<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<item xmlns="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5" itemId="331" public="1" featured="1" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd" uri="http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/items/show/331?output=omeka-xml" accessDate="2026-03-05T19:58:14+00:00">
  <fileContainer>
    <file fileId="564">
      <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/be8f60bab212995d7eb241867cc81d14.PDF</src>
      <authentication>0d7004a017782e17e096302891d44b11</authentication>
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="5">
          <name>PDF Text</name>
          <description/>
          <elementContainer>
            <element elementId="52">
              <name>Text</name>
              <description/>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="3641">
                  <text>961

O3QIA3NOW

098

D| ue

ep

a saava^v^íiH aa avim^va
v^nanaaa va aa avaisnaAim

�8¿86
E961

O3QIA31NOW

?8Z86Z0/3DHI*

o ejn}BJ8}!| B| ua B|jsn6uB

6ub ovo 098

ua D|isn6uo

ep

a saavaiMvwnH aa avnnova
vi aa

��- € u^pisoduioD i sisii^uy ap E-ip3lp3 Bl 3P

•seaoda snsjdAip ubi ^p X sajas sosjaAip ub^ ap ucus
-ajdxa B{ ap pAiu p oiJBjajq sisipuB p JBztpaj BJBd X sa^uBAja^ ap
ojxaj p 4Baoda BJ^sanu ap sajojnc uoa 'soujBajaaB BJBd pBpiunjJodo
BJBp ogg *ajofm^) uoq aaqos 'uuozy X ounuiBu^ 'sajuBAja^ ap sojxaj
ua Bp[BJBd Bjnjaaj B[ 'oub ajsa bjb¿ asBp B^ ap oaisBq ofBqBJj ouioa
ojsandojd aq X ísoauBJodraajuoa X sonSijuB sojxaj souiajBipnis^
•Batjauíy ua Bnua^ b^ ap SBJnjuaAB
sa^qBjuauiB[ ap saABJj b opBjBS[nAB X opiaajqoduia af^nSua^ oaisanu
jBjnBisaj b aAa^ sou anb oiJBsaaau oiapjafa p X 'saaiBJ SBJjsanu uoa
opunaaj ojjuanaua p sojxaj sopa ap a^uajapjd uoiaaap b^ uoa oasng
•SBaoda sb^ sBpoi ap B[ousdsa BjnjBJajrj ^\ ap opoj ajqos souiajeiuo;
anb so^duiafa ua sopB^diua^uoa 'oduia^ p X jas p uoa sauoiaBpj sns
ua uoiaisoduio^) ap SBuia^ojü so[ a p oipnjsa pa aaajBd^ 'sBpBjuaraoa
SBjnjaa^ uoa uBJBJjsn^ as s^aijoaj s^auíj SBXna 'buibjSoj^ asa u^
•asBp b^ ap
BJnB p 'sajuBipnjsa so{ ap sapBpisaaau sb[ b 'sBiauBjsunajia sb^ b BJBna
-apB as anb BuiBjSojd '0SJ113 a^sa BJBd buibjSoj^ un oX ajoqB^^
, •osixuojduioa 3Abj ub^ ap Bu^ip Bas upiaaB iva anb b Bjapuaj
BUip tui Bpoj^ 'auuBqjnj BisBq ajauíojduióa aui X nJJÍP J111 BJtBtI
sa a^uapaaaiuB {^ 'ausuus uoa uaqiuosa anb so[ ap 'jopBaja ubj ap
jaiaBJBa a^uauíuia ns jod BpBjuaisns [bui^ijo X bata Biauaaop Bun Bjp
ua ozxpaj soub soijba aiuBjnp anb X 'BJBpunj B^ anb 'Bpujds^ oasia
-ubj^[ 'josaaapajd ira ua uaiquiBj osuaxd Bjpa^Ba Bisa b JBSag [y
•soipnjsa ap BSBa Bjsa ap sotpojsna ajduiats soga usag 'bioje^) sajjo^
utnbBof X Bjpjja^ zb^ sojjb^ :a[qBpiApui japod ns inbB oiajafa
aiuBipBJ pBpqBuosjad BXna soJisaBiu sop ua JBSuad uis osa ua jbs
-uad opand ou íuoiaBaja ns ap sonpjB so^uauíoui so^ ua Bga b BpBSag
ira ap 'pBqnaB^ Bisa ap sBip sojauíijd so^ ap opjanaaj p jod BpBaoj
uoiaouia Bun sg *tnbB o^uaA Xoq anb uoa uoiaouia b[ ua oquasui
•ouBaaQ jouag pp SBjqBpd SBSojauaS sb[ jaaapBjB anb

j

!"] D|
f

�~

f

~

JBDOAOjd eiSBll 'BOI1SJ1JB UOIDB9JD BJ 9p OinjOSqB ISBO OAIlOtU U9 9SIBUI
-JOJSUBJ1 B1SBIJ 'OSU91UI OpOUI 9p 9SaBJJOaaBS9p BISeq 'BIlSn^uB 9p Op
-B9O1 JBI0U91SIX9 O1U91UIUU9S 91S9 'BI1SIÍ5UB 9p OIJ 91S9 9JJO9
• * • J OSO10U9JIS 'O19^99S OISníoSip Un X UOl9BJ9(Is9S9p BUll p9A
" * * BZUBp BJ 9p 'BSIJt BJ 9p S9ABJ^ B
• ' ' SOJ1OSOA 9p S9AB^1 B '
:eXns uoisgadxg epunjoad Bisg gSans Bjqnios
gp gn^gqdga un gpsgQ -euqeisiag pBpiAtigfqo ns gp 'ogis^p oA9nu gp
O1U99B ns gp jesgd b 'ueraiiq^ ug oisg gp oáp opiggiBde Biqeq b^
¡souiiu9a gpuop gp tu
souiba gpuop e jgqes ou Á
'souibj sgjqgunj sns uoo Bpjeni^B gnb Bqutni v\ A
'SOtUTOB^ SO3S9JJ SnS UO9 B1U9T1 9tlb 9UJB9 B[ A
4souiBqggdsos seugde A souiggouog ou gnb o[
aod X Bjquios bj aod X ^ptA B[ jod JtJjns X
oijgntu bububui aeisg gp ojnágs oiuedsg p X
• • • jojj9i ojninj un X 'opis jgqeq gp jouigi p X
o quina uts ags X 'Bpcu agqes ou X agg
ibisoSb ou odiuoii p gnb gjqiAotuuog
-ut jojba gp X opjgngga 9[qgpput gp '^pie^ oq^9 euigod pribe ug o
•BJBiagdsgp sou gnb Bqg gnb sbui Xeq ou [eno b^ gp
soiub[[ gp aiuiaop 9isg gp pinaq Bqipesgd
bj X oppouoosgp 'gjqBiiAgui oj Bpeq
soiuedsg sgjqBuiuiagiut ug 'sBiugti b ai gp
aoaaoq jg 'oagfesed gsai;ugs gp aoaaoq jg X
ougp oueuinq oaisgnu gp ojqeiuedsg epugpuog ej
apgp eaed
sopenogpe aiuaiuBiDiaisg soipgiu soj Baiugngug gnb soj gaiug 'souani
-go^[ sns oiubo opueng sg ^ 'gdaiisg bijb gp sgjBsagAtun sgaojBA soun
b X sopunjoad souBjd soun b —giugaede oj e 'oosoaoiutd oj b souois
-90UO9 gp 'sgjBpuBisunoap sepugnjjut gp 'sojoAtaj seiugi gp bX opef
-gjB— oiaBQ 'sgnd 'Bq^^gjq 'seoodg sbj sepo; gp gaquioq jgp X Bgodg
ns gp gaqtuoq jgp jepugsg pepagA bj 'ags ns gp Buqiut sbiu pepagA
bj atggp utj aod ojtnd 'aop^gag ouistoagq gp ojduigfg sg gnb niuao^
bj gp osggoad un ug atatnbut giugisisut jgnbe gp sgndsgp uoisgadxg
gp sotpgut sgjtins X sogta sbui soj oXosod oiaBQ ugqn^ opuen[^

