<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<item xmlns="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5" itemId="305" public="1" featured="0" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd" uri="http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/items/show/305?output=omeka-xml" accessDate="2026-04-11T12:45:11+00:00">
  <fileContainer>
    <file fileId="536">
      <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/fa1d08022f876b74ae0803ab12a8fe06.PDF</src>
      <authentication>717240f1fa312159a83a6803202099b7</authentication>
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="5">
          <name>PDF Text</name>
          <description/>
          <elementContainer>
            <element elementId="52">
              <name>Text</name>
              <description/>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="3388">
                  <text>—m—
•9 -^ed '8t6I '1JOA M^M '"Jduiisj •^1807 atjoqtu^^ fo
-N3HDi3}j skvjj '*f3 Jod 'jaA ¡afen8u3^ pp BAiiBJijiuáis 3juauie.i3pBp.i3A X eiiemiid peptun
B[ 83 UOI3BJO B[ B0l[OqUIIS B3IÜÍO[ BA3nU B[ BJBd USiqUIBJ 3nb JBJBU3S 3JUBS3.I3JUI 83
"62 *8Bd 'aopBD^qnd euisim b[ a^ 'auuapow
vssni viSojonojS vj 'issvH^)-^i3anzg -j\[ í6^'S^ '^ed ^ 'oseg 'jj 70A '0S6I 'n?IIW 'Bsauüjij^
oizijüpog \ap pty U3 'outsixivw 3 ni^ojotjojf) 4nia3SO3 *g cssubs^ (^)
"I"0I "s^Bd '^561 'ss^iy soasng 'aÍDnSuaj jap vi^ojooisj us
aa H3a3^ -g sp 'p^aj 'oattvisa vai^sm^utj vj ap svauvi svj 'saAaaiía^ •[ (x)
Op O^Und OUIOD UOIDBJO B[ B OpB|^BU9S
aa oiMuaxiia^) afBnSua^ |ap ooijoaj ^eiuaS ^B
•(^) SBopBinoipi SBuoSajBo SBra^p sb[ ^p soidaouoo so^ UBjBAijap as
^na B^ ap ^epuasa asBq oraoa upraBJo ap ojdaauoa pp a^^ed '(jbs
-uad pp cqpjJBsap p asaijajaj jod) BaijsjnSuq b^ ap sa^^ed SBinap
sb^ a^qos sixbjuis bj ap Biasraiad bj ua 'ajnain^isnoa ap iÁ 'ojuairuBS
-uad A Bnua^ ajjua Baijaapip p^piun Bun ap Bpuaisixa bj ua asopu^p
-unj 'ojduiafa jod 4AOMiMVDsaj\[ "BaiiaiAos BjsqBiaajBui bj A 'aaisso^ A
aaoa^ ua BpBJtídsui 'BjsijBn^iJidsa bj ouioa SBjsando ub^ SBjanosa ap
bj uaiquiB) ouis 'jojnB opB^ia ja aaauai^ad j^na bj b 'Bsaausjj Bjana
-8a bj ap uoiaisod bj ojps ou uauíjap SBjjgj 'BauBJoduiajuoa Bapsin^
-uij bj ua jaaajBAa^d aaaj^d anb uoiuido bj pnijiaBxa uoa uauínsai
saiaaxia^ 9P SBjqBjBd SBjs^ *(j;)^Bipnisa as anb BnSuaj bj ap SBjJoSaiBa
sbj jBatjiSBja A aiuijap ajiuiaad i • • • BjqBjBd bj ap uoiaiuxjap bj b aanp
-uoa anb oduiau ouisiui jb 'stsijbub ajs^ 'uoiaBJO bj ap sisijbub ja
jod JBzuamoa aqap [afBnSuaj jap] oapBjsa oipmsa

upiovuo jjj ap muo^l min
^p ozoqs^^ "g •sauoi^iwfap svsuaaip svj aujua sviauapiouioo A sowsmoS
•^%uy *¿ 'saumcnsod snsjamp svj ap stsajiii^ "9 'muoSatvo v^sa unSaiu
anb sauoiadaouo'j *cj 'ojxjtu uaiovuna ap sauoi&amp;iuifaQ 'f •oo^tuvtuas
opmajuoa \a ua uvsnq as anb sauotoiuifaQ • 'vunjonujsa n^ ua uvsnq as
anb sauman/tfaQ *^ 'ponían opojsa ns A upioouo vj ap vwajqoud 23 "I

ap
'3
•MUOI3Il|O8
aiuaxede o bsjb^ boti b ja Jod opBAajj asxax
o osjej Bmajqoxd un ja ap oipam Jod oijansaa
aaaxa anb xaqes un b aeiaunuax sbui

aa oida^MOD aa
sini

�partida de la investigación lingüística. Con ello se hizo girar toda la
concepción tradicional que, inspirada en el Cratilo de Platón, había
puesto su centro de interés en la palabra. Humboldt sostiene que
"el hablar no representa la unión de palabras pre-existentes. Al con
trario, las palabras resultan de la totalidad del hablar"(3). Esto obli
gaba, por tanto, a una nueva estructuración de los estudios del len
guaje, y puede decirse que, sin excepciones, los teóricos posteriores
han orientado su trabajo en tal dirección.
1.2. Ante la circunstancia antedicha, nada puede extrañar, pues,
el ahincado empeño de la lingüística teórica por definir la oración.
Y es elocuente al respecto el hecho de que John Ríes, en su historia
y examen del concepto de oración, haya llegado a recoger, en trabajos
de diversos autores, 139 definiciones sobre dicha noción (4). Hecho
que, por otra parte, nos dice también de la complejidad del asunto y
nos hace pensar, como observa Sundén, 'si, después de tantos in
tentos infructuosos, no podrá parecer temerario atacar de nuevo un
problema cuya solución ha desafiado desde hace mucho tiempo la
sagacidad de los teóricos'(5). Creo, sin embargo, que la importancia
del problema obliga a arriesgarse una vez más en tan ardua empresa.
Por otro lado, en este intento nos mueve, más que el ánimo de hallar
una solución definitiva, el deseo de clarificar el panorama y quitar
del camino muchas brozas que lentamente lo han ido velando.
Quizá una de las causas principales de esta diversidad de opi
niones reside en que los autores se colocan en distintos planos para
considerar el objeto. Unos intentan definirlo sobre la base de su forma
o estructura; otros atienden al contenido semántico, y no faltan, en
fin, quienes se apoyan en ambos aspectos. Además, por otro lado,
varía el plano de la ubicación del objeto mismo: ya se lo sitúa en el
campo de la lengua (en el sentido saussureano), ya en el del habla
(bien entendida ésta como actividad lingüística, bien como simple
impulso hacia la expresión, etc.). Deslindar, por tanto, el alcance de
las principales definiciones, parece paso previo metodológicamente
indispensable.
2.1. Examinemos, en primer lugar, las definiciones que se apo
yan en la estructura gramatical. Entre ellas merecen señalarse particu
larmente dos, que gozan de mucho favor en las gramáticas normativas:
a) la oración es una expresión que consta de sujeto y predicado; b) la
oración es una expresión que tiene verbo conjugado. Ambas responden
(3)Über die Verschiedenheit des menschlichen Sprachbaues, ed. H. Nette, Darmstadt,
1949, pág. 75.
(4)John Ríes, Was ist ein Satz?, Praga, 1931. Cabe señalar que Eucen Seidel, Geschichte und Kritik der tvichtigsten Satzdefinitionen, Jena, 1935, amplía aún la larga lista
de J. Ríes con 83 definiciones más.
Una muy valiosa y clara reseña de las modernas posiciones ante el problema de la
oración da W. E. Collinson, Some Recent Developments of Syntactical Theory, en Trans^
actions of ihe Philological Society, 1941 (publ., Hertford, 1943), págs. 43-133 (en particular
49-60). Acerca de contribuciones más recientes, véase del mismo autor Some Recent Trends
in Linguistic Theory with Special Reference to Syntactics, "Lingua", I, 3, págs. 306-332.
(5)Cf. K. F. Sundén, Linguistic Theory and ihe Essence of ihe Sentence, Goteborg,
1941, pág. 7.
— 132 —

