<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<item xmlns="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5" itemId="343" public="1" featured="0" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd" uri="http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/items/show/343?output=omeka-xml" accessDate="2026-05-14T11:01:37+00:00">
  <fileContainer>
    <file fileId="576">
      <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/a5c14242124564a17ba3bf6ec3e58679.PDF</src>
      <authentication>713f9e448619a8c731f2b09821694257</authentication>
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="5">
          <name>PDF Text</name>
          <description/>
          <elementContainer>
            <element elementId="52">
              <name>Text</name>
              <description/>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="3771">
                  <text>- U "9S6T
JOS9JOJJ ^9 JOd Opi^lJip 'BDIJ9U3^ 9p OUOJBJOqBq ¡3 U9 0pBIU99J9

aan u
aaa ^ qqu
:iSB BJJ98 OUdUIOUdJ 9JS9 ap OaijauaS OUISIUB09UI [g
•zpui ap Buojnap ap jopa bjbcJ
aopiqíi^ui ajuBuiuiop p uoa apaans ouioa 'soanoso sofo bjbc! Jopiq
-iqui 9iuBuiuiop un ap Biauasaid B[ opuB^daaB ouauípuaj a^sa Baqdxa
aojiiB ^g 'gojnaso sofo B aiuajj 'ajuBuiuiop [a sa oaB[a jopo p anb ua
g 'jajsXg pBpiJB|n^ajJi Bun ouioa aaajBd^ anb BpBj[nsuoa BijBi^oqq
-iq B[ ua osea uní)[B uoa souiBJjuoaua sou 4BUBippuaui Biauaaaq ap
odii p ajdiuais opuainéis 'oAisaaaa p oaBp Á a^UBUiiuop p sa so^naso
so/o anb a^^ns soipnjsa so^ ap pBpipjoj B[ ap uaxq ig -ouauíouaj
pj opuBJ^uoaua ou '*^ 'j^ *g A soauin^uBs sodru^ 'sofo ap jopa aj)ua
aB^uq a^sixa is uojBipnisa s uasjBg A aSnBjj B3jbuibui(j ug
•BpBaipui BqujB
uoisiuisbj^ ap buijoj b^ opuam^is ua^iuisBj) as a^uauíBJBp sbui anb
S9J9J9BJB3 so[ ap oun sa sofo ap jopa ap Biauajaq B[ &lt;p uipo^) bjb^
•opd A sofo 'pid b^ ap sojuauíSid soj
ajiua uppBpj BunSp jBJ^uoaua ap opuBjBJj BqBJjsny ap sauaSuoqB
001 ^p sui pp jopa p sajajaBJBa sojjo aj}ua Bipnjs^ ^ ^^qqV
•soiJBjipajaq
S9JO^9BJ sosa ap sisipus p uBaqduioa oxas p A sap^pa sa^uajajip sbi
un^as sofo so[ ap jopa pp oiqui^a p ^saua^ soijba ap uoiaa^ B[ jod
opBuiuija^ap sa siji pp jopa p anb uauaiisos sojjo A ^ suajag
'ojnaso a^uBuiui
-op p a^uaaj OAisaaaj ouioa BniaB ojBp jopa p pna p ua 'ojjouio]
-ap jsd ajduus un ouioa UBjJodxuoa as jojobj asa ap sapssuodsaj
sauaS so^ sajoinB sounSp unSag *BpBipnjsa aiuauíapBjapisuoa opis
Bq ajquioq p ua sofo ap jopa pp Biauajaq b^ ap BzapjnjBU Bg

NOIJDfiaO^IMI

ua sofo ap jopo ap oo¡4aua6 ouusiuooa|/\j

* VU3SON 3Q 3I133V1 VMVSÍ1S

�En ambos padres la presencia del inhibidor I impediría la ma
nifestación de B, ojos oscuros. Si bien en la descendencia podrían
aparecer individuos semejantes a los padres, por azar en uno de cada
cuatro, estaría el recesivo i en doble dosis, permitiendo la mani
festación de B.
El mismo autor cita finalmente que han llegado a su conoci
miento dos nuevos casos semejantes, que según él reforzarían la
hipótesis. Nosotros también tenemos referencia de algunas familias
similares, las cuales no han podido ser aún bien estudiadas. Se trata
de familias en las cuales siendo ambos padres de ojos claros tienen
hijos de ojos oscuros.
En base a estos hechos surgió nuestro interés de confirmar si el
mecanismo genético para color del iris en nuestra población era el
mismo que para otras poblaciones ampliamente estudiadas.
Para nuestro trabajo siguiendo a Riddel 6 y 7 consideramos
ojos claros aquellos que presentan una coloración azul, gris o verde,
y ojos oscuros todos los otros con tintes en el tostado y marrón.

MATERIAL, MÉTODOS Y EXPERIMENTACIÓN
Analizamos la frecuencia del gen para color de ojos en la po
blación de Montevideo. Con este fin elegimos al azar 11 escuelas
de la capital con una población total de 4.270 alumnos.
En cada uno de ellos observamos el color de los ojos clasificán
dolos según Riddell.
Corresponde señalar que las escuelas fueron de diferentes barrios
y todas del Estado de los 4.270 niños observados, encontramos que
presentaban ojos oscuros 3.665 y ojos claros 605, lo que da un por
centaje para nuestra población de:
Ojos oscuros

85,83%

Ojos claros

14,17%

Aplicando la fórmula de Hardy y Weinberg a la población
vemos que los valores génicos son:
q = 0.38
p = 0.62
Los matrimonios posibles con descendencia de ojos claros pue
den ser:
A)Claros

X claros

= aa

X aa. En este caso todos los

hijos debieran tener ojos claros.
B)Claros

X oscuros

2pq

= aa

X Aa luego:

X1q

p2 + 2pq21 + q
- 78 -

�•

:opennsaj:
-18 ja opuaraaiqo 4sx aP ^jsnfB ap Bqamd bj ajueipara sop^na
-jbo so[ uoa sopBAjasqo sajojBA soj souiBfajoa uoiaenu^uoa y
*I8'69 soanaso sofo ap Á 69ic; ap ¿as Buaqap soj
-bjo sofo uoa sofiq ap oaaumu p By X BV
'f^^^Z sojnaso sofo ap Á 9'6 3P ^^S Bjjaqap soj^p sofo uoa
sofiq ap ojauínu p bb X BV ^oiuouiijibui u^ "uoiaB^qod ap sojBp
so[ b as^q ua asjBjadsa b soatjoaj sajopA so[ oatq

% 88'86

% 99*9

% 8S"0¿ % W6Z
—
ojudsq

OJB^3

sauopj odoj^

L

—

01

n

S

0¿

oanasQ

oino

^8

6
8

o.inoso

ojnaso

OJBp

X
X
X

OJnasQ

OJB[^

OJB^

SBI[TOIB^:
aP éN*

sopBA.lasqO

p ub;uss
-ajd sofiq so[ ap pjo^ p 'soi^p sofo ap ssuosjad aj^ua soiuouii.tjbui
ap sosbo so[ u^ *safB^uaaJod ua sajopA sosa opuBsajdxa ssi^opau
-aS ff ap oipnjsa p ua sopiuajqo saaojBA so[ oSatq souiBzipuy
'% 8S*¿ :3P sa 8O^BP sofo ap sofrq ap afBiuaa^od
p sojnaso sofo uBjuasaad saap^d soquiB anb ua sotuouiijibui u^
'% fS'LZ :9P sa sojBp sofo uoa sofiq ap afBiuaajod p
sofo auaij sa^niíuoa so^ ap ojos oun anb ua soiuouiu^bui ua uoxa
-Bjqod BJjsanu BJBd sopBjjuooua soaiua^ saaojBA soj opuBaxjdy

1/1

:sa bb ap
Biauanaajj bj anb ua By X BV — OJn:jso X oanasQ

�X2. En los casos de matrimonos Oscuro X claro = Aa X

0

C

0- C

(0 - C)2

(O - C)2

c
10

9.36

0.64

0.4096

24

24.64

0.64

0.4096

* 0,04376

0.016623
0.060383

P = 0.90 a 0.80
X2. En los casos de matrimonios Oscuro X oscuro = A a X Aa.

