["item",{"itemId":"314","public":"1","featured":"0","xmlns:xsi":"http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance","xsi:schemaLocation":"http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd","uri":"http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/items/show/314?output=omeka-json","accessDate":"2026-04-11T11:34:24+00:00"},["fileContainer",["file",{"fileId":"545"},["src","http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/c63ce9f899f7e55225bbd9fcdf11a54b.PDF"],["authentication","e3fe6b6c38a070e8ba41560acd341cdc"],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"5"},["name","PDF Text"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"52"},["name","Text"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3473"},["text","— 68^ —\nfí6l S3ibui8ij(3 s^uopcSijsaAUi ojqru ja uoa e^pirar) A sapEpiuBintifj ap pEjjro\n-b^ bj ap (Biuauíuadx^ ^ jBjauaj) BiSojoia ap BjpajB^ bj 'ua opBziiBaj ¿íEqBJx (*)\nyB cuBunyaB 3S ojaasui ya anb (b rasjpnpap apand 'sajsaojou /\nsoj b BpBzijBaoj a^uauíBjos —ooijBj^oa^ bjsia ap o^und ¡a apsap—\nÁ BUBijpiuiop ajuaujBAisnpxa (sa^ojjjuiij soy ua ou) sjBd oj^sanu\nua 'sa axaadsa Biyaip ouio^ '(ajuaiuijiip jb jBDid bjbcI oqaay ya ajq\n-os J3BD BÍap as anb —sapajBd SBy ap o^yB ya Á sajqranqaa^ sBy ua\nopBSjaqyB— oujtuaou o^^asuy yap ojyqBq yB upysnyB) ,,oyans ya ajqos\nojuojd ap J3BD oíap aui^ :ouiod isb oSyB ÍBnqaanb zoa buti ap 'Bzinb\n'bjbj^ S \"SB^Bq^ ap pBpauuajua By ap uauua^ yap jostuisbj^ yBdp\n-uyjd *((supíS9¡uí ptuofpuj^^ 'o^B^o^Buiaq oja^djtuaq un ap BiJBiy\n-lairaop aiaadsa By ap unuioa ajquiou '^BanqauíA^ By ap osbd ya anb\n'soupaA sasiBd soy Á '¿Bn^njQ BJBd joíaui oun jbji^ soumjpod\nou yBuoi^aj oydraaía ouio^ -oaijpuap sajajuí o^yB sbiu yap sauois\n-nyauoa jaBjjxa BJBd 'sauoiSBDO ua 'opiAjas Bq unmoa ajquiou un\nap sisiyBUB ya 'SBuiapy -sbjjb oduiai^-oqDnuí apsap opBsn Á yBtuiuB\nun b opBaiydB Bua^ipui ajquiou ya Bja opB^snÍB UBna jBj^souiap\nb ouia BpuaiD By saaaA SBqanj^y •yB^uauniDop sajajuy un a^uaureyos\nauap ou *oaijTJD sisiyBUB ns Á 'yBjaua^ ua sayBuiiuB soy ap ('Di^ *soy\no SBua^jpui) saunmoa sajquiou soy ap uppByidoaaj Bq\n\n•(8) 'jajanaQ •) aSjof — • ttoot¡pu9ta jaq^p un outs\npjj ap A pppatí} ap o$av un atuauipjos sa ou 'stp^f un ap\nvunv^ pj ap sPuaStput sa^quiou so^ ap vtAoiuatu M>p¿pnf)it\n\np ud ^nonj^-nonj^^ p> svtou^ÁB^^\n\n7/\n\n(*) vt^^mo(}oj^\niso'pttuoud}'^ sof ap sauntuoo sa^qtuo^ 7\n\n's3utuiJOD sajquiou soy ^p\n\npp\nSOJ ^p ^T^OJOiq ^J DjqoS\nOMIJULO VHJ^VW *\n'A onoao^\n\n�Uruguay evidentemente después del coloniaje, cuando se constru\nyeron las primeras viviendas estables (que no tenían nuestros indios\nnómades); b) que traspasó las fronteras seguramente por el extre\nmo noroeste del territorio nacional y de allí se expandió rápida\nmente en dirección sudeste, sin alcanzar empero —como lo hemos\nbien demostrado— la región atlántica; c) que el insecto entró al\npaís ya con su designación vulgar, \"vinchuca\", pues se trata de una\nespecie propia del norte argentino - chileno - boliviano que fue des\ncendiendo hacia el sudeste en el correr del tiempo (Talice) (32).\nLa necesidad de estudiar los nombres indígenas de los anima\nles se hace aun más evidente en el caso de la fauna sudamericana.\nEn efecto, como dice Dennler (8), \"los primeros viajeros y explo\nradores del Nuevo Mundo no tuvieron, con mínimas excepciones,\npreparación alguna en materia de ciencias naturales... manifes\ntando, sistemáticamente, comparaciones poco coincidentes entre los\nanimales descubiertos y los de sus patrias respectivas. En lugar de\nadoptar los vocablos indígenas, los animales fueron bautizados, a\nbase de una semblanza superficial, con nombres de animales eu\nropeos, cometiendo, en la mayoría de los casos, errores graves y\ncreando así una confusión enorme\".\nAñade Dennler (8) que \"la pronunciación de los nombres in\ndígenas trasmitidos por autores de idioma extranjero, y consecuen\ntemente escritos de acuerdo con la ortografía de este mismo idio\nma, ha producido interpretaciones muy erróneas, las que, de su\nparte, han introducido, en la nomenclatura científica, errores que\nexigen su eliminación o rectificación en el momento que la etimo\nlogía de la palabra queda evidenciada\".\n\"Por otra parte en el caso de los nombres guaraníes debe te\nnerse en cuenta que ellos representan un sistema lógico que sigue,\nen cierto modo, el de Linneo\".\nNo es de extrañar, pues, que los primeros exploradores eu\nropeos que llegaron a Sud-América y se enfrentaron con los Ctenómidos y sus moradas subterráneas, emplearon, en sus descrip\nciones, las voces topos y toperas, evidentemente inapropiadas, por\nque, como se sabe, los Ctenómidos son roedores y los topos, en cam\nbio, insectívoros.\nAnimales como los Ctenómidos, que tienen tantos rasgos bio\nlógicos peculiares, no podían menos de ser bautizados especialmen\nte por los nativos o campesinos del lugar.\n\nI.\n\nEnumeración de los nombres comunes\n\nResulta imposible dar aquí una lista completa de todos los\nnombres comunes de los Ctenómidos, porque son animales de dis\ntribución geográfica bastante amplia y la bibliografía correspon\ndiente a algunos de los países donde habitan, como Perú y Bolivia,\nnos ha sido de difícil alcance.