:biu9i jg ug 'sgnd 'soiugaiug
j^ 'ojjoaaesgp aoiagqn un ujvá seidoad ofBqeai gp sisgiodiq seunSjB b
seiagnd sbj isb opugiaqe 'jeagugS sisgiuis ug soiugaBjqeq Xoq gnb bj gp
epugsgad 'B9UBaodui9iuog Banieagqj bj ug Biougsgad ns gp X vtjsnSuv
bj gp Bieai gg "odiugij^ jg X agg jg 'eanieagiiq bj gaiug sguoigejga
SBisg uog BjnouiA gs gnb X 'ejne Bisg ug sgggA sBijgnuí BaBjjoaa^sgp gs
gnb Bui9i un opi^gjg gq Bip 9isg gp uoigeiipgiu bj b oiueng u^

�- 9

-

jgp 'BisqBanjBU 'oDiiiuggodojjuB oiusiubui
-nq J9 U9 UB}S9 S9DIBJ SEUBfgj SBIU SBXnD X ODUUBUIOJ O)U9IUIIAOUI J9
UOD UBjnDUlA 98 SOtUIXOjd SBUI S9U9f?JJO SoXnD OpiJB X OSU9p 9JIB 9}S9
UBJídsgj 'jopB^dra9juoo tis X JopB9JD ns 'g^jy 9p Bjqo Bq "Biisti^uB bj
BÍ9JJ9J 98 9nb BJ 9jqO8 JEpOS BJnjDnJlSg BUn U9 X B91UB99UI UOI9BZ
-qiAi9 Bun 9p sbiujoj SB[ U9 BDijdrqntu 98 bjjo 'opiurppui JBDidgj un
U9 ouioo X ípuisiqB BijsnSuB B[ U9 opippui Bq Bpgnbsnq Bjsg
•pBpiuii}i9j X pBpiiug gjqiuiDsip Xntu 9p '9iu9ui9ju9n99jj Xnuí X ojsgnd
-ns jod 'uos 9nb soipgtu uoo — opB.io^dx9 J98 gp ouSip sbui ouB^d p
ouiO9 opBjgptsuoo 9iu9iosuo9qns o\ b uot9U9jb pjgjBpun B^ jod X 'ba
-isnqB uoioBzqBjgugS ns aod 'pngj^ gp bjjo9j ^\ 9p uoisnjip b^ jod
89nds9p BpB9qduiO9 ioSa [9 U9 'OÁ p U9 B9J9J SBUI Z9A BpB9 BpBJ)U9 B[
utj U9 X típuno¡ nj ap oaafojivo opmosap^ ouiBq zguguitf *^j *f 9nb
o^pnbB Bi9Bq Buisuu B^ gp pBj^gqq bj gp uppBAtjgp bj X buijoj B^ 9p
U9pJOS9p p :BUOS^9d B[ 9p SOUdJtia S9JO[BA SO[ 9p OJU9IUII9OUO9S9p p
X pBpqBnpiAtpui B^ 9p uopBuiJifB Bf ÍJ9S pp oijqqinbgsgp p 'uois
-T0S9 B^ :8OAIJbS9U SOJ99dSB SllS U9iqUIBJ OAni OJ9^ ¡UBATJ9p J[[B 9p
9nb 'ouisqoqrais pp sopBDtpp X sogiJ sojugtuiiiqngsgp so[ X joijgim
Opunm pp SBA^BJU9S9ad9J SBUIJOJ SBA9nU 9p Bl9U9StX9 BJ X O9IOJO9TSd
opunuí J9 U9 JBBpui ns opoj ípBpqtqisugs bj gp X uoidbuiSbuii bj gp
BzgnbiJ bj Bpoi ísoAijisod s9jojba sns oAnj ouisiAijgfqns jg 'ooi^ubuioj
ojugiuiiAoui jgp opBjjnsgj un ouiod 'uopBAijgp Bun ouioo gsjBjgpis
-uoo gpgnd —^jBjgugS ug sb9ijsjjjb sbiujoj sbj ug— sbijbj9jij SBjnjgnajsg
8BJ ug uoisnojgdgj jb^ uoa 'BijsnSuB bj gp Biougsgjd B^sg 'sbuijoj sbj
9p UOI0BJ9JJB 9JU9in^lSUOg BJ JOd X BIJSnSuB BJS9 Jod OpBZIJ9J9BJB9
onisqBiaugjsixg oA9nu un ouiod bijbj9jij Bjqo bj gpBAuj "ojosojtj jg
ug 'ogtjsBjd b^sijjb jg ug 'jojiJOS9 jg ug ojijsg un bX bCij íupisgjdxg
gp X ojugiuiBsugd gp sbuijoj sbj SBpo^ ug soSsbj soanp uoo gpugpsBjj
•BPíA BI -^ ^^V Ia aPBAUT ^ijsnSuB Bjsg' gnb gpjBi sbui sg íouSis oa
-gnu gp uppBzijpio buii UBjnSijuoa gnb sgjoijg^xg souSts soj Bjjg uoa
ugggjg X BjjojJBsgp gs Biisn^uB BS9 gnb Bpipgui b 'gpjBj sbiu sg
•BJingnjjsg Bsojgpod gp X pBpiJBjo gp sgj
-9Aiu ug gsopugiug;uBui gnSis joisjog gp upisgjdxg bj 'BijsnSuB ubjS
bj gp JBsgd b 'gqoou gjqpaoq Bsg gp ^oioba gsg gp JBsgd b 4oJBqui9
uis 'j^ 'Bpugpgdxg jbi gp 'gjqBjaodosut 'osoaojop opBjS jg sompugs
sopo) sviuowaj^^ ns jggj jb X íoidba ubj jg oijuis jg ojgg ¡gjugpgp
-UBjdsgj BAipBp U9 BI09JJO 9J 9S JOpgp9JJB ns B OpOJ ÍJI9BJ BJ9 9J
íopoj Biug^ oj! :BpiA ns gp Bsojojop gjuguiJBjnoijJBd BJoq Bjjgnby q
-sjo^ gp sisijg ubjS bj gp pBpijug bj 'ojduigfg jod 'somgqBS sopo^
•JB10U9S9 pnjBS BUn U9 BpBXodB UllB|
bj gp upisiA Bun uod 'uoisgjdxg gp ojnSgs uop un uod 'sgjBU
-OpipBJJ SO^U9UI9J9 UOD 'SOIUIJUJ SO^U9UI9J9 UOD 9)U9UIBSOIjgiSIUI BqBS
-ugduioD gg *biujoj BAgnu buii sojjoidui 9 sgjiDijip sogjuBi uod JBDsnq
b ^gaiB jg J9D9JBJU9 b 'soij)9ui soj opoiu jbj gp JBqan^ b 'bdijubuioj
Boodg Bugjd ug 'upisojgg cjguipd ns ug 'BqsSgjj ou bijsiiSub Bisg
•sbuiijSbj sbj gp oj9A jg jod
X joijgjut Bqgnj Bsugj bj jod 'gjquioq jgp uoisBd bj jod sodiisijiisd
soipgui soj sopiAotuuoD 'ugpjo jgp X pBptun bj gp ojugiiuBiuBjqgnb un