�— SSI —
q^ \ ja 41q
•nado;} ap anbiisinSnig apjag np ^ibabjx,, na 'atustqduoiuosij ap uoijou vj) ftjtajos nP
unojno auxnoi auuai vj ánimos saniajd snoijjsodoíd xns (a¡eai)BmniBj2 noiianoj b¡ b aujaanoa
inb aa na 'inBAjnba aga4nb iibj nB noiiisodojd ap aiaiDBJBO uos inamaisnt ijop aga siBpj
•)B3ip8Jd ^a lafns na aiuiojoqaip b| SBd aijodmoa au aga4nb uaiq '(pnnoiiauoj anb naiq issnB
^atnjoj anA ap juiod nB) noijisodojd aun ainop bhbs isatina[d g4jin/d uuiy,, :zDiMOlAan^j •
jod Bpponoaaa uaiquiBi sa sosbo sa^i na opBaipajd-oiafns Bjtnojoaip b¡ ap BiauasnB Bg
*¿0'"66Z *s2Bd '^t&gt;6i 'si-iBJ ''JJ "pB^l 'anbiixdvia ^na ap tuxod np
j 'oNVXNaHg "j -ja ía2JS asop^atqns oinDsndo ns na 'HDiso^^ipi "^ Jod b^ opji
anj oi;3i¡dmi ojafns unSuiu nauodnsajd ou odij ajsa ap sauopejo sb[ an(y (5)
'•piqi) mivuosuadtuj tap aSvuj un^ •aaAajj *3 *f ^ (9"T "B3?d 'HIT \tJJÍ-IIl:)SlíaZ 8.niln^[&gt;)
uaqia^ ua^aijuosjadun 'Sos uap t^oafqns svq 'iaoHHO[) skvjj b sisai ns uoa [Bjana2 na
saiuappmoD omoa Bip aoinB ^^ -ss 1 oí '^^d '96l 'saJJV ^onang 'alvn^uaj ja na otusiuowaid
-tu/ ^ na 'osmo^v oaviv 3P "PBJ1 'votjvvw^f) X otusmoxsajdtuj 'Anvg saiavH^ (8)
*Z9Z *3?^ 'l6I 'P!JPBW 'vjouvdsa nnSuaj vj ap voijpwn^f) 'Bioueds^ Bimapeay ^Bag (¿)
•(9 *8Bd '1261 '^^OA '^ 'aSvnSuvj) tti3afqns siqi 01 pjB2oJ u; inamaiBis
B qiiM asjnoosip jo íaafqns b saniqmoa lj -noijisodojd b jo uoissajdxa 3ijs¡n2u;i aqi si ij
•gnaijjip ion si nopinijap sij 'aauaisixa pa^DBjjsqB jo jBai2oi Xjajam b sb gaM sb [B3i2oj
-oqoXsd b 'pjOM oqi eqij 'ssq 'aanamas aqi 'qaaads jo ímn ¡Buoiiaunj Jof^ra aqi iBqi naas
aABq a^,, :pBpi[Buopuaini Bqaip amasajd Bisa 'o2jBqma uis 'aiavg 'ag ug (9)
-tsap ^\ 9p ^Buosj9d jo¡ba ^ 'o^duigf^ jod t&amp;uioo u^ 'oj99dsB Á opom
'Odui9p ^B U9pn^B O|OS A [BUOSjgd JO[BA 9p 9^U9UIB0T1UBUI98 U999JB9
8BT9U9UlS9p SBg '(5) O^9Í"n8 O^gfqO Un B BI9U9JÍ9J9I UIS '9^dlUlS A Oind
^9 UBf9^j9J 'bi8iu9uiou9j uoi9d99J9dB Bun U99npsjj * * 'mi&amp;njj
SBIUJOJ SB^ 9nb 9JU9piA9 999JBd '(BUJ91BIU BnU9^ B[ 9p OliqtUB
J999UBUIJ9d 9U9IAUO9 '89)UB^qBq SO[ 9p OlUIJUl O)U9IUII}U98
9aqOS BJBJJ 98 9puop 'B9IUOJ9UIS B9I^BUIBJ^ 9p 89UOI^S9n9 U9
uo9 oa^pxsuoo) |ouBds9 \^ 9J9T^9J 98 9nb o[
BJ 9p ^IB^ BpO, =) 99npOjd O\ 9nb OpBUIUIJ9J9pUI 9^U9B [9 B98 vA
(t9in^d B[ 9p B A \l B^, — ) OU9UIOU9J ^9p O^U9ISB ^9 B9S bX UBUoIS9p 9Ilb
OUI8 '89JBIUJOJ 9)U91UBJ9UI '8OI9BA SOUolS UOS OU 'dOan^/ 'd(lOld 9p OJ9D
BI9U9UIS9p B^ O %- '\ñ\ (S9 'UI9^B '^1 'OSBO OJIO X OUn Ug^? : OpBUIUIJ9]9pUI
o^ofns un b uoisn^ Bun '#dj9 'jinjd ujib[ 'i&amp;uSa^ sa uBtuo^ 'acio-id
ouBqBji 'aaanjj ^ouBdsg '^na^d \i S9oubjj \a ug 9a mvg saaavH^
4z9A ns y • (¿)íí2apjnjü^[ b[ o ojat^ \a 'soi(j 'ouB^^jSBO u^ X 'sna^
U9 'uajidnf sa ujjb^ ug •opBuiuugj^p Xnuí jos aod ojgfns [9
UBA9^,, :U9I9B0qdx9 B^S9 Bp 'O[dui9f9 Jod 'B^OUBdsg BJUI9pB9y
bj i •' • vuan^t 'aoanjj ouioa sguoisgjdxg b 9ju9Jj 'isy UB^qBq
^9 U9 usp 98 anb sauoisaadxa ap sodij so^ui^sip so^ uo^sana ua sauop
-IUipp 8B¡ U9 JB^|ISB9U9 BJBd 89JOjnB SO^ U9Jjn99J 9nb B 8OI9IJI)J[B 8O^
UBAjasqo as opuBna SBSopnp Xnm ubujoj as s^jsa j^ 'BiouaiuaAuoo X
pBpqijn ns ap B9J99B a^nosip Bjpod as O[os ub^ íupioafqo ap 9[qiSBd sa
sauoxaiuijap sop sb[ ap Bun^uiu 'sauoiauaAuoa s^jnd oiuog *^'^
•(9) apsjjnqxjjB apns 'aaassnjj
apsap 'anb BAtjBoiuntuoo pBpqBuoiouaiui b^ Bp^u BJBd JBoqdiui
uis '^upionoo^ o BjqB^d^, ap oppuas a^duiis \a uoa bijoXbui bj jod
opssn jnbB Bjsa umsa^dxa o^qBooA [a 'o^aadjajuí unSas 'sand 'upiaBnjis
B[ ap X a^uB¡qBq pp BpB^auíAsap '4tBnSua^,, b^ ap ouB^d \a na UBniis B]
'ouisiuiisb 'sBqiuy 'ooiSpjofuotu aiuauqBjuauíBpunj bjsia ap o^und un
apsap '(q 'bjjo bj ua ioaijovjujs bjsia ap ojund \a apsap aaBq as uoia
B| '(b 'Bun ua rupiaBJo ^\ ajuauqBuoianjijsuoa sa omoa b

�nencia (3.a persona) está determinado fundamentalmente por la opo
sición con las formas como, comes...; igualmente en supe (1.a per
sona) dicho valor surge por la diferencia con supiste, supo...; en
llueve, en cambio, la desinencia no entra en un sistema de valores
como los precedentes: desde el punto de vista de las oposiciones dis
tintivas sólo por analogía se puede hablar de 3.a persona; por ello
consideramos que, lingüísticamente, no cabe atribuirle significación
personal.
2.3.Algunos lógicos, como A. Pfander, y algunos teóricos del
lenguaje, como K. Bühler, interpretan que el sujeto de los imperso
nales es el lugar donde el fenómeno ocurre (10). Según Bühler, los
vocablos meteorológicos de las lenguas indoeuropeas son palabras de
acontecimiento que establecen a su alrededor un campo simbólico
diferente al de los demás verbos: "Pues en llueve, no la pregunta
¿quién?, sino las preguntas ¿dónde? y ¿cuándo? tienden a la inte
gración que lo desliga del uso empráctico y lo eleva a una frase in
dependiente que lleva consigo todo lo que pertenece a su plenitud de'
sentido". Así, para utilizar el mismo ejemplo suyo, si digo "Llueve en
el lago de Constanza", la situación en que sucede el acontecimiento,
"en el lago de Constanza", sería el sujeto, pues es el elemento que
desliga a la frase de la situación, que la sustrae del ámbito del aquíahora del hablante. Si entiendo rectamente, la interpretación del ilus
tre maestro alemán lleva implícita la idea, muy particular, de que es
sujeto el elemento fundamental para liberar lo dicho de las circuns
tancias de la situación verbal, esto es, del uso simpráctico (11). Es
evidente que el predominio del campo simbólico sobre la situación
se manifiesta particularmente en las oraciones que responden al tipo
sujeto-predicado, pero también es cierto que a menudo éstas están
tan adscritas a la situación como las que carecen de dichos elementos.
Compárense, por ejemplo, llueve - cae la lluvia, truena - retumba el
trueno. A nuestro juicio es muy difícil decidir cuál de las expresiones
de cada grupo está más necesitada de la determinación de lugar. Pero,
aun admitiendo que el lugar pudiera considerarse lógica y psicológi
camente como objeto-sujeto, tal interpretación no resulta admisible
desde el punto de vista gramatical, porque tales determinaciones de
lugar son, por su forma, idénticas a las que acompañan a los demás
verbos; y la gramática, como lo ha señalado el propio Bühler, no
puede nunca dejar de lado el aspecto formal.
2.4.El problema de los verbos impersonales, sin embargo, no es
el único que han debido enfrentar quienes pretenden encasillar en la
fórmula sujeto-predicado todas las expresiones del habla real. La
existencia de otros tipos de expresiones unimembres es hoy reconocida

(10)A. Pfandér, Lógica, trad. de J. Pérez Bences, Buenos Aires, 1940, págs. 74-82, y
Karl Bühler, Teoría del lenguaje (Sprachtheorie), trad. de J. Marías, Madrid, 1950, págs.
417-426. Con anterioridad, la misma idea, aunque en términos algo diferentes, fue expre
sada por H. Schuchardt, cf. Hugo Schuchardt-Brevier, 2.a ed., Halle, 1928, pág. 263.
(11)Cf. Albert Sechehaye, Essai sur la structure logique de la phrase, Paris, 1926,
págs. 28 y ss.
— 134 —