\nHe aquí los que hemos podido reunir, citados en orden alfa— 290 —\n\n�— 163 —\nfu^q^ns^ s^jorn^ sonn8]y (**)\n•fXn3uB uaqijDsa sajojne souniy ( ^ )\n•ÜOIDBJ3J<JJ3^UI BJD3JJO3 BJ B OJUB11D U3 SBpBpunj SBDIJIJ3\nb SBjaíns SBuaÍB sauoiuido JiquasuBij b soioajBjiunj sou 'opnuauíB\n'anb opoui aQ -Bn^oaj Bun ap oipmsa ¡a ua Brapyn bj sa BaxSpjouiija\nBdBja B[ 'a^jBd bjjo jo^ 'BpBnaapB uppBjuaumDop bj jauajqo jidb^\nsa ou *SBinapB 'sajBtia sbj oa *joBjBná ja Á Bnqaanb ja oidod sÉn^\n-üaj sbuiiSjb oa sopun^ojd so^uaiioiDouoD aSixa anb o^aadsB oíajd\n-raoa ajsa ap OAijsnBqxa oipmsa un inbB jaaBq soioapua^ajd o^j[\nViOOlOWix^ 'II\n•Dja ^.sbj\n-bj soj ap nanj-nanj^ *^<SBpBjqanb sbj ap nanj-nanj^^, *€<bdbdijix\njap nDtu-nanx,, *<4SBAjas sbj ap nom-nDnjL *,,jbjjod ap\n*cíojsnqoj nanj-norix^, ^^UBjdpjy jap oíox,, '^ozijqoa\nUBJ^)^ :jBjiqBq jb o pBpijBaoj bj b 'jbujiub jap sajajDBJBD b uajaipj\nas anb sopBAijaípB sojjo uajsixa 'Bpin^asua soiuajBpnjsa^\nopisjadsip o uppnqijjsip BXna ^sopBjp sajqinou soj ap sBiuapy\n\n•anbnpunjL\n•nanj-oanj o oanj-oanj o oanj-nanj ox\n•oínj-o^nj o íoj-íoj o oíox\n•ojjodbx\n•njnj ij bj ap ojjiduojb^[\n•ajBonj o (¿) a\n\npj^\n\n•njnj - BXpn^oy\n\n(##)\n^ ^ BpB3jd\ncoa bijbj^ojjo vj 'sauntuoD sajoBjJodoii so^sbj 'sand 'sbjx^j oao\najX 's^tuoudt^ rojauaS oaiun on b uaaauajjad ajuarajBnjaB SBpp\nouoa saiaadsa 09 SBI 3ní> J^j^uas aqB^ 's^taoud^ ojaoa^ jap sajuBj\nuasajdai b *oo o ajoaujBAisnjaxa 'sopBaijdB opis OBq anb X 'oapaq\n\n�Angudyá. — Se trata de una voz guaraní que significa rata (Denn-\n\nler) (8) y ratón (Ortíz - Mayans) (25), Morales (22).\nAngudyá-ivihgwih. — La segunda voz significa, en guaraní, que\n\nhabita bajo la tierra (Dennler) (8).\nAngudyá-ivicu-í. — La segunda voz: bajo la tierra o arena (Ortiz-\n\nMayans) (25).\nAngudyá-tutií. — Voz imitativa según Segovia (31), que significa\nliteralmente \"ratón-tutú\".\nColudo. — Palabra española que hace alusión a la cola bastante\nlarga del animal. El mismo nombre se aplica, en el Río de la\nPlata, a cualquier animal de cola larga.\nConejo del cerro. — Expresión seguramente originada después de\nla colonización y que traduce, en los colonizadores, la tenden\ncia a hacer semblanzas superficiales entre los animales propios\nde Sud - América y los europeos.\nCoruro o similares. — Voz usada en Tierra de Fuego, Sur de Chile\ny Patagonia, donde parece aplicarse a una especie de tamaño\nmayor, Ctenomys magellanicus, y también a ciertas especies\nde Octodóntidos. Según Medina (20) es voz onomatopéyica. Es\nde hacer notar que, en guaraní, tiene un sentido bien diferen\nte: sapo: (Ortiz-Mayans) (25) y (E. Morales) (22).\nCurucuru. — Esta voz que no debe ser confundida con la anterior,\ncuyo origen desconocemos, parece ser usada únicamente en el\n\nSur del Brasil (Moojen) (21).,\nMinero. — Voz española no específica, puesto que en el Río de la\nPlata se usa también para designar al ratón doméstico, que es\naplicada figuradamente a los Ctenómidos.\nOculto. — Según Segovia, (31) la voz se usa en el \"interior de Bue\nnos Aires y Montevideo\". Esto último no es exacto.\nOcultuco, ucultuco y ultutuco. — A propósito de esta última voz\nGarzón (10), en su Diccionario Argentino, dice \"especie de\nconejo de las ramas, de color gris, como de 15 cms. de largo,\ncon un pequeño apéndice de cola, más delgado y más bajo que\nuna rata. Es muy bravo y lo suelen emplear para hacer salir\nlos conejos de sus cuevas y darles caza. También los llaman\nocultucos y figuradamente mineros\". La descripción es, en par\nte, inexacta (\"color gris\", 15 cms. de largo, \"apéndice de co\nla\"). Pero debe tratarse de Ctenomys por la sinonimia de nom\nbres comunes que da el autor y por otros rasgos característicos\ncitados (\"más delgado y más bajo que una rata\", \"es muy bra\nvo\"). Llama la atención que hable de \"especie de conejo de\nlas ramas\", cuando se trata de animales siempre subterráneos.\nAdemás, hace alusión a su empleo para hacer salir los conejos\n(sic, debe tratarse de liebres) de sus cuevas. En fin, Sego\nvia (31) da, como sinonimia de tunduque (Ctenomys), las vo\nces oculto y ucultucu \"por onomatopeya\".\nPumaré. — Voz del noreste brasileño. Dice Ihering (13), a propó\nsito de este nombre, citando la descripción de dos compatrio\ntas (Paulino Nogueira y Leonardo Motta), \"tener la impre— 292 —\n\n�— €63 —\n^jb ugpuodsgjjog • • •/ zibj Bun\nU9SBUJJOJ 9S 9nb 9D9JBCÍ ' ' • S9DOA SBJSg^\n•flOfli (&m 'nfnj\n:9JU9lü^BnjX9^ 9^U9inSlS OJ BS9JÍÍX9\n9p ojosgj^,, ns U9 '(j) opgAgn)- guo^q\n•Bpxjn^sip Xnuí J9S gpgnd\n9pns 9nb opugiqBs SBjjg 9p SBun^jB jiquosuBj^\nB SOUJB^^ \"OjqBDOA J9p Bnq99nb U9SUO |9 'jBqD9dS0S O 'J99JD\nU9DBq 9nb S9UOpU9UJ JBJ^UODU9 OppIUIjgd Bq SOXJOSOU JOd Bp\n-BDIJDBjd BDI^Bj^oijqiq BJS911DU9 BJ 'jBÍ^nj Opun9S U^ *JBUJIUB\npp BJOUOS UpiSIUig B| '9^U9IUB9ÍJ9UOJ 49JU9S9jd9J OjqBDOA p\n9nb jinpuo^ ^jiuuad ou '(uppBqBj^ 9p S9nds9p) opojBjoqBj\np U9 X BZ9JBJHJBU BJ U9 'jBlDIUB J9p OpiUOS J9 9jqOS \\) OU\n-BijSirooj^ X 33IJBX Jod oq^gq oiprus^ ¡9 jbStij J9ioijd U9\n'O^39J9 u^ 'opxjnDsip J9S 9p9nd oq99q jg 'BDiXgdo^Biuouo zoa\nBun S9 nonj-n^ru gnb 9^rdaj X 9Dip opunuí jg opo^ gnbuny (9\n•(9JUBJ9pB SBUI J9A) OUÍ\n-STUI J9 9JU9UIJIUJTSOJ9A JBUITUB Un BJBd UOJJttg JOd BpBSn ZOA\n*<tuB3inj^, ^p uppBuuopp Bun S9 zoa BqDip gnb Buido jo^nB\nOUJSIUJ jg •S9UOI9BDIjqnd SUS U9 OpBUOI9U9UJ UBXBq OJ S9JOIJ\n-9^UB sgjo^nB gnb ojqísod so ojod '^n^n^-Tum^ jgp BjqBq bX\n'3081 ^B T3 ü9 '(i) ^^^zy 3n^ ^J3P S3 •BUBDijgujBpns BunBj\nBJ B UOJ9TJipj 9S 9üb S09dojn9 S9JOJU9S9 SOJ JOd 'Z9A BJ9UJ\n-pd Jod 'BpBsn on^ opu^n^ jBspgjd Ji^JJip so ugiquiBX (q\n•ODiüBdsiqgjd opojjgd p uo 'ojJBd bjjo uo\no 'b^bjj bj gp oj^ jg ug soaijbu soj jod BpBsn gnj is jpgp sg\n*BugSjpuy ug^ijo gp sg BjqBjBd B^sg is jbujjijb jpijip sg (b\n•jgSoggj opipod soiugq gnb sojBp sogod soj\n'gjuguiBDijgjuis 