�- 9

~

saJopBsuaduioa soiuauíaja sosa BiuaSn^ bijbj^ buisiui bj u^
Un JIAIA J33Bq 'BJBJ3 UppiSOduiOD BJ Jü^^j 'BUIJOJ ns JBUIUIOp
9p9iul 'Bi^enSuB bjub^ X Bjquios bjubj ap JBsad b 'bisi^ib ja anb soj jod
89JOpBSU9duiO9 SO}Uauiap SOJ JBipnjS9 SOUIBJjpod 'odui9IJ ns 9p 83J
-o^iJasa soAtisaijiuSis sbui soj ua X 'Biua^n^ bijbj^ ua
BzuBjadsa Bun ap uoiaBpsap b¡ uoa
B.iqiuos B[ ua ub9jjsbj sozcjq sadjo; siui 8BJ)uaiui
Bjqiuou aui oiaua[is ne 4buib[^ aui zn[ ns
:bjub3 '^ouuáajad X ouBJixa jouib a^qísoduii,, un otuoa
buib[[ B[ zn[ ^Xna Bsoija^siui B[[9Jjs9 Bun ap soujc^qcq ap sandsap anb
soj ua sapuij sosjaA sopanb^ ap pAiu p asjcjajauoa Bjjpod aisoi X
oso^[iabjbui jas ns ap uoiaBpAaj bj 'ua^Biui buiijuj sbui ns X íofap
sou BiuaSng bjjbj\[ anb ^sooijub^ so¡ ap B[sj B-q,, ua Bisaod B^ Bpoj
Buqoa as 'Bijsn^uB Bisa ap 'Bpupsap X Bjnaso p^piuiijuí Bjsa aQ
•BApS afBAJBS B^ Jod UBA SOSBd SIUI
oiJojaxpBJ^uoa ubjb onjadaad un ua X
BijsnáuB BiJBjqos 'bSi^bj 'aoraa^
:uBaqdaj as oouoij ouj9jbui p BiaBq anb
sozBjq sopipua^xa soj Jifnja ojuais
saaopjjjns soj jBaxsnuí o^ubjj uoa
asjBUBjásap ojuais anb SBJiuaiui
d sns Bjop joij3^ui aÍBJiui ja
oiubd X oiauajxs uo[) -Bjquios X znj uoa
BJSB^UBJ BJ JBJOSBUJOJ BJBd
aaBqsap as bjj9ioui pBjunjoA B^
•ouoiaipBj^uoa ubjb onjadjad un ua
BAJ3S afBAJBS BJ Jod UBA SOSBd
•ouiuiBa o^ua^ ou

btjbj^ b opjanoajj 'ouisiqB ja ua jb3jjsbj aisa ap 'boisjjbi
-aui Bijsn^uB Bjsa ap sopuanb Xmu X souiixojd sojduiafa souiauaj^
•Bsojojop aaduiais isbo X Baxa
sa99A b buijb jap Bpanbsnq Bun ap oj^uaa ja ua 'afBn^uaj jap oj^uaa ja
ua 'sofo soj ap oajuaa ja ua sbui zaA Bp^a aXnjiisuoa as ouisiqB janbB
'jviaowdffl ns ap o^anj ja unJías JBuiuinji opnd ja anb X Bjajjqnasap
jbosb^ anb ouisiqB janbB 'boiiubiuoj Baoda bj ap 'sand 'jijJBd y
•bjsijjb ja BJBd X jojaaj ja BJBd BzuBjadsa Bun X ojtpuaq osuBasap
un Baijiu^is X Buinjq BpBsad ubj ap ajiB ja Bjaqij 'buijb ubjS Bun ap
BjnjjB bj b sojnd soipaui X zapianj uoa 'anb X íuoianjos Bun Bosnq
anb íBijsn^uB bj b Baijdaj Bun aXnji^suoa anb Bjqo bj sa caiuauíajqou
Bd^asa saaaA sbj^q *uoiaBaoA Bjap^pjaA Bun ap bijbj bj 'BpiA ns ap X
joinB jap zapipjos bj 'Biuaj ap o soipaui ap Bzajqod bj Bjja uoa opuBJ
-BasBuiua BiisnáuB bj UBjnrais oiusijauíiui jod aiuauíBjos X 'pBpjiua
uauari ou SBjqo sbj anbjod 'uoiaBuuijB Bisa b BdBasa saaaA sbu^ *ajd
-^uáis o^[ 'buijb ap ojjBjsa asa ap oiuoiupsa^ Bp jBnjas

�— p

—

opuBna tu oiustiu tut ap auuBpiAjo opand os^ •otusuu un ap
ou oaad 'opoj ap umaaBjjsqB aaaBq opand :oujatjut a ajjanj\[
•auuBjBin Biuanb ojos X BqBJtjaj ara oÁ oaa^ •BqBJirapB atu X
BiaJ oputuu ja opo^ *Baoq tui ap ubjjbs sajBnjtJtdsa
jjiujb ja Bja oÁ anb bj ap pspaiaos Bun ua ajuautBjiqns
'owsjiu oÁ opoj ajqos 'jui BJBd ajqBatjdxaut ajuatuBjnjosqB sa
opoj 'uoiaBUJBau^ bj ap soijajsttu soj bjsbij ojaasut ouanbad
sbiu ja apsap ÍBijsn^uB ap cuajj aut Bjajua Btauajstxa B"q,,
•Bpunjojd A Bjtaijdxa bjoubui eun ap Bijsn^uB bj oqatp Bq anb Jas un
ouioa sotuBJ^uoaua oj 'pjBBíJa&gt;jjaa^ ajqiuoq jb souiaAjoA sou ig
tt'Batjdxa sbsod SBtu anb bj bijbj^
-otq Btuijuí Bsa 'Bjja sa j^ 'oiJBjtunaas JB^nj un Bdnao 'uojbjosojij anb
sajqraoq soj ap 'sojosojij soj ap BijEJ^oiq Btupuj b--j 'sojxa^ajd sojatu
ouioa ouis uaaaj^dB sBuad^ —sojosojij soj— saaojnB sns A ísojjo soj
ap soun asopuBut^tjo otuoa SBuiajsis soj b Bjuasajd sou as oazouoa
anb Bjjosojt^ bj ap SBjjojstq sbj ap sbiu sbj u^9, :ounuiBUQ aatQ
•npi/j r^ ap ooiSpui o%
•uaiiupua^ j^ ua ouniuBu^q Buasua sou anb outuuaj jap opijuas ojap
-BpjaA ja ua jBtauaistxa sautj ubjS bj opuatn^ts 'puvv^a^uaa^ auqtuoy
ja uoa JBUotaBjaj anb ÍBq anb 'aiuBzund ojuautnaop un :Bijsn¡5UB
bj ajqos osuajut sbiu ojuauínaop ja ouioa BjaAaj as pjBBSa^jjaa^ ap
oijbiq ja ^ 'ouiuiBa asa opináas ubij Booda Bjjsanu ap soSojoatsd X
sojosojij soj sopo^ *pjBB^a5jaaa^[ BiaBq sa osBd ng 'BtjsnSuB ns uoa as
-jBdoj jb jBnjDB ajquiotj jaj) oiatjjuoa ubj ja :oatJjuaaodoj}UB ouisiu
-Butnjj jap sisijd bj 'o^uauuua ojjbj^ un ua ^jBjuasajdaj Bjjpo^ #bij
-sníáuB ns aqBS 'otustuí js ua BJju^ '^sajqijja^ sbiu sbj o SBJoqaaquatq
sbiu sbj jas uapand osaans a^sa ap SBtauanaasuoa sbj^ anb X ttoX ns
ap Btauatauoa buio) ja anb ua ojuauíoui ja sa ajqiuoq un ap bj)ia bj
ap ajuBjjoduti sbui osaans ja,, anb 'iojsjo^ outoa 'aq^s ounuiBuj^
•BoiiuBiuoj Biauajaq BiBipatuut bj uoa sojjbziuouijb b X soatsBja
sajojBA soptpjad soj JBjnB^saj b apuatj anb 'ouistjuaaaAo^ ja otnoa
ojuaiutiAoiu un ap (Bajaa o) ojjuap uotaBnits ns ap Bsnsa b BiABpoj
X i (BOUBuiBjBg ua ofBqBJj X ojjojJBsap íoBqjig ua ojuatuitaBu) sajBj
-uatuBpunj soi^is sns ap opuBjqBij oaiput ouistut ja anb BUBjjajsBa Bn^
-uaj X aauanasBA BtiSuaj ap ojjaiauoa janb^ b X ÍJBjndod ajuanj bj b
opoj ajqos X 'sajuanj sbj b pBptjaptj bj ap BsnBa b sa anb oaJ3 *Bjqo
bj ap jbjoj ja ua Buiiuop 'ajqtjaiujsaput osanq ap 'auuij BJtijanjjsa
Bun 'ojja ap jBsad b 'anbuny -uptaaipBjjuoa Bsa ap 'Btjsn^uB Bsa ap
souáxs ap BpBfBna Bjsa ounuiBUj^ ap sixbjuis B^ "buijoj bj b apuatasBjj
ouirjut ojatjjuoa ajsa (Btjsn^UB Bjsa anb ua sojuauíout soj ap oun b
sotutjstsB ja U03 *ounuiBUj ap janátj^f sa Btjsn^uB bj ua osjatuut jop
-Baja jap sojdtuafa soatdjj sbui soj ap oujq 'Baoda bj ap soAtjBjuasajdaj
sbui sajojnB soj ap oun ap osBd ja opuatnSts 'osjiid ajsa ajuBjnp saaaA
sBijantn sotuajBq oj X 'sajajaBJBa sns JBjajauoa soiuapod BauBJodtuaj
-uoa BJnjBjajxj bj ua Btjsn^uB bj ap BtaauBjJoduit bj Jtpatu bjb^
'OUISIUBISBUJB^J ja
uoa uotaBjaj ns ua X 'junjatjjuoa jas ns ap soXodB soiuijut ua saatBJ