O

C

O-C

(O-C)2

(O-C)2

c
5

5.69

0.69

0.4761

0.083673

70

69.31

0.69

0.4761

0.6869
0.7706

P = 0.50 a 0.30
Estos datos muestran pues un gran ajuste entre la hipótesis y los
resultados del estudio de nuestras genealogías.
Si bien el número de familias estudiadas no es muy elevado,
estimamos que puede concluirse que el mecanismo de la trasmisión
del carácter en estudio es igual al conocido a través de numerosos
trabajos efectuados en el hemisferio norte.
En principio descartamos toda otra forma de trasmisión here
ditaria por lo que las anomalías constatadas encontradas en la lite
ratura y aquellas no estudiadas aún en genealogías de que tenemos
referencia, deberán tener una explicación de otro orden, como po
dría ser la propuesta por Eyster.

- 80 -

�- 18 -uuy 8 f j^ 'iPPptH(¿
'Z^-U61 'L^zStZ :II saiua^ng iiuy 8 í j^ 'IPPPÍH(9
"^8I-¿I :()8l s^iuaSng uuy -uasaBq-g^Miajj -jj puB 'j^ 'aSnBj^(^
I uP3IIa 'd 'U!PO(^
:9Z *PS "PB:)V "^O '0OJd "O 'H 'j
S6I ^^-ó^S :()II -doj^juy -s^qj -f -ujy -Xapy ^ -^ pus "^ y ^iqqy (1

vuvvoonaia

PJOM ^^^H^8íUI9ll4l 9P SJtl91BIJSaAUT S9p JBtl
n99 99AB ^U9pi9UIO9 SnU9^qO SJB^JtlS9J 89^
•S9TÍoO[B9U9^ 899 8UBp
9ATIOJ1 UO^nb S9|^99 B lU9lSn(*Bt8 UOIJB|ndod B^ Jnod S99[n9JB9
S9^ 18 9^U9UI9[BUIJ 9niUM9)9p UQ *9[dnO9 9nb^q9 jnod SJIB[9
89p 99AB 8[IJ 9p 899UBS8IBU 9p 9JtpqBqOJ[d B^ ^UBipnj9 U9 S9|[IUIBJ ff
8Il[d U9 9sk[BUB UQ '9J919BJB9 99 9p 9nblU9^ 99U9nb9JJ
UO 19 'paESBq nB 89STjd 'O9piA9}UOJ\[ 9p 69JO99 XI aP
S9p UOT1BJO^O9 9p UOiqjodojd B^ 9ipiH9 UO flBAB-H 99 8UBQ

•9J9jstui9jj qjJto^[ gq^ jo suoiiB^ndod gqx ui q
oj jBjiuiis si uoijBjndod jno m sanooo ^Bqj uisiuBqogui ^aBjxp^agq jo
gdAj 9q^ iBqj pguinssB oq oj si %i os 99U9J9jjip )UB9ijiu^is Xub Moqs
^OU S9Op S9inSlJ p9^Bjn9JB9 pUB p9AJ98qO 9q^ JO UOSUBduiO
*MBJ
pUB XpjBJJ 9qj JO 8UB9UI Xq pOipniS OJB S99JipGd JUOJ •89U9 JO JIBd 9[SuiS B JO 199JJ9 9qi SlTIUIUnSB J9^9BJBq9 JBqj JOJ
(p9uiuu9^9p X9uonb9Jj u^S 9qi puB p^ipms si ^o^piAgjuoj^ jo sjooqgs
U9A9[9 uojj U9jp[iqo QLZf jo soXo 9q^ jo jnojog

•9^JOU OU9JSUU9q ^9p 89JOpB^lJ89AUl jod J9J9BJB9 9J89
8OpBJ)UO9U9 8Of UO9 89JU9pi9UTO9 UOS 8OpiU9^qO 8OpBl[nS9J SOq
•SBjSojB9U9^ SB^S9 U9 8OpBAJ9SqO 8OJ B UBJSnÍB 98
UOl9B|qod BJ BJBd SOpB[n9[B9 S9JOJBA BOJ 18 9^U9UI[BUIJ OpUBUTUIJ9J9p
'SOIUOUITJ^BUI 9p Odl^ BpB9 U9 SOJB[9 8ofo 9p SOÍiq 9p 8O^U91UIT9BU
9p pBpqiqBqOjd B| OpUBipUJSO SBqiUIBJ fr^r SBUI9pB UBZT^BUB 9
•J9^9BJB9 989 BJBd B9TU9^ B19U9U99JJ BJ BUTUIJ919p
98 X JBZB JB SBpBlUOJ O9pTA9^UOJ^[ 9p 8BJ9n989 JT ^P so^ía OLZ'f ^P
SOfo 9p JOJO9 9p UOl9JOdojd BJ BipUJS9 OS OÍBqBJ^ 9}U9S9jd J9 Ug

�El poema LXVI de Cahjlo
(LA TRENZA DE BERENICE)
Traducción y comentarios
por
OLAF BL1XEN

Los críticos acostumbran a distinguir dos partes en la producción
poética de Catulo: una, constituida por las piezas de menor extensión,
los epigramas, de metros diversos, que él mismo, con modestia literaria,
llamara nugce; la otra, integrada por los poemas doctos, mucho más
extensos, en los cuales la influencia de la poesía alejandrina se mani
fiesta de modo preponderante. Tales producciones ocupan una posición
central en la ya clásica ordenación del Liber, y están señaladas con los
números LXI a LXVIII. Debe exceptuarse de este grupo, no obstan
te, la elegía a Ortalo, que por su espíritu pertenece al conjunto de
poemas menores, y, hasta cierto punto, la extraña composición en
dísticos elegiacos que lleva el número LXV11. Esta, por su estructura
dialogada, se aleja de las nugce, pero también difiere de los poemas
eruditos por la espontaneidad de su inspiración.
Entre ambos grupos de poemas, el que ha merecido el más cálido
elogio de la posteridad, y el que le ha otorgado el lugar prominente
que ocupa en la poesía de la antigüedad, es el constituido por los
poemas breves. Aquí el poeta descubre al máximo la rica gama de
su sentimiento lírico, y, con frecuencia, la crudeza de sus pasiones y
la violencia de sus arrebatos. En estas composiciones menores la po
tencia sentimental de Catulo aflora en toda su variedad, libre del
peso de la erudición, del prurito de la preocupación estructural y
del respeto un tanto tiránico que impone la tradición helenística, con
la mirada vuelta hacia un pasado extinto e irresucitable. En las nugce
desborda la pasión amorosa, fluctuante siempre en esta alma tornadiza
entre la alegría y el desasosiego —es la época en que todavía resplan
decen los candidos soles (VIII) y en que aún pueden señalarse con
piedrecillas blancas los días felices (CV1I). Otras veces afluye el en
trañable afecto que la sensibilidad un tanto enfermiza del poeta depo
sitaba en sus amigos, y que se evidencia en ingenuas demostraciones
(IX, XIII, XXXV, L), en bromas espirituales (XIV), o en reconven
ciones sentidas (XXX, XXXVIII, LXXVII). Pero también esa alma
se agita con el odio, con el desprecio y las ansias de venganza. Enton
ces vuelve sus dardos contra el amigo traidor que pretende arrebatarle
el amor de Lesbia (XXI, XL) o hacia los más afortunados riva-

- 82 -

�tp ojuatuuioa a auonnpoxjuí '