'upiDBnupuog b soujguodxg 'sg^ugigBqg^ sguop\n-BUIJOJUI SBSBDS9 9p o^zBJJBq J9 U9 'OJ9dlU9 'OÍnpBJ^ 9S 9nb\nBpBDiyduio^ X Bsug^xg BDijBj^oiyqiq Bpgnbsnq Bun b opBSxjqo\nBq sou sojqBDOA so)sg gp Bj^ojouing Bq — 'sgjBjiuiis X\n\ní\n\nBqg B^syjBjnjBu jg jod BpBgjduig zo^ — 'vou,^tuy d^ oxoa\n•B3lX?d0JBUI0U0 9^O9UIJIUITSOJ9A 'BJOUBdsg ZO^\n*S9JBJIUIIS X OÍOJ^\n•SOUJ9D í oxo>)o T\n-ouogsgp ug^uo oXng X U/7) uosjBg^ unSgs 'ouBnjgd-ou |^\n-BIAIJOq-OUpU93JB-OU9JiqD OUBjdlJJB J9 U9 SBpBSn S99O^ I^\n•jBn^xjgAB opipod\nsouigq ou upigBDijiu^is BXng BXBn^BjBd TUBJBn^ zo^^ — 'tun^uins\n•^BguBjjgjqns upp\n-B^yqBq ns gpsgp jbiuiub jg gjiuig gnb zoa bsoujoabd X bduoj\nbj4> b^iuji gnbjod 'n^nj-BXn^uB oiuog 'BDiXgdo^Btuouo zoa Bun\nugiquiB^ Bjjgs (\\) BiAo^g^ un^g^ #bsod buisiuj bj bdijtu^is gnb\nbj^o X BjouBdsg zoa Bun gp upigBuyqrao^ — •^^ - upfP}[\nugSyjo gp ugiquiB^ ojqBDo^ — 'vju^n p^ 9\n^\n's^tuooj^d^) ouis s/Ctuotidf[) ou oj\njgp sgjopgoj gp unuiog gjqmou ouiod (u uog) pJBung^\nBuoxguguj (j) ugfoo^^ 'o^jBqujg ui • ((slítuoud^[) ojgug^ jgp\ngyggdsg Bun gp 9sjb)BJ) Bpgnd bjb9^ gp jopgoj gjsg gnb gp upis\n\n�Tucu. — \"Tema quechua que dice hacerse, ser y acabar\".\nTucu-tucu. — \"Nombre que se da a una especie de topo, que\nabunda en los campos, al que se llama también oculto, etc.\nEtim.: en quechua Ttucu es lechuza. Quiere la casualidad que\nlas lechuzas tienen su habitación en las cuevas de los tucu tucus. La voz puede ser cacana o quechua, por lo tanto está\npendiente su etimología\".\nUcu-Uccu.— \"Interior, también huecú. Etim.: del quechua ucu\nadentro\".\nUcucha. — \"Ratón. Etim.: cha, hace; ucu, interior o cueva. La\nvoz es quechua\".\nTu. — \"Radical que parece que no se usara así, separada\".\nTucu - tucu. — \"Ocultos que viven en el campo y meten un\nruido raro. Etim.: parece qu la palabra es onomatopeica o bien\nque deriva de la raíz tu, hacer, y cu, partícula final no deter\nminada aun\".\nA mayor abundamientto Lira (16), en su \"Diccionario kkéchuwa - español\", añade:\nUkhu. — adj. \"Interior* interno, que está adentro\".\nUkhu. — adj. \"La parte más adentro de una habitación, de\nuna casa, de un lugar...\"\nLlama sin embargo la atención que el autor no incluye en su\nDiccionario la voz tucu.\nEn tren de interpretaciones podría llegarse a pensar, pues, que\nla voz tucu-tucu deriva de dos voces quechuas: tu, hacer, ucu,\ninterior o cueva. Se trata nada más que de una hipótesis que\npuede seducir a los que se niegan a admitir que ella es onomatopéyica, pero que exige, naturalmente, un análisis etimo\nlógico más severo. Este análisis es, por otra parte, muy difícil\nde realizar con los documentos que la lengua quechua pone,\nactualmente, al alcance de los especialistas.\nEs interesante señalar que la voz tucu-tucu tiene, en Sud Amé\nrica, otros significados:\na)En Colombia y Puerto Rico significa susto=tustus (Ma-\n\nlaret) (18).\nb)Onomatopeya vulgar con que se designa la palpitación del\n\ncorazón (Santamaría) (29), y también Medina (20).\nc)En Colombia: una planta parecida a la salvia (Santama\n\nría) (29), y también Medina (20).\nd)También la \"nutria\" o abalari de los quechuas y quizá\n\nde los guaraníes (Santamaría) (29), y también Medina (20).\ne)En Chile \"nombre familiar con que se llama a las galli\nnas para pillarlas o darles de comer\" (Medina) (20).\nLa voz simple tucu tiene, por su parte, otros significados:\na) Un coleóptero con \"linternas\" en la cabeza (especie de\nluciérnaga) en el Norte Argentino. Es una voz cacana, como\ntutu y tui, según Lafone - Quevedo (15).\n— 294 —\n\n�— 663 —\nap jBsad b sajuaiajip aiuB^sBq üos SBjja anb 'oSiBqiua uis 'jbjou jaD\n-Bq ap s^ ¿up^ni 'sajBjiuns A n^ni-nont 'sajBjiuns X 0^0/ 'saJBjiiuis\nX oon^noo 'sajBjiuns A oáhjloo '(njnj jod) n^n^-pApnSup :BuaSjpui\nuaSuo ap SBpo^ uaaajBd anb 'saaoA sbj ap bijoXbui bj SBpipuajd\n-moa UBjjB^sa odmS ajsa u^ \"SBauBJja^qns SBpBioio sns apsap *Bjp\npp sBjoq sb¡ ua sajBiuiuB soj jod 'ajuauíajuanaaj^ ub^ 'sopnyuía soa\n-ijsijajDBJBa sopiuos soj joíaui o opiuos ja 'pmijaBxa Bppnosip uod\n*ubjiiüi anb (sdjvf sotsan^^s o 'sooiA?<lop>wouo\n:tsb sojJBdnj^B a^imjad jbzijbub opijK>d\nsomaq anb sopBjia sajqmou soj ajqos o^unínoa ap oiprtjsa\n\n•batjb^iuji zoa sa BiAoSa^ unSag —\n•^jbuitub ouisiin un uos namna\n-nj X uBqnx J3 ^^b opnp ou^ ro^aadsaj jb aXnjauoa (j)BjBzy\n•(^uppnBaajd oís jBuiuiBa apand as ou anb 'sojaín^B so^ub^ aaBq\nUBjx)uioaB aj anb souajja^ soj ua X • • *ojans ja Bao^ aj^uaiA\nja anb saAajq ub^ sBUjaid sbj • • • odo^ jb aaajBd as • • • <^bu\n-Bdsq BAanj^j ap UBqnj ja^) uo^jng jod BpBajduia\n•(BupuaSjy 'da^^) UBnf ub ap 'Aoj^ bj ua Bp^sn\n•^njanbBuiu buibjj as Bnqaanb Buioipi ja ua\nanb BÍJteujaianj Bpiaouoa bj sa ou anbí4 oja^doajoa un sa anb ap\n-Buy *4<snanj XBq apuop sjBd j^,^ o ,,snam soj BiaBjq JBax^iu^is\nuaiquiB^ Bjjpod uviunonj^ zoa bj anb aqtupB (^) Bojin^) 'isy\n•sajua^jaAip a^uauíBpBuiajjxa uaiquiB^ X sa^uajajyp\nuos sajojnB soj ap sauoiuxdo sbj 'BDi^pjoraija Bija^BUí ua opnu\n-auiB apaans oujod 'ajuBjsqo oj^j *anbpBa osouibj un ap ajquiou\n:(ajUBjjxjq BzaqBa) uptunanj^ BAijap iq^ 3Q -a^uBjjijq bdt^iu\n-Sis X Bnqaanb sa nont o oont zoa bj ((o) ^apiqnB^ unSa\n4<opunui jap SBSoa sbj as ou\noujaij oaiaoui oiuoa X\n'ojquinjB aui Bjaxnb apuop b\n'ja ouiod Xos o^m\n:ozijjb3 jod BpBjxdoaaj bj^o B^sa\n•4<an^ aui as ojjo uoa anb\nbjbjSui bj b opuBDsnq opuB anb\njaA BjBd znj m auiB^sajd\noanj ajpBUj 'nanj -\n\njod BpBjia japuB^ - zaqauB^ ap B^ojjsa ajuainSis bj sa ojja\nap ojduiaía uq 'slíiuou^r^ ojauaS jap sajopaoj soj uoa 091S\n-njuoa b saauo^ua asopu^sajd 'oon^noni ajqiuou ja uod 'bjsia\n-ijbu ODixaj ja ua 'saaaA sbj^o BuSisap as 'oupuaSjy ajjo^j ja\nua oXn^nD o oXnDOD opBuiBjj uaiquiB^ 'osouxuinj o^aasui\n\n�que pertenecen a especies animales del mismo género. No existen\ndescripciones que permitan juzgar si los sonidos emitidos por las\ndistintas especies del género Ctenomys tienen diferencias entre\nellos. Algunas referencias abogan en tal sentido, por ej. Darwin (5) decía que el \"tucu-tucu\" de Maldonado emitía un sonido\ndiferente al de cierto \"tucu-tucu\" de la Provincia de Buenos Aires.