�-

8

-

•Bjajsoduio^ ap jEjpajB^ bj ap oaijjod ja na 'BjnSij bs
-oijajsiui BjjanbB ua Bp sou as jbj ^ajy ja ajuB BzuBp anb p X 'biSjbj
-sou ubjS bj ap p— sajBpuajiuad souips soj ap p— opojaipBJjuoa
piABQ un sa j^ 'piABQ ap souipg so[ ua — opunpjd oÁ ns b 'ouisiui
js b asjsjjuoaua Bjpod ajquioq opoj ^ •Bqan^ 'biuo^b — ^bjjoij^ bj
A ojaig p ajjua ouj^jjb aid,, — jBpuasa ojaijjuoa ns ofip ajquioq
p anb apsap 'ajuanj Bjouiaj ap auap. ouisijBpuajsixa p osa jod ]^
•sodiuati so^ sopoi ap sa aqanj Bjsa 'uoiaaipBjjuoa Bjsa anb^o^ 'soduiaxi
so^ sopoj ap piaua^sixa Bauí^ ubjS b^ ua ounuiBUj^ jsb Baopa ag
^'oA o[jas oaja X '[bosb^ anj o[ X 'uijsnSy anj
o\ A ísauopaipBjjuoa ap aaquioq un anj qof "soSopuoiu ap
jiaia aapod BJBd '[pía Bqanj b[ X Bsoi^ipj Bqanj bj 'bjuoSb bj
sapnjiJidsa sBUBJ^ua siui ap oa^uap Xnuí oAa^^ 'souie^ojou
-oui ou 'soaiuiapd soj 4soaiuoB so[ —aoip— soaijdaasa so^
•BSopuoui ou 'ojqand un opoj ua o 'sbiu ua o saai ua o
'sop ua asopuai)jBdaj ouisiui o^isuoa BsiaAuoa anb p 'eSoptp
anb jg 'o^opuoui un sa ou oijopipojnB un j^ 'omsTni o^iui
-uoa soSoptp Bas o 'soSojmpojnv aofaui Bijas ojad 'soSopipou
-oui sojjbuibjj Bjjpod osBay 'soSuopuotu ouis oqijasa ou anb
• • * soai^iaa aaBuiBjj soj sim jiaap ua opBp uBq isy ¿ oS
: Baijsijijsa upiaiuijap ns aaip 4BiisnuB bj jssajdxa ap a^ua^^n pBpisaaau
Bun jod 4anb ua safBSBd so^pnbB ua í ajuauíBjaajip sbcu is ap BjqBq
ja anb ua safBsed soj ua opoj ajqos '(6otusmvijsiu^ jap muoSy vjn
ua o ((opm vj ap oai^vjj ojuaiwijua \^n ua ounuiBug ap sojnjjdBa
sajuaipaB sbui soj jbjjsiiji uupod Bi;s^^uB bj ap upiaiuijap Bjsg
•sofoua X SBpnp ap s9abj; b
saaaA b 'o^ojBip oujaja ua 'orasiui oSisuoa Bqanj baia ua 'ajuajBAiquiB
X oanáasui 'oAijejaj X oaapaaaaad sa ojuaiuiiiuas opoj 'otdpuijd ou
-Btunq opoj^ •uoixijprua X SBjoajiap ap saABjj b BqiJJB opucdajj ajd
-uiais — ouisiui oSiuiuoa Bjapsaup Bqanj ua 'Biauajsixa iin ap sbaijbu
-lajjB sbj SBpoj ua jaocq oqap oX anb oj sa ajuauíajuBjsuoa bjjbzijb3j
'Bjaiu Bjsa jinSasuo^ • • * jas ou ja X jas ja ajjua ouiuiBa ja ua 'Biauaj
-sixa BJjsanu ap BAijunXsip bj ua Bp as Bijsn^uB bj ap aABja Bg,,
•BijoaauBjaiu bj
ajqos BsoipuBjS Bijoaj Bun op^aja bij ojsa b ojunf X ' uopBidxa Bun X
'Bqanjd Bun uoisajdap ns ua BiaA pjBBSa^jaa^ oinsiin ja 'ojaaja ug
t4'OjpBna jap Bzanbp bj ap
Bapi jouaiu bj UBp 4Bpunjojd Bi^ojoaisg bj ap o BiJjBinbisg
bj ap afBn^uaj ja iu 'jBjnjBU Biauaig bj iu anb sa oqaaq jg,,
: pjBBa^jaa^g ap oij
-Bip jb asopuaiJijaj aaip 'osnjBg joj oSojoaisd ja 'Biauaia ap ajqiuoq
uíl 'P^BB^a5jjaa"g ap uopBjaAaj bj ap jaAiu jb opoj ajqos 'Bujapoui
BiSojoaisg bj jod sopBipnjsa uos bijsii^ub Bjsa ap sajajaBJBa sog

