BpBipn^sa
jas BJBd BqBjp^naua ou uoiobuiJjBiui bj oaijpsojij oj ap oj^uap 'anb
UBjapisuoo soaija^sa sopBjBj^ sog "Biáojoaisd bj b uojBSBd somsiu
-Baaui sns X 'Bjja ap oqanuí opBdnooajd UBq as ou sojosojij soj ojad
'sajJB sbj ua ajuBjJodun ouioa Bpioouoaaj anj 'oaiy ^p oSang
•boij
-si^jb uoioBaja bj ap ouisiui ojjuaa ja ua BjjBaiqn Bipod ouijojg ap ja

�sería un avanzado psicólogo, al mismo tiempo que se le atribuye la
pequenez de haber reducido una manifestación tan grande a la
psicología. Pero la psicología, en los últimos años ha tratado de expli
car la creación artística, y toda manifestación antigua que hubiere
seguido esa norma es considerada como muy valiosa.
Al final del Logos 5 de la primera Enéada prepara la siguiente,
el Logos 8 de la Enéada quinta. Se estila decir que la Enéada pri
mera trata de la Belleza sensible y es la que más ha sido expuesta
al hablar de Plotino. La belleza sensible reconoce el carácter pri
mordial de las cosas de manifestarse por medio de los sentidos y
provocar la complacencia superior que Plotino identifica con lo
bello. Pero en sus partes finales, en la primera Enéada, se va orga
nizando una dialéctica ascendente que es, al mismo tiempo, de pro-(
fundización. De lo Bello sensible pasa a lo Bello moral de las accio
nes, la vida, conducta, razonamiento y culmina con una exposición
del doble movimiento que se opera en la contemplación de lo Bello,
ya borrándose el papel puramente informativo de los sentidos para
hacer entrar el poderío del alma que irradia su dominio hasta los
mismos sentidos.
Esa doble concurrencia que hace que la contemplación de las
cosas bellas se realice en forma más perfecta cuando nos hemos
purificado y acomodado nuestra alma al hábito y contemplación
de lo bello, lleva a la comparación tan bien traída y tempranamente
adivinada por Plotino de la necesidad de una transformación de
nuestros medios de comprensión con la cosa entendida: comunión,
identificación. "El que ve debe hacerse semejante a la cosa vista antes
de ponerse a contemplarla. Si los ojos no se hicieron solares no ve
rían el sol. Ni el ánimo puede ver la belleza si él mismo no es her
moso. El alma debe hacerse de forma para comprender a Dios y
conocer la hermosura". Esto está dentro de una doctrina general no
propia de Plotino: la purificación que ya estaba en Platón y en los
pitagóricos. Y Plotino lo circunscribe dentro de la concepción de lo
bello y que puede unir una forma de purificación independiente de
los anteriores y que es una purificación estética. Tiene por punto de
partida un acto sensible referido en modo insistente al sentido de la
vista. La intuición es visión perfecta dentro de uno mismo, o en uno
mismo, o en uno mismo y en un objeto. Visión perfecta, rápida, uni
taria. El sentido divino que le da al alma y que le pone en camino
de hacerse igual a Dios en la vista.
En la Enéada octava, hay otro ejemplo destinado a confirmar el
poder de esta visión personal independiente de las cualidades sensi
bles. Este tratado es el de la Belleza inteligible. Plotino supone que
el discípulo que sigue el conocimiento de su doctrina ha entrado en
él y que está en condiciones de acceder al dominio de lo inteligible
que sobrepasa la limitación de lo que estamos tratando. Abarca en
primer término el conocimiento de Dios, del Uno, del Bien, de la
Verdad, y reposa como un inmenso remanso en una mística susten
tada por una racionalidad, una inteligencia especial, se arma con una

- 28 -

�- 6S -pouoo pp Á ouijojj op ojuoiuiioouoo pp Buijjoop E[ uo uptoBiodo
BS9 9p UpiSIOUIUI BUtl I90Bq UO 9)U9lU9AUO9Ut BtiqBq O^[ '^0111900X100
SEI0U9p90Ojd SBSJ9Aip Jod 9nb UpiOBUT^BlUl B[ 9p 91U9J9Jip pBpi[E9I
BI^O S9 OUIJO^J 9p UOIOBUl^BUIt B[ 9llb IBI9piSUO0 OpEnOOpB BU90
-9JBd U9iq SBJ^[ '[BUIIOU OAlJBUl^BUIT OSOOOld pp UOIOBlUIjqilS BUtl
Sq 'OUTlOfq B[qBq 9llb 9p UOIOBUláBUII B[ B 9)U9JJ BpB9pjB^SBq 909J
-Bd U9IOBUIÍ0BUII B[ 'S9UOZBI SBqilIB Jod OpOUl OJJOIO Uq 'UOIOBUpJBmi
OU1UU91 [9 JBOijund 9txb Xbjj 'BjsriaB pp uoiobutSbuii b{ 9p J9pod
[9 BOOAUI OUTJO^^ '[BnjO9|9JUI BZ9[[9Q B[ 9p O1U9IIUI0OUO0 [9