ODi!3oyoyij OU9JTJD ya uod opjanoe ap ayqisod pBpiyapry jo Avia sy uod
'.TBpBjseaj b opBjiuuy Kjqq ^s oynjB^ anb cujsoraap 'sosuajxa aiuBjssq
'oSau^ Binaod yap soiuauiBjj ap uoiDBjadnoaj By opaBna 'oySis a^uas
-ajd [ap JijJBd b ouis pBpjaA ayqyijaAoxiuoDui ouiod piaaiBdB ou ojsgy
•ojbuij[b;^ ap JojonpBjj un aiuauíByypuas sa oyniBj^ saomauag viuo^
B[ ua 'sajuanj sBjurjsip Boipjsa uoiaBaja B[os Bun ua opuaipunpj saa
-aA b 'souijpuBÍa[B so[apoui ua ojídsui as B^aod ojjsanu anb asaiaap ap
-and sauoiaisodmoa sbj^o ap SBj^uaixu anb ojsand 'jB[nuis BiABpoj sa
o[n}B^ ap Bjaop Bisaod B[ ua BiSap Bjsa Bdnao anb upiaisod sq[
•aomauaq ap vzuauj^ B[ apuodsajjoa 'boij
-sjuapq uoiDB^ídsut ap 'sojxpnja SBuiaod ap ojunfuoa ajsa y 'Buja^a
jBJnjafuoa ajuauiBiTDi[ souiapod ou pBpqiqsjsa BXna 'oduiaij ojjsanu
ap soapa)sa sapapi so[ ap Bfrq '[BnjaB Biauajajajd Bjjsanu ua X^q
oAijB[aj ap anb o[ jaaouoasap Biaas o[p anbjod 'ojuaui oj[B ns JBau
souiBj^qBS ou anb 4oJBqraa uis 'oijata s^ 'soaxitjta so[ ap uoiaBunqsa B[
ua X oqna oaiyqnd [ap ojsnS [a ua oueyd opunSas un b BpBapj op
-Bpanb Bq 'jB[ndod biu[b [a ua ubiaia ou bX anb sauoiatpBJj ap SBiauaa
-sTuiuia.i ua X 9BUBpuo8a[ sauaSBuii ua B8aiydsap as oaiSoyo^iui-oaiaoisay
o^uaiuiiaouoa p X 4uoiaBJoqB[a ap opBj ouuxbiu p bzubd[b uoiaisod
-inoa B[ ap B^njanjisa B[ pna B[ ua 'Bjipnja Bisaod ns 4oiqtuBa u^
•MBisaod Bns Byyap oaija^Bd oijbjj a Bjado Bns syyap xiund nid ui
bjoíj^b aqa ojutjst a auoiSuj bj) o;iyyjuoa yi :oiui;si,yyap B)aod [i a BjnsiA
bjta Bns Byyap iiujbo p^y • • • botji[ otDiad a BAijisuas aiuauíBAisnyasa
iscnb pjip 'ajuatupizuassa BJtnjBu íbib[bui BjiyiqB^ají Bijdoad Bypp
ojBuayaAAB a azza^auaj tp oic^assB 4o^uauiijjBqqBt[[B a auoizBj[Bsa4[[B
ayiaBj toAissaaaa 'ojBuaajs 'oauBjiqns a —(^) oyp^ny addasni^ aaip—
aeénu ayyau oyn^B^,, 'ajuBundai saaaA b BjsBq X opnja ouisiyBaj ua o
ouisyjiy a^udJBdsuBJ) ua Bjanj 4a^jB ua ajuauíayqBtJBAui UBqBjnrasuB.ij
as 'Bayia^sa uoioeaja B[ b uBipuaasBJj o^uBno ua 'sBiauaAtA SBpBJiuoa
•ua s^Xna oaad 'scpcf^a^ua ua jByyejsa b o bji ap asjaaamaaisa b ojucid
'oaiuiijopia '[BuoisBd X opBjysxa ajuaiuBjaduiaj ouisiui un ap osjaAaj X
osiaAUB ouis ubj3 ou 'soaiiaiyiuB BiauaiJBdB ua oyos 'sojaadsB soquiy
'BjaqupB ajuBiuü ns o soyjB^sajap so^iinaua sns bjjuod buijb ayqimai
sbui ns uaXniyjsuoa anb Bsouozuod BA^aaAui B[ X zaos Bijnfui B[ uod
ayqijiidiuoDui sa ou 'saaeSoq sns b opB^Bdas Jtod UBUiojaj anb sbiujb ap
so^auBdiuoa sns ap apídsap as o o^ey ya ua aoafaAua anb oaiujiiq ^a(
-Bq p B[draajuoD opuuna BipouByaui ap Biup ns apBAur o ttSB[si sb[ ap
Bpad,, B[ u^apoj anb sbiU&gt;b sepidraq sb[ ajuB aAanuiuoD O[ anb B[ 4bi
-aod pp pBpqiqisuas BpBDiyap B[ oaa^ "SBianfui S3doj)B ap oiafqo 'jBsa^
oidojd [B UBUopiad ou oipo X oíaaadsap 'ojuaiuiiiuasaj ap sauoisajdxa
S91BX (AX3 'AI3X 4JH3X 'IIA1 'ill) sosoaapod soy ojub BzuBAijd ns
ap sopiyBADjd 'uoioacxa B[ X oqaaqoa p aju^ipaui seunjaoj sajuaSai
ubsbiub anb sooiyqnd sajquioq soaipnduit soy bj^uod o (IAXXX 'IIXX
\AIX) s^yq^ioajdsap Bznf anb sajo^uasa soy o (XTXT 'XIXXX
'HAXXX 'IAX) sBiauaaapjd sns ua opB^uBydns u^q oy anb say

�de la época, y hasta dístico por dístico, el original del bardo de Ciíene. Con absoluta razón entonces han hecho notar algunos críticos
eme es improcedente reprochar a Catulo los defectos básicos de un tex
to que no le pertenecía —los pecados originales del poema— como
lo son la frialdad del sentimiento, no disimulada por las invocaciones
convencionales que jalonan la composición, la artificiosidad de la tra
ma, el rebuscamiento de las narraciones míticas que la adornan. Y
tampoco le son atribuíbles los intrínsecos méritos de la elegía: la gra
cia amable que rodea la leyenda, la belleza de las descripciones, la
factura sabia que ordena la narración malgrado la desunión aparente
que disfraza de espontánea fluidez lo que responde a rígido plan de
creación estética. En verdad, en este poema corresponde juzgar a Ca
tulo únicamente como traductor, aunque la época en que vivía, y la
circunstancia de ser él mismo un creador eminente, permiten consi
derar con indulgencia ciertos apartamientos intencionales del texto
griego, que motivos artísticos o el imperio de la forma lo llevaron a
adoptar.
Veamos, pues, a qué concepción estética responde la Trenza de
Derenice y cuál es la sustancia histórica y legendaria que anima la obra.
Frente a la literatura de la época clásica, que se enraizaba directa
mente en el pueblo, auténtico portador de cultura, la literatura del
período helenístico se aleja progresivamente de las masas. Con la con
quista macedónica se extingue la independencia de las ciudades y se
esfuma el ideal de la polis. "En adelante —escribe Croiset (2)—, no
siendo ya la ciudad sino la sombra de sí misma, la literatura se torna
a un tiempo más individual y más cosmopolita, y también más sabia.
Ya no sale de las mismas entrañas de la ciudad: es una literatura de
escuela, de cenáculo, de biblioteca, de gabinete". El resultado es la
muerte de los grandes géneros de raigambre popular, en especial de
la epopeya heroica y del drama. Y como las letras brillan con par
ticular esplendor en ciudades extranjeras al mundo helénico, pero do
minadas política y socialmente por una élite minoritaria griega, que
detenta el poder por derecho de conquista, los escritores se dirigen
ante todo a esa corte, todavía apegada a la gran tradición de los si
glos anteriores, de la cual se presenta como directa continuadora. Por
otra parte, es esta corte la dispensadora de favores y regalías. Al lado
de las creaciones de una semejante literatura —mundana, brillante,
espiritual— se desarrolla con vigor y con afortunadas consecuencias
una literatura, erudita también, pero destinada al comentario y exégesis de los monumentos literarios de la época clásica y antigua, y del
mismo modo progresa la investigación científica. Es cierto que se es
criben todavía epopeyas artificiales y dramas de gabinete, sobre asun
tos en que el interés público ya está ausente, y que no pueden parecer
sino lánguidos remedos de modelos más perfectos, brotados en un cli
ma que había favorecido su espontáneo surgimiento. Pero por cierto

(2) Alfred Croiset et Maurice Croiset: Histoire de la Littérature Grecque. T. V,
pág. 3. París, 1928.
- 84 -

�- S8 p uqptpa 'IIAXX BuiBiSid^ (5)
U9pipa 'IIIAXX ^tUBjSid^ (^.)
^61 M "P? 3 '..s^jpoi saqag sa^M 'u9qE3 ai;iu3
op u^panpBJ? ej un8as 0413 •sEiqo sns uEqEaijua anb sojeaii soj e ajoui aso
uoa BjaiqEZ ooeuiiie3 anb iq^ 3Q -sosoipiAua op eiuej UEqszoS anb 'sBpon
ap Bjsi b¡ ap sajuBtiqEq soAiquiud so[ UE^a (^3M^Y3Jj)
sauínblajL so^ (g)