�- 6

~

b aaA ap BijsnSuB Bq *opunui jap ojaiqsap jq *ouaaiqo ajqiaaa^ X
ojaaaas ns uod 'jBjaoiu X jbjia BjnbaBUB Bq -o^anj jap Bziuaa bj 'sbui
-joj sb[ ap o^uainiBfiauaAsap ^a 'opinSaa oj ap aqumaaap ja 'pBpijuapi
ns aapaad aod SBsoa sbj sepoi ap ozaanjsa Bpiams ja 'ajjanxn bj ap
BdBZ ap ofBqBj^ ajuesaam ja 'opBzijsaud o^ediuBjaj ap Bjaj znj Bun
ua ua^ 'SBiuBjd sbj ap ojjoaaBsap oiuaj ja sopun^as soaod ua uaqiqxa
sou anb SBaijBaSojBuiauia SBuinbBtu sbj ouioa 'oauBjuBjsui ojsa un ap
zapidBi bj ua 'ajua^srxa oj ojjoj ap uoiaisodiuoasap Bjuaj bj uaA 'sop
-Bd^Bd soj ap osuBasap jap ue.iapa.iBD is oraoa 'sojaaiqB aiuamajuesaa
-ui —osuojy opBuiy aaip— Biaod jap sofo soq^ #44^piA bj ap X opunuí
jap Bpejosap uoisia bj uoa Bjaajip uoiaejaj BunH auatj Bi;snUB Bjsa
'osuojy opeuiy uaiq eajsamu oj ouioa X 'ojduiafa aod 'epnaa^^ u^ qa
uoa Bjaauoa as ou 'souaiu oj aod 'o 'opunjoad Buiajqoad ajsa ap ojund
un Baedas as bX Bijsnáue bj ap uoisaadxa bj jenpe Bjsaod bj u^
*aas ou ja X aas jap saaueaj soaijeiueap
sapueaS soj Baniaa^inbaB Bsoaapod X soppnj soipaui uoa aesaadxa ap
pepijiqísod bj uep aj —opoj aaqos— X ub^iuiij oj 'BijsnSuB bj ap opij
-uas ajsa uesuaduioa 'eaqo ns X BpiA ns ap sajuapaaajuB soj 'sajeuiaoj
saaojBA soj b oiuBna ua ejaod jap eaiseja Biauaiaadxa bj 'ojiaijdxa Xnuí
opom un ap oiaeQ ap souanjao^[ sojjanbB U9 a;uauuua X BAijBaijiu^is
sbui BaauBui bj ap Baiaauíy ua BpunuB as osed ajsa is anb osuai^
t4*BijsnUB bj Bjseq BijoauBjaui bj apsap 'ajopui buisiui ns
ua BAisaaoad uopBABaSe Bun aajns Bpnaa^[ ojqB^ ap oatjaod oiuaiiu
-i;uas ja 'Baiuaaj bj ap pepianaso bj ap X jejuauíijuas uoiaesuapuoo
bj ap ojuaiuiBuisiuiisua jap uoisaa^oad bj uoa aiuauíaiuepaoauo^ *soa
-naso soiuauuipaaoad soj opueuiaajxa opi bij uope^uasaadaa ap Baiuaa;
bj X ivpvnoapu noisaudxa ns X u^uas ja aaiua uoiasjaa ap opoui OAanu
un optóixa Bq Bjaod jap ojuauueuisiuiisua opeuiaajxa jg 'SBAiiafqo
sBanpnajsa sbj ap sbui zda epea asopuaipua^uasap 'ouisiui is ap opuoq
oj ua 'ojuaiwijuas \a ua aívpun opeuijsqo sbui zaA epea un to%uaiui
'Viusiuiisua aod jB;uaiuquas uoiaesuapuoa BAtsaaSo.td eun ua a^sisuoa
Bpnaa^[ ojqB^ ap Bai;aod uoianjoAa bj^^ ouioa opu^aisoiu X souiauaj
-sos jnbB anb bjsia ap ojund ouisiui ja apsap Bjopueaeaua 'orasiaijuBui
"H I9 UOD Biisn^uy bj ap BanjBaajij bj ap uoiaejaa Bisa BiuaijB ijjy
•upioüuSajuisap X vpsnSuy ojopuBjnjii 'ojn^jdBa aaiuiad ja ua Bina^ ja
Bpaoqy *Bpnaa^[ ojqej ap ojijsa X Bisao^ eq aaqos oaqij ns ua osuojy
opBtuy Bipnisa oq 'ojduiafa auSisui un uoa souieajuoaua sou Biuaoj
bj aaqos Boi^uajnB Bijsn^utf Bisa ap sauoiaaaXoad sbj aeipnjsa jy
•t4jBiu ja ua opBjaue Bjsa aaquioq ja opuena 'uaiq jap
Biauasaad ua aaeu anb Bijsn^uB bj^ oiuoa oiutjap paBBaqaaa^[ ouisiui
ja anb oj ua asopuejBuas —sajqjaaaui sopeaS b BSajj iqsAaXojsoQ un
ua o paBBaqaaa^j un ua anb oaiSeaj aaiaBaea ja iu 'pBp^ua ns uaas
-od ou anb 'vpsnSun ouioa ae^uasaad b apuaij anb Bsoiauajaad uoiaeo
-ijijduiis Bun 'BijsnSuB bj ap BaBaseui eun X^q anb ua sejjanbB X
BijsnSuB bj ap oppuas ja ua SBpepuivj SBiaBaajij seaqo sbj ainSuiisip
BaBd anbo^ ap Bjpaid 'jBnjiaídsa oiuiuiop ja ua ubiijis as SBjsa ^saaiea
ssaapBpaaA sns auaij bjjb sbui anb oaad 'is oaiu^Sao 'oaijuijsui oSjb
ouioa aadiuais aaaaedB Bjja 'bijsu^ub bj ap uoiaipBaj usa bj uq

�- oí • • • oputmo p X ouioa [a A
ouistqe ^p soiuaiuoiu soipnuí
opuBjsoo ba atu bX
OUISIUI IUI B 3UIJ33OUO3 ^3
¿áoa apuppB Á
O^UB3 IlU 3U3IA 9puop 3Q?
¡XoS OUB19UB 3llb
4Xos oubioub anb
ira oA
OUIA X 9^I33B 4B9OJ U9 OJU9IS
outjb[ jeui [B ojunf jnby
•OJUB9 pp pBpi[BSJ9AIUtl B[ B^qop9J X BUIJIJE
prajoj uapjo [9 X BAijafqns sbui uois^adxa B[ Bio^q Bs^a^oad Biaaod p
'U9^8O8 ajqísiAui 9p ^opcal) jod '3^U9raBsoiJ3jsij\[ #odui9ii ns m Buiaod
pp uapjo p Bqaní 98 ou ^ -ppuaisixa BijsrtóuB B{ 'buiiiuj pBpipaj
B^ tBjaod pp jas p U3 uoisnojadaj ns X Bpuapu99SB.il ns uoa 'opuniu
pp BAJ19fqO UOISIA B[ ÍS9pBpi[B9J SOp SB[ UBp 9S 'BpBOJBUI 91U9UIBJBp
Xnuí OJ9d BoiiBuiBjp uoisaa^oad Bun U9 ouioa X 'Biu^od ouisuu un u^
•SOOISBp SO^ U9 OUIO9 4[9 U9 U9U911UBUI 9S 4OSJ9A pp ofnqip p 'piUJOJ
opqqinba p X 'uBqinjjad iu UBztuoajiua 9S ou Biisn^uB X uoisi^
•BJBp X B}99Jip UOIS9jdx9 BUn Un^9S 4S9 OUIO9 [Bi Bp 98 ppU91SIX9
BliSn^uB B[ ÍBpilJU UOISIA BUn U9 4S9 OUIO9 [Bl Bp 38 JOIJ91X9 OpuniU
p OJJBQ U^ *BUI[B pp O[9A pp S9ABJ1 B pBpi[B9J ^\
8O9I1UBUIOJ SO\
ouioo — J9A ap opoui un 83 *9ia[9nj^[ B[ ap opunjoíd optiu^s ns
9^ X pBpi[B9J B[ BUIJOpp Í.TOIJ91X9 p B199Xojd 9S
SB9UI[
inbB 999JBdB ooiiUBuioj oiusiAii^fqns 13 *Bi9od pp Bpunjoad
B^ JOd BpBlUJOpp UOISIA BUn 89 'pBpiAli^fqO 91U9JBdB B1S9 'pBpi[B9J
B[ ap uoisia Bisa ox^^ 'SBn^aJi uis anioisj^d uopBuiBiui ns anb opsi
-nsauísap o^ b X oaiuisp^ o[ b ba i^b ap í—ttBis9nds9j[ uis X uoiqjni
U9 SBppjnS X SBpiAlA OU18 91U9UIB9ll99JBip SBpBiS91UO9 X SBpB91UB^d
ou SBiun^ajd 'opunuí pp X BpiA B[ ap opiiuas pp BDsnq ua SBiun^
-aad SBiurqn sbj B^nuiaoj as Biao^ p B[p ua anb Bptpaiu b,, —Bpnj
"9M 9P BJClo Bl BnJJBsaP 9S an^ ^pipaui b aoaao 'uotaonaisap ap o[
-aquB [a uoa X aiuain^isuoa BiisnSuB b^ uoo— 6^3 -BpBj^aiuisap upisiA
pi ap soSsbi so^ BisiX^sua [a Biisanm 4Biopuauioua3 B[ ua 'ouisiu
-oísaidxa p 'ouisiqna p 'ouismoisaaduii p ua ouioa 'isnoj^ ua 'a^Xof
U3 'Baoda BJisanu ap sbisiijb so^ b BziJtaiaBJBa anb 4BpBJaiuisap uoisia
Bisa sbui zaA BpB9 X a^duiais X (vuuan / wa viouapisa^ ua aDBqsap
as anb oj ap upisiA Bisa o^an^ X '—6i.souisiui so^ somos ou bX 'saouoiua
ap so[ 4sojiosou5í— jouiy ap SBiuao^ aiupy so|[anbB souiapjoaa^
4t#opuaijniu ^Bisa un bX sa 4BpiA ap uois
-ajdxa ouioa aAanm as anb o[ opoi 4opoi — oaiiuinb O[ ap uoisojjoo
b[ X sa^qanuiui so^ ap ais^Ssap p 4BuinbBiu B^ '^ouib p 'oaipA ns ua
saqnu sbj 'ooiubSjo oiuatmiAoui ns ua sbiub[¿ sb^ 'sbjo sb^ 4SB^pjisa
sbj 'sauBjB sns X sajqraoq so[ — aiuaraaiuBsaoui asopuaijnuí oaia oj