IA
•ouBuipaoBajx9 J9s un S9 9nb ouis *uoib[(j
OUIOO 'pBpiUTAip B[ 9p JOSIUISBJJ Oip9UI VÁ S9 OU BJSTJJB ^g[ 'S9jqiUOq
SOJ19IO 9p pUO!0d90X9 BZ9[BJniBU BUll JB^U91SnS B BpBUI}S9p BJS9 BJJO91
BIS^ 'OJ09JJ9d BIST^^ pp odl^ p 89 'SBipi^J 'SBJSIIJB SOUllg[B Jod Opj9S
-od 'pan;BU9jqos o[ 9p Biou^sgjd b^ 9p S9 Bqo^dsos 9S 9nb oaoiuiad
O-q '9U9IA 9pupp 9p 'UOIOBU^^BlUI BS9 S9 9llb U9 JBSUOd 90BIJ odlj 9J39
9p ITOTOBUl^BlUT BUjq '9[qiSU9S BZ9[pq B[ U9 OpB[BU9S BiqBq 9S 91lb
O^ pOipBJ OpOlU 9p 9ÁnpX9 9g 'UpiOBUl^BUIT B[ UOO UBJOqB[O0 91lb 8BU
-B1JX9 S9UOIOU9AJ9JUI 8B[ J90OUO09J 9q9p OJ9d 4S91U9Xn[0X9 Á 8BUI9J)
-X9 S9UOpBUIJIJB B BA9[[ O[ pBj^iOBJ BUtl J909)[BU9 9p O9S9p ^^ 'BOTUll
BJ9piSUO0 B[ OUTJO^^ 9nb '[9 jod BpB^pXO UBI BJS^ 'BS9jdx9 B[ Á UOIO
•09JJ9d B^ BUt^bUU OIUOS p pno p Jod O}0B p S9 'BUIAip UOI009JJ9d
TB\ 9p pniO9piUI UOIOinjUt B[ 89 OUIJOJ^ BOOAUI 9nb UpiOBUl^BUII
ubjS Bq 'upiodooiod B[ 9p soiBp so[ B^ojduioo onb puuou ojuoiui
-I0OUO0 9p B[ 'OJiqBq UppBUl^BUII B[ 'BJOpB9JO UOlOBUl^BlUl B[ "89U
-9BUII 9p UpiOOnpOjdoJ ISBSOO SBipniU S9 UOIOBUIBIUI '9^U91UB0TSjO^
-ooisj 'uoioBoijund Bun jBpiui onb souiougq^ ¿oisisuoo onb uq?
•ooijsijjb o[ op joijgdns ou^is jos b osBd ooi^
U9 BISB1UBJ OUIOO O9n[ O[pS X OUI1O^^ U9 OUIOO OpUOq UBI S18I[BUB
un pzuBop bouiiu upiOBuiSBiui Bq 'BOipiso B[ U9 oqoiuu Biiodiui ojsq
•upis^jdxo ns X upiooojjod B[ op Bjoojip upisiA b^ aod soaquioq SBUtop
SO[ 9p B1SIJIB p BqBI0U9J9Jip 9nb BJOpBOJO pBpi[BlU9SÍ B{ 9p 901 pill
'BISBJUBJ B^ '[BlllOgpjUl 'jOIJOdnS UOpBUI^BUIl B[ 9U911 S9JJB SB[ U9 9nl)
9^uoXnpx9 BiouBiJoduii B[ :boijojs9 b^ b ouijo^q op pui^iao upioBj
-JodB B{ 909JBdB OJU9IIUIAOUI 9^89 U9 9nb U90OUO09I oXb[9(J Z9pU9U9J\T
ouioo ^oaoqoB^ o^ub^ oíoq 'pBpiAijofqns B[ b opBjiuiq b^s^ Xop[ -o
O[álS p U9 9nb OlSl^S9jd OUISIUI p 9U9IJ OU OUIUIJ9^ p XOJJ
-OOIsd U9pB0Ijdx9 9p O[ Jod 'o^oilá O[ 9p OJJUOp |BlOU9J9Jip J9J0BJB0
Un 9[JBp 9X910 9g \PlPq O\ ^P BOl2o9pOIsd U9l0B0l[dx9^, 9UTUIOU9p
4XIX l^ís 1^P sopBipoiu b 'lOioqoB^ snb B^ so ooijsijjb o^ op oai
-U9p 'SB|p 9p BUQ 'SBSU9IUUI SBApO9dsJ9d 9jqB BZOJpq B^S9 OJ9J
Op BOUSIUI BpiA B^S9 B UpiOBUUXOldB BJ90UIS 9p pnjlJOB BUn
oj^^ 'oiuopoiu opuniu p uo opBJBdoíd Xoq B[pq os oipsu onb p
'JOIJ9JUI 91UBUOT009JI9d [9AIU O^[B Un U9 OpIUOJSOS B9JBJ BnpjB BUn
119 91J9TAUO0 98 X 91U9pU90S9p X 9lU9pU903B 4[BUOlS90Ojd BOIJOOptp

�miento místico en general: la intuición. Es un modo de caracteri
zar la intuición plotiniana. La gran intuición aplicada a las artes,
concretada al problema del conocimiento de lo bello supremo, toma
ría así, el mismo nombre de imaginación y fantasía. Esto que aparece
ya al principio de la Enéada que habla de la Belleza intelectual per
mitiendo percibir a la imaginación como un órgano excepcional que
poseerían los artistas y que provendría de su proximidad mayor hacia
la unidad espiritual del universo, hacia el alma. Sería el resultado
de esa unidad y de la purificación que forzosamente se realiza en el
anhelo del artista, al avanzar en su proceso creador.
En lo referente a la Belleza intelectual, la imaginación sustituiría
en su papel de relacionar el alma con las cosas concretas que son las
obras de arte, a los sentidos. Y así como éstos en el dominio de la
Belleza sensible, son los testigos de una riqueza de formas externas
y fieles aportadores de esa belleza al alma del artista en el orden de
sensibilidad, la gran imaginación en el orden de la Belleza inteli
gible, transporta los caracteres supremos de la obra de arte. Llega
ríamos a está conclusión extrema: en el orden de la belleza intelec
tual el artista podría prescindir de los datos sensibles; le bastaría
poner en actividad el poder de la imaginación que posee para alcan
zar la realización de formas superiores de Belleza. Lo novedoso de
esta interpretación radica en la gran misión de la imaginación, que
es su valoración extrema. Lo peligroso de esta concepción es la sus
titución valorativa del orden de la belleza sensible por el orden
de lo inteligible. Es el proceso que culmina la Enéada final que
trata de lo Bello. Es una jerarquización de lo inteligente sobre lo
sensible que conduce a dominios racionales, suprarracionales, con gran
perjuicio para las simples aportaciones sensibles que proclaman su
presencia cuando se trata de la obra bella. Las flores, los colores, los
elementos naturales nos hablan de una belleza que atrae y subyuga,
y su conocimiento no es más que el resultado de una transposición
visual o auditiva que jamás puede dejar de expresarse.
El modelo del artista para Plotino es el músico, que es al mismo
tiempo matemático y físico. Es una espiritualización del sabio pita
górico. Ahí se entra al dominio de la belleza inteligible porque la
música tiene una riqueza de sonidos superior a la naturaleza. La
naturaleza nos ofrece y nos da sonidos, ruidos. La música combina
esos sonidos, pero la naturaleza es sumamente pobre. El espíritu capta
y por medios inteligibles y sensibles nos da las grandes obras de
la música.
Siempre se ve en Plotino el deseo de huir de la Belleza sensible.
¿Cómo huir? Como Ulises escapó de los encantamientos de Circe y
Calipso. Transposición de los sentidos. "Las bellezas corporales son
imágenes, vestigios, sombras...". Hay un carácter sacerdotal y filo
sófico en Plotino. No es un artista que habla. Tiene un fondo reli
gioso y moral. Pero artísticamente se ha tomado de esa imagen
"vestigio y sombra", estos caracteres para valorarla. El romanticismo
valoriza el carácter transitorio de las .cosas sensibles. Son los valores

- 30 -

�- Ifi B[ anb BjnjosqB sbui Bapi buii S3 buijoj E3 •euijoj b[ UBiqiaaad 'aojoa
[a anb oduian [B 'so^aiaS S03 'ojuaiunaouoa ouiod a[duus sbui o[
^ 'SBjp sojjsanu ap oaisij ja BJBd sa anb o[ ouijo^ BJBd Baa jo[oa
[3 "sojuauia^ so[ ap ao[oa [a sa Bandand B[ ^sopijuas so[ ap uapjo
[ap oJiuap sapBpiuiAtp ap Buo^ajBa Bun ubuuoj saao[oa so[ a^uauQ A
Biaaj^ u^ 'uoiaBisajiuBtu ns ap ojob [a ua BiauaSqajuí B[ b uaiauiojd
-uioa anb ojad 'sa[EiJosuas se^ou nos íoaia sbui [a 'ajuBqtaq sbui [a sa
'opuju 'o^d jojod [3 'Bza[[aq B[ ap oajuap Aa[ B[ ap Bjaaauoa upiaBjuas
-aadaj B[ ajainbp^ anb 'ojduiafa jod 'Biauasa ns ua jo[od [ap 'osouiiun[
o[ ap SBjaaauoa sbui sauoiaErjsajiuBiu ap ^[qBq oui^oj^ uoiaadns Bza[
-BjniBU Bun ap uoiOBjsajiuBiu b[ 'oduiaij ouisiui [b A 'bui[b BJisanu ua
a[qisuas o^uatuiiaouoa [ap ojnaj [a BjnpBiu anb 'joS[nj [a 'jopua[dsa
[a 'zn[ B[ sa anb BpBjisnui BiauapuaasBJj ap bjou Bsa uauaij bui[b
[b ub^3[[ anb sa[qisuas soj^p ap ojunfuoa [3 "o[[aq o[ ap uoiodaauoa
B[ ua opiiauíoadiuoa sbui [a sa b^sia B[ ap opiiuas [3 'pensiA o[ ap
oj^uap BpBuiuuajap uaiq upisaadxa Bun buioj a[qisuas o[ 'oaii^ opoj
ua 0U103 -[buoioej o[ ap oiuiuiop [a ua sopi[BA so^aa^q BJBd sa[Bia
-osuas sojBp so[ Biui[qns ouiioj^ ]^ 'oaija^sa o[ ua a^qxsuas o[ ap jip
-uyasajd a[qisoduii S3 'osBOBaí [B ^ba3[[ apand anb upxaoBJisqB ap
-ubj^ ubj b aanpuoa oubj^uoo 03 'O[[aq O[ ap ajuajaqui sa a^qisuas
o[ anbaod Biua[qojd ouisiui [ap a^januí B[ JBjajaap b jb3[[ apan^
•sapB}[naijip sauuoua B^uasaad ajqisuas o[ ap asjBjaqq ap b3jb^ b[
ojad 'BunpiqBs b[ :[BSjaAiun ospidun [a an^is ouijo[3 'Baijajsa B[ ap
oiuiuiop [a U3 -upioBaijiand B[ ap ouiiubd [a ua UBjuasaad as anb sa[Bj
-oui sapBj[naijip sb[ SBpoi ap a[qBd[na 'ajuBiquiBO 'a[qBisaui 'a^qisuas
oiuaiuiiaouoa [ap ojipajasap :BdBja Baauíij^ 'upiaBai^iand B[ auodiui
33 #a[qisuas ojuaiuiiaouoa [B 'u9iaB[nuiaoj Bpoi ap Bfa[B 'Buapuoa
anb OAi^Bau ojaB un ua ajsisuo^ '[BuoiaBJ ojuaxiuiaouoa [a a^qos
oaij9so[ij aajaBJBa ap u9iDB[naadsa Bpoy. Bjadsaj anb A 'jub^ bjsbij
an^is as anb A soatjsiiu so[ UBJin^as anb ojuaiuiipaaoad [a 33 '80^03
[ap soiuiuiop so[ ua Buaaiui as opuBna so^aii^ sojos9[ij soj aod opin8
-as opojaui [B A BDiu9JB[d Biauapaaojd ns b oinquj apuyj ouijo[3

HA
•BjiqosqB Bza[[aq B[ ap
SBapi 'sauoiaoBJisqB jas uapand anb ouis 'a^uauíoa Bun ap 4ojj un
ap sa[Buosuas soiuauia[a aiuauiB[os uos ou sbii^b SB3 u9iaBjaad.ia4ui
bjjo A^q 'oja^ 'ajuauía^uBisuoa Bjiansaj B[nqBj B[ ajuaiua[qBpnpui
oaa^ -a[qisuas Bza[[aq b[ oppajajd aaqBq iod oSijsBa un o Biauana
-asuoa Bun ouioa sa 'upiauBdBsap BAna A *ttaaajBdBsap 'ajuaiaaoa B[
ap pBpipunjoad B[ ua opipunq asopuaiqsq A ojisoj oxdojd ns SBnS^
sb[ aaqos JB^dBD osinb anb ajquioq [a ouioa 53,, '(osiaaB^) BnSB
[a ua ojjsoj oidoad [ap saua^Biui sb[ sbjj ajjoa anb [ap ua^Biui B[
ouijo[3 ua aoajBdy -a[qi8i[aiui Bza^jaq B[ aod Bpinjiisns jaA 'oaijsijjB
uapjo [a ua 4apand as ou [Bna B[ b a[qisuas Bzaqaq B[ ap oaijsijaB
opijuas [a 'o[[a uoa buuijuo^ '4tsyoj xnap bu^a au uo sibuibC anb aa
^ :aaip 'jojsb^ [ap BSBa b[ U3 #Au8iy Bj[Bxa anb so[ uapio aisa ap

�de color. Es un dato sensible en que actúa una representación inte
lectual general de índole geométrica. La geometría se eleva por en
cima de esas nociones simples. El color como dato inteligible pasa
a confundirse con la forma. La forma está unida a realidades im
portantísimas. La forma en el espacio abstracto, la forma pura en
el cielo. De aquí la importancia que tiene en la plástica. Al decir
Plotino que el color es simple, expresa algo distinto a lo que dice
el físico moderno. Este no lo precisa incorporado a una forma artís
tica sino integrando el núcleo de los elementos. El color para los
griegos está unido a forma. Aristóteles por eso, le otorga cualidad
formal a los colores. Para Plotino su dominio no es sólo óntico, sino
fenomenológico. Plotino hace entrar lo sensible en lo inteligible y
dice: la luz es Logos e idea (en tanto Logos es revelador, apofántico, como dijo Aristóteles). Cuando se comprueba esto de que sólo
el alma purificada percibe la belleza, se arraiga aquella imagen del
ojo en la luz: Sólo ve la luz del sol, el ojo que se transforma en
luz de sol. El ejemplo es feliz y hermoso, pero tanto lo es en la
interpretación de Plotino como en un contemporáneo: el ojo deja
de ser lo que es para convertirse en órgano receptor de una energía
universal y esa conmoción equivale a una combustión.
Ciertos conocimientos de la estética filosófica nos enseñan que
puede ésta ser estudiada y considerada desde tres puntos de vista.
Observamos en la estética tres grandes direcciones, formas, tipos, que
se han repetido en las distintas épocas.
La de Plotino forma parte de un grupo de estéticas que integran
un sistema. Platón, Aristóteles, Plotino, San Agustín, Santo Tomás.
En los tiempos modernos, Schelling y Hegel. Integrar un sistema
significa formar parte de los fundamentos del mismo, ser su pro
blema principal del cual no puede prescindirse en el conjunto. En
Plotino, esto pasa así: la belleza es la evidencia de la divinidad plotiniana en las cosas. Es un grado más que en Platón y en Aristóteles,
por más que utiliza elementos de ambos, los supera en la integra
ción de la belleza en el ser. Platón otorgó demasiada importancia
a la representación que tenía lugar en el mundo de las apariencias.
Las creaciones de los artistas eran copias, recuerdos de las ideas
puras. Los medios usados por los artistas eran los medios constituti
vos del mundo aparente. Por eso, por medio del arte no se conoce
rían las ideas, sino por medio de la dialéctica. Esta situación quita
a la belleza artística un carácter de permanencia y eternidad. Por
ello, Platón desconfía de los artistas y poetas, y no los considera
dignos y úliles, ni inteligentes, en su República, pues dado los me
dios que utilizan, predomina en ellos el mundo de las apariencias.
En Aristóteles, lo Bello llega a integrar la realidad. El principio
formal que con el principio material explica toda realidad, se con
funde en sus manifestaciones con lo Bello, en la obra del artista.
El artista concibe y encuentra una materia para realizarla. Hay
una superioridad en esta concepción de lo Bello: lo Bello es lo
real, y en su realización hay un principio material real y en su

- 32 -

�- 88 •[tUu^pu9Dse.il eoiiDisa e[ uod apiauioa o^¿ 'rcppv ap buiioj
euu sa ooiiaisa opeisa ng -Bjqo us ap aaBJisqe apaud ay as 'ya ua
pioaaede oyyaq og 'pjBBloaqjaig yenSj 'saaosaans sns aod epe[uuiao|
eDiiaisa eun euiaisis ns ap BAiaaQ 'BJitiuid 'odiiuod oy 'bsij b[ ^buoui
-aui 'uosSaag ap oiusiui og 'Bzayyaq B[ ap seapi eaqo ns ap uaBJixa as
oiad oyyaq oy ajqos uojaiqiaasa ou anb 'ueaig ap auiEj\[ 'ziiuqiag
•seuiaisis soy ap ueAijap as anb seaiiaisa sey uyisg 'uuBuiijepy 'jai^fap
-yajj 'aaoag 'nB^n^) 'jaauadg 'aanequadoqag 'oai^ 'lue^y 'saiaeasaQ ua
opoi ajqos 'souaapoiu sojosoyij ua aA as oisg "Buiaisis yap soaiupioai
-inbjB soiuauíaya soy ueiayduioa 'seuiaisis sosa b yeuij auboi un eyt
Bzayyaq B^ 'UB^^aiui oy o^¿ •Biuaists un ueiayduioo SBDiiaisa sb.ijq
•pBpiDtydiiynuí By ua aiuas
•aad Bisa ouj^ ya anb ejeyae 'ouyioyg ap ua^euii e^aaiai By ugy
•jByos otyoaq BÁeq as anb ofo
ya yos ya jeydiuaiuoD ap zedeo sa oyos reoijiand as euqe ya osaoojd
aisa ua ísoiuatunuoui Á sauotonitisui sey ua Á aiJB ya ua [bjuibu oyyaq
oy ap upiDByduiaiuoo By aod Bziyeaj as uoiDBDijiand esa ouyioyg u^
•sisjbibd ap aaqtuou ya uod sayaipistay ua i oyyaq oy ap aoo^ ya ué 'bui
-yeo 'p^piuaaas 'auisoajos ap aaquiou ya uoa uoieyg ua OAttisa uoiobd
•ijiand Bis^ "sayaioisiay oziq oy ouiod 'bdtisiijb uoioeaao ey b aopeoij
-land opyiuas un aXnqiaiy 'oaapBpaaA bisiijb ye eqBu^ise ya anb 'ouia
-xp yBniyaidsa ofo ns uoa 'ouiyiui oaiuaa ns ua Bjiuas anb oy youiJBiu
ya ua osnd anb ouis 'ouetunq oy eydraaiuoo ou 'sna^ b aeiuasaadaj
eaed SBiptjj 'seipi^ ap oaidiuiyQ sna2 y^p ey sa uaSeun eaio e-j
•saoBny SBzayyaq s^y ap eosnq ua 'oía ya ua
ope3oqe osidjb^[ b atqaauoa BiuaAuoa ay 'yeniDayaiui ezayyaq By aod
aiuauíBsoaapod optBJiB 'ouyioyg b oaad 'uaSeuir ns ap uoionaasaad
Bsa ua Baaa bisiijb yg -ouiAip isbd opyiuas un osidjb^ op Buoyaaod
•oad Á BDi^oyoayai isbd 'Buiaaixa uoyoysod Bun sg *ojj ya ua ua^^iuy
ns BDsnq anb osidjb^ b aoajBd as ayqysuas Bzayyaq By BDsnq anb ya
:jsb SBpypuaadiuoD uos 'ouyioyg osn aa^q anb ap sauaSeuti sop s^g
•OAiiBiyuíi oidb yB JB^ny Bp anb ayqtsuas osaaoad ya JBfayc ap 91BJI
[BUD Oy UOD UOlDUaAUI 'BISBIUBJ 'upiDBUí^BUII ^UOIDIUIUI B[ ap [9 S9
anb osaooad un Bzayyaq By ua JBJiua oqaaq eq ouyiog oaag 'osaaAiun
yap [bioi Bzayyaq By uoa Bánfuoa as bisiijb yap Bjqo Brj qBioi Bzayyaq
By ap uoiOBisajiuBiu sa aiJB yap oyyaq oy :BDiuoiByd BiauayjBdB By
ajqos Bisa BiuBAay as 'Bzayyag By ap pBpyyBaj By aaouooaj sayaioisyjy
uog *BDiiaisa By Á Boyia By ap aoByua 'soidb soy ap ezayyaq By uod
Bzayyaq By BZByua uoiByg uog "oug yap SBAiiniiisuoo sapepiyeaj sey
aaiua Bzayyag By b JBaoyoo ua sayaipisijy uoa apiouioa ouyioyg
•pBpxyBaj Bun ap
yBniyjidsa uoiaisodsBJi Bun sa aiJB ap Bjqo Bg "uoioBajo BaapBpja/i
Bun ua auaiAUoo as 'Biuaisis yB aSij anb baiibuijoj Bzaanj By jod 'anb
uoiOBZiyBapi a uoiaBiajdaaiui sg "ayqisuas uoidbiiuii ayduiis By ap biuji
-sip sg *BzayBjniBU By ap opunra ya ua Bziyeaj as anb Á 'ouyioyg ap
SBapi SBy ap ucudbiiuii By oniuaoB anb BDiyaioistJB sisauíuu By 'upio
-Biyuíi By ap oidiauíad ya sa iBayiaisa By ap oiuituop ya ua ajduiais
Bjed opBpanb Bq anb oidioutad un uojBsn 'opunSas ya anb oaaui
-yjd ya sbui 'uoiByg Á sayaipisuy *aiJB ap Bjqo By aSans uoioBnoapB

�VIII
Los sistemas en gue predomina la unicidad como en el de Píotino y que se fundamentan en la intuición como conocimiento, obli
gan a la razón a tres grandes humillaciones: la de renunciar a sí
misma arrojándose en brazos de la intuición para, lo cual la persona
debe recurrir a ciertos procedimientos muy personales, subjetivos,
esfuerzos ascendentes y renunciadores al mismo tiempo que se pa
recen un poco al esfuerzo de los nadadores que hacen inmersiones
y salen a flote. Hay una liberación de algo que entorpece que es
todo el andamiaje cognoscitivo sensorial y discursivo. Luego, una
cierta sensación de esfuerzo angustioso y no totalmente logrado. La
otra humillación es la necesidad de concentrar toda la inmensa as
piración del sistema y recurrir a los esquemas. Así se asiste a la
constatación de aquellos inmensos esquemas. Son dóciles a la esquematización y sirven a la elucidación de lo fundamental del sistema.
Otra humillación es que el pensamiento no sabe a quién se dirige
cuando trata de entender a Plotino, si a su obra, a su sistema, a
su doctrina, a sus antecedentes griegos, orientales y mediterráneos,
y las consecuencias: Plolino unido a San Agustín y a las corrientes
intuicionistas medievales se inserta en la mística española y germa
na, con sus implicaciones con los árabes y judíos.
Por eso, en los grandes estudiosos de Plotino, se nota que, junto
a sentencias de presocráticos y aristotélicos se cita a místicos españo
les y a San Juan de la Cruz. La tarea de la inteligencia para enten
der a Plotino es penosa y exige simpatizar con este movimiento.
Esta obra de Plotino participa de la naturaleza de las obras de arte.
El no trató de hacer obra de arte. Escribió para que en su obra se
viese un texto inteligible del universo. Entonces, aparece otra difi
cultad: hacer coincidir su obra con la realidad física, ajustaría a los
hechos de la naturaleza.
La exposición de Plotino tiene que regularse con la concepción
del universo. Lo que dice está destinado a explicar lo que él cree
que es el universo. El ver la naturaleza en Plotino, tiene un primer
reconocimiento en la realidad sensible. La naturaleza viene a través
del gran sentido teológico y artístico: la vista y luego el oído. Pero
esta constatación no es la que reclama y preocupa a Plotino. Es
indudable que conoce ya Plotino la inversión del conocimiento que
realizó Sócrates, Platón y otros. Siguiendo a Platón y a los estoicos,
se concentra en una forma dominante que es para él más accesible
que para los otros: ella es la actividad, la acción, el movimiento en
forma espiritualizada. Este movimiento ha hecho que todos los di
namismos antiguos aparezcan ahora como fuerzas que nutren la con
cepción de Plotino. Pero está el dinamismo panteísta oriental que
trasmitió esas formas de actividad espiritual muy poderosas enlaza
das con religiosidad, ritos, actos. Es el enlace del verbo y la acción.
Ahí es llevado Plotino a una concepción unicista. Para ello usa el
término antiguo de UNO, materialista en los pitagóricos, espiritua- 34 -

�- 98 -jaidsap sojuauíÜBJj sojsa ap uoisajduu Bjaurijd bq '^ajidaj as opoj X
'oidiauud ^a sa opoj^,, :uaitdaj as anb sojuauí^BJj 'ouijo^g U9 Xbq -os
-jaAiun ¡a ua upiaBiijis EJjsanu ap a Bijouiaui Bjjsanu ap Eiauauadxg
•oJ^[B b soiuBUJOjaj X oJ[B ap BjyanA ap souiB^sg 'oujojaj X Bpj
•ouisuu js b
opiun Bpanb opoj [g -4tsa o[ ou opoj X oidiauijd [a sa opo^,, *ojaB
ouisiui [a ua Bp^zqBaj 'B[JBSuad anb Xeij 'BAijmjui ucusjauíui ns 'ouij
"lc[ aP ojuaiuiBsuad [a ojag 'OAisjnasip ojuaiuiBsuad [ap pnjijaB [Bjnj
-bu Bsa uoa opjanaB ap 'sisajijuB ouioa 'ouisi[Bnp ouioa sop b ap [a ua
uaaajBdB anb 'ouiio^j ua souiaA anb souiuua^ uos 4#aja 'upiaBatjund B[
'uoiaBaijiun B[ 'umsjadsip B[ 'oainbjsd o[ 'EDiiaa[Bip 'uoioBjaua^

XI
•Bsoa X bui[b 'pBpi[Baa X oiuaiuiBsuaj ap
ouisi[Bnp [a ua aa^a ouisiuoui [ap BiJBsaaau Baijaa[Bip Bun s^ •ofBqB
sbui auaiA anb o[ b ojjo jod X ou^ [b ajar jai as opB[ un aod anb
Biaua^i[ajux B[ sa 'a[qi^t[a^ui oiuaiiuiaouoa ua buíjojsubj^ as ouq [a
opuBn^) 'SBSoa X sajas :uoiaBaaa B[ ajsa ap ofBqaQ 'opunj^f [a X Buqy
[a o^aiq 'Biaua^i[ajuj b[ 'Bjauíud B3 'siSBjsodijj sb[ :sBdBja oioa^q
-Bis^ 'SBáaia^ SBuujaop uoa uoiaBqiauoa ap pBpisaaau Jod oziq O[ anb
ouis auuojiun pBpiAi^aB buii b uoisaaojd Bjsa pjqq ou ouijo^
•opunuí [ap sBsoa sb[
ua sauoiaBaja ua B^aaauoa as SBd^ja SB^uijsip aod ouq [ap ojtsubjj ajsa
oja^ •—pBp[Baj '[bui 'upiaBSau— BuaiBui B[ sa joxjajuí sbui Biauaj
-srxa ns ap opBj^ [a X sBdBja sb[ SBpoj BJBd ouq [g "soiuajixa so[ b
ji anb XBq 'sBaijBuianbsa sauoiaBaijxjduiis b Jijjnoaj anb Xbjj 'Biaaj
•aaduii Bjas 'ouijo[fj b ajuajj BAijaadsjad BJjsanu ajduiaig "Iub^j 'sa^
'sajBjaog 'SBaiiBui^iua sauorainjuí sBjsa jod JBiná soujBÍap ap
ua upzBJ B[ uoa opBisBuiap oqaaq soxuajj 'ouisiuBijsija [a jod
sopBaijijnd 'ouisiuBáBd ap sopBuiuiBiuoa '[a b ajuajj sojBqjyq a^uaui
-[BiauBjsns souiog *so[^is ajuiaA ba8[[ anb jas ojjsanu BJBd opoj ajqos
'a[qisuajduioaut sa ouiio[f[ 'ojuaia jod BjuaAou ns ug -japuajdiuoa
aaja sbui anb O[ souiuuaj so^sa ap buioj Jo^nB ^pBQ uioiaBaijiun 'ou
-jojaj 'Bapaa[Bip 'uoisaj^aj 'upiajosqBaj 'uoiaBpBjíuap 'uoiaBjauaíá 'oj
-uaiuiBpjoqsap 'uoiaBUBiua sa ouq [g 'sxsa^axa usaoAOjd souiuija^
so[ 'ouno[g ap sajo^isodxa so[ ap sojqi[ so[ X sBpBaug sbj ug
•ouiojaj [ap Baqaja uoiaou B[ X uoia
•Baijijnd X uoiaBpBj^ap íuoiaBaijiun X uoisjadsip ap B[ íjs b oujojaj
ap B[ X ouisiui is ap Bpi ap B[ íBaijaa[Bip X uoiaBjaua^ ap B[ iuois
-ajaj X uoisaaojd ap B[ íupiaBaijiun X ojuaiuiBpjoqsap ap B[ X ^uoxa
-josqsaj ap B[ X uoiaBUBiua ap uoiaou B[ :oiusiuoui [ap ojjuap SEjsq
-Bnp sauoiao^[ 'ojng ouq [ap sajeqixnB sauoioou sbjjo 'o!an[ uauai^
•o^uaiuiBpjoqsap X upiaBUBiua cpBpiAiiaB ouiuuai [o JBp apand anb
bdisij BiJoasa Bsa ap ouq [B uBjai^i[B anb souiuuai sop uoa Bsajdxa as
anb pBpiAi^aB aiuaui[Bdiauud auaii ouq [g 'soiq b 'ouq [B Bp as anb
upianqijjB joXbui b[ sa anb upiaaajjad B[ iu 'sBjaJauoa sauoianqijjB
aua^ ou a[qBjaui jas jog ^[qBjaui [a 'SQQ\[ ^p [a o 'uoiB[g ua b^si[

�ta desconfianza a nuestra mentalidad analítica tan refinada de Só
crates a Descartes y a Kant. Parécenos estar frente a libros hindúes
o a divagaciones teosóficas, sutiles embriagueces verbales sobre las
que la razón razonante ha pronunciado su juicio. Pero, hay una cla
ridad auténticamente griega que lo diferencia de aquellos pensamien
tos. A veces se dirige a alguien rememorando los diálogos platónicos
sin su minuciosidad agotadora. En este sentido, es más artista que
sus antepasados. Hay que suponer que conoció esos inconvenientes
y limitó el diálogo peripatético a sus líneas esenciales por un proce
dimiento de origen y naturaleza estético. El sol y el ojo lleno de sol,
]Narciso, Zeus olímpico y aquella que llama la atención sobre el ele
mento constitutivo de algo sobre lo cual el artista ha volcado su
intuición: "Imagínate dos moles de piedra. Una en bruto, la otra,
una estatua... Esta parecerá hermosa pero no por ser piedra sino
por la forma hermosa que estaba en la mente del artista donde con
tinúa pura, porque no se realiza totalmente fuera de una materia".
La mente posee una idea más excelente que todo lo que sale al exte
rior. Vislumbra la imagen de Dios en si mismo y se dirige a la
piedra y como quien conoce lo que es la divinidad, la canta, la narra,
y la desarrolla en la piedra, en un material que la naturaleza ha
puesto a su disposición y que como él proviene y depende del Uno.
Esta operación es la que realiza la transformación total en la materia.
Esta deja de ser piedra para ser cuerpo de Zeus. Se ha desprendido
de una naturaleza para incorporarse otra, de valor definitivo, absoluto.
El problema del artista es el de la expresión. Plotino no se re
fiere a este momento. Croce dice que la verdadera grandeza del
artista consiste en expresar lo intuido. "No se hacen poemas con ideas,
dice Mallarmé a Degas, sino con palabras", refiriéndose justamente
a este problema de la expresión. Ver "La hermosura inteligible",
en la Enéada V, libro VIII. Lo sensible, emocional, aparece debilitado,
absorbido por el resplandor de lo inteligible. Frente a esto, lo sen
sible presenta un aspecto inferior, comparable a la materialidad que,
dispersa en la naturaleza, el artista elige para realizar su obra. Serían
vestiduras, subproductos de la inteligencia que se desempeña como
un material ajeno a la inteligencia. Este proceso es muy cauteloso,
exige mucho cuidado para su tratamiento. Desembocará en la mís
tica, en los dioses griegos que se han de transformar en los dioses del
cristianismo. Pero esto ocurre en un momento de la existencia total
en que viven los artistas que crean, y este momento está en el mundo
histórico. Para ello, debemos volver al esquema: Uno, Inteligencia,
Mundo. En ciertas manifestaciones el Uno se hace más poderoso, y
en aquellas de sus infinitas direcciones en que el espíritu se mani
fiesta más fuerte, se manifiesta lo Uno más claramente. Pero en todo,
el Uno está patente. Siempre en la materia actúa la fuerza del Uno
y se produce la operación cíclica del retorno, siempre. El alma retorna
siempre y triunfa sobre la fuerza de la materia que la induce a huir,
que huye siempre.
Esto lleva a una encrucijada. En esa degradación del Uno, por
- 36 -

�- ¿8 -uad uog 'sajqisiAui asjBuiuiouap uBipod anb sojafqo b oujoj ua 'sop
-Bjquinjsap oaod un ubjiS ouiioj^ ap soiuaiuiBuozBa soq *SBaqo SBa^o
sbj ap oisaj jap Baijsiui Baqo bj uBiauaaajip anb saaaiOBasa so[ sopo^
zbaia X ajuBjsuoo opoui ap uaaajBiaoj Á uaainu anb ouis soaijajsa
soiuaiunjuas soj ap pBpijiqsjsa bj ubuijijb 'sopi^uas so[ ap soabjj b 'anb
sauoixauoa sb[ ap sojJBjnauiAsap aod ubjb ajsa Bzajjaq B[ ap sajqis
-uas souSfrs soj ap uoipBjapisuoa bj b aAJis o^[ 'boiustijb szaqaq bui
-siui B[ bjjuoo BJidsuoa 'saaouadns sajajaBJBa ap o^xjsaAaj ap ubjb ns
ua 'oaij^isa o[ ap BzapuBj^ Á BiouBjJoduii B[ b ajqBJOABj aas opuaip
-uajajd 'oapsi^jB bjsia ap ojund ja apsap 'anb osaooad un ajdiuna
as ouijojj ug 'opipuajduioa jas BJBd aaambaj jBjuauí^punj Buiajsxs
ja anb sauoisuajduioo Á sojuaiuiiAoui 'sBOi^aajBip sBjjanb^ SBpo^ ap osn
ja aí^ixa X jBiauasa oujq jap BTJBtuijd pBpxj^aj bj ap uoioBjapisuoa bj
b ojoscqij jb bCojjb 'ajqisuas oj opoj BuojiuBqB as anb ua jBjniBuajqos
ouajja^ un ap axdoadB as jBnjaajajut Bzajjaq bj anb ap oqoaq jg
•ajjB ap SBjqo X BzajBjnisu bj ua
ajduina as aid^ opBAiiafqo nqjídsa 'B^aBJjsqB 'BuiAip bj b X 'BinjosqB
'[Biouasa bj b íBajn bj ap buibjj aj jBapi Bzajjaq bj b rsBjiBuoiauaui sbui
-joj sajj sbj ap SBDijsjjaioBJBa sbj uaanpojdaj as opuoj ja ua 'BjnjosqB
'BjaBjjsqB Bzajjaq bj aj&gt; ^jqBq as uatq is 'usuiajB oiusijBapj ja ug
•Bipaj^ pBpg bj
ua BuiAtp íoujiojg ua jBiouasa íupjBjg ua jBapi Bzajjaq asopurjuiBjj
'ajqisuas pBpijBaj bj ap sopsfajB sbui oj sojnqtJjB ubu¿isb as anb bj b
Bzajjaq Bun ap Biouasajd bj JBjuaiuBpunj BJBd uoiain^ui opBuiiuouap
oiuaiuiiaouoa aadns un ap oXod^ ja Bosnq as X upzBJ bj ap sajiuiij
soj BSBdajqos saoaA b anb ozaanjsa un bzijb3j as 'uoiDBjado buisiiu bj
jBzijijn Biua^uí as Bzajjaq bj ajqos SBUiJiaop sbj ua opuBno ojag
•soajibuiSbuii sosaaojd X saXaj jod sBpBuapjo
SBIU Z3A BJÍB3 X sa[BUOSU3S SOpiUajUOO ap SBpBUJBDSap SBUI Z3A BpBO
sauoiOBjuasajdaj 'saua^yiui 'sauoisajduii sbj aj) SBidoa sbj uod asopuBp
•anb ajqisuas oi^p ja JBjJoq ap ubibjj^ '^ui-iij sbui ojuaiuipouoa un b
uaanpuoa anb Biauaiauoa bj ap so^uauíaja soj BzuajaBJBa ouisiaiduia
ja opuBna oaoidiua opBUiBjj ojuaiuiiaouoa jap ojjuap ouistuí uiib bzij
-Baj as BaiBj Bisg -opBuiuua^ap uaiq uapao un b opaanaB ap ajdiuna
as ooijosojij X ooijfijuaia ojuaiuiioouoa ap buijoj bj ua X boiSoj bj b
BiSojoaisd bj ap bsbcj 'ouiuiSaj sa ojsa opoj^ -ajqisuas oj jBpBj^ap ua
aisisuoa anb uoiDBjado Bun BzijBaj as 'oiuaiuipouoa ap bjbjj as op
-UBna sbui X 'jBn^aaja^ui osaaojd opo^ ug *ajuBjsuoa biujoj ua Biuajsis
ja ua aoajBdB anb Biuajqojd un BjSajui jBmaajajuj Bzajjag Bg

X
'ajqBAijafqo OAijafqns osaaojd oiuoa ouijojg ua souiBaiuoaua anb
X 'j^^^pj ^p opBAijafqo n^uídsa ja Bjas anb OAijafqo osaaojj 'upia
-BJiuaauoa ap osaaojd ja aod opin^as aas b ba ucusaadsip ap osaaoad ja
anbaod 'BaoqB uoisaaAui Bun Xbjj 'ouiixbui ojuaiuitaaiuooB ja BOOAoad
aaquioq jap uoiaiJBdB Bg 'BUBiunq BjnjBiao bj sa anb jBiuauíspunj
o^uaiuaja ja osaaAiun ja ua aaaa^dB 'aBiAaaqB oiaBsoaau sa anb sauozBi

�sables, pueden ser descubiertos por los procesos del conocimiento in
tuitivo. Puede provocar deslumbramientos, éxtasis. Pero las virtudes
primordiales que Plotino señaló por medio del conocimiento visual
se desvanecen y se entra a un ahogamiento de la manifestación de la
belleza en un movimiento de procesión, reabsorción, emanación, sin
tener apoyaturas sólidas en la imaginación y en el mismo razona
miento.
Habría entonces la necesidad de estabilizar esta movilidad invi
sible que generan las cosas bellas. Afirmar su relación con el alma,
pensamiento y mundo y para suplir los sostenes sensoriales se recu
rre a algo que ya hizo Platón y que aquí también se usa. Se recurre
a la extensión de lo bello más allá de la naturaleza y el arte. Se
habla de una relación sin la cual lo bello tiene una existencia imper
fecta o mutilada, sin la cual lo bello es sólo virtualidad. Esa realidad
es el Bien, la Bondad, la facultad de orden ético, aunque los dos
aparezcan con los caracteres que la ética le confía. Es un bien de
carácter aristotélico y contribuye a una felicidad, a un goce superior,
al ser concebido.
El alma, entonces, no es arrebatada por la belleza sino por el
bien que esa belleza proporciona. En ese prden aparece la noción de
verdad y justicia, y vemos que el término de belleza vuelve a dis
persarse en otras realidades trascendentales, pero siempre inagotables
para la razón humana. Para los discípulos de Plotino existía ya, como
método de descanso en la búsqueda de estas manifestaciones, los an
tecedentes de Platón, Aristóteles y los estoicos. Al neoplatonismo con
fluyen las doctrinas griegas en lo que especularon más hondamente:
en la razón, logos, universo y realidad. Pero el problema de lo bello
¿dónde queda luego de esta asimilación? En el neoplatonismo quedó
en una síntesis de doctrinas griegas, orientales y cristianas, y en la
gran perfección espiritual que sus discípulos alcanzaron. A través de
San Agustín se perdió esta noción de belleza, y no hemos podido
recuperar el estado espiritual de los neoplatónicos: "Estamos muy
lejos de los dioses y todavía no estamos suficientemente maduros
para Dios", dice Heidegger. Pero los cristianos hallaron en el rito
los elementos estéticos, y en la mística alemana y española con los
elementos imaginativos, sensibles y emotivos del cristianismo, adorna
ron y volvieron a hacer reverdecer este jardín en el cual han creado
obras como las de San Juan de la Cruz. Resurreción del agotado jar
dín neoplatónico al cual dieron color y vida.
No se sabe bien cuál es el sentido de la belleza intelectual de
Plotino. Se entra a través de los procesos cognoscitivos del sistema,
pero, a través de esas marchas, el dominio de lo estético resulta em
pobrecido y se corre el peligro de haberse entregado a una especula
ción que no trae respuesta definitiva, mientras que fuera de esa
actitud siguen las cosas bellas repitiendo el viejo lenguaje. Así toda
doctrina de la belleza que quiere prescindir de lo sensible puede
correr el riesgo de hundirse en la abstracción y no da satisfacciones
al espíritu. Sólo la rinde cuando esa belleza intelectual, por un proceso
- 38'-

�- 68 ~

ns UB9i[dx9 X U999qBU9 'sopEiiugjc scqoquns ouiod 89|Eti9
uoo out^o^^ X sojiui so[ uo9 oziq uqjcj^ ^nb ouisuu
O[ BJ9 9nLaod [BUlSlJO S9 OU OJU9IUlip99O.ld [9 OJ9^ '8Ba&lt;[O SB| O 9fBll^
-U9^ |9p Oip9UI Jod UBS9jdx9 9llb SO[OquiJS SO^ 9p 9[BA 9S

�</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </file>
  </fileContainer>
  <collection collectionId="7">
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="304">
                <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="305">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="306">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="307">
                <text>1947-1989</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="308">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="309">
                <text>Español</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="310">
                <text>Publicación periódica</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="903">
                <text>Lic. Pablo Darriulat</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </collection>
  <elementSetContainer>
    <elementSet elementSetId="1">
      <name>Dublin Core</name>
      <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
      <elementContainer>
        <element elementId="50">
          <name>Title</name>
          <description>A name given to the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="6402">
              <text>La intución estética de Plotino</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="39">
          <name>Creator</name>
          <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="6403">
              <text>ORIBE, Emilio </text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="48">
          <name>Source</name>
          <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="6404">
              <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias /Universidad de la República. Montevideo : FHC, UR , Julio 1962, Nº 20 : p. 5-39</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="45">
          <name>Publisher</name>
          <description>An entity responsible for making the resource available</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="6405">
              <text>Facultad de Humanidades y Ciencias </text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="40">
          <name>Date</name>
          <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="6406">
              <text>1962</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="47">
          <name>Rights</name>
          <description>Information about rights held in and over the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="6407">
              <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="44">
          <name>Language</name>
          <description>A language of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="6408">
              <text>Español</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="51">
          <name>Type</name>
          <description>The nature or genre of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="6409">
              <text>Publicación Periódica</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
      </elementContainer>
    </elementSet>
  </elementSetContainer>
</item>