\nb)Voces no onomatopéyicas de origen indígena: angudya,\nangudyá-ivihgwih.\nc)Voces posteriores a la colonización y que aluden sea a los\nhábitos subterráneos de los Ctenómidos, a sus rasgos, sea a sem\nblanzas superficiales con animales europeos: coludo, minero, co\nnejo del cerro, topo roxo de América.\nd)Voces de origen mixto o dudoso, por ej. la voz ocultuco, y\nsimilares, que parece una mezcla de dos, una que alude al hábito\nsubterráneo y otra al sonido del animal, aunque Segovia (31), ad\nmite, simplemente, que es onomatopéyica.\ne)Voces cuyo origen no hemos podido encontrar: sumkum,\npumaré, tacorro y tocoro.\nEs evidente que el buen análisis de las voces onomatopéyicas,\no supuestas tales, con que han sido bautizados los Ctenómidos, só\nlo podría hacerse, fundadamente, mediante la grabación corres\npondiente de los sonidos emitidos por los animales sea en la natu\nraleza sea en el laboratorio. Como ya dijimos, tales análisis hechos\npor Talice y Momigliano (33) sobre Ctenomys torquatus no permite\naceptar como ajustada la voz \"tucu-tucu\", que se dice onomatopé\nyica. Es cierto que la onomatopeya no traduce, en general, exacta\nmente, los sonidos emitidos sino que representa una interpretación\nfonética. De cualquier modo debe hacerse notar que los sonidos\nemitidos por este animal terminan por una consonante, de modo\nque sería inexacta cualquier onomatopeya terminada en vocal.\n., .\nI significado\n[ onomatopéyicas \\ fe\n.,\nvoces segura o proba-' conocido\nblemente indígenas, j nQ onomatopé_, significado\nEn resumen\nyicas.\nVoces seguramente\nespañolas\n\ndesconocido\n\ntodas no onomatopéyicas\n\nEn lo que respecta a los moradas del animal, en el Río de\nla Plata, los campos horadados por el animal se llaman tucales\no tucutuzales (según Malaret); algunos dicen tuqueras, pero es\nte nombre se aplica mejor a las galerías subterráneas.\nEn los países de lengua araucana los llaman guadales. Co\nmo dijimos, los primeros naturalistas españoles que hablaron de\nfauna sud-americana dijeron, equivocadamente, toperas.\n— 296 —\n\n�-ang ap\n\n— ¿6Z —\n\n•siBd jap\n'OAA90\n\n•S9JBJIUJIS X qt^nBqiat-pfcpnSuy\n•siBd jap\n•siBd jap\n-oS\nap jng\n\njq\n\n•sib<J pp\n\n'Sdxpptiiis o oauao^\n'OAJLdú pp OÍdUO^\n\nO^BJ\\[ 'S3BJ3^ SBU\n'SdAPptUtS ¡C\n\nOJH\n\n\"ÍW *jnS PP\n\n•BJB33\n\nV\n\nnsvng\n\npp jn\njap jrng\n•jn\n•jng\n\nviAnog\n'ojudo\n\n9jjo^i '\n*soig 9j?ug 'saiiy souang ap sbiduiaoi^ \"\n•oupua^jB OJJU93 '\n•OBnf ub ap BpuiAOjg 'p^\nBuipuB upiSag 'SdAPittuts /C ofoj^\n^ 9JS9OJ0J^[\njng 'Pjudt^ pj ^p\n•OÜIJU9JB\n•oupuaSjB\n\nVNIAN3OHV\n\n'ojuda pp oíduoj\n95JOJ^ 'opnp'^\n•unuj\n-OD Bnü9J BJ O9 BIDU9npUT B^UBJ 9U9p IUBJBTl\nJ9 9pUOp SOIJO^IJJ9^ O SBIDÜIAOjd SBJ^O Ü9 BZinb\nk S9JU9IJJO3 ap BiDoiAOjg B| ug •qtmSqmt-pkpnSuy\n•sopBjqraou sasiBd soj ap oun BpBa ua\nsajBtaiuB sosa ap saimraoa X SBuaSjpui sajqinou soj jBp b soujb^\n•XBTiSnjf^ X ruag *XBnBjBg *3iyq3 'jysBjg 'BiApog *Bupua^jy\n:sasiBd sa^uain^is soj ua a^uaujBjos uaAiA sopiiupua^ sog\nssraawoN soi aa vDiayaooao MoiDnaiaxsiQ 'i\\\\\n\n�En resumen: La voz tucu-tucu no es exclusivamente rioplatense, pues se emplea también, con seguridad, en el Sur y Centro del\nBrasil, y quizás en el Paraguay. También se emplea en el Altiplano\nsegún Pearson (27), es decir, norte chileno, noroeste argentino,\nsudoeste boliviano y sur peruano. Esta difusión de la voz tucu-tucu\nestá en favor de su origen indígena; su foco de origen bien podría\nser quechua, pues existen palabras, como la citada \"vinchuca\",\ncomún en el léxico rioplatense y sur brasileño, cuyo origen tam\nbién parece quechua.\n\nIV. Nombres geográficos\nLos nombres comunes de Ctenómidos aplicados a la geogra\nfía son excepcionales, lo que debe también llamar la atención\npues no es el caso de otros mamíferos —autóctonos o no— que\nhan servido tantas veces, para bautizar lugares.\n\nEn la conocida Geografía del Uruguay de Giuffra(ll), sólo\nhallamos, en su índice, un nombre: tfEl Camino de los Tucutu\ncos\", en el Dpto. de Rocha, zona de Castillos (*).\nAdemás, por una referencia de un cuento de Javier de Viana (34), que seguramente sitúa su acción en el departamento de\nArtigas, parece existir en éste un pueblo cuyo nombre es Tucu\ntucu, pero el cual no hemos podido identificar ni en los mapas\nni en las obras geográficas nacionales consultadas.\n\nRESUMEN\nEnumeración de los nombres comunes aplicados a los repre\nsentantes del género Ctenomys (25 nombres en total). Estudio eti\nmológico y clasificación de los mismos: voces indígenas segura o\nprobablemente onomatopéyicas, o no onomatopéyicas (de signifi\ncado conocido o desconocido), voces seguramente españolas.\nDistribución geográfica de los nombres comunes en Argenti\nna, Bolivia, Brasil, Chile, Paraguay, Perú y Uruguay.\nCitas toponímicas en el Uruguay, que son muy escasas.\n\nSUMMARY\nThe common ñames of the rodents of the genus Ctenomys (25\nñames) are enumerated. Etymological study and classification of\nthem into 3 groups: certainly or probably onomatopoeic ñames,\nnot onomatopoeic ñames (of known and unknown meaning) and\n(*) \"... En ese trecho el Sarandí se vuelve más tortuoso y más adelante recibe la\ncontribución del Arroyo Sauce Caído, cuyo curso superior pasa junto al Camino de los\nTucutucos...\"\n— 298 —\n\n�— 66Z —\n\nój\n\nísajqum^soD sns ap pBpijBpoui bj\n\nó\nóz\n\n•SBI3Ü39JJ SnS 3p SBUJJOJ SBJ\níu^pBüi^Biai ns ap o^anpojd ¡a\n\nrsojund saj^ so^sa a^uauiB:>\n-run 'opBp ojqand un BjBd 'jaaajBjasa uBjiuuad anb sbsod b oh\n-is ajoj-qjoj jap BijajBin ouiod JBjdaaB anb XBq ou anb opuBpjoa\n-aj Buiuijax 'jB^uaiu o jboos 'jBuajBtu BpiA bj b sajuapauauad as\nbX 'u^pBzijiAp ap opBjsa un ap sajB^iA sauopunj sbj uBzpajaBJB^\nanb sajBjnjjna sauaiq soj ap pBpijB^oi bj apuajduioa anb oiuounjj\n-Bd jap Bdnao as ajoj-^joj ja anb ua ajsisui (f\\)\nq anb oj uaiqum ouis jb^ubd X jbjuod aqBs anb oj ojps ou *ojq\n-and ja aqBS anb oj a^uaujBidojd sa\n-jadns sbj ap oipnjsa ja sak) ajoj-3jjoj ja (^q) uoppBf^\n•<tojdaauo3 oijduiB sbui ns ua jBjndod jaqBs jap o sai\n-Bjndod sauopipBjj sbj ap Bpuap ap^, jq^q (^l) soXoh aa\n-p sauopBu sbj ap sajBjndod sasBja sbj ap jBuopipBJ^ jaqBs ja b^\n-jBqB anb BjSojoanbjB bj X sapBpanSnuB sbj ap oipmsa jap jojaas\njanbB sa>^ (^q) SBraoqx ^J^d 'SBSjaAip Xnuí uos opBp UBq as anb\nsbj 'BiDuap B^sa ap bujsiuj uppiuijap bj b Bjaadsaj anb oj u^\n'jBSjnA BjjnpiqBs bj Baijiu^is 'a^uaujjBJa^ij\n'^/o/ ^cft /o 9M)j •BjjnpiqBs = (jbj upÍBS-oj^uB jap) ¿of íojqand\n= (buoíbs-oj^ub Bn^uaj b^^uub bj ap) y/o/ rsBjqBjBd sop ap baij\n-ap ^o/-y/o/ BjqBjBd bj oai^pjorai^a b^sia ap ojund ja apsaQ\n•s/Ctuoudfj ajqos btjbjSouoj^ ap uBjd ojjsanu ua oj\n-njjdBD oqaip 'a^uauíB^ajdujoaui Bas anbunB 'opBuajj jaqBq a^uaui\n-ajdujis ouis BAi^snBqxa joqBj Bun oqoaq jaqBq ojja uod apuajaad\nas ou anb oiAqo sgj 'uppBnupuoD ^ souiajpuodxa anb '\n-ui sojja ap sojjaia 'soqanuj ou 'so^zBjjBq soun^jB jod X\nBpanbsnq b^jbj Bun jod 'uauínsaj ua 'oínpBj^ as upisiAaj\n•jB^jnsuoa soraipnd anb SBaijpjqjo^ sauopBDijqnd sbj ap —^B\njod BuiíÍBd S9aaA b— BsopBpino UOTSTA9J Bun uoa 'a^uain^isuo^\njod 'jBjuajuoa soraiqap so^q 'sajqiuou sosa ap soun^jB soujbjj\n-Bq u^pdaaxa jod ojos sbjsiaubu SBjqo SBunSjB ap jbuij jb sopiu\n-a^uoa soijbsoj^ soj u^ '^nanjnanj,, j^ Bjainbis iu 'sopiuipuaj^ ap\nsapadsa sBSjaAip sbj b sopBDjjdB sauninoa sajqiuou soj ap ounSjB\nojmjj ouioa bj9iatu anb Bjqo ap ojmjdBa o o^uara^Bj^ tu 'Bjqo\nBun^uiu jBjjBq soraipnd ou 'ojaap u^ *osouad ojx>ui ojjap ua X\n^d oÍBqBjj un pi^ixa X BnpjB opxs Bq Bpanbsnq B^sgj\n\nII\n•pauox^uauj ajB 'XBn^njfj ui saauajapj\naiuiXuodox 'paipn^s si XBn^njfj X nj^^ 'XBnSBJBd '^JiqD 'psBjg 'bta\n-ijog 'Bupua^jy ui uopnqij^sip jBaidBj^oa^ Jiaqx 'sauíBU qsiuBds\n\n�De acuerdo con la mayoría de las definiciones y conceptos\nanteriormente señalados, las referencias, verbales o escritas, que\ntengan por base modalidades de representantes de su fauna au\ntóctona, traducen ideas y tendencias humanas que entran perfec\ntamente en la ciencia del folk-lore.\nComo nos ha sido imposible alcanzar la bibliografía relativa\na otros países, donde los Ctenómidos se han bautizado con tan\ndistintos nombres comunes, nos limitaremos aquí a exponer el\nresultado de nuestra búsqueda bibliográfica sólo con respecto al\nvocablo \"tucutucu\" y similares en la literatura rioplatense.\nDividiremos este trabajo en tres partes: I9) Citas folk-lóricas;\n2) Empleo en el vocabulario familiar; 39) Consideraciones.\nI9\n\nCitas folk-lóricas\n\n(en la literatura nativista)\nLas citas que pudimos hallar son en conjunto 10 que trans\ncribiremos sin orden cronológico, numerándolas (los subrayados\nson por nuestra cuenta). A continuación de cada una hacemos un\nbreve comentario.\n\n1)Davalos (J. C.) (6).\n\"La vida del desierto es rampante, minúscula, evasiva y en\nuna capa horizontal de pocos milímetros alcanza su desarrollo más\nprofundo. El tucu - tucu, especie de topo, cunde por los campos y\nroe las duras raíces de las tolas y los iros. Pequeños saurios de\ncolor terroso zigzaguean furtivos de mata...\nTambién aquí se alude al topo europeo cuando se menciona al tucu-tuco.\nS¿ define bien el medio desértico, uno de los habitats del roedor, así como su\nhábito alimenticio característico. Las tolas son \"arbustos resinosos en las lade\nras de la cordillera\".\n\n2)Carrizo (J. A.) (2).\nAdivinanzas\n\n\"Hay un viejito\nque está danto quejiditos\". El ulcultuco.\n\nEs una adivinanza curiosa. Se puede admitir lo de \"quejiditos\", pero ¿por\nqué lo de viejito? ¿Simple necesidad de consonancia satisfecha sin mayor repa\nro? Nótese el nombre común, \"ulcultuco\", usado en el centro y norte argentino.\n\n3)[\"Pirulo\" (?)] Martínez (J. P.) (19)\nY los barcos que al cruzar\nEl ancho estuario del Plata,\nSin saber de qué se trata\nSientan al carril pasar,\n— 300 —\n\n�•UBZTM3 soy anb sajauíí soy BJBd sosoj^iyad ^ sosotreSua oBq dos anb\nsaparo ap sopEjqmas sodurea soy ooa inbe BJBduioa as BUBiunq nopiBj) Bq\n¡opiu jap soíaj bjtj^ an)\nOJ3JTIJ^^ S3 OU Bpj3A V*[\n•OJauoiaiBJ^ ja (ais) Xbj ap sa an^>\nopiaja ai¡ Baonu oX anbjo^\n'oppain aq soj Baoq aQ\nsoanqBj^ siuj upiaiBJ^ bj y\n'soon^-non^ ^'p sva^no\no^tuvo un ouio^ P^p S9\n¡oduiBjjua SBpBipní b anb\nsoanj^ soj bcJ i^[ ¡upjaiB\n\n\"(93) (mvkzíio)\n\n-moa SBJjsanu on^as ouaiD sa ou anb oy 'sBujmaou o sajBynasndaja sajqnintsoa\nyBuiiuB yB ua^nqujB 'soaijpuap sajoins soqanuí 'oijBjjaoa ya jod 'anb Bpjanaaj\na uoyBD jo^bui ap SBjoq s^y oa Á BpyyBD aoiDBjsa By ajuBjnp jpap sa 'c<ojanb\nS9Á yap odiuaij ua,^ ojub^ un b ajaijaj as :ajuEsajajui Anuí u^isnyB Bun s^\noanqBj^ ap X opaBj ap\nSOJJOTJD SBUIBjp SOUllSjB X\n'sojjod X sbdbí ap sbuij\n'oan jb SBajad BjqBq\n'mninont ^ vaviupo sou\npp o4tudt^ ud ouioo\níojaqand X oasBJjnqa oqanuí\njB^joa anb bjjb^ Bqanra\njbsb uis ojana oqanra\n'ojana uoa obsb oqanra\n\n•(6)\n\n..ofaiA 13Í^,\n\n(f\n\n•BjtqBq apuop A a^njjsuoD yBtDinB ya anb j\nSBy b 'ajuaniajuapiAa 'asjijayaj aqap ^nanj-nanj ap sbiiSb ualt ap 0^\n•BIUOJO^ b BraBza^ anbjB^ ja apsap jaunj un\nap 'sajiy souang ap oaaiua^ui un ap o^aaXojd jb ajaijaj a\n\nJT UBJBSUa^\ndp sphSp u^ q\noana ja BazajBdB as anb ap\nopuBjqraaj ubjt soqanuí ^\n*opuB^ní ojqBip ja BJBpuB an^>\n^\n\nap zaA jbj UBq a\n\n�6) {\"Luciano Santos\"] Lussich (A.) (17).\nDespedida\n\"Salí de un calcagüesal\ntropecé con un tucu-tuco;\ny su certero trabuco\nme largó un tiro mortal;\n\nde su irresistible pial\nla soberbia reboliada,\n\nme hizo cáir en la boltiada\nde este gauchesco tetruque\nque hace embarrancar mi buque\nen su costa abrillantada\".\nEs una respuesta a la invitación que se le hiciera en la Revista para colabo\nrar, a lo que se negó el autor en primera instancia y luego aceptó en esta\n\"Despedida\" ante los términos que le dirigió \"Calisto el Ñato\". El tropiezo fue\ncon alguien escondido que consiguió su objeto al hacerlo responder. La expre\nsión tucutuco debe, a nuestro juicio, ser tomada como tucal.\n\n7) {\"Pancho Truco\"] De María (Enrique) (7).\nY aquí acabo compañero\nel relato macanudo\n\ndel alcalde que no pudo\nregentear ni por dinero.\nFue el Alcalde muy carnero\ncuasi un gaucho de trabuco\nque al fin como el tucu-tucu\nfue a esconderse entre la cueva\nde ande saldrá... cuando llueva\nSu compadre\nPancho Truco\nAlusión simple al hábito del animal de desaparecer dentro de sus cuevas\nsubterráneas, después de sus esporádicas y breves salidas.\n\n8) {\"Luciano Santos\"]\n\n(A. Lussich) (17).\n\nEl pingo de la nación\nllévelo siempre tranquiando\n\nsólo váyale aflojando\nen busca de la ocasión^\nno suelte de sopetón\npuede cortarle la rienda\ny al ñudo es que usté se prienda\nsi a un tucu-tucu se encaja\ntal vez el mate le raja\nande ni el diantre lo atienda\".\n— 302 —\n\n�sbj anb jbii^i jb\nns aXnjjsuoa anb\n*bjbj Bun anb joXbid o^jb\njopaoj ouanbad un Xo\njb ojiuia anb zoa bj\nbjiuji o Bjninis anbiod\n*SBjqBs oj 'ajquiou iin sa\noaiXadojBiuouo 'isy\n•oX asnd o¡ aui 'oa^jj\nBpnsní uo3 anb ajquiou ja anb\nupzBj Bunsiqanun uod\n*saauo5ua 'jbuijijb opuarpnd\n—joyas js— oanjnaru\nuojaisnd 9in BsnBa jbj jo^\n•JB3JBJBJ opuajjanb jbüd\nojipin^as X Baanq zoa uod\nap opom ira sa\n\n030X0^017^\n'(Z) (MVNTH3J) saaivA vaiis (01\n\nií soy bjb<I u^^njfJsaoD anb oj^ij^d jb A\n•n^n) o sajB^tu soj b 'snotu-noru ap jBjqBq jb 'ajaamjBjmBu 'asjuapj aqaQ\nsoj b oinaj saj\nou X oÍBqB Bjsana ua jBidojBS b opBjqinmsoaB Xojsa o^ ¿^^b b^?^\n:aa¡ as 'sauíqaBDBj^; Bjqo ns ap t,oíip Bjja anb jq,, ojuano ja ujj\n\n-(c,<¿)\n\n(aa aaiAvf) vnvia (6\n\nja na sajnBpnnqB\nsoj noa ainanaajj oinaimiaouoa oq^jj apnop jjjb anj A saj^uajB sosuauíui sns na\nsajoqjB ap sajitn soj jbjuejcJ b jBzadtna bjbcí BuajjBg Bjun<j ua pjBisni as qaissn^\noiuojuy ooq anb uopipa Bjaoiijd bj ap noiaijBdB bj ap sandsap an¿j \\jojnB jap\nbj noa nopBjaj ua noia^aijdxa Bun 'ajuauíBjnSas 'auajj oiqtuBO jbj^\n\nB3O3 BJ 3ÍBJ 3J Z3A JB)\nBDoqsap ^s a)ajj ns is\nBpuaijd as ajsn anb s^ opnu jb • • • M\n:a)sixa on ^^njionj,, jap npianam Bqaip 'sa)nB soub oí O)ub> oj jod 'fisi <OP\n-jauio3 jap B^uaiduij 'sajiy sonang na BpBjipa 'uppipia Bjauíud bj ua 'oiquiáa\nng -BAijiutpp bj jjaap sa 4JO)nB jap BpiA na Bqaaq Buiujn bj sa noianam jb)\naaj as apuop umaij bj anb jbjou jaoBq ap sg -ajauíí ns XojjBqBD jap BpiBa bj\nJd uapand sopijijo so^na j^an) jb 'ajuauía^uappa 'ajaipj as B)aod jg\n\n�En las tierras arenosas,\n—es decir, las tierras blandas—\nperforo una red de túneles\ncon las uñas de mis patas,\ncasi casi a flor de tierra,\ntodas bien comunicadas.\nMis cuevas son peligrosas,\npues como están bajo tierra,\nal pisarlas, los caballos\nhunden las manos y ruedan.\nMe alimento de raíces\ny tallos de varias plantas;\ntengo grande la cabeza\nde incisivos bien armada;\ncolor de barro la piel\ny las uñas aguzadas.\nComo vivo bajo tierra\nsoy bastante cegatón,\ny cuando salgo a la luz\ndejo en la puerta un montón\nde arena, disimulando\nla entrada, con intención.\nTucu-tucu-tucu-tuco,\nes mi modo de gritar;\nsi nadie me ve, cualquiera\nme oye tucutuquear.\nLos hábitos más salientes del animal están en general bien expresados. El\nautor jerarquiza el sonido y no duda que es el origen del nombre onomatopéyico\ndel animal. Alude a su calidad de \"cegatón\". Emplea el verbo \"tucutuquear\".\n\n29\n\nEmpleo en el vocablo familiar\n\nSólo hemos podido recoger informes acerca de los uruguayismos que en estos momentos, precisamente^ están siendo el objeto\nde estudios seriados por parte de especialistas. He aquí algunas ex\npresiones interesantes que nos han sido comunicadas:\na)^anda como un tucu-tucu\" o \"corre como un tucu-tucu\",\ncon el significado de quien se mueve activamente en sus quehaceres.\nEs una expresión que puede conceptuarse feliz, pues el animal tie\nne, realmente, movimientos rápidos y raramente está quieto.