3p oasnp^ pp oiuouojjsc p Baiuanaua bj euiíhua pp uoianps Bq *oiav?[
-ud p Biainbui as :a)uaaiBsoua)siin aaajBd^sap 'oSjBquia ms 'Bpuajjo
B^ •Bp^jjtp^r aouisjy ap ojdtua^ pp jBjp p ua BpB^tsodap sa BpBi
-joa Bzuaj^ b^ X Bsauíoad ns Biipj B[ saauotua a[dum;3 #o}ixa a^uBuosai
opiuai Bjjquq ppijo Baiuoja v^ unáas anb eaipq BUBduiBO Bun ap sand
•sap 'oáuuaua ns ap aopaauaA asaj^ai bojbuoui p anb uis oduiaij o^
-^b^ BSBd o^^ 'JBqiuiBj oiabj^b un JB^uaA BJBd 'eiJig ap oanapg BJiuoa
opipuaaduia uq anb jcjqiui uoiaipadxa B^ ap OAps opjn;ijsaj sa vq
Xa.i [a is Bja^aqsa ns ap ^zuajj sun sap^pruiAip sB^ b ojoA-xa omoa
a^auíojd 'saja^aaA^ jjj oauio[oi(j uoa BpBsodsap ajuauíajuapa^ *ojdiS'q
ap aama^ag Bupj B^ "oiiiu X Bijoisiq ap buib^^buib Bun sa pjjuaa bui
-ai oXna 'sBpBjapoui sauotsuauíip ap Buiaod un sa aaiwa^a^ ap nzuau^
vi 'Baoda B[ ap SBiauajajaad sb[ uoa X SBapi SBjsa uoa opaanaB aQ
*(S) t4¡^BaV ^P 8&lt;&gt;z-I9^jSa SO[ X 8BI[IIA S?q
ap ojnjj 'sajijns sauoiau^a 'aAjBg?, rBuiBJt^tda un Bjjaia anb v\ uoa uop
-BuiBpxa b^ ua BisaijfUBui as Bai^aod buuoj b[ aod uoiaBdnaoaid ns \
'(f) tt^uSndaj aut oaqqnd sa anb o[ opoj íunuioa ajuanj v\ ua oqaq ou
ísopoj b aaajjo as anb aiuBuiB v\ Bzijojjoq aui tajqmnpaqanuí B^ ap
sosnd so[ iibj)sbjjb as apuop aod ounuea p oaainb ou íoaipia Buiaod
p oipQ,, :[Bnjaapjui pnjijaB Bjsa aaqos Bjaod p a^sisui ButiBp^ bi3o[
-oiuy v\ aod sopBAaasuoa SBuiBaSida sounSp ug "^sousb so^ ap ojidaaj
-sa p ou *BaaBÍfra b[ ap opnB ojuua p aaB[d sauainb b so^anbB BaBd
oiubo sand 'oazapaqQ *Bas anb Bqaaaisa aod Bina ni an^is :o^l *oqo
-ub ouuuBa p aaqos m 'soaio so^ ap s^anq v\ aaqos oXni p s^aznpuoa
ou anb X soaaBa so[ UBiuanaaaj ou anb bta b^ sbSis anb uaiquiBi ouap
-ao ai ^ 'BUBiAq 'Bsnj^[ b^ oaad 'osuap Xnra opuiaaaaajo anb X^q 'oira
o^iiub 'Biaod qo 'osuaiaui |g :opig opdy auiofjp *Baaa ap B^qqBi b^
sB[^poa son aaqos asnd zaA Baauíiad aod opu^n^ • • #jui B ou 'ouanai pa
aaauaiaad sna^ b raiucqumiaa Buiaod un^uiu sojm soj aaiua sianbsnq
ou X 'Bsaad BiuadaB B[ ap ou 'aiaB pp cpipaui B[ uoa eaipod Btauaia
uu pBznf •••SBuaaap sb^ba aod UBiuana as soub siui oaad 'ouiu ap
ouioa 'sBaqBpd seunSp auaii ojpa un tsosaaA ap saacqiui soqonuí ua
saoaaq so^ b o • • *saXaa so[ b aBiuBa BaBd onuiiuoa X oSaB^ Buiaod un
b uij opBp aq o^[,, ruoiOBaaa v\ aas aqap anb apuaiiua omoa X 'soaii
-aod soiuaiuiipaaoad X sauoiauaiui sns opis UBq sapna Bsuapp bsouiej
Bisa ua Ba^pap oaBmtp^ 'saaoiaaisod saaoinB ap sbiio aod sopBiuama[d
-moa aiuarapiaaBd X 'laXdB^ snqauXqaXxQ so^ aod sopBAaasuoa *(g) sau
-ínbjaj^ so^ v vjsondsa^ v\ ap souiaasod anb soiuauíSBaj soj ua opBa^
opis Bq sou aoiuaudfj ap nzuaj^ v\ ap aoinB pp oaiiaod oiaBapi [g
•oipog oiuopdy uoa oaiiisos 'uoiaip^ai sa un^as 'anb Baimapd
B[ ap X 'sauotaBisajTUBra s^p^aaipa sns ap B^nsaa omoa 'orastuoaaBui?
aiuBfamas ua uaaanaui sauamb aaiua oaBunp^ b aeiuoa somaqap ou

�Alejandría, Conón, quien descubre en el cielo una nueva constelación,
y afirma que ella no es otra que la trenza real, que la diosa ha trans
formado en cuerpo celeste. La explicación, malgrado peregrina, resulta
satisfactoria, y el palacio recobra su tranquilidad.
Para un poeta erudito y delicado como Calimaco, la sustancia era
propicia para ser trabajada artísticamente. A un argumento que le
permitía exhibir su versación mitológica —especialmente en cosas y
hechos divinos poco difundidos o de dispersión regional— se agregaba
una situación poética apta para las descripciones tiernas —las lágrimas
de la esposa abandonada, el dolor del lecho desierto, la melancolía de
la trenza y sus hermanas que separadas lloran su destino— y que no
excluía ciertas caídas al erotismo. El asunto, además, encerraba en sí
una de esas antítesis tan caras a los alejandrinos, oponiendo la gran
deza del universo a la pequenez de un despojo humano. Sobre todas
las consideraciones, era una ocasión ideal para una hiperbólica ala
banza a la reina, que en definitiva será preferida por la trenza a los
mismos dioses. Y Calimaco, hábil cortesano, pone estos sentimientos
de devoción y apego a la persona real en las palabras de la trenza, en
lugar de descender directamente a la adulonería pedestre. La com
posición, pues, es, como parecen haber sido las elegías de Calimaco,
Una pieza de circunstancias, escrita en ocasión de un suceso palaciego,
y directamente dedicada a sus soberanos.
A pesar de ser creación poética propia de una época decadente,
no deja de ser una verdadera obra de arte, y es por cierto de lamentar
que el texto de Calimaco no haya llegado íntegro hasta nosotros. Es
verdad que están ausentes del poema los sentimientos profundos, los
ideales elevados, las inquietudes y angustias trascendentes. Absurdo
sería hablar de un pathos calimaqueo. Razón tiene Croiset (6) al afir
mar que "aucun sentiment profond ne domine Callimaque; il fait une
oeuvre d'habileté savante, une mosaique patiente et ingénieuse". Pero
en cambio hay allí verdadera originalidad situacional —la trenza cuen
ta en primera persona sus vicisitudes— y un singular movimiento de
acción que transforma el poema en una especie de monólogo teatral.
En cuanto a la forma, imposible sería negar su sabia arquitectura, que
la crítica ha puesto de relieve, si bien con diferencias de detalle en
cuanto a las particularidades de estructuración. Para Bunse (7) la
composición presenta dos grandes movimientos yuxtapuestos: el pri
mero, la referencia a las lágrimas de Berenice; el segundo, la des
cripción del lugar que ocupa la trenza en el cielo. La primera parte,
que comprendería los versos 1-38 contiene el descubrimiento de la
trenza por Conón (1-14) seguido de un paréntesis (vs. 15-18) al que
sucede el núcleo central del movimiento primero: las lágrimas de la
reina (vs. 19-24). Y aquél se cierra, tras un nuevo paréntesis, (vs. 2528), con el voto a la diosa (vs. 29-38). Un análogo esquema modela
la segunda parte del poema. Tras las meditaciones sobre el poder del

(6)Op. cit., t. V., pág. 218.
(7)Heinrich A. W. Bunse: O carmen LXVI de Catulo, 1950, sin indicación de
lugar, pág. 27-29.
- 86 -