�— ssi —
"002 ^• 091 "s9?d "d8a '2S6I 'ootx^j^í
' Á sv^aniA "D p 'p^aj 'pvpipaai ^ attmSuaq 'mvhhji iivhshvj\[ anaii^ (^x)
"AI "39d '8^61 'si^B^ '0AHan^ -g ap snjon
noo 'Dunjjajsna DnSuaj nj ap vopptuvjf) 'onag saaaüy uaiquim asea^ "S61 &gt;3?d 'f6I 'saJiy
soaang 'valí *g ^ osKOiy -y ep "pBJi 'atnnüuai jap vifoso¡tj 'aaasso^ Trav^j (X)
•88 X 802
•Sed -dsa 'XS6I 'PaoJxO '"Pa u'2 '8intiuoq pun %ioaad$ /o Xuoayx aHI 'aaNiaavf) üvay
í-88 j 6 *s3Bd '-ip -qo 'aAVHaHaag *y í'ss j Q^ "sSBd '06I 'oiuag 'asiv5unu( anbijsjn^utj
%a ajouauaS anbpstnSut'j 'Aiavg "H^ í'ss X 90 *88Bd '8t&gt;6l 'nopnoi 'muiwdjq fo Xt¡doso¡
•íyj at¡x 'K3SH3dS3f oxio Í8"X "sSBd 'jj *j '86t 'SPBJ 'ap&gt;^auaS anbitsm^utj ja anbiJO}sit¡
anbijsinSui'j ua 'asojt¡d vj ap atj.oat¡j dj -ins sanbuDtua^ 'xaanaj^ *y ¡asuca^ (SI)
'3OijajiJD sojsa gp aseq B[ gjqos 'anb gjuanqeutj
¿sopojiuijap oinoo UBp as anb
sa^Bjnionjjsg soSsbj sosa ua Bjsa ou ^buoiobjo jo^ba p anb —sisdqa Bun
auodns as ou anb sa is— jaoouoaaj o^sa sa o^^? ¿[buoidbjo jojba jb
uapnjB anb sauoiaBuxuiouap SBsa anb jod? ' (opBánfuoa oqjaA 'opBaipajd
-ojafns) uaSixa as anb sajBuoianjijsuoa soSsbj soj uauai) ou sauoisaad
-xa s^qaip ig 'oauboijiuSis ajuauíJBjnoijjBd Bijnsaj 'svpviciauqo sauoio
-vuo 'sajvuo-iovuo sauoiovsuapuoo 'tipiavj.o ap avuapociinba omoa uoijsano
ua sauoisajdxa sbj JBjapisuoa ap 'ajuaipadxa ojjo jb ojuBna ug[
•jBuoioipBJj boij^uibjS B[ oqaaq
Bq 'Bqaajjsa jbuijoj boiSoj Bun ap Biauanjjuí bj of^q 'anb sauoiaanj^
-suoaaj SBpjnsqB sbj JBZBqaaj ap ajuauíajduits bjbjj. ag '(t^l) osunosip
ap osxacmm un biubjj Mvaaj^ tivhshvj\[ anb oj 'sa ojsa 'sauoioxsodns
-ajd SBpBuiuuaiap JijjBduioa a^ixa BoijBuioipi uoisuaaduioa bj sand
'Bjouap aiuauíjBJaiq anb oj ap sbui oSjb ojtojjduii BAajj uoisajdxa Bun
ajdmais anb ap opijuas ja ua 'afBnSuaj opoj ap oaijdija aaxaBjBa ja
jBüáau ap 'oáanj apsap 'b^bjj as o^¿ • (gj)ttSBaijBiuBjá SBJ^sanu ap 'uij
jb 'BjaiaajsdBsap sisdija ap ojdaouoa ja anb ap ejoij ajjag *sa omoa
jbj BjJBOijdxa ap JBSnj ua 'Bjutisip bsoo bjjo ua BjJBuuojap Á bjjb}
-uajoiA sa aasq as anb oj 'Bjajdraoa bj as 'Biauanaasuoa ua '^ upia
-anjjsuoa Bun sisdija ouioa apuajduioa as sixbjuis bj ua anb ajduiaig,,
:ajuButmjai 'o^aadsaj jb 'sa aajsso^ Á 'soub uata ap sbui aa^q oi^ag
oijJtApB so^ 'sopiaouoa uaiq uos 'jboixbuibjS sisijbub ja ua sisdija bj
ap ajuaipadxa jap uoioBOijdB bj opianpuoa Bq anb b sopjnsqs so^
•aja
'sopviciauqv sauoiovuo 'sapnioiowj.0 saumovsuapuoa 'upianuo ap sa^uajva
-tnba ap BjqBq as isb á 'ajJBds odnjS un sauoisajdxa SBpBuoiauam sbj
uoa buijoj as o '(• • *4t¡ojsa aanpojd ara pBpaiJBjjuoa an^)!,, o 44¡ojuais
pBpaiJBjjuoa an^)!,, :44¡pBpaiJBjjuoa an^)!^ í44oSanj opianpojd Bq as
JnbV,, :¡o83M^ ^OP11^!!8 Palen PJBnO,, :¡Pa9IíS! :'í9 Jod)
upisajdxa bj 'ajuainSisuoa ap 'Bjajduioa as Á soaijdija UBjsa ubjjbj anb
sojuamaja soj anb aaip as o rsajuaipadxa sop b Jijjnaaj ajans as p^jjna
-ijip jbj JBiAqo bjb¿j 'upiaou bj ap Bjanj 'Bjatjjsa uoiaBjajdjajuí Bun
ua 'uBpanb sajuapaaajd sosbo soj 'opBnfuoa oqjaA jauajuoa jod ouioa
opBoipajd-ojafns Bjnjanjjsa bj jod uoiobjo bj b aaijajaBJBa as ojubj
'anb ajq^pnpui sgj • • -svtp souang '¡popatuvujuoo an)! '¡o^an^! '¡oía
-uaji^! :sbui jod o BjqBjBd Bun jod Bpinjijsuoa JBjsa apan^ 'afBnSuaj
ja opijJBd Bq Bjja ap Bpnp uis Á 'jbuijou bsoo sa 'xaTH3j\[ 9aip unas
'ojquiaiui ojos un ap asBJj B^ ' (z\) sbjsitiSuij ap aijas b3ojbj Bun jod

�se suelen asimilar a las oraciones las expresiones hipotácticas que
contienen verbo conjugado o sujeto-predicado. De manera que, de
acuerdo a ello, en un ejemplo como: Volveré cuando me avises, exis
tirían dos oraciones: a) Volveré, b) cuando me avises. En ambas
expresiones hay un verbo conjugado y en ambas se reconoce un sujeto
y un predicado.
Debe advertirse, sin embargo, que, en la formulación que ciertos
autores dan a una de las definiciones en cuestión, se contempla la
unidad sintáctica de ejemplos como el precedente. Así, Gilí y Gaya,
para caracterizar la oración gramatical, adopta la siguiente fórmula
definitoria: "Llamamos oración al conjunto formado por un verbo en
forma personal, con todos los elementos que directa o indirectamente
se relacionan con él" (15). También Galichet en su Essai de Grammaire Psychologique, dice que el verbo es el pivot de la frase, al
punto que se puede definir ésta como "un verbo con todo lo que
agrupa a su alrededor" (16). De manera que, según ello, en el ejemplo
anterior, la expresión hipotáctica cuando me avises, si bien posee
carácter oracional, no es más que un elemento del todo constituido
por la oración que integra.
Pero es evidente que con esto en nada se corrigen las insuficien
cias esenciales señaladas más atrás. El propio Gili y Gaya no puede
dejar de reconocerlo y admite que su definición "es un convenciona
lismo que adoptamos para entendernos en la interpretación de los
hechos lingüísticos" (17).
3.1. Mucho más numerosas que las definiciones que se apoyan
en la constitución o estructura, son las que se basan en el contenido
semántico.
A este tipo pertenece la muy antigua, aunque todavía bastante
frecuente en textos de enseñanza, que dice que la oración es una
reunión de palabras con sentido completo. Algunos de los ejemplos
ya vistos, además de otros como ven, habla, etc., obligan de inme
diato a rechazar esa primera exigencia de "reunión de palabras",
que, según señala el lingüista brasileño Mattoso Cámara, se funda
en la significación etimológica de "reunión" o "conjunto" para carac
terizar la "sintaxis" (18). Claro está que aquí no radica la principal
objeción, pues ello sería fácilmente subsanable: bastaría decir "pala
bra o reunión de palabras". La dificultad esencial se halla en la expre
sión "sentido completo", inspirada, según Gardiner en el vocablo
griego avroTBkfj, empleado por Dionisio de Tracia(19). ¿Qué se

(15)Samuel Gilí y Gaya, Curso superior de sintaxis española, 2.a ed., Barcelona,
1948, pág. 236.
(16)Georce Galichet, Essai de Grammaire Pyschologique, París, 1947, pág. 152. Cf.
Lucien Tesniére, Esquisse d'une Syntaxe Structurale, París, 1953, pág. 4.
(17)Ob. cit., pág. 21.
(18)Joaquim Mattoso Cámara jr., Principios de Lingüística Geral, Río de Janeiro,
1942, pág. 129.
(19)Según Delbrück, la probable versión original de la definición del gramático
griego es la siguiente: Xóyo? iaxi Xéljewv aúv^eai; Siávotav auxoxeXfj 87]Xoüaa —"La oración
es nna re^nión de palabras que denota un sentido (¿o propósito?) autosuficiente". Para
— 136 —

�— ¿si —
'\&gt;l '8?d *"P
•qo 'aaissoA "H *JD "181 *8?d '9Z6I 'PIJPBW 'BIouBdsa *pa ^*^ 'poiau^S vojtstn^uij A oís
•audxa dj ap viauaia ouioo vatiajs^ 'aDoa^ oxxaaaiiiag asea^ 'ajuaujoa A jBuoiaipBJi uoijbi
-ajdjajuí bj ap ojjuap souiBaojoa son is Bannu ojad ÍBdnao son anb uopiuijap B[ Jijiuips
ajqisod Bjjas 'ítEiuaod oisba un A ajdmis uoiaBUiBjaxa eun jBd bj b apnajdmoa anb,,
OAisajdxa ouisiub^jo un sa uojobjo bj anb ap BUBaaoja uoiadaanoa bj souiBjdaaB is ojog
•(9 -8Bd '8^61 '[s!JBd] 'anbijaapip atusijoijajDj^ ja anbttsmgupj) í49aapi4p
no sjiuaAnos ap ajins aun b no aauuop noiisniís aun b asuodaj na 'jajduioa suas un
jubjjjo san3uo| suiom o sn{d sasBjqd ap uoissaaans aun auituoa ajuasajd as 38e3ub[ a[ JBd
uopBaiunuuuoa ainoj,,, :*13HO3 isdhvj^ oj^saBui p zapijiu uoa ajaaiApB o\ ojsg (^^)
'001 ^ Z6 'sa?d "d8S '"1P "^0 '^vhhq ^ivhshvj^ -^ -\ (\z)
"II-0T 's2Bd '61 'saJiyg
'vovoov^ ^13 'y aP "PBJl 'o^tid oidaouoo ^p vtou^io ouioo voiSpj 'a^oa^ *g ^3 (o^)
'(66 '8?d '"'í0 -(1O) tuoijBai|iu8¡8, 't8uiUBara, jo ísqj sb gaM sb (asodjnd, 'tuo;juajui,
jo uoijou aqi jaAoa pjnoqs xnoAKi^ pjOM aqj íBqj puB '4asodand, ^o"(3i qijAi papunod
•moa aAijaafpB ub pasn aABq pjnoqs snisXuoiQ }Eqi ajqB^JBuiaj si ji ing,, :sajosaans sns
ap ajjBd joábui bj anb BJajjaa sbiu uoisia Bun Bzinb oAni viavaj^ aa oisinoiq 'H3niohv3
-raoo oppa^s uoo s^aqB^d ap npiunaj^ rojdaouoa pp
uotoBjiraipp Bun ajiuiaad ou uopiuipp B^sa 'oiub^ jo^ '
UOO UOlOBpj UO UBJJUO Onb SOUOIOBaO SBUIop 8B^ UOiqUIBJ OUIS 'UOID
-bjo B^ uouoduioo onb soiuauíap so^ a^uouiBps ou opiji^s pp uoisaad
-XO B[ UO UBJodoOO Onb OJUOpiAO 8^ ¿BAIJBOtJtUoIS UOIX0UO0 BUn BJ
-ojuí onb uoiobjo Buiíqn b^ jbuiuijo^ ap sojub Bja[duioo as jbisojiubui
ojomb onb opiiuos p osBoy? ¿osanosip pp uinnunuoo p ua C4oja{d
-uioo^ oppuas pp sojiuiji so^ aBSpo^d ouioo? 'ajasd bj^o jco^
•upioBnixs B[ ap Biouapuadopui uoo ajua^o aainbpna aod
sopipuajduioa jas uapand soaijpso^j Á soaijijuap sopsiaunua sounSp
o[og 'ajuB^qBq pp sapuosjad SBpuaAiA sb[ b uopB[aj ua ^oja^duioaui,^
Bjas ajduiais ojad 'ap^aiuninoa Basap ajuB^Bq p anb o\ b ojaadsaj uoo
4taiuapijns^^ op^n^s 'uoioBnjxs Á uoisajdxa B[ ap oppnpap 'jauaj Bjpod
'ajua^o /a lund íuoptniui B[ ua oppouoo outs 'buisiui B^p ap oppnpap
ou oaad '44oja^duioo^ opnuas aaduiais auaij uoisajdxa Bun 'ajuvjqwq
p vuod :uopBpBj ajiuips op^uas pp pBpijSajui B[ 'sBuiapy
•sBuisiui is ua 44oia^duioa^ oppuas jauaj
ap sofa^ ^nuí uBisa ojad 'sauopBnjxs SBpButuua^ap ua SBpipua^ua jas
ap ajuauíppua^od saaBdsa uos sa^uapaaajd so¡dinafa so[ ua^njtisuoo
anb sauopBJO SB-q ' (\z) oppuas auaij uoisajdxa b[ anb ua osjnosxp pp
osjaAiun p ua^njtisuoo anb sauotoisodnsaud sbj BiJBduioo a^ua^o p
anb 'uBqjQ ^pqsjB]/^[ Bpuas ouioa 'aSixa Bor^raoipi uotsuajduioo Bq
' (O^) opijuas ns 'opBj jouaui o jo^bui ua 'Buiuua^ap anb ojxajuoa o
uop^njis Bun ua ^ypq as uopBJO Bpoj anb sa j^ 'SBspajd SBpuBisuno
-jp ap Bjanj 'sBpipuajduuoo Jas 'sa o^sa 'a^ua^o pp pBpxsotjno b^ jao
-bjsijbs apand sb^o ap BunSuiu sand ' • • • 44ojsand p OAn^qo sajpuy,,
'44Bpjaxnbzt B^ B Bjsa B^jand Bq^ ouioo sauopBjo 'jbzb p SBqaip 'opi^
-uas uauaij BJambxs tu Á íuopBJO ap Ja^oBjBO p Batu arpBU 'oJBq
-uia uis 'pno bj b '44ta oj ^^^y,, otuoo uoisajdxa Bun ajuauíBouuBuias
buisiiu is b asjBjsBq ap 'ojduiafa Jod 'Bjsa sofaj ^nj\[ ¿baiibotjtuSts
BjuiouojnB Buajd ap ubzoS sauopBJO ouioa a^uauíauíiuBun SBpBjapis
-uoa sbj ap —BunSjB ^^q anb sa xs— SBju^na ojaq? -opi^uas jap Bjsp
ap ojund ja apsap BuioupjnB 'sa o^sa 'BoiiuBuiasoinB sa anb jbuijijb b
ajBAinba 'jBuoioipBJj 'a^uaiJJOD sbiu uopB^ajdjajuí bj uq ¿44ojajduioo
opt^uas^^ auaij uoisajdxa Bun anb oip ^ opu^no jboijiu^is ajainb

�pleto" puede corresponder tanto a una sola oración como a un con
junto de ellas con unidad de sentido.
3.2.Semejante en lo esencial a la anterior es la definición de
Otto Jespersen: La oración es una expresión humana relativamente
completa e independiente, y en la que la plenitud e independencia
se manifiestan por el hecho de estar sola o por la capacidad de estar
sola, esto es, de ser expresada por sí misma (23). Los vocablos com
pleta e independiente apuntan en forma exclusiva al aspecto semán
tico, y no gramatical: "la oración como aquí se define es puramente
una categoría nocional; ninguna forma gramatical particular se re
quiere para que una palabra o un grupo de palabras sea llamado
oración" (24). Caben, por tanto, a esta definición las mismas reservas
formuladas a propósito de la que habla de "sentido completo". Indu
dablemente, el autor no ignora que son muy pocas las oraciones
potencialmente capaces de mantener aisladas, fuera de su contexto y
situación, la plenitud significativa, pero en la definición faltan las
precisiones correspondientes; además, al colocar ese relativamente
(relatively) introduce una nota de vaguedad (25). Podría aún seña
larse que "la capacidad de estar sola", mejor que una definición de
la oración, es una definición de la palabra; entre las definiciones de
ésta una de las que goza de más prestigio es, precisamente, la que
la caracteriza por ser el mínimo conjunto fónico que por sí solo puede
constituir oración (26).
3.3.Karl Bühler propuso, en 1919, una fórmula que se halla en
cierto modo emparentada con las dos últimas definiciones examina
das: Frases son las unidades de sentido (mínimas independientes)
del habla (27). La independencia y unidad de sentido se explican
por el hecho de no estar la expresión "directamente necesitada de
complementos" (aunque en su "Teoría del lenguaje" Bühler no aclara
qué entiende por complementos, parece evidente que este término
debe tomarse en un sentido amplio, y no estrictamente gramatical).
En cuanto considera a la oración como unidad del habla, y, por tanto,
implícitamente vinculada a una situación o contexto (entorno, según
la terminología utilizada por el autor), no corresponde a esta defi
nición la crítica que formulamos a la que interpreta "sentido com
pleto" como plena autonomía semántica. Pero subsiste la otra dificul
tad: ¿cómo precisar los límites del sentido dentro del continuum

(23)"A sentenee is a (relatively) complete and independent human utterance —the
completeness and independence being shown by its standing alone or its capability oí
Etanding alone, i.e. of being uttered by itself". Ob. cit., pág. 307.
(24)Ob. cit., pág. 308.
(25)Las dudas del autor se manifiestan expresamente en una nota (pág. 307). "On
a previous occasion I defined a sentenee as what can stand alone without being an answer
or a retort, thus excluding "Yesterday" as a reply to the question "When did it happen?"
and "If" in the retort mentioned, p. 95. I am now somewhat doubtful about this restriction".
(26)Cf. L. Bloomfield, Language, New York, 1933, pág. 178.
(27)Karl Bühler, Teoría del lenguaje, ed. cit., pág. 404. No conocemos su trabajo
Kritische Musterung der neueren Theorien des Satzes, "Indog. Jahrb.", VI, donde aparece
por primera vez la definición y donde, según parece, se examina más ampliamente su sentido.
Adoptan en esencia esta misma definición Amado Alonso y Pedro Henríquez Ureña,
Gramática Castellana, dos volúmenes, Buenos Aires.
— 138 —