\nb)\"tiene cara de tucu-tucu\" o \"parece un tucu-tucu\". Expre\nsiones y hasta apodos, aplicados a personas con incisivos centrales\nsuperiores salientes (y un cierto prognatismo). Demuestra que la\ngente ha tenido ocasión de observar bien el aspecto frontal del ani— 304 —\n\n�:uos ojaadsaj jb uppuaiB bj opBuiBjj UBq sbih anb orasitu jap soS\n-SBJ SO7 'SBDl^ojOiq SBDIJSIJajDBJBD S^S JOd apadsa BJ 3p BIDUanD\n-ajj bj ap jBsad b— BDijdxa as ojjgj 'souojaaniB sojajiuiBiu sojjo\nsoqanuí b SBpBDijdB sbj anb BpBajduia souain oqDntu opis Bq\n•rom,, BjqBjBd bj ojuníuoa ns u^ •sajBijiuiBj sauoisajdxa SB\nua ajqioou oinsiin jap oajduj^ *oj jbjoj ua íasuajBjdojj\nbj ua SBpBjjBq (snfpnb¿oi sAtuoud^^ ouBDjjauíB-pns jopaoj jap unía\n-od ajqioou) sajBjiujis A ^nam-nam^ ajqos\n\nN3WHS3H\n•sopBZoqsa SBuadB uos sojja o ('D^ 'jo^anjjsap\njajx>d 'pBpiAisaj^B 'jbtista pBpiaBdBD :saja^3BjBD soj^o b SBiauajapj\nuaaBq as ou 'oiqujBD u^ \"sa^uaijBS sbui soj a^uaiua^uapiAa uos anb\n'sajB^m soj ap sojauopiBx A sojjaiqB sotot^uo soj 'Bjsais bj ap SBJoq\nsbj a^uBjnp mo ssxdovq ap ja '^sA3<puoosd ap ja 'spu^fvS sb^jbj jb^\n-ijqB^ ap ojiqBq ja :uos sosbd sosa ua sopBjdBD opis UBq anb jbuiiub\njap so^i^cqoíq soSsbj soj 'ojsia Bq as ouiod 'jB^nj opun^^s u^\n•^ojjuapB Buap^ ap sbsod sbj ap SB^aod A sajop\n-bjjbu soj ap TOuídsa ja ua Jinjjuí a oduiBD ap a^ua^ bj ajjua p^pis\n-oxjno joXbuj Bun 'opBDOAOjd jaqBq uojaipnd Baiua^ouoj pBpiApaB\nns ap pBpisuajuí a Bpuanaajj bj oiquiBD ua 'saAajq A sBDipBjodsa\nuos jopaoj jap jopa^xa jb sbpjjbs sbj anb ojjap sa i UBijnaad\nopiuos ns 'zaA BunSjB 'opBqanasa soqanuí A ajquiou ns jBuoiauaui\nopjo UBq sopoj anbunB 'BzajBimBu bj ua oaia JBjduiaía un ojsia\nUBq BDunu sajopBjqod sns ap % 06 Ia 'o^jBquia uis 'A souoiaamB\nsojajiuiBui soj ap aju^punqB sbui ja sa anb jbujjijb apand as —siBd\nojjsanu BjBd— jBna jap jbujiub un ap sajBiiA SBaijsjjajDBJBD sbj\nSBpBp ajqBDijdxa sa oqaaq j^ #ouoja9jnB oja^juiBUj ojio jainbjBna\nb saiuajapj sbj anb 'ajuauJBApBJBduioD 'sajuanaajj souaui oqanuí\nA sbjbj uos asuaiBjdojj oiJBjaixj ajoj-qjoj ja ua ^nanj-nonj^ ojnDBU\n-jaA ajquiou ja ajqos sbio sbj anb jpnpap uajirajad 'Bjja ua ojsand\nopBpina ja A 'Bpanbsnq BJisanu ap pnjijdtuB bj 'Bjajdujoa jas ap\noqanuí Bjsip upiDBUiJO^uí BJjsanu anbunB 'jBnj jauíijd u^ *ojuní\n-uod ap sauoiDBjapisuoD SBunSjB aaajauj JojjajuB uoiaisodxa Bq\n\n•ajqujou ns jBnSijaAB opxjxid soraaq o^j •<<n3njnanx)l oraiupp\n-ñas ja uod sojuasa sns BqBuuijf 'oj^is jap sozuaiuioD ap 'sbjsiaijbu\nsajojiJDsa sojjsanu ap oun anb jBjBuas souiaqap 'aiuauíjBuij\n\n•BDijdB as uainb b Buosjad bj BJBd bíuosij Bun jas\naqap ou aiuaujBjnSas anb oj '((noni-noni un ouioo piupo^ (p\n•saiuauíuiojdj\n*sopB3JOjoD (sajojjadns 3 soj opoj ajqos) soaisidui f sns uod jbuj\n\n�el hábito de fabricar galerías subterráneas, el de esconderse rápi\ndamente ante la presencia del hombre, el de hacerse oir, los orifi\ncios de sus moradas, etc., pero otros, no menos característicos, no\nhan merecido alusiones.\n\nSUMMARY\nFolkloric references to \"tucu-tucu\" (common ñame of the\nSouth American rodent Ctenomy torquatus) found in the Río de\nla Plata literature: 10 references. Use of this ñame in some familiar\nexpressions. The word \"tucu-tucu\" has not been so much mentioned as those refering to other autochthonous mammals. This fact\nis explained by this rodent's biological features. Its most noticed\ncharacteristics are: the habit of burrowing, of hiding from man, its\nnoise, the holes of its burrows, etc., but others, as typical as the\nabove mentioned, have not deserved any reference.\n\nBIBLIOGRAFÍA\n( 1) Azara, Félix DE. — Apuntamientos para la historia natural de los Quadrúpedos del ^araguay y Río de la Plata. Madrid, Imp. Ibarra, 1802. 2 v.\n(2)Carrizo, J. A. — Cancionero popular de La Rioja. Buenos Aires, Espasa-Calpe. 3 v.\n(3)Cancionero popular de Salta. Buenos Aires, A. Baiocco, 1933.\n( 4 ) Daireaux, Godofredo. — Fábulas argentinas. Buenos - Aires, Agro, 1945.\n199 p.\n(5)Darwin, Charles. — Viaje de un naturalista alrededor del mundo.\nBuenos - Aires, Ateneo, 1942.\n(6)Davalos, J. C. — Los valles de Cachi y Molinos. Buenos - Aires, La\nFacultad, 1937.\n(7)De María, Enrique. — \"El alcalde interino\". El Fogón, 1: 18, 1896.\n( 8) Dennler, J. G. — \"Los nombres indígenas en guaraní de los mamíferos\nde la Argentina y su importancia para la sistemática\". Physis, 16: 22544, 1939.\n(9)El Viejo. — \"Guitarreando\". El Fogón, 2: no. 57, 1896.\n(10)GARZÓN, TOBÍAS. — Diccionario argentino. Barcelona, Imp. Elzeveriana de Borras y Mestres, 1910. 519 p.\n(11)Giufra, E. S. — La República del Uruguay. Montevideo, Monteverde,\n1935. 548 p.\n(12)Granada, Daniel. — Vocabulario rioplatense razonado. 2 ed., Montevi\ndeo, Imp. Rural, 1890. 409 p.\n(13)IHERING, RODOLPHO VON. — Dicionário dos animáis do Brasil. — Sao\nPaulo, Directoría de Publicidade agrícola, 1940. 898 p.\n(14)Imbelloni, J. — Concepto y praxis del folklore como ciencia. Buenos\nAires, Aumanior, 1948. 136 p.\n(15)LAFONE, Quevedo, S. A. — Tesoro de catamarqueñismos, nombres de lu\ngares y apellidos indios. Buenos Aires, Imp. Coni, 1898. 377 p.\n(16)Lira, J. A. — Diccionario kkechúwa-español. Tucumán, Universidad\nNacional, 1945. 1199 p.\n(17)LUSSIGH, ANTONIO. — Los 3 gauchos orientales y el matrero Luciano\nSantos. 4 ed. Montevideo, Barreiro y Ramos, 1883. 365 p.\n(18)Malaret, AUGUSTO. — Diccionario de americanismos, 2 ed., San Juan,\nImp. Venezuela, 1931. 520 p.\n(19)Martínez, J. P. — El Fogón, 15: no. 488, 1913.\n— 306 —\n\n�\"d 081 '6161 'Bojeo oapiAajuo^ — 'oppoaj, ja a^qos\nd 09^ 0161 'íoojjag\noap¡Aajuoj\\[ '-pa z 'sautqopapy¿ \\,o[\\^ eyya anb yo— 'aa HHlAVf *VJNrviA\n'(esuajd ua) oapiA^juopv ^p Bj^oyoig ap ^os •á<Tonj-nanx,, '^/\nap eaiuaSouoj pepiAjoy,^ — -^ 'oMvnoiKOK ''A '^ 'a^nyx\n•d 6^^ \"0^61 '^pjaÁaj\n'oapiAajuopi -spSvq^ ap pppauua^u^ — 'S 11 'vxscq ''A H 'aDnyx\n'd 811 'W6l *PAaj\n'oapiAajuoj^ 'ojiyBjjoo •,,oarunanx 13,, — 'NVíraa^ 'saaiVA - vaiis\n'Z161 'F^\n-0^ sajiy souang 'somstuttuaSj ap otjvuotootQ — 'OHOííVSil *viAOOas\n'sajiy souang •ojjot¿o ojau^ufaj /C otjwjnqpoo^ — *oxix 'xaaiaavs\n'Zf6l 'op^^q\n-og 'oaifaj^ 'sotustupof^tuP ap p>¿aua8 o^PuotaaiQ — ^ -j *VIHVKVXNVS\n^681 'Byouedsg -draj 'ueuinonx 'tnbpq^jp^ — 'Nyay 'VOOHia^)\n~ *IÍ6I '^¿-911 =901 '^ajjoj pjPcuPH \"¡oóz -(fruo^ -snw\n'fín3 *.<^J3d ^^qjnos jo spueyíySiiy a^j ui sjeuiuiej^,, — -g *o 'KOSHVag\n'161 '80^ *ou *B^oda e^ 'upSo^ /g -^soiyaaej soy jog(l 1— -^ywzno 'iNidVd\n*d 061 'f6l '^dnx 'sajyy souang -pa ^ 'tupju>n2\n-oupjjafSPa 'oupflaisva-ftiPJPnS otuPuotaatQ — 'oi^OX^y 's>ovav^ 'zixho\n•a f -^j^P 'ojnjng\n•sajyy souang 'pntotpt^aj^ Potjaiuy pj p alpt^ —. *a saaoay 'anoisho\n-japupf) - zaqaupg otjnf ap oujpaf ja ua oiusf^qtuntsoo jg — \"iavwsi 'VAOJV\n'd 6Z\n'9f6l 'ojnjnj 'sajyy souang 'satupdpnS svpua^arj — -oxsaNH3 'saiVHOi^\n'd 13 '3^6I 'oJiauef ap oig 'jtspjg op sa¿opaoj, sq — 'OVOf 'MafOOJV\n'd $ '8Z61 'osjaAiufy ^i^ -duij -30^\nap oSeijueg 'soot^y¿2oatxaj satutufp 'soiustuajtq^ — *x *f 'V^iaaH\n\n(9O\n(SO\n(f)\n(íí)\n(Zt)\n\n(0)\n(63)\n(8^)\n(LZ)\n(93)\n(í3)\n(^3)\n(Z)\n(33)\n(13)\n(03)\n\n�"]]]]]]]]],["collection",{"collectionId":"2"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"31"},["text","Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay"]]]],["element",{"elementId":"49"},["name","Subject"],["description","The topic of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"138"},["text","Repositorio de ensayos en las Humanidades publicados originalmente en el Uruguay"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"139"},["text","<p><span>La Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación se ha propuesto contribuir a rescatar y poner a disposición de los lectores la escritura ensayística del Uruguay a lo largo de su historia. Esta Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay pretende reunir en un solo lugar más de dos siglos de textos de reflexión y pensamiento, dentro del amplio campo de las humanidades, producidos en conexión con la universidad. La mayor parte de esos textos han sido originalmente publicados en revistas universitarias o periódicos hoy difícilmente accesibles. A menudo nunca recogidos luego en libro—o recogidos con sustanciales modificaciones—, son textos que pueden contribuir a recuperar y mostrar las dinámicas de pensamiento y representación en el país, tal como se realizaron en tiempos de centralidad de la escritura.<br /><br /></span>La a veces fina y sinuosa línea entre Humanidades y Ciencias Sociales hace que textos de historia económica, de estudios sociales, de ciencia aplicada a la antropología, puedan tener cabida en esta colección, aunque el foco está en el núcleo tradicional de las humanidades. El Derecho (con la excepción de Filosofía del Derecho) queda, por su especificidad técnica y profesional, por el momento fuera de este grupo. </p>\n<p>La colección será un trabajo acumulativo, con entregas bimensuales. En el tiempo, los textos se irán organizando de acuerdo a posibles lecturas de la historia de las ideas en la región y el continente. <br /><br />Aldo Mazzucchelli</p>\n<p><span>15 de octubre de 2017</span></p>"]]]],["element",{"elementId":"37"},["name","Contributor"],["description","An entity responsible for making contributions to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3695"},["text","Pablo Darriulat\r\nGonzalo Marín"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3696"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación"]]]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3474"},["text","Investigaciones sobre la biología de los roedores autóctonos del género Ctenomys (Etimología de los nombres comunes, referencias folk-lóricas)"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3475"},["text","Se presentan los nombres comunes de los Ctenómidos: etimología, toponimia y las referencias al \"Tucu-Tucu\" en el folk-lore Rioplantense"]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3476"},["text","TALICE, Rodolfo V. ; OTTINO, Martha "]]]],["element",{"elementId":"48"},["name","Source"],["description","A related resource from which the described resource is derived"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3477"},["text","Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias /Universidad de la República. Montevideo : FHC, UR ,Diciembre 1955, Nº 14 : p. 289-307"]]]],["element",{"elementId":"45"},["name","Publisher"],["description","An entity responsible for making the resource available"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3478"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias"]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3479"},["text","1955"]]]],["element",{"elementId":"47"},["name","Rights"],["description","Information about rights held in and over the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3480"},["text","Facultad de Humanidades y Ciencias"]]]],["element",{"elementId":"44"},["name","Language"],["description","A language of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3481"},["text","Español"]]]],["element",{"elementId":"51"},["name","Type"],["description","The nature or genre of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"3482"},["text","Publicación periódica"]]]]]]],["tagContainer",["tag",{"tagId":"440"},["name","NOMBRES INDIGENAS"]],["tag",{"tagId":"432"},["name","ROEDORES"]]]]