�Y esta claridad latina
¿De qué me sirvió
a la entrada de la mina
del yo y el no yo?...
Nefelibata contento
creo interpretar
las confidencias del viento
la tierra y el mar.
Unas vagas confidencias
del ser y el no ser
y fragmentos de conciencia
de ahora y ayer.
Como en medio de un desierto
Me puse a clamar
y miré el Sol como muerto
y me eché a llorar!
Esta claridad latina de Darío, y a pesar de la pregunta del poeta
sobre su ineficacia para entrar en la sombra del yo y del no yo; este
toque clásico que es uno de los componentes de la Estética modernis
ta, limita en cierto modo su proceso de subjetivización y lo defiende
contra la tendencia a la visión desintegrada: le mantiene la estruc
tura formal.
La literatura moderna camina luego en muchos de sus represen
tantes hacia aquella subjetivización extrema; determina así una in
tensificación creciente de la angustia; coincide en su marcha con todas
las etapas y manifestaciones del Humanismo antropocéntrico, plan
teando los problemas de la angustia en el nivel y carácter de la cul
tura y la vida según su etapa actual, que es la de un pesimismo ma
terialista. Marcando su acento en el Ego se inscribe tal Literatura,
así como sus medios específicos, en el proceso que los psicólogos es
tudian hoy como una herejía existencial, como la absolutización de
lo relativo, con todas las consecuencias que puedan caracterizarse se
gún aquel tremendo título de un libro de Gabriel Marcel: Los hom
bres contra lo humano.
Los riesgos con respecto a la expresión literaria consisten en una
repercusión sobre la forma, sobre los medios estilísticos; comprome
tiendo su armonía, quitándole la posibilidad de tener aquellas con
diciones esenciales de la Belleza —integridad, proporción, claridad—,
carencia a que todo subjetivismo expone. Los románticos ya dieron
ejemplos muy típicos de ese proceso.
El otro riesgo está en las repercusiones de la catarsis: la li
teratura de la angustia crea más angustia —y a causa de la gran
proyección del Arte sobre la vida— recordemos la intensa afirmación
de Wilde— esa literatura acrecienta las formas de vida y las estruc
turas sociales concomitantes acrecientan la angustia del hombre, vuel-

- 11 -

�- si ap odji a^sg • 8BpBUJo;sBjj sauoiassuas ap opunuí un ua jB.uuaa oiia^
-ija ua aiaaiAUoa as BpBzjinjosqB uoia^suas Bg '^oidoíd oj ap uoiaBzi^
-njosqB esa jod oajioanau ^a opBAajj sa anb b SBiauaAiA ap Baijiaadsa
bisub ja^^ BauBJLoduiajuoa BjaAou bj ua jbjíisoui uaiqiuB^ jiatg Biaag
•jBjuapuaa
-sbj^ otuoa opi^uas uapio un oidoíd cq ap Bijoajjadtq sun uoa ainjij
-sns ap bjbji anb 'soAijouia - oAjijsuas soiaajija soidoíd soj ap uoiobzij
-njosqB Bjsa 'Bpnja^ ap uopBajSsip bj b Bpuapua^ bj ua jbj 'Buaap
-oui BjnjBjajij bj ap saiuauuua sojduiafa ua jbjjsoui Jiobj Biaag 'ojnjos
-qB oj ap uoiDBziAijBjaj Bun b BAajj anb t4sajBpjBd sapBp^aA ap uoia
-BJOJBA3jqOS^ 'J^JIA BlfaJdlJ BJ S3 SOAT^Bjaj S3JOJBA SOJ ap UOpBZTjnjOS
-qs Bun b ajBAinba anb oÁ jap Btjojjjadiq Bjsa anb Baapisuo^ "sajuau
-Biuui sauoxaBsuas sns jod SBpBioip uos sbuijou sbj j^na ja ua jBs^aA
-ran Buiajsis un jxnjjsuoa BJBd onprAipui jap ozjanjsa ja uoa Bjopu^u
-otaBjaj oÁ jap BTjojjjadiq Bjsa Bipnjsa osnjB^ ojqij opBjia ja u^
•opunuí jap oijuaa ja oiusim is b aa^q as 'sauopBjaj
ap jBSjaAiun Buiaisis ja ua apuodsaiaoa aj anb ibSiij ja oÁ ja ibuioj ap
zaA u^ • í(opvifoujjíddiy oÁ ja — lPJ un ^P oíaiAias jb ouiuiiai ouiijjn
ua BsnqB as sajojBA sojjb so^sa ap opuBna uoiaBuapuoa BJBd ^Á BjsBq
Btaijsnf bj A pBpjaA bj ap jaqss ja^ ouioa BJisanuí josbuibib^j soubui
-jajj scq ap ajqBpiAjoui sjaaBjg j^ •oaBiuouiap oj 'oaijaSuB oj — oÁ
jap Bijoijiadiq bj ap sotuauíoui sop so^sa ap oSsaii ja uaiq aaip as
'i^sAaXojsoQ ua 'jbosb^ ug •Btniog bj b opuaipuaasBJj 'opBijoijadxq oÁ
asa aaouoaaj sBip soj^sanu b ouisiaijuBuio^ ja apsap anb BjBasa bj Bpo^
ua soAijBjjsoiuap sojduiafa ap saABij b Biauanaasuoa Bsa JBipnjsa soui
-ajpod soajoso^[ -BaiiuBuioj Bai^aisg bj ua bX oAn^ buijoj bj b ojuBna
ua anb SBiauanaasuoa sbj SBpoj souiaajxa souBfaj b BAajj X 'oaBjuouiap
oj ap soSsbj soj uoa o oiusijaáuB jap so^sbj soj uoa BazajBdB 'Bi;sná
-ub bj ap BjniB^ajij B^sa apBAui —sbuijoj SBSiaAip sns ua— oX jap bij
-ojjaadiq B-q 'SBpBuiojsBii sauopBjai ap opunuí un ua' jBjjuaa oíaaijia
ua a^aaiAuoa as ajuBzijnjosqB upiDBsuas Bsg 'jEjuapuaosBij ouioa opij
-uas uapio un 'otdoad oj aj BijojiJadiq Bun uoa opuaXnjiisns 'oinjosqB
oj ap uoiaBziAijBjaj buii b 'sajBiaaBd sapBpiaA sbj ap uoiaBzxiojBAajq
-os Bun b BAajj —Bjisn^uB bj ap BjnjBiajij bj apBAui sbuiioj SBsiaAip
uoa anb— oX jap Bijoajjadiq bj ouioa osnaB^ joSj Bjjsanuí sou j^
4í'njiJ[jdsa jap sauoisuBdxa sbj
ap SBidojd uoisuBdxa bj X pBpiuBjBip bj uoa opBDJBui 'ojob ouioa ojaf
-ns un — jopvauo oÁ ja sa 'bsoiouib X baja pBpiAijafqns bj ap jbioubi
-sns pBpipunjojd bj sa Bisao^ bj ap oX jg #oX aidiuais aoip pBpiJBjnA
Bg •••ouisiui js ua opBjjuaouoa o^a ouioa o 'jBiiaiBiu onpiAjpui ouioa
Buosaad ns ap ou' jBiiijaídsa uoiaBaiuniuoa ap ojob ja ua Buosiad oui
-oa 'Buosjad ns sa bjsijib jap jopsaja oX jg,, :uiBjjaBj^[ oqaip bjj
•sajojBA soj sopoi ap uaSjio
ja BaipBJ apuop ua Biauasaid 'uopnauj oX jap Biauasaid bj uoa
-ij Bjqo bj ap Bpunjoad uoiaBjaj bj :Baijajsg Bpoj ap jBiauasa
bj uoa 'ajqBUBJjua sbui pBpjaA bj uoa inbB Bznaa as Biuajqojd jg
•pBpaABjS BAtsaiSojd ap 'ajuauíBpiuijapui
isb aaBq as osaaojd ja ^ •soAisaidxa soSsbj sns aiqos ajjnaiadaj b uaA