�— 6SI —
l\J (J J
ísopmf naXnmsuoa sbatibjtjiuSis sanopexo sb[ sepoi ou anb opyuaApB ekjeij saiax^xsmy
bX 'sjjBd bjio joj -^is -qo 'aaaiag Naaag ap aoiuido bj; sa BSo^Buy -g^g -Sed 'g 0-j^ 'jj -j^
'gC6I 'P^íA0 '44mnA!HDaV U9 'stxnjwis dj ap X niíojofjoiu vi ap sotuiwop so'j 'iaavH^^
Z3IQ *a "0 'S?d '926I 'PIJPBp\[ 'sauvd sns X upxovio vj 'zuaq oaioaou ^^ (jg)
•opBatpaxd-oiafns Bxntanxisa bj jod uoioejo bj bz;j3j3ejb3 anb e¡ uoa apunj
-uo3 as uopiuipp Bisa 'pui^ ajiBd ns aod 'opotu ouap na '991 "Sed '-jp -qQ (gg)
9X
'S^6I 'BuojaajBg '-pa ^-9 'opBj3 -jag 'tmvnajsvj vapvtuvjQ 'nnoxuoj\[ aa aanüvjy^ (6^)
'9t6I 'PIJPBW 'OKvnv3-zaaMVNHaa *J\[ ^ zaniMva zaauymaaa "S aP "PBJ^ '(^^^vjd^ bubu
•pa B[ ap ojnijj) miijvi X váa^^ vatisin^mj vj v uppanpoxju/ 'HawHDSxaa^^ -¿ (gg)
SDiusini sdj ap upjowuiqiuoo vwsiiu vj ajwaXo \ap viujn ja
ua dDjiosns ap otpaiu ja sa Á, 'sauoiav^uasaudau ap sodruS o sauoiovj
•uasaudad smuva ap uptotnnqtuoo vj opvuado i/ as atuvjqmj jap rnujv
ja ua anb vaipui anb 'ojoqtuis ja 'vojis-inSuij upisa^dxa nj sa ojamijd
¡a b^b^ "xaMn^ ixl^^hii^ ^ ^nv^ MMvi^aaj^ upta^jo b^ uamjap 'S04
-sando b^sta ap sojund apsap o^ad 'oatSo^oaisd ouujd \a ng *9*g
* (T) íDínf un U^jjaioua on 'SBisa oxnoa 'anb sb^ SBpoj A SBAij^jaduit sb^
'sBAiiBSoaaajuí sb[ o^daauoa ^ap ^aanj uBpan^ 'o3\u 9P ^IB buiji^b
as SB^|a na ajuauíBaiun sand 'svapnuaaasn o svapvj^jaap sauoiaBJo
sb^ b apuaddmoa o[os i^iaaBd sa 'óSjBqma uis 'upiatuijap
pp piaadsa pmijaB Bun ap noisajdxa ouioa 4B[qBq pp
ouB[d p ua Boopa as pna B[ b 'uppBJO b^ ap Bpuasa b^ b inbB aap
-nodsax apuajaad ag • (Qg) jjo ap vsoo tmn sotuvwuifn jvno jap punja
ua o^uajuiipuajua jap ojan jap jvuo upjav^sdf^uviu vj vas o 'ooj^oj ojo
-jnf jap upjsaudxa vj sa jvojiviuvjS uojovjq :BjouBdsg BtraapBay pa^j
bj ap Bai^BuiBj^) bj 'sBqantn SBJ40 aj^ua 'Bp anb botSoj a^uaiUBaidi)
ajoput ap bj A uoioxuijap Bsa ajina Btauajajip BunSuiu 'sand 'XBq ou
jBsuad ap ojob oxnoa oiuajiuvsuad ouimiaj ja opB^ajdaajuj *&lt;;*g
• (5^)4tojajdtnoa oiuajiuvsuad un
UBinjoj 'bjjo bj ap uoiobiujije sa Bun sajBna sbj ap 'sBpBZBjua axaadsa
B^sa ap SBapi soq • * • oqaaq Bq Bjsa anb oj ap ouxs 'vso^ Bjaap ap
Bapt bj Bp axu ojos ou anbjod 'Bapx o uaSexux Bun anb sbxu oSjb ^Bq
'ojovfoqsap vxj as ujpxot jui ap vsoj. vj 'SBjqBj^d ap odnj a^sa ug^ :isb
Boxjdxa oj 'ojdxuafa jod 'nnoxNOj^f aa aanMVj\[ 'Biauanoajj xoXbxu uoa
ouiiujaj ja Btuoi as anb sa opnuas oxuxqn aisa ug '(8^) ^^stotSoj odp
ap upxaxuipp bj uoa apunjuoa as uoxaiuijap ^qajp saauojua A 'oiaxnf
ap opiSuia^sax opijuas ja ua aaajsdB o 'zaA ns b opxuxpp xas a^ixa
anb oijdxuB ajuaiuBAisaaxa ojdaauoa un Bjjnsax o 'sand 'ouajwvsuad
ojqBaoA ja sa 'aaiMHDSxaa^q BjBuas oxuoa 'jxqap o^und jg 'ojuajiuvsuad
un ap upjsaidxa vj sa uojovjo vj ta^uainSis uoiaiuxjap bj sa '
-OBpip pBpxjBuij ap SBxqo ua opoi axqos '^oq ajuanaaxj Aví]/^ 'f'
•SBxuajqoxd sns JBuoianjos Bxsd
Bjnxuxoj Bun oSojojij jb aiuaraajdtuis JBUoxaxodoxd ap bj anb bxjo
opts xaqBq aaaxBd ou UBinajB oxjsaBiu auáisux jap uoxauajuí bj anb
'oSxBqtua uts 'asxB^ou ^qaQ 'OAp odxana un ap pspxun xouara bj sa
anb soxuxaap opu^no Bjnjaa bj ap Biauasa bj anb pBpxxBja xojCbxu uoa
xqB BjaAaj sou as ou uopBxo bj ap Biauasa bj 'opuoj ja ug 'upioiuxpp
BxapBpxaA Bun axxa oxuoa Boijxaadsa BTOuaxajxp bj A oxuxxojd oxaua^
ja xod inbB auxpp as ou uoiobjo bj 'aixsd bj^o xog ¿osxnasxp jap

�dones (32). Para Wundt, según la versión española de Rodolfo
Lenz, la oradón es la expresión lingüística de la descomposición in
tencional de una representación total, en sus elementos lógicamente
relacionados (33). Ambas definiciones atienden a la génesis de la ora
ción y ambas la sitúan en el campo del habla^ pero no del habla
como actividad individual concreta, sino del habla tal como la entien
den, entre otros, Giacomo Devoto, Viggo Brcendal, Albert Sechehaye,
es decir, como proceso anímico anterior a la palabra, como impulso
hacia la expresión (34). Pero, si existe entre las dos definiciones
analogía en el plano de la consideración, no la hay, en cambio, en
cuanto a la solución: Paul supone una pluralidad originaria de repre
sentaciones en la mente del sujeto hablante; Wundt, en cambio,
admite una síntesis inicial. Para el primero, la oración surge por la
combinación de esas representaciones originarias; para el segundo,
por el análisis o descomposición de una representación total. Así,
ante el famoso ejemplo el león ruge, mientras Paul piensa que en el
hablante se dan necesariamente en etapas sucesivas la imagen del león
y la del predicado ruge, Wundt interpreta que hay una representa
ción inicial unitaria que el análisis descompone en la expresión lin
güística.
Las dos definiciones han sido objeto de diversas críticas. Gardiner
observa que ambas caben indistintamente a la locución una puesta
de sol hermosa y a la oración la puesta de sol es hermosa (35).
Kretschmer, por su parte, afirma que ninguna de ellas distingue la
oración de la palabra, ya que también es posible considerar como
articulación de representaciones a palabras como Tpttrov^ (trípode) y,
en general, a todas las compuestas (36).
Creo, no obstante, que tales objeciones no son valederas. Gardiner
y Kretschmer someten a prueba estas definiciones en el campo de la
lengua, y no en el del habla en que se sitúan sus autores. Así, de
acuerdo a una correcta aplicación de la definición de Wundt, la frase
una puesta de sol hermosa sólo podría considerarse como expresión
de la "descomposición intencional de una representación total"
cuando, en el acto del habla, tuviese por sí sola validez (por ejem(32)"Der Satz ist der sprechliche Ausdruck, das Symbol dafür, dass sich die Verbindung mehrerer Vorstellungen oder Vorstellungsgruppen in der Secle des Sprechenden
vollzogen hat, und das Mittel dazu, die námliche Verbindung der namlichen Vorstellungen
in der Secle des Horenden zu erzeugen". (H. Paul, Principien der Sprachgeschichte, 4.a ed.,
Halle, 1909, pág. 121).
(33)R. Lenz, ob. cit., pág. 39. La versión original es la siguiente: "[Ein Satz ist]
der sprachliche Ausdruck für die willkiirliche Gliederung einer Gesamtvorstellung in ihre
in logische Beziehungen zu einander gesetzten Bestandteile". (W. Wundt, Die Sprache,
3. Aufl., II, 1914, pág. 245).
(34)Giacomo Devoto, "Archivio Glottologico Italiano", XXXVI, I, págs. 82-84; Vicco
Brcendal, Langage et Logique, en Essais de Linguistique Genérale, págs. 49-71, Copenhague,
1943; Albert Sechehaye, Les trois linguistiques saussuriennes, en "Vox Románica", V, 1940.
Acerca de los distintos alcances de los conceptos de lengua y habla, véase el esencial y
clarificador trabajo del Prof. Eugenio Coseriu, Sistema, norma y habla, Montevideo, 1952,
que es también un primer y fundamental intento de conciliación entre idealismo y estructuralismo.
(35)Alan Gardiner, ob cit., pág. 242. Véase, asimismo, K. F. Sundén, ob. cit.,
pág. 5 y ss.
(36)P. Kretschmer, ob. cit., pág. 123 y ss.
— 140 —

�— ItT —
•8¿ "S^d '-jiD -q0 (0f&gt;)
"(5261 'enopojBg 'aívnSuai j^ 'nnoxNOj\[ aa i^.imvj^ ap '-pa ^\ b[ ap
B[oucdsa aopanpBJi ^ejj) -^s "^?d '0S6I 'B?JBd '-Pa b' '^8dSud¡ aq 's^auums^ 'f (6)
•88 S. i '^ed 'S6I 'PFPBW '(souvojuaiunouDdsifj süiua^j sojiisin^^uij soip
•njs^ ua 'atnnguaj jap uouaiut vtuuof o¡ ua soiustuDaijawy 'osuo'iy oavKy as^a^ (8)
•88 Á. ^ -SBd '-JI3 -qo 'zü3i -g assa^ (¿g)
b SBiuojd SBatiauoj s^pBpi^iqisod ap oiunfuoo un anb
u ouisiui \ts 'afBnua[ ^ ua uoisaadxa b^ b sbjsia uoa ojuaiuiBS
-uad \9 jod BpBJoqB^ uoiDBjuasaadaj Bun sa^ anb Bsaadxa Á ttBaqB[Bd
B[ b aoixaiuB Bambisd pBpiun B|^ ouioa p¡qj.3a u^^viui b^ auijap \9
a^uauíBiAajd sand 'upian^os Bun p^pqBaj ua Bjjsiuiuins ou saXapua^
ap B^nuijoj B[ oaa^ 'SBaijauoj eapBpiaBdBa sb¡ aod BpBiiuix^ BjjBjsa
Bjambis iu sand '[BqjaA ua^Buii B[ ap uoisuauíip B[ ajuaiuBjaBxa Bjjp
-ua^ uoiaBJO B'q "(68) sopiuos soj ap cnpaui uod aqiouad as X vsaudxa as
pyqiaci uaSmui vj anb noa viuuof vj ^sa^jpua^ "f saauBJj o^sa^ui ^ap
uoiaxuijap b^ oaio[oatsd ouB^d \a ua a^uauqBn^i B[[Bq ag *¿*g
'(88) ^zaand Bupsjjd ns ua ajuBjqBq pp uoiainiut B[
ua^iuisuBJ^ aiuauíBJBJ Xnuí SBpBziJoajBD sbiujoj sns anb aaaouoaaj sa
Bzaanj 'oiuaiuiiaouoa onsanu ap X pBpipaj Ba^sanu ap JtopBaiouiBasa
un sa afBnSua^ p anb 'MosoHag Bistuopin^uí p ouioa 'jBsuad opBja^
-Bxa Bas opuBno une X íttauoissajdsa-auoizinjut^ BUBaao^a pBpuu^pi b¡
asj^iuipB apand 'ajuB^qBq [ap opB[ p apsap X 'opnuas o^jaia ua o[og
•ajuB[qBq p ua uoJBjaua^ B[ anb sauops^uasaadaj sb[ b 'souiia bX unáas
'sBaiju^pi nos Baunu uoisajdxa Bun aiuaXo [a ua Bjtasns anb sauoiaBj
-uasajdaj sb[ anb [nB^ ap uoiatuipp B[ b asjB^afqo une Bijpo^
•soaio[oaisd
sajojaBj soj)o ouis 'sauoxoBsuas sb[ uButuiop ou SB^sa ua anb ajuappa
sa sand 'pBiun[OA o ojuatuiijuas uajsaijiuBui anb sauoiasdo sb[ SBpoj
B[p ap Bjanj UBpan) "oiainf [ap [BqjaA upxsajdxa B[ ouioa uoiobjo B[ b
BJ^apisuoa anb B[ anb pBpqBaj ua Bi[dtnB sbui sa ou 'BatSopaisd ouioa
B^uasaad as anb —[ns^ ap B[ ap asjiaap apand ouisim O[ X— ipun^
ap uoiaiuijap B^ ¿soApaapiui so[ b o[os japuajB X 'uoioiuijap Bun
BJBd soAi^aajB sojuauíap sojsa ap jipuiasaad 'saauojua '0U19^? 'soiuaxui
-ijuas so[ uaaa[BAajd sapna so[ ua 'sauoiaoiua Buiuiouap joinB p anb
'sojio X^q oXns op^[ [y 'sauoioBsuas sb[ uBuiinop p ua roatjiaadsa ouis
'oAisnpxa tu oatun iu sa ou oainbisd ojonpoad aisa oaa^ "pBptun Bun
oraoa soptaaJBd bojío ap BJBdas as anb oatSo[oaxsd ouatuouaj un ubui
-joj anb soiuauíap ap oiunfuoo un 'jxoap sa i (¿g) oainbjsd oionpoid
un sa upiav^uasauddj. B[ 'ipun^ ^-re^ "upiavjuasaudaj. o[qB3OA [B Bp
as iqB anb opBoijiuSis [b somapuaiB is uoiaBiiuiT[ bjio ajns 'sBtuapy
•BjauaS B[ anb oainbisd osaaoad [ap sauoiadiaasap ouis 'sqaip aiuaiu
-Btdojd uotobjo B[ ap sauoiaimjap uaXniíisuoa ou anb sa uoiisana ua
8B[nuiJ9j sp[ uaaajam anb [BiuauíBpunj BAJasaj B[ 'japuaiua ira y
•jauipjB^) oidojd [a bijb3u a[ oaodiuBi jqB anb 'aia^d
bjio jod 'jo[ba 'U9T9BJO asjBjapisuoa apand X upiaiuijap B[ b BisnfB as
oseo jaraijd [a ua aiuauíBaiun 'oiubi jo^ *[bioi uptaBiuasajdaj Bun ap
aiJBd ouxs Bijas ou bX vsouiuaif ps ap v%sand vun U9tanao[ b[ 444bsoui
-jaq [os ap Bisand Bun sojiosou aiuB piuasajd ag?, rouioa 'Bsuaixa
sbui upixauoa Bun ua ojad í (tt¿SBJiui 9n)?,, b Bisandsaj ouioa o[d

�3.8. Alan Gardiner, según ya apuntamos en una nota (3.1), in
terpreta que en la definición de Dionisio de Tracia el vocablo airoreX-q
alude, por su componente réAos, no a "sentido" o "significado", sino
a "intención" o "propósito". Inspirándose quizá en esto, el insigne
maestro inglés da la siguiente definición: la oración es la palabra o
conjunto de palabras que revela un propósito inteligible (41). Esta
definición, que el autor presenta con carácter provisional, ubica la
oración en el campo del habla. Para Gardiner la oración es la unidad
del habla (42). Su definición atiende al aspecto funcional, y en modo
especial a la intención significadora y enunciadora del hablante,
aunque sin olvidar al oyente según se desprende del término "inteli
gible". Él distingue cuidadosamente este aspecto funcional, donde pone
el acento, del aspecto formal. En su carácter de acto lingüístico, la
oración exige la presencia simultánea de cuatro factores: hablante,
oyente, cosa mentada y signo verbal. El signo entra en un triple juego
de relaciones con los otros tres factores, y, por su intermedio, se esta
blecen asimismo las conexiones entre hablante, oyente y cosa men
tada (43). Por tanto, para configurar la oración no basta la relación
de un signo verbal con una cosa: palabras aisladas como libro^ el
hombre..., se asocian en nuestra mente con aspectos más o menos
determinados de la realidad, pero no constituyen un acto si falta el
propósito significador del hablante. Tampoco este propósito puede
por sí solo engendrar la oración si está ausente la relación del signo
con la cosa mentada: expresiones como Aunque yo..., Si te digo
que..., pueden, en situaciones especiales, revelar una intención, pero
serían insuficientes porque no la vinculan a la cosa mentada (44).
Es forzoso, en definitiva, que el oyente vincule el signo al propósito
significador del hablante y a la cosa mentada. Este mínimo de requi
sitos necesarios para que haya oración constituye lo que Gardiner
llama cualidad general de la oración (general sentence-quality).
Además, cada oración tiene una cualidad especial (special sentencequality) que depende de la intención específica del hablante (45).
Claro está que la gramática sólo puede ocuparse de aquellas intencio
nes-tipo que se denotan por variedades formales. El estudio de la
intención particularísima que, como acto inédito, contiene toda ora
ción queda fuera de su alcance: corresponde a la estilística. Según el
factor dominante en el acto del habla, Gardiner establece, siguiendo
a Bühler y Kretschmer, los distintos tipos de cualidades especiales o
clases de oraciones. Si predomina el hablante y la exteriorización de

(41)"A sentence is a word or set of words revealing an intelligible purpose". Ob.
cit., pág. 98.
(42)Con esto no se niega que, en cierto modo, la oración pertenezca también a la
lengua, pues en todo acto de habla intervienen "hechos de lengua": vocablos y estructuras
gramaticales; cf. A. Gardiner, The distinction of "Speech" and "Language", en Atti del
lll Congreso Internazionale dei Linguisti, Florencia, 1935, pág. 348.
(43)Ob. cit., pág. 96 y ss.
(44)Señala el autor que no debe confundirse esto con la aposiopesis, que es un fenó
meno diferente. Así, la amenaza de Neptuno en la expresión de Virgilio Quos ego...\
resulta de gran efectividad expresiva (págs. 206-207).
(45)Ob. cit., pág. 197; véanse también pág. 186 y ss.
— 142 —