�aod
X BpBsiAaa 'saaj^^g 89H9g sag ap upiatpa bj souiBzijijn ooeia
"JlB3 3P lx9l I9 BJBd *(06I 'BuopoaBg 'sBjsaog 'ojn^B^) jxj^g UBnf
ap BjouBdsa bj A (''jio #do) aXspg *^ ap bj '('*}ia #do) asung oiusiui
jap uoisjaA bj '(s^&gt;6T 'OUBIÍ^Í 'IlnlB3 ÍP BíS9d Bi) ^iuBJtj^ *^ ap B[
'OUBÍÍIA[ '^iuiaB^ sisuauoaa^ igniB^) opouiisBti) aaojBA[Bg ap
uoiaanpBjj Bgaq b^ oubiu b souiiaüj uaiquiBj^ 'O[njB3 ap stía
-pija sauoiaipa sbjjo aod sopBzq^n ou oaBuiqB^ ap sojuauíáejj Bjuaua
ua opBtuoi Bq anb 4BpB^ia bX 'asung 'j^ *jj ap bijbjSououi a^uapaxa
b^ sa saja^ui piaadsa ag "iq^rg Bisrjdtrg sauuBoj b aqap as uoiodt.ia
-subji BXna '0S6I *'uog 'sisuaiuouog ^mtjsuj uinjE^uaiag Biinapsay
B[ ap sisuaiuouog xapo^ pp uoiaipa B[ b^sia b^ b opiuaj souiaq uaiq
-uib^ '(^S6I touíJX 'Hn^B3 TP OJÍIH II) sp^u-i^qn^) ap u^uBqaua^
•^ ap BpB)uaiuoa ts\ A (S^6I 'umuBiABJBg ninjouijE^ ranjojdijag snd
-J03) b^iubzzb^ -g ap '(6f'6I 4'P^ *a ls9JU9l S9II9a 89l) aXsjBg •) ap
scDpua sauoiaipa sb^ uoiaanpBJ) B^sa Bacd sa^uasaad opiua) souiajj
•saoiuauag niuo^y B^ anb soj)O uos ou pBpqiqeq
-o.id Bpoi uoa 'anb ciíi\ BJBd sopianpBjj 'BpBijBg pp sosj^a sojjaia,, ap
ojauBduioa ns b oziq ajsa anb oiAua pp ouis opjB^ ua ofap anb
ofnjjui pp ops ou B^nsaj SBJiaj ap sajqiuoq ap oiunfuoa ajsa
ap sopiaajaad sBjaod boj ap oun Bja oaBiuj[B^ 3^) 'a^qBjapisuoa Baa
oa^iJa ouioa pBpoojnB BXna 'uaui^ vuijvj B[ 'uojB^ oi^ap^ ap oujo) ua
uui[Bdnaí&gt;B as 'opiju^ Biaauajaad opioBuaa oXna b 't4soAanu SBjaod^, sojsg
•5od3¿^3^ o íaou wiaod aBiu^g ua oip as anb so[ b 'uoiaipBjj b^ ap saj
-uBziuapq sajopBAouaj 'souiibj sajopsaja sauaAof ap odnj ja ua a^uaiu
-.iBjnai^JBd Ji)uas oqaaq Biq^q as ouijpuBfajB Bjaod ojjna X
jap Biauanjjui Bg 'oaBiuijB^ ap jopsaiiups ajuaiAjaj un Bja
' (f6'6L *SA) BSIP BJ B X 89J9IJ SBSodsa sbj b
opiSpip zaA Bjsa 'ojoa oAanu un Biuaod ja BJjaia X (2Lm69 *8A) opBSBd
ja aod sauoiaBjuaiuBj SBaijoaunjáui uapaans anb bj b ' (89-^9 *sa) ojaia
ja ua uoiaBjaisuoa BAanu bj Bdnao anb aBnj jap uoiadiaasap bj aXnj^
-suoa oj a^aBd BpunSas Bjsa ap oajanu jg • (^9-JS *sa) —soj^sb soj aaj
•ua Bzuaaj bj ap uoiaBaojoa bj— oiusijaisB^Ba ja anSis (0S"6 #8A) oaaaiq

�CARMEN LXVI
(Coma Berenices)
Omnia qui magni dispexit lumina mundi,
qui stellarum ortus comperit atque obitus,
flammeus ut rapidi solis nitor obscuretur,
ut cedant certis sidera temporibus,
ut Triviam furtim sub Latmia saxa relegans5
dulcís amor guro devocet aerio,
idem me ille Conon caelesti in limine vidit
e Bereniceo vértice caesariem
fulgentem clare, quam multis illa dearum
levia protendens brachia pollicita est,10
qua rex tempestate novo auctus hymenaeo
vastatum finis iverat Assyrios,
dulcía nocturnae portans vestigia rixae,
quam de virgineis gesserat exuviis.

5. Trivia es la deidad de las encrucijadas, pero se halla identificada con Diana,
la diosa lunar, y tal identificación ya la encontramos en otro pasaje de Catulo,
el Himno a Diana, (34, 15). Según la leyenda recogida por Teócrito (Idilio XX)
Selene, a la que entre los romanos corresponde Diana, enamorada del boyero
Endimión, periódicamente llegaba hasta su morada en el monte Latmos, en
Caria. Tal cosa ocurría en la fase de la luna nueva, cuando el astro desaparecía.
7. Conon, astrónomo de la corte del rey de Egipto, Ptolomeo III Evergetes.
9. Sobre la lección de este pasaje acota Lenchantin de Gubernatis: "Haupt ha
corretto multis dearum V con cunctis... deorum per evitare la contraddizione
con v. 33 cunctis... divis e con Callimaco (fr. 34) ^^áfflV -^eot^.
Ma forse qui si tratta degli dei a cui si rivolge facendo una invocazione speciale,
mentre del v. 33 si ha l'invocazione genérica... Checché sia di ció, si pensi
anche che né cunctus né multus rendono con precisione xá^, sicché non
riesce singolare il loro scambio per tradurre xáaiv. H confronto con Callimaco
accerta deorum per dearum". A pesar de esta última observación, preferimos
la lección dearum por su congruencia con el resto del poema.
11. novo auctus hymenaeo: Este pasaje ha sido interpretado variadamente: para
algunos auctus indica "aumentado, acrecentado (en poder)" y se refiere al
hecho de haber extendido el rey Ptolomeo los límites de su reino hasta el
de Cirene, por el matrimonio con Berenice. Conforme con esta interpretación
traduce Errante (op. cit., vol. I): "al lempo in cui, con le nozze recenti esteso

�- 68 'OUI9I 3JS3
ap bibjj as anb bX '..sotjjs saquiij,, ouiod npnp uis 3sje]3jdj3]ui aqap sotx^ssy
•••simf upisaadxa bj b oju^na ug -EpBjiqjosap ajoqaadjq Eun ouioa
ppoui ojio ap anb *9g osjaA pp tuvtsy uiv^vo upisaadxa bj Baijdxa
B[ ap jBpijo upisjaA Bjsa osed opoj ug •&lt;&lt;BUBijpEg B^sEq oijoimaj aju^^sai p
opoj X BUEisns X BiuoijqBg 'BiuiEjodosapv bj 'sajExjn^ 011 p psaABJjB* 'sauoi9a.i
sBjsa ap SBajBuom soj sopoj b Epuaipaqo b^ e opianpai opuaiqBq X 'bi^bjx
ap X 'ojuodsapH pp 'Biuof ap 'biiijiubj ap 'Bpqi^ ap 'sajBjjn^ p apuanbB
ap upi^aj B[ Bpoj ap opBaiouasua (Xai ja) asopuaiqBq,, :aajp (uijuBqauaqj
jod opEjp) sqnpv ap uppdiíDsut ej ap opBjaSBxa Xnuí a^uauíBjnSas 'ojxaj
1^ -sajBjjn^ jap jjjjb s^iu sBdoai sns 9Aajj X oupaA outaj ja 93ejb uajnb 'sapS
-jaA^ jap BAijBDjpuiA upiaipadxa bj ap aiuaisdE oaijoui ja ^nj ajs^ -Xaj ojunj
-ip jap Bsodsa Bjauíud 'a^ippE^ BuaÍB ^nj ou anb bj b BSaxaBjEd Ejnfuoa Bun
ap opBjjnsaj ouioa 'ofiq ns uoa EpBuisasB apjBj s^ui X oanajas o^sBÍiq ns jod
ajs^ ap a^anuí bj b ouo.ij j^p BpBsjndxa ^nj 'eijjs ap oDopuy Xaa jap Bsodsa
'aaiuaaag EpEuiBjj u.7iquiBi 'jjj oauíojou ap BUBUiaaq Bun 'sbjsiuojd soj un3a
• ((,aiio[3 bj jtBsstiBqaj nBaAiiou jnoj uauíXq un juop,, pXbje^ -q ^3)
•^pEj^íuSij} o aSnB joXeui b opEAaja,, ap upiadaDB bzijsed ns ua 'sand 'asjapuajua
aqap upiaanpBU Busanu ua EpEajduia opv)]vx^ zoa bt "upiuido EJauíijd bj
b UEAajj soaijpjsjq sa^uapaaaiUB so-j •oiuouiu^bui OAanu jap j^nsuas u9paBjsp
-bs bj b opijajai ouiod .tipn uBja.idiajui soj^o '.pzzou aAonu aj jad a^uajod
'BUIUIJB3 -J3A ¡jjniB3) opouijsEn^^ ajo^BAjE^ X ..ouSai ji

b^ ^p sofodsap soj b oujoj ua
oujnjoou ajBquioa jap SBuas saajnp opuBAajj
'ouisy oi.iojij.iai ja JBjsnAap b asoqajBui
'oauatuiq ajuaiaaa aod opBjjBxa 'Xai ja opusna
'SOpBDIjap SOZBJq SnS OpUBZJB 'SBSOip SBJ B
BJBpuaxjo Buanp ira anb Bzuajj ajuaianj 'bjbjd
'aaiua^ag ap bzu^jj BpBjJoa 'puqnasap ara
'ajsajaa jBjqran ja ua 'uouo¡3 'orasira janbs
'sajaja BjdJJBa ns ap BjJBdB bj jooib aajnp sand
'baijjiij '^Sajj biaij^ 'BiraiB-q Bjnj bj b oraoa
íuapuoasa as ssjjajjsa sbj SBjaBxa s^aoda ua A
SBuiBjj sBJBja sbj jos jap uaaajnaso as oraoa A
'sojisb soj uBjjnao as A uaaBu apuop aqss A
'saanj sbj s^poj ojuoa o^iuijui ojaia jap uain)
ap vzvau^ vj)

iaxi viaod

�Estne novis nuptis odio venus? Anne parentum15
frustrantur falsis gaudia lacrimulis,
ubertim thalami quas intra limina fundunt?
Non, ita me divi, vera gemunt, iuerint.
Id mea me multis docuit regina querellis
invisente novo proelia torva viro.20
At tu non orbum luxti deserta cubile,
sed fratris cari flebile discidium?
Quam penitus maestas exedit cura medullas!
ut tibi tune toto pectore sollicitae
sensibus ereptis mens excidit! At te ego certe25
cognoram a parva virgine magnanimam.
Anne bonum oblita es facinus, quo regium adepta es
coniugium, quod non fortior ausit alis?
Sed tum maesta virum mittens quae verba locuta es!
Iuppiter, ut tristi lumina saepe manu!30
Quis te mutavit tantus deus? An quod amantes
non longe a caro corpore abesse volunt?
Atque ibi me cunctis pro dulci coniuge divis
non sine taurino sanguine pollicita es,
sei reditum tetulisset. Is haut in tempore longo35
captam Asiam Aegypti finibus addiderat.
Quis ego pro factis caelesti reddita ccetu
prístina vota novo muñere dissolvo.
Invita, o regina, tuo de vértice cessi,
invita: adiuro teque tuumque caput40
digna ferat quod si quis inaniter adiurarit:
sed qui se ferro postulet esse parem?
Ule quoque eversus mons est, quem máximum in oris
progenies Thiae clara supervehitur,

22. fratris cari: la alusión al "hermano querido" puede haber ayudado a la erró
nea opinión de que Berenice era en realidad —además de esposa— hermana
de Ptolomeo Evergetes, lo que, por otra parte, no contradiría las costumbres
faraónicas. Pero se trataba verdaderamente de su prima hermana, hija del rey
Maga de Cirene, a su vez hermano de Ptolomeo II Filadelfo, padre del
Evergetes.
27. Se refiere aquí el poeta a un hecho de la adolescencia de la reina, quien a los
quince años, luego de morir su padre Maga, hizo dar muerte al príncipe De
metrio de Macedonia —amante de su madre, la reina viuda Apama— que
pretendía casarse con la -princesa. Eliminado este pretendiente pudo entonces
contraer matrimonio con su primo el Evergetes, conforme a las disposiciones
que había adoptado el difunto rey, su padre. Desde luego que la calificación
de este crimen áulico como "hazaña" resulta poco comprensible para la moral
moderna.
- 90 -

�- 16 -

dgi
¿f -dd '*jp -do 'asung *a) oqag B ou ojad 'Eiqx 3P ojaiu ^ sog ap ofiq 'SBaí
-og tb opBaqdB jas apand o^ajjda jei i 'ojaiu = ^otíjoatí un a^au as j^
uoa ojuBna aod 'S9iu^ox(f ouiuipi ojbj jap oaijoui p BDijdxa oanbEunjBa ojxaj
p :ojaap ug •ajuBuimopaad upiuido oaod aaEq EjsEq Bia ouioa 'jos p 'soip^
E ou k. 'ajiou ojuaiA p 'SEajpg |e 'sand 'aapuajua souiaqap ^viy *S9tu9^oj,4
vxvp jog -avii{ Jod Eiopua^nq^sns 'saaippa soy ap t% (ií) n/^ upiaaaj Einaso b^
oiuauíEAiquijap opEJBpE Bq oaEui;iE3 ap sojuauíSBJj soy ap oSzBUBq p jnby 'ff
'SEdo^ sns ap aÍESEd
ja JE3IJI3EJ BJEd soqjy ^juoui jap saABij b jbub3 un ap uqiaaiujsuoa bj 'Baip
^ui Buan3 BpunSas bj ap jbjijiui uppipadxa bj ajuBinp 'safaaf b aXnqiijB anb
U9JSJ3A bj u9jaBjoa b 3bj) B^aod ja ojjaiq jap japod ja aqBsaj joíaui anb bjb^ *g^

'CJHX 9P ^lu^ipnaos^p o^epaad p osjno ns na
so^ueno aajua 'ojp sera ajuoui p bjsbi| i
¿ojaaii| p uoo jBjndsip bijbso uamb oaa^?
•ouba ua aanf anb pnbB Buad Bjsnf Bjjns A
'BzaqBa nj aod X i\ jod ojnf o\ 'jBsad ira b
'ajuaaj n\ auopuBqB 4Bnpj qo 'jBsad iva y
Bsauíojd u\ ap Bxaqq Bpuajp iva A
a^sapa B[ aqiaaj aui osa jo^
•BiadiSa Bjjai^ b[ b piun BpBSznfos Bisy p
'odraai^ aAajq na 'pnbB j^ 'BqBUJoi osodsa nj is
sasoip soj b Bpnaxp otuoa saauojua aisijamojd ara
'sojo^ so[ ap ajSucs e^ bjjjoo anb odmaij p j^
Buosaad bj ap BianasnB bj uBjaodos ou
soj osbob q? ¿oiubj oiquiBa oj soip an^)?
¡BptSijjB *sofo soj BqBaas 'jajidnf qo
'oubui bj saaaA SB^uBn^! ¡soiqBj sni ap uojaijBS
sajsi.ii ubj SBjqnjüd anb! *osodsa nj JijJBd jb sbj^[
¿soso.iapod sbui anbune 'uo-iejuajuí ou sojjo anb X
snpoq snj sajsaj oziq anb osouojS ojan janbB
op^piAjo sBq osBay? *Buanbad SBja anb apsap
oqaad nj ap jojba ja oazouoa uaiq oX oaa^
•BqnrABJjxa as uozbj bj 'opijuas ja opipjad X
oSaisos BqBjjuoaua ou opBqjnj uozbjoo j^
¡SBUBJjua snj ubioj sopuoq ubj sajojop an^)!
¿opiaanb ouBuuaq nj ap BiauasnB janja bj ouis
ojjaisap oqaaj nj jod SBqsjojj ou zaA jbj q?
•Bsoipo BJjanS bj BJBd opiJBui ns JijJBd jb
Buiai itu ap ojubjj ja opBuasua Bq oj ara tsy
SBpiáuij pnpaaA na uos 'sssoip qo cSBfanb SBs^
¿ouibjbj jap jBjquin ja ua sbuiijSbj sbsjbj opuaijjaA
BuaajBd Bjj^ajB bj osbob ubj^ojbui o?
¿SBpBSBa uaraaj sbj b osoipo jouib ja 8^?

�cum Medi peperere novum mare, cumque iuventus45
per médium classi barbara navit Atbon.
Quid facient crines, cum ferro talia cedant?
Iuppiter, ut Chalybon omne genus pereat,
et qui principio sub térra quaerere venas
institit ac ferri stringere duritiem!50
Abiunctae paulo ante comae mea fata sórores
lugebant, cum se Memnonis Aethiopis
unigena impellens nutantibus aera pennis
obtulit Arsinoes Locridos ales equos,
isque per aetherias me tollens advolat uinbras55
et Veneris casto collocat in gremio.
Ipsa suum Zephyritis eo famulum legarat,
graia Canopitis íncola litoribus.
Hic dii vario ne solum in lumine caeli
ex Ariadneis áurea temporibus60
fixa corona foret, sed nos quoque fulgeremus
devotae flavi verticis exuviae,
uvidulam a fletu cedentem ad templa deum me
sidus in antiquis diva novum posuit:

48. Los Calibes constituían una pequeña nación famosa por poseer minas de
hierro o por trabajar ese metal. Su sede no está perfectamente determinada,
pero era próxima al Mar Negro. Herodoto los incluye en el reino de Creso
(I, 28). Catulo se aparta del texto de Calimaco, puesto que en la versión
griega tanto la condición de descubridores de minas como de laboradores dei
metal, es atribuida a los mismos Calibes, mientras que Catulo introduce un
pronombre indefinido qui, con lo que traspasa estas acciones a un agente in
determinado.
52-53. Memnonis Aethiopis unigena: Durante mucho tiempo fue motivo de con
troversia la identificación exacta de este personaje mítico. Tal discusión puede
considerarse resuelta por el hallazgo del fragmento de Calimaco correspondien
te a este pasaje. Se interpretaba algunas veces como "hijo único del Etíope
Memnón" y se suponía que se refería al avestruz, que, según una tradición
recogida por Ovidio en las Metamorfosis, había nacido de las cenizas de Mem
nón, rey legendario de Etiopía. Del mismo modo, como referente al avestruz
se interpretaba la expresión "caballo alado" (ales equos). Pero resulta ahova
claro que unigena es la traducción de "^^TÓ^, (pariente por la sangre, her
mano consanguíneo) y que las palabras •Síj^ui; Ófí)Vr¡&lt;^ (viento fresco) sólo
pueden aludir al Céfiro, hermano uterino de Memnón. De ahí el epíteto
unigena, puesto que ambos tuvieron por madre a Eos, siendo Titón padre de
Memnón y Astreo de los vientos. La alusión al caballo alado también es aquí
explicable sin dificultad, puesto que los vientos eran muy a menudo repre
sentados como pegasos (v. H. W. Bunse, op. cit., pp. 53-54).
54. Para la explicación del oscuro epíteto Locridos aplicado a Arsinoe (hay otras
lecciones que atribuyen el epíteto a equos y a t7C7CO&lt;; en el texto griego)
conviene reproducir la opinión de Lenchantin de Gubernatis: "Si riferisce a
- 92 -

�- 86 • • 'ojo] anbjunjstsuoj — sjuSi ut xnjunjxaa sopxjxu avwuxaS 'jv\oa anbxxinp
— sv.nw xa^ v]]t jvpa sanuaj^ 'opva jxsxxxxtut — uwuoxoj ajuoxf ap uiv^^wns
'jaxo^ vxvp axapts — tuuaxa^^ anbjn 'jtjnj xaqt-j uia^^o ja snxaj^^tuD — xjuaxanb
vijniu ja avjxasaQ'" :9¿¡"8 -'oiposida aisa ajuauiEpaq Bsaidxa sisojiouiE^aj^ sb¡
ua oipiAO sauopEpisuoj sb¡ a:uua 9ao¡oa anb ojo ap buojo3 ns 9pnb a¡ btq
ap bjsj E[ ua oasax Jod BpBuopuBqB BupEuy B pi^uoaua sosiuoiq opuBU^ •(^)
^.ajuajBd
-subji opp pp(&gt; o ^.oiuauiBuiJij ojnd pp sojisb so[ a^ua anb BiBd,, rsuas
u9pjnpEij B| cuvn. ipinbx] j%\] q^yjpauj ap upiaaai b^ oxquiBD ua opuainSjs "uij
-UBiiDua^ k aXBjE^ ap upiaDaj b^ oSis \i\avj aututnj ut umjos au otxoa up jtjj ^^
BSapB BqBjapisuoa a^ sepiSe^ so[ ap BipuiEj e^ b aiuapaua^ad
ovarn anb.iod aoufsiy ^ opB3i|dB sa djjdxS = vwxS OAtiafpB 13 *(1BpdiSa Baaq
-u,, jod Biunuoput Bun sa (siaidouB^ UEp sauoijaai sbjjo) :snqtxojt] stjicfouoj "ge
"IÍM PP ^ozBjq soi 3P oun B ojunf Eq^jsa pBpnia
BJS3 •odoiiB3 ap Baiaa k Bjjpusfaiv ^p aisa pe 'uoiJija^ ajuom p ua jouoq ns ua
opiáua o¡duiai un jod BpniJipz ap op^da p aqi^ai inbB k (snua^ b oihei iod
.)iua(BAinba' aouis.xv'-B'!POJJV 3P ajquiou p uoa EpBaijiap auanuí ns b ?nj
'sapS.i3A3 ¡ap aapEd 'oippB¡ij j\ oauío^oij kax pp Bsodsa k EUBuiiaq 'aouis^y L9
•sopujoj ouioa Bppnasip
ubj sa (gi *[g) aJBSEd opipnjB pp avipt] uppaa^ b¡ anb oSiBquia uts ojxap
S3 "..o^bi ons ¡ap apuo a¡ ..aip?!,, BUiEiqa o¡¡n^E3 ajuauiEo¡Buv 'O^buiiüe^
u¡ a¡Buuou ^ auoizipiua Bpsinbs tp oi3Sojs a¡Bj, 'uix\o^vjua^ xjvpp ttjozo
ixjljo-j :Cj"92"6 '"uay 'PB AJI3S &gt;JP :pao3 iEp oduiaj un BiBjiqE auoiSai Bia
aip '¡¡odBjua^ B¡¡ap aouisiy ^P BIPP oiduiaj un ui asaoj B^jauaA aouisjy

sonSijnB so[ b oa^iiu ojjsb un opucrans
'OUIAip O[dlU9J \9 Ua BSOip TS\ O9O[OD 3UI
ua BpBueq unB j^ "BzaqBa Biqnj Bun ap
sofodsap sopBJBsuoo 'sojiosou uaiquiBj ouis
'ap sauais sb^ ap BpBjBqaaaB Bip un
010 ap Buojoa B[ O[os ub^ BJB^tiq ou
opia ^p sojisb soj aj)ua anb BJBd
:BidouB[^ bisod Bj ap BJopBjom BSaiiS bj
Bidojd B[ oAjais ns b oiAua osa bjb^
*B3O[oa ara snua^ ap ozB^aj ojsbd |a ua
Baja^a B[ aod ofanA ns ua amopuBz^ Á
'Bpijao-q ap aouisjy ap oj^qBa op^jB \9
4uouuiaj\[ adoij^[ ^ap ouBuuaq \9 xm Bis^q o2a[^
'saiuBjqiA sb[b sns uoa ajiB \9 opuai)Bq opu^na
4oui^sap im UBqBJOf^ 'sa^uB oaod uaiq BjsBq
SBUBuuaq siiu 'snzuajj sb^ 'sBpBJBdas iiu ap j^
¡ojjaiq ojnp [a oapjoui Á 'BJjaij B[ ap ouas [a
jBJO[dxa ua tmijsqo as BJaraud zaA jod uamb A
'saqqB^ so^ ap adjpsa B[ Bas
¿uBj[iuinq as SBSoa sa^j ojiaiq ^a aiuB is 'an
so[ usjpod an^)? *soqiy \9 opuBsaABJjB
sapmuaAnf sb[ saABU sns ua uojba3|[
'jbiu oAanu un opusaaa 'sopaj^ so\ opuBna 'o

�Virginis et saevi contingens namque Leonis65
lumina, Callisto iuncta Lycaoniae,
vertor in occasum, tardum dux ante Booten,
qui vix sero alto mergitur Océano.
Sed quamquam nie nocte premunt vestigia diviim,
lux autem canaj Tethyi restituit,70
(pace tua fari hic liceat, Rhamnusia virgo,•
namque ego non ullo vera timore tegam,
nec si me infestis discerpent sidera dictis,
condita quin verei pectoris evoluam):
nos his tam laetor rebus, quam me afore semper,75
afore me a dominae vértice discrucior,
quicum ego, dum virgo quondam fuit, ómnibus expers
unguentis, una milia multa bibi.
Nunc vos, optato quom iunxit lumine taeda,
non prius unanimis corpora coniugibus80
tradite nudantes reiecta veste papillas,
quam iocunda mihi muñera libet onyx,
vester onyx, casto colitis quae iura cubili.
Sed quae se impuro dedit adulterio,
illius a mala dona le vis bibat irrita pulvis:85
namque ego ab indignis praemia nulla peto.
Sed magis, o nuptae, semper concordia vostras
semper amor sedes incolat assiduus.
Tu vero, regina, tuens cum sidera divam
placabis festis luminibus Venerem,90
unguinis expertem non siris esse, tuain me,
sed potius largis affice muneribus.
Sidera cursum iterent: Utinam Coma regia fiam!
Proximus Hydrochoi fulgeret Oarion!94

65. Comienza el poeta a describir la ubicación celeste de la nueva constelación
la cual se halla rodeada por otras cuatro: el Boyero (Bootes), la Osa Mayor
(Calisto, hija de Licaón, transformada en osa por Juno para castigar sus amo
res adúlteros con Jove), la Virgen y el León. A su vez está separada de la
Corona por el Boyero.
61). Me nocte premunt vestigia divum: esta metáfora de indudable poética corpo
reidad indica que los dioses, habitantes del empíreo, capa celeste superior, al
desplazarse durante la noche, huellan con sus plantas a los astros de la capa
inferior del cielo.
70.Tethys es aquí el mar, como otras veces lo es Anfitrite (nec bracchia longo
margine terrarum porrexerat Amphilrite, Ovid., Met., I, 14). Y el adjetivo
cana vale sin duda por "espumosa" = canosa.
71.La "virgen Ramnusia" es Némesis, la diosa de la venganza, así llamada por te- 94 -

�- 96 •„ • • • SBip^sa sbi opp pp uauio{dsap as ^iEfo,, ^Ejias uppanpEJi B{ 'osed ^bj
uq ' (uuEiuqaBq) 'tuvi^ vi^sx viuoj ¡luvuijn juixstixxoj vxspis :sa g6 osaaA pp
uppaal ejjo -U9PO ^ ouEnay ap se[ ouiod SBUEfaj sauopEpisuoa asjBunxoidE
UEjatpnd anb BJEd BjapajuoaB anb ospaid Búas ouioa 'jEiapis orasxpBjED un
Bpaans anb Bjioduu a[ oaod opEzqEai opaA jod anb 'opquE ajsa sa oaia uex
•Bsaaajuisap as oaaaja os^na o^na ap 'sa^sapa sodjana s^uiap s(q ap opEq pp
ouijsap ns JBJEdas ajainb pai opESEd ns eioue anb Ezuajj bt opEjsS onSi^uB
ns E JdA[OA jod u9pEp]suoa E[ ap oasap ajuaipjE p uEja^pi sosaaA souiiqn soq
•Bupi
B¡ ap BjaqaqEa v\ ua OAanu ap asjtBUJEaua e 'Ejjap B^ b jbujopj ap oasap ns
auodns sapsppp sbj Bpsq anb opaadsap p lod sbji sns bj^uod as.iaAEaa.id EJEd
Bsojp b¡ b uppiad apid Ezua^ Bq "Baiiv PP ouiap 'souuiB"^ ua o^duiaj un jau

¡uoijq Boz9puB[dsaj anb 'oij^noy [B oraixojd j^!
*BJ9^|3qB9 BI9J U9 9UIJBUIJOJSUBJ) Z9A BJ)O
O939p O^ 'SOJ^SB SO[ BJ9JJB9 118
•BÁtlJ 9jdui9IS X08 9üb UÁ 'S9JU9S9ld
OIJBJJUO9 [B 9UIBpU9JJO :89intlJJ9d 89ll^9IU 9UI OU
4s9uui9[os 6Bjp so[ U9 snug^ b 89nbB[dB opuBn^
'SOfo SllJ 8OJJSB 8O^ B ^9A[OA [B 4BUI9J 'tlj J^
¡B8B9 BJ^S9tlA 9p SBUIBÍ 91JBdB 98 OU JOUIB ^9 A
48BSod89 '9UOpUBqB SO OU BtpJODUOO B[ B^bCq!
B OUIBp9J 9)U989Jtd UlláuTU 9Ilbjod
qBp^ads^p ns oubiai[ OA[od p Bq9q
'oia9j]:npB oanduii un b Bp99 'oiquiBO U9 '9nb b^ 9q
•9[qBqoojd9JJ[i oq99^ un ubaj9SUO9 9nb sbj 9p p
O[OS OJ9d ÍXIUO
9lUBJJ9p Iin JOd 9llb UI8 '9}S9A
OU98 p 8I9pnU39p IU 'OpiJBUI 9JUBUIB p
Odj9n9 OJJ89tlA SI9llá9J[lU9 OU 49pJB [BpdnU B9J B^
Bip OpB9S9p p U9 S9U9inb JOd '89lld 'SBJJOSO^
¡9UIJBpB8 BJSBq jq9q SO^UBnO '9piBJ 8BUI OJ9d
'S9UinjJ9d 9p J99JB9 'U9^jlA 9nj SBJJU9IUI 49pUOp
'BpBUIB BZ9qB9 B[ 9p 8OÍ9^ 9jdui9I8 JOd JBJ89 9p
oijns 9nb oiu^uuo} p onb 'nuS^p im jouom 89
4(oj9pBpj9A jod opjBn^ oqoad iui U9 9nb o^ 9Jip
'sojjsb so]^ 9p Bijnfui B[ ^p^ns Bq^p 9nbunB A
'JIJU9UI B BJBZJOJ 9UI JOUI91 Ull^UIU 91lbjod
siui 4BisnuniB}j u9^jia qo 'uBpu^jo 9j oj^)
BSOUinds9 B[ B BApnA9p 9UI Zn^ B[ A
U9 U9[pnq 9ui souiAip 89id soj 9nbunB ^
•opunjoid jbui p U9 9punq 98 ouBSs^p b A 9pjB^ 9nb
89JOOg O^U9| p OpUBinS '9JU9IUOJ [B OUIUIBDU9 9UI
pBDi^ 9p 'OJ8I[B¡^ 9p B9J99 A
[B A u^Sai^ B[ b Buiíxojd ji^

�</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </file>
  </fileContainer>
  <collection collectionId="7">
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="304">
                <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="305">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="306">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="307">
                <text>1947-1989</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="308">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="309">
                <text>Español</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="310">
                <text>Publicación periódica</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="903">
                <text>Lic. Pablo Darriulat</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </collection>
  <elementSetContainer>
    <elementSet elementSetId="1">
      <name>Dublin Core</name>
      <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
      <elementContainer>
        <element elementId="50">
          <name>Title</name>
          <description>A name given to the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3772">
              <text>Mecanismo genético de color de ojos en nuestra población</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="41">
          <name>Description</name>
          <description>An account of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3773">
              <text>Trabajo efectuado en el Laboratorio de Genética, dirigido por el profesor Ing. Constancio Lázaro</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="39">
          <name>Creator</name>
          <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3774">
              <text>LAFFITTE DE MOSERA, Susana </text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="48">
          <name>Source</name>
          <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3775">
              <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias /Universidad de la República. Montevideo : FHC, UR ,Diciembre 1958, Nº 16 : p. 77-95</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="45">
          <name>Publisher</name>
          <description>An entity responsible for making the resource available</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3776">
              <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="40">
          <name>Date</name>
          <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3777">
              <text>1958</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="47">
          <name>Rights</name>
          <description>Information about rights held in and over the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3778">
              <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="44">
          <name>Language</name>
          <description>A language of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3779">
              <text>Español</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="51">
          <name>Type</name>
          <description>The nature or genre of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3780">
              <text>Publicación periódica</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
      </elementContainer>
    </elementSet>
  </elementSetContainer>
  <tagContainer>
    <tag tagId="149">
      <name>GENETICA</name>
    </tag>
    <tag tagId="477">
      <name>OJOS</name>
    </tag>
  </tagContainer>
</item>