�creador —y sus personajes— busca demostrarse que sólo vive con vi
vencias, es decir que para éste ser la vida vale en cuanto se vive.
Pero es de poco valor el tener siempre que estar comprobándolo con
vivencias y más vivencias; de poco valor tener que buscar opr fuerza
la confirmación del valor de la vida sólo en lo exterior, en el objeto,
lo que lleva a caer en una dependencia intolerable de las cosas de es
te mundo." (Caruso, ob. cit.).
Considerando esto, podemos decir que el existencialismo de nues
tra época se separa categóricamente de los existencialismos que el pa
sado vio y sobre todo de la gran línea tradicional del existencialismo,
que viene de los lejanos días de David y de Job, y cruza por el aire
de un Pascal, de un Dostoyevski, de un Unamuno, haciendo a s^is
obras agónicas, poderosas, hijas de grandes creadores humanos y su
frientes: afirma la primacía del ser.
Pero así como asistimos a procesos tan plenos de riesgos, asisti
mos también a un proceso que es la réplica frente a esa expresión del
"yo hipertrofiado". Señalamos ya el ejemplo de Unamuno. En él pue
de advertirse la lucha entre un apasionado subjetivismo y un don in
nato de la objetividad más fiel. Y así como esa lucha, la profunda,
conmovedora lucha entre la tentación de una hipetrofia del yo y el
deseo de no transferir los valores trascendentes — a la vez que un
deseo de no disgregar a la persona y lo que la rodea. Una salud muy
inherente a sus huesos, a su raza, a su antigua estirpe, lo defiende
de esos riesgos de la herejía vital.
En su obra aparecen dos líneas centrales. Una es de intensa lu
cha íntima, de angustia siempre compensada por las fuerzas vivas que
defienden al autor y a su estilo. Por eso puede él escribir: "Alguien
podrá decir que esta obra carece en rigor de composición propiamen
te dicha. De arquitectura tal vez: de composición viva, creo que no".
Esa lucha que no llega a destruir los valores de composición, pero
que muchas veces se advierte en ellos, se apacigua y desaparece en
las obras de carácter más objetivo de Unamuno —descripciones, na
rraciones, relatos de sus andanzas—, y en fin podemos percibir que
triunfan la claridad y el orden en libro tan íntimo como "El Cristo
de Velázquez". Allí el gran autor pudo apoyar su sentido de agonía
y su profundo amor nostálgico de Cristo en objetivas evocaciones,
tan concretas como las plásticas de Velázquez, saliendo de sí mismo
y luego ensimismándose en un ir y venir de lo hondo a la realidad
exterior, que nos sobrecoge. Así línea íntima, subjetiva, de apasiona
da interiorización, y línea exterior, se conjugan en el gran escritor y
dan en la obra su presencia entera y poderosa. La angustia, tal como
allí se da, como una lucha ardiente entre lo personal y lo individual,
viene a ser un elemento de aprendizaje para todos nosotros, y una
orientación para el estudio de esta categoría existencial. Y es que
Unamuno está situado en una encrucijada histórica de gran trascen
dencia. Nuestra época vive, además de la etapa intensa y ya en cri
sis del Humanismo antropocéntrico y de las secuencias agudísimas
del Romanticismo, un intenso proceso de revaloración de lo clásico,
una revaloración del Humanismo integral.
- 13 -

�- n 'zaj^auas 'uoiaaajja^ • • • upuapBaap ap ouis oraoa 'e^u^j b[ anb BJBa
ua Bipg a\ as uaiq sbtu anb ouis Ji^ixa apns a\ as oa ops oa B^aod un
y -pjaua^ ua oaxjjiuap un b 'ojoscqij un b 'oai^BuiajBui un b uppaaj
-jad a^ixa ag *oiaajjad jas aqap ou ajjB p anb jaaja ajuapjoa s^9i
44*oata oj sa oaisBp ckj^
Baijao^ BiSopiuy é^ bj ap sv^o^^ sb[
ojsa uaaip 'sbaia ajuauiJB[nSuis ouis 'sBaijBuianbsa oj^ 'Bpiarq Bpuap
-uoa ap ouB[d un b BpBAa¡[ Baipod Biauatjadxa b^ ap uoisajdxa b[ sa
radjxisa jofaui v\ ap puoxsajuoa uotsajdxa Bun ua ouis *bjjoso[i^ b[
ap afBnSua[ p ua sopBpuuoj ou b^ BiJBjajq Baoda BAanu B^sa ap soj
-uauíBpunj so[ 'oAijiuipp 'oata opoiu ap UBSuapuoa as anb b^ ua 'Baipj
-sa Bjjoa^ ns ua Á zauaiuif uouib^j UBnf ap Bjqo B[ ua soua[d sopBjpis
-aj sns ap Á osaaojd a^sa ap sopluiafa so^aq asjBjjuooua uapan^
• (aojvci ap vt^oSatva Bijsn^uB c^ b uojaip anb Á ouisijuapBaap p uoj
-BAa[^ anb sojuauiap so^anbB sopo) ap 'jpap sa 'jas pp opqqinbasap
pp souis 'sbiujoj sb[ ap pB)jaqq Bspj 'uopisodiuoa b^ ap uapjosap^
soAi)B^au soiuaiuap sns ap 'ouisiaiiuBino^j pp sajopA so[ ap BpB^snfB
uoiaBaxj^aaj íSBaiuiap^aB 'ssaisBp oau sauoiaBaiji;siui sb| SBpoj sspinp
-xa 'ojapBpjaA oppuas ns ap ajsnfB 'uapjo pp uoiaBJopAa^j -oaisB^a o[
b BipnA Bsa jod opBzija^aBjBa 'Baoda B[ ap Biuip p uoa A
-bs sajspdod sajuanj sBun uoa 'pBpiAi^afqo ap opx;uas un uoa
uoiaipsj) Bun uoa jo^oasa ubj^ p ua UBunB as '—¡BaipuiBjp znja!—
soX^sua so[ ap ouiiuibu^ p ua '¡piuauíBpunj X! BqBjj í4tOAi)Bpj oj^
ap uppBzpnpsqB,^ Bsa Biasq BziJBpd as buoz ubjS Bun ua anb X jas
ns b aiuajaqui Bidojd Bijsn^uB '^anuBuioj uoisBd 'puosjad uoiaBao^
•ounuiBujq b X ouisijuaaaAo^^ pp oaidrj osBa p souiBApA oja^
• (X^suiABJ)g ap
paisnui uoia^aja B^ ua jbjiuiis o[duiafa un auai) Baoda Bjjsanu anb os
-uai^j) Bipa^BJ^ Te\ ap Baijpuioa^ 'auuij BJtnanjjsa b[ ua puoisBd apjoq
-sap p asopuaiquasui 'uB)jaiauoa as oaBjsiuoip oj X oaujpdB o{ anb
ua a^BpiAput ojuauíoiu p ua 'Biaaj^) ua' BpBjadns isy 'opunuí ^ap
bijo)sijj B[ ap saiuapuaasBj) sbui soiuauíoiu so[ ua BpBjadns ^ssaoda
sbj ap JopuB|dsaj p o sajBjnai)jBd sosBa so^ ap auáisui oj unSas a^uaj
-b¿b souaui o sbui— ajqiuoq p ouioa biiSi^ub 'Bqan^ BnSpuB Bun s;q
•oaisBp o[ b Bpuapua) Bsa X Bapu^uioj uoisBd b^ aj)ua Bqan^ b^ B)uas
-ajdaj ounuiBujq • ouisiuBiunj^ pp Bujapoiu uoiadaauoa B[ uoa BqBuoia
-Bpj oX soub aaBq anb X — ^5 pp uoiaBjaua^ B[ ua BUBds^ ua Bp.as
anb oaisBp o\ b B^pnA ap osaaojd pp o^uauíoui un b 'Bjqo ns ua 'soiu
-ijsisB ^ ^puosjad ouiisap ns ua sauuxj soXodB uauat) ssiuap o[ jod
anb 'sauoiaBiujijB SB)sa uoa Bjjuanaua as ounuiBuiq ^p BijsnSuB B^
*

*

• upiaisod

-uioa b^ ap sbaia SBauq se[ b 'soiJBjaiq soipaiu so^ b apuaiasBJ) jas pp
oijqqinba p anb ua uoisajdxa can ap o^ubi o^ jod X BUBiunq Buosjad
Te\ ap uoxaBuiJijB B^ 'uapjo un ap uoiadaouoa B[ 'Bpxarq uoisi^ cun ap
sauoioBuuijB sb[ UB^sa 'uoiaBzip)uapuaasBJ) Bspj B[ X pBpipiaj B^ ap
ip b^ Buiiuop anb ua Bjninja^q b^ b a)uajj 'osa pd, ^^

�¡sbsod sbj ap 'oira X 'oXns X
oXni X ojoBxa ajquiou ja
auiBp
•SBSOD SB[ B 4UBUIB SBJ Dnb SOIUSIUI SOJ
sopoj ubXba ira jocI anb
í SBSOD SB[ B 'UBpiAJO SB[ BX Dnb SOJ
í SBSOD SB[ B 'UDDOUOD SBJ OU Dnb SOJ
sopoj ubXba ira aod an)
•aiuauíBAanu buijb ira jod BpBaaa
Brasira bsod bj
bds BjqB^d ira an)
•sbsod sb[ ap ojdbxd ajqraou [a
auiBp 'Bt
: uoiaisodraoa ap soipnj
-sa sojjsanu BJBd ^iauasa aABp X Bai^a^sg ap upiaaa^ BjapBpiaA 'zau
-araif uoraB^j usnf ap soioBxa X saaopB^aAaj sosj^a so^anbB isy
•zBd B[ ua X pBpiJBp b^ ua 'uapao ^a ua osuBasap un uos anb 'sBjnd
sauoiasaja sb^ uaaa^BdB *saaiBJ sns ap BpBa^das B^n^na sun jod jo¡ba
ua sopBraJojsuB.ij 'BaiSojoiBd biisii^ub bj ap saAipojd soAisnqB soj b
íosuojy opBiuy aaip oraoa opnjati opuntu un ap Bisaod bj b oiunj"
•SBqBJi sajBi uoiaisodraoa ap jo^ij ns X zapianj ns uoo op
-Bjadns ubij anb saaoiíjasa sapuB.i^ soj ua asjBJiuoaua uapand sajopBS
-uadiuoa soiuaraaja anb (f X ísajBuuoj SBjnianJisa sbj ajqos Biisn^uB
Bisa auaii BiauapuaasBJi anb (g íBiisnSuB bj ap SBJBasBiu sbj X saiiuai
-nB BiisnáuB bj ajiua X^q SBiauaaajip anb (^ tBaiisjiJB Bjqo bj ua bii
-snSuB bj is ua jojba oiuoa auaii saiiraij anb (j :jBaapisuoa jb soraBi
-uojjb anb ja sa BjniBjaiij bsd ap soaia sbui sBraajqoad soj ap oun 'ojja
opoi b aiuaj^q -Bujapoiu BaniBjaii-q bj opipBAui bij anb X jbiia Bifajaq
Bun Biisn^uB bj ap oqaaq Bq anb sdjojba ap BinbjBjaf bj ap BiSBisodB
Bsa ap upiaBaijiiaaj Bun Baijiu^is ojjg 'BUBiunq Buosjad bj ap p^pij
bj ap soiuBjSaiui ouioa uBp as Biauaiauoaajqog X Biauaiauoaqng
apuop Bpunjojd Biáojoaisd Bun ap aopBjaAaj o;jaiauoa ua
as pBpuBja X upiaiodojcl 'pBpij^aiui ap saaaiaBJBa soi^^iiuB
soj anb ua BJniBjairj sun e 'BiisnSuB bj ap uoiaBjadns bj b X pniíu
-ajd Bsa b apuaji oauBJoduiaiuoa ai.iy jap oiuairaiAoui oijdraB uj
• UOI3B
-aj^sip bj ap X BiisnSuB bj ap BjniBjairj bj b aiuajj aiuaiAiA Baijdaj
bj uaXnijisuoa sojja anb pBpiiua jbi uoa uoisia ap p^pijBja ua opBp
-unj aijy ap sojdraafa BauBjodraaiuoa BjniBjaii-q bj ua uaisixa isy
4;oaia
aiuaiuBDiun sa odisbj^ -oiajdraoa ouis 'oaijoiaj sa ou oiaajja^ *opiu
•aiuoa ja Bjja ja^,¿opu(^iuoa ja ojos Jiisixa opu^íap jaaajBdBsap bí&gt;bij
bj anb Binjo^^pfiif^oSíj^^^^anbB ouis íJBzadoji uaaBq sou íuoiauaiB bj
^b^u^^j á^í^^v saiJtBd SBpoi jod Bjja ua oun spaaua as
b 'osoq^Bdrao X oaojJBq oiaaiinbjB ap orasuBqBjqBiu
íj¿a|ajjBa'-Hopmbsap sa ou 'buijoi bj ap pBpiauBiuodsa
y/"l~

�Han vencido aquí, sobre la angustia desintegradora, sobre todos los
enemigos de la claridad, la integridad, la proporción, el deseo ardien
te de una recta visión del mundo y de una expresión estructurada y
fiel. Cierre esta clase nuestro homenaje al artista que pudo escribir
tal Poema, entero, puro y único como la más hermosa flor.

- 16 -

�\

é

#

Imp. Cordón

�</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </file>
  </fileContainer>
  <collection collectionId="2">
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="31">
                <text>Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="138">
                <text>Repositorio de ensayos en las Humanidades publicados originalmente en el Uruguay</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="139">
                <text>&lt;p&gt;&lt;span&gt;La Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación se ha propuesto contribuir a rescatar y poner a disposición de los lectores la escritura ensayística del Uruguay a lo largo de su historia. Esta Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay pretende reunir en un solo lugar más de dos siglos de textos de reflexión y pensamiento, dentro del amplio campo de las humanidades, producidos en conexión con la universidad. La mayor parte de esos textos han sido originalmente publicados en revistas universitarias o periódicos hoy difícilmente accesibles. A menudo nunca recogidos luego en libro—o recogidos con sustanciales modificaciones—, son textos que pueden contribuir a recuperar y mostrar las dinámicas de pensamiento y representación en el país, tal como se realizaron en tiempos de centralidad de la escritura.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;La a veces fina y sinuosa línea entre Humanidades y Ciencias Sociales hace que textos de historia económica, de estudios sociales, de ciencia aplicada a la antropología, puedan tener cabida en esta colección, aunque el foco está en el núcleo tradicional de las humanidades. El Derecho (con la excepción de Filosofía del Derecho) queda, por su especificidad técnica y profesional, por el momento fuera de este grupo. &lt;/p&gt;
&lt;p&gt;La colección será un trabajo acumulativo, con entregas bimensuales. En el tiempo, los textos se irán organizando de acuerdo a posibles lecturas de la historia de las ideas en la región y el continente. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aldo Mazzucchelli&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;span&gt;15 de octubre de 2017&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="3695">
                <text>Pablo Darriulat&#13;
Gonzalo Marín</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="3696">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </collection>
  <elementSetContainer>
    <elementSet elementSetId="1">
      <name>Dublin Core</name>
      <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
      <elementContainer>
        <element elementId="50">
          <name>Title</name>
          <description>A name given to the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3642">
              <text>La angustia en la Literatura Contemporánea</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="39">
          <name>Creator</name>
          <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3643">
              <text>CÁCERES, Esther de </text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="48">
          <name>Source</name>
          <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3644">
              <text> Cáceres, Esther de:&#13;
La angustia en la literatura contemporánea /Esther de Cáceres.&#13;
   Montevideo : FHC, 1963.  16 p.</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="45">
          <name>Publisher</name>
          <description>An entity responsible for making the resource available</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3645">
              <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="40">
          <name>Date</name>
          <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3646">
              <text>1963</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="47">
          <name>Rights</name>
          <description>Information about rights held in and over the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3647">
              <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="44">
          <name>Language</name>
          <description>A language of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3648">
              <text>Español</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="51">
          <name>Type</name>
          <description>The nature or genre of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3649">
              <text>Libro</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
      </elementContainer>
    </elementSet>
  </elementSetContainer>
  <tagContainer>
    <tag tagId="18">
      <name>LITERATURA URUGUAYA</name>
    </tag>
    <tag tagId="371">
      <name>SIGLO XX</name>
    </tag>
  </tagContainer>
</item>