�'802 *2?^ '"íP -tI0 "l8^-1 B JFsln]H 2u;ai8 djopq a^Bin oj p^puaju; SBq Jta^
aqi sb uoijB3iuniuiuo3 b 8u&lt;q sb isnf sa^cui qjiqM ^ouejajjn ub si aauainas y,, (IV)
•68I'-3?d '-jio -qo (9*0
oraoa (sauopanjjsuoa o SBjqBpd SBpBuiuuajap ap oa^draa pp uapuad
-ap anb) sajüuoionooj sopBuiB^ so\ oiubj 'sa^BUUoj soSsbj s^raap so^
•(•aja 'BAijBjaadxa Bun JBa^a ap oasap 'ajuBjq^q pp uoiaBpaBA) sau
-ozbj sbjjo b uaaapaqo anb SBsn^d uajsixa anb aaouoaaa anbnnB 'BsnBd
B[ b BJopBjiraqap uoiaunj b^ a^nqidjB JauxpaB^) '^buijoj oj u^
•ajinqqBq pp ojisodojd p aod BpBu
-jaqo Bjsa nopBJO b^ 'ajuauíBAij^jij^Bna ouioa BAijBjipna ojubj 'sand
'jojnB ajsa bjb^ "BaijEnioipi p^pipa^ b^ aaajjo anb sosBa sojutjsip soj b
JBaqdB BJBd BaijBuiajsis Bjnuuoj Bun JBq^q ap pBpqiqísod B[ Buijsixa
ou Á 'uopuajB ap opiuajsos opBisBraap ozaanjsa un ^BiíAa ap p^pis
-aaau bj^ b Bjjaaapaqo (sauopBJo) SBdBja ua Bppq pp uppBjuauíáBjj
B^ • (lf) osuvosap un asuviuo^ ap sajun ajunjqmf \a ojsandoud ny oj
as ouioa nsuajxa uvj umanatunuioo vun vzipoaj anb uoisaudxa nun sa
uptanio vun rajuB^qBq pp uopuajut bj aaaapAa^d aa^q tnbs uatquiBj
jauípjB^) ¿sauopBJo sbui o Bun X^q oatjstn^uq ojaB op^uitujajap ua ts
axn^uijsip 'saauojua 'ouip^? 'BJopBaijtSBp ajuauia|duiis sa anb 'ppadsa
pBpipna B^ utiB Bjiuitpp b^ sonara 'uopBJO b^ pBpipaj ua Bjxraipp ou
'pp pBpipna zaA B^ b aas jtod '[BiauaS p^pipna bj is '

ojunsy

vaijvuadiuj
uopoBuopBuuojuí

aaambaj as anb pp

UOpBJQ
(9^) Braanbsa
ajuainSis [a ua ojsa asjiumsaj apand jojns p uo^ *ojaB un ap uopBzq
-Bao: ^\ o uopBjsajuoa Bun 'ajuauíBAijaadsaj 'Bas Bjpqos as anb o^ anb
unSas 'vajivjadtui o vciijv8ojua}ui Bjas uopBJO B[ ' (vaijvjadn upiounf)
ajua^o [a aaqos uopBnjaB b^ Buiraopaad ts Á ¡vcipvuvjaap sa uopBJO
B^ '(napmuasaudaj upiounf) BpBjuara Bsoa o ojunss ¡a Buiraopadd
is ivciijnuwjoxa sa uopBJO B| '(vaisaudxa upiounf) sojuairaijuas sns

�los llamados elocucionales (que dependen, sobre todo, de elementos
prosódicos, y en especial de la entonación), se limitarían a precisar
la intención del hablante, pero ninguno de ellos sería imprescindible
para la existencia de la oración ni para su delimitación cuantitativa.
Si bien resulta admirable, por su penetración y claridad, la des
cripción que del mecanismo del habla realiza el maestro inglés, hay
que convenir por fuerza que no ofrece una solución propiamente lin
güística al problema de la oración. Su solución es psicologista, ya que
lo hace depender todo de la intención del hablante. El único elemento
formal que toma en consideración, la pausa, resulta insuficiente como
delimitador. En primer lugar, porque, según ya dijimos, existen pausas
que tienen otro sentido que el de señalar el fin de la oración. En
segundo lugar, porque es posible distinguir las oraciones sin tener en
cuenta las pausas; y una prueba de ello es que ha sido frecuente
en la enseñanza dar como ejercicio un texto, sin signo alguno, para
puntuar, es decir, para indicar de este modo las pausas. Además: ¿no
es posible, acaso, reconocer las oraciones en ciertas páginas de Joyce
o de Neruda que carecen de todo signo de puntuación? El hecho de
que se trate en tales casos de lenguaje escrito no quita validez a la
prueba, que, por otra parte, puede realizarse oralmente. Y creo que
ello prueba con evidencia que la delimitación de la oración no de
pende de la pausa más que de otros factores.
3.9. Algunos puntos de contacto con la examinada precedente
mente tiene la definición de Paul Kretschmer: la ora^ión es una ex
presión hablada, mediante la cual se resuelve un afecto o un acto de
voluntad (48). Según este autor, todo acto lingüístico está condicio
nado por un afecto, entendiendo por tal, de acuerdo a la terminología
de Wundt, no solamente el desarrollo de un sentimiento, sino también
los procesos volitivos: "Una oración declarativa se propone suscitar
en la persona a que nos dirigimos una determinada representación o
una masa de representaciones, cuyas particularidades, articulación, etc.,
son en general del todo indiferentes para la esencia de la oración. La
oración voluntativa se apoya en la tendencia que nos lleva a inducir
a otro a una determinada acción. Estos afectos y procesos de voluntad
que nos mueven al acto de la palabra son los que constituyen la esencia
de la oración" (49). La definición de Kretschmer, pues, subraya el
aspecto activo de la oración y la coloca a ésta en el campo del habla,
pero del habla entendida como proceso anímico anterior a la palabra
(Cf. 3.6). Igual que la de Gardiner, es ésta una definición de natura
leza fundamentalmente psicológica, que tampoco deslinda con mucha
claridad la oración en el conjunto del habla, pues los afectos y pro
cesos volitivos, que, para Kretschmer, constituyen la esencia de la
oración, son también, evidentemente, rasgos esenciales de toda el ha
bla (50). Además, ¿cómo separar entre sí los distintos afectos y actos
(48)Ob. cit., pág. 126.
(49)Ob. cit., pág. 125.
(50)La misma observación es válida para aquellas definiciones que, como la de
SundÉn, se basan en lo modal: A sentence is a portion of speech that is putting jorward
— 144 —

�01

bj Biuasajdai ojund ja ^Biauapeannas bj A
BiauapBaiiUBimas bj a^uamBAijaadsaj ueiuasajdaj 'f '[ SEauíj sbj iapaaa^d aj anb papiun bj
ap Jbuij p na BionapnopUB bj Biuasaidaa '|| 'bbujj jqop Bg 'g¿g A g¿g "s^Bd 'jy6j '^JA.
M8j^ 'Bjonntfsa uppouoiua ap pnuvj^ 'ohhvav\[ sywox P sopBtaoj sojdmafg (gg)
'¿¿I 's?d '8t6I '8íJBd 'asmduDjf
uouvpuouojd wj 'xüowwvH^) 33ihiivj\[ go ísejspauoj sounSjB ap otxaiíJD p sa o8ojBuy
*OS'¿Z 'Sed '9g6X 'ubjij^ 'tnaqiuojj^ opajfjy ip auouo m tnuog na 'sazwsaSvuj pun suotaS
•oj^ sap 8unudsj.fi J3Q 'joma omsiui pp as^aA ¡^^i -8Bd '-^p -qo 'aawHDSiau^j -¿ (gg)
'8Z '^^^ '"^P -q 'H3NWHVf) "V (IS)
'8f"S 'S8?d '0S6I '^naag '*pa B'g {bsw5udjj Bnbi}sin8utrj ja apj
•uff) 9nbitsm8uir[ 'A^iyg "h^ asBa^ •^uoidbjo b[ ap Buip p,, 'SBjqBpd eeidoad sns nnSas
'sand 'Bijas pBpippom B[ ^Bppnaijanb o BppnBiaaadB 'BppuBqoJduioa uoraeiuasajdaj Bun b
asjiaajaj sa ((JBsnad,, ATivg bjbj •ju^tumovx^ puodsajjoo m¡ mb atpo^ui aun jauosuas
fitDjpjjoo unod n uoitovaj ajjaa 'umjvjuasajdaj aun n aajtoatqns uopovaj auntp ajip-p-jsata
'aasuad auntp uotssajdxa^ sa uopBJo b{ :Arnvg ~h^ ap B[ b aiJBd ua bzub3[b omsiuiisy
•q^ *8Bd '"jp -qo
cN3atiag '^ "^ ia\ *(tlBjapBpjaA opnais omoa 'sa ojsa 'zapipA opnaiuai omoa —epejuatu ssoa
Bun— SBSoa ap opBjsa un aiua^o p ajue Baopa anb BpjBq pp uopjod son sa nopBJo Bg,,)
anjj 8uiaq s *a -i '^jipi^o^ 8uwvt¡ sd —%uaaui-8u\qi b— süuiqj fo aj^js o jauajsi¡ aq% oj
o\ Bojera^p 'sand '[Buoq BjnSij b^ '(buioo jod SBpBJBdas) sa^^ anSnp
-sip opun^as \&amp; ua Á (Buioa A. ojund ^a aod Banjijasa bj ua SBpBJBdas
sbj) sauoiaBJo oauxa ojduiafa aauíiad ja ua anSuijsip jBuoiaipB^j Batí
-buibj^ b^j *(gs) (saaiLvaifi^) '|j) *44sajjBA soj ap as^q bj ua uBaanijB 39
' I^sbuioj sbj ap SBuita sbj ua uBapuopa^ as ' (^SBJapBj sbj jod uaBa 11 sopBad
sorI : (lBaíJ aFas U9 BiauapBaiuias) Bjqo Bjsa o i (ixavj\[) '44ojjo uasBijd
-uib anb ' [jBna í ^ojBp un uasaijidaj aj anb pipid ' (jBiia i ^Bsa^daos uoa
'[sounjB í ^pBqunjoA Buanq uoa '[sopoq i ^ajqísiA zapiAB uoa UBqeqanasa
' fsoqanj^,, : (sBiauapBaiuias Á SBiauapBat^uBiuias ap sajsBjjuoa) aijas
aquainSis bj uoiaBJO bjos Bun ouioa 'ojduiafa Jod 'jB^apxsuoa anb Biaq
-Bq 'Batpojaui B^nStj bj b souiapuajB ig *jbj jod apuatjua as ajuauíjBu
anb oj b opjanaB ap souaui oj jod 'uoiaBdo bj jBpuijsap BJBd
aaipuj B^jnsa^ aaduiais ou ouoq ja anb ajqBpnpui sa 'sbai^eS
-ojjaqut sauotaBJo sbj ap Buiajqo^d ja opsj ap opuBfap unB 'oja^
•Bqunajd bj anb sbui a^sixa ou a^ua^o ja Basd ÍBjq^q
anb jap bjsja ap ojund ja apsap ajuauíBaiun A uoisa^dxa bj b aoiaajuB
ouioa asjtjxuipB Biapod ojos BAijun^sip bj 'sBuiapy 'BjstaiSoj ajjoa oaid
-jj ap uotaBaijdxa Bun 'sand 'aA as 01003 ' (Z^) &lt;4í??Pa-/ uou W mp^-*
uajvj BAijBJBjaap BAijunXstp upiaBJO bj ap aja^d B^auíijd bj oidiauíjd
jb anj ¿jnpau ua^nj BjunSajd bj : ojduiafa jo^ 'JBiAajiqB BJBd ajiuio
as ajdBd BpunSas B^na BAijun^sip BAijBJBjaap uoiobjo Bun ap ajj^d
BJtauíijd bj sa ajdtuis BAijBSojjajut bj^, : Bpiduinjjajuí uoiobjo Bun sa
BAijBSojjajut uoidbjo bj anb a^njauoa 'bjsioiSoj opuoj ap oijaji^a un
BJoqB opuBjdopB 'jaxuqasjaj^ *(JS) Bjsandsa^ bj Bp ajuaio ja anb Bjs^q
ajuaxujBjoj aAjansa^ as ou oaijijoa o OAijaajB osaaoad ja anb aijiuipB
anb BjjqBq 'aauipJB^) BjBuas oiuoa 'sosBa sajBj ua 'ojubj jo^ *ajuap
-uaasB sa 'jbjoj o BjnjosqB Bjun^aad BpBuiBjj bj ua 'Bjsa ap Jbuij ouoj
ja 'opiqBS sa ouioa 'sand 'BAijBojaajut uotobjo bj ap bj :pBjjnaijxp
Bun ajns ojBipaiuui ap o^a^ *jbuoj osuaasap ja aod BjjBziJoiJajxa as
otutjjn ajsa ap uij ja íuoisuajsxp ap ojjo A upisuaj ap oun 'sojuamoui
sop ap BjjBdxaijJBd uoidbjo ^poj^ *jbuoj osuaasap ja roaiuoj ojuauíaja
un b inbs ajjnaaj jamqasjaj^^ ¿uoiobjo bj opeuiSiJO Bq anb oaijijoa
osjndiui ja aaBjsijBS as o ojaajB ja aAjansaj as opu^na? '¿p^junjoA ap

�que corrientemente se llama período, pero no la oración propia
mente dicha, salvo que ésta constituya por sí sola un período (54).
3.10.Lo dicho en último término cabe asimismo como reserva
a Julio Stenzel, para quien la oración es, en primer lugar, definible
como aquella figura tonal, comprensible como un todo, que tiene un
^sentido", que como sentido es significada y comprendida (55). Tal
como aparece formulada, esta definición es, además, pasible de otra
crítica: el sentido no está en la figura tonal sino en las palabras que
ésta abarca. Puede admitirse que la figura es uno de los elementos
que contribuyen a expresar el sentido, pero no que en ella esté el
sentido. En último término, tampoco Stenzel nos dice qué es la ora
ción, sino sólo cómo se presenta.
3.11.Igualmente es una simple caracterización la que presenta
A. W. de Groot. Sostiene que la oración es un hecho de lenguaje, y
no una abstracción lingüística, y, aunque propone una definición ge
neral (la oración es la unidad fónica del empleo de palabras), dice
que la definición descriptiva debe darse separadamente para cada
lengua (56). Cada oración, según él, es "bidimensional" (tweeledig):
consta de una o más palabras y de determinada entonación oracional.
"Su unidad se manifiesta por el hecho de que un continuo de sonido
es limitado por pausas antes y después, y de que este continuo ligado
es enunciado con una entonación o serie de modulaciones, específi
cas para un idioma dado".
Creo que las observaciones ya formuladas a propósito de otras
definiciones que persiguen una caracterización fónica, nos eximen de
nuevos comentarios.
4.1. De tipo mixto, en cuanto se apoya en la estructura y con
tenido, es la definición de John Ries: La oración es una unidad mí
nima del habla, formada gramaticalmente, que expresa su contenido
en vista de su relación con la realidad (57). Hay aquí tres notas de
distinta naturaleza: a) unidad mínima del habla; b) formada gra
maticalmente; c) que expresa su contenido en vista de su relación
con la realidad. En las notas a) y c) se atiende al fenómeno verbal
como aspecto del habla; en b), se lo considera como aspecto de la
lengua. O, más precisamente, de acuerdo al esquema de Bühler: en
a) se atiende a la acción verbal, esto es, al hablar como fenómeno
individual concreto; en b), a la forma lingüística, esto es, al producto
de la acción verbal considerado abstractamente, como fenómeno in
terindividual formal; en c) al acto verbal, esto es, a la atribución

(54)Véase adelante 8.5.
(55)Julio Stenzel, Filosofía del lenguaje, trad. esp., Madrid, 1935, pág. 76. Al lado
de éste, el autor admite otro criterio para definir la oración, atendiendo a la intención
íntima: "es lo afirmado de los distintos significados en sí vacilantes y ambiguos" (también
pág. 76).
(56)A. W. de Groot, Structurele Syntaxis, den Haag, 1949, pág. 13; puede verse
también W. E. Collinson, An account of de Groot's 'Structurele Syntaxis' in its application
to English, en "Lingna", vol. III, 2, Haarlem-Holland, 1952.
(57)"Ein Satz ist eine grammatisch geformte kleinste Redeeinheit, die ihren Inhalt
im Hinblick auf sein Verhaltnis zur Wirklichkeit zum Ausdruck bringt". Ob. cit., pág. 99.
— 146 —

�— ¿n —
'f2 "s?^ ipJP 'q 'oTi3g "V (19)
•90^ "^Ed -jio -qo 'H3iHng "X (09)
•ooijsin3ni[ O[ sp saiiunf so¡ aj^dns jojiib
aisa ap uopiuijap B[ anb aai?q upepi{Baj,, ej b epuaiajaj bj '(0-¿I *s8Bd 'HXXX '8JJBd
ap *3uia '^og ipig,,) saia 8P Bjqo b^ ajqos Baasaa ns na X3TH3p¡[ *y Bjunde unSag
'101 '^^^ *"ip *qO "s^s^J1} 8P noiDBiajoj Bpoi
Bsuq ae ja ua anbjod 'oAiiBiuasaadax opiuajuoo jap pBpiAijaaja bj ap uopsana bj BpBq
opBjuapo oarabisd osaoojd un BzijBaj as jBna bj ua 'ssbjj bj ap Bidcud jBiaadsa BAisaadxa
uopBJnSijuoa bj BzijaiJBJBs pnpijvBj vj uoo uopojaj ns ^p vtsta ua Bsaxdxa as bsdi¡ bj
ap opiuaiuoa ja anb ap uoioeuiuiJajap b^,, :o8sbj opunSas ja saia Baijdxa isy (6S)
•ss A Q^ ^ 'ss ^• Z9 "2?d ''JP 'Io 'H
\^ 'jsy 'B^uBJodtaaiuoo BDijstnui[ b[ u^
sboiu9bjub s^uoioisod uBdnoo anb sajojnB ua Bp as oga anb osoij
-no sa j^ •ajuau^BuoioipBjj opipuajua bi^ as oinoo ^bi souam o^ aod
ap ojdaouoo \&amp; UBaxu souamb 'uij ua 'ubj^bj o^[ 'i'Q
•opBaxpaad Á o^afns aSixa anb b^ ap A ttoia^duioo oppuas^^
ap B^qsq anb B[ ap o^tspdojd b SBpB^nuuoj sauoioBAjasqo sb^ uoiotu
-tjap B^sa BJtBd SBpgBA 'ajuainSisuoo aod 'uog • (Bi^ofouttuaai ns unas
'oinqijjn) op^oipaad A ojafns ^p uoxun bj apuaxjua tipi^isodoud ao^
*(T9) otdjdwoo opiju^s viuuof 9tib sduoioisodoud ap o^unfuoo o noto
•ísodoud npo^ upiovdo viuvjj ag cuoioxuTjap ap o^xiui odii un B^dopB
'ouBOtaauíBpns oajsaBui au^isui ja 'ojjag saapuy
vi ap anfn^sinSuij bj ap ojnjjdBO un :aaqBS b 'ajuauíBAisnjoxa X Boxun
souaui JB o 'aas Baaiqap ou anb ojb asBJj bj ap Bjaoa^ bj ap aaoBq ap
oaSijad ja aaaoo as o uij jb BSajj as BaauBui Bjsa ap ts BjunSaad as afvnS
-uaj \ap viuoa^ vj^i 'saig BzxjBaa anb sauoxsaadxa ap sodij soiuxisip
soj aaqos soiaB^uauíoo sajxjns soj ap sandsap 'aajqng ouisiui ja bjbu
-as oraoo 'sBuiapy 'uoioBao bj ap Biouasa Baap^paaA bj ap uBdioijJBd
UBaxjdB as 6ajBno sbj b sauoisaadxa sbj anb o^Bipamuí ap aBqoadsos
uaoBq jbuotobjo jojba jb uapnjB anb sauoioBujuiouap SBjsa anb i ('f'Z)
jboijbuibjS uoion^psuoo bj ua UBSBq as anb sauotoiuijap sbj jButuiBxa
jb 'oqoíp sotuaq bX sbj^[ #oia '(4tsojn}jj o sosiab ua sopBjsiB soaijbu
-ixuou soj,^ otnoo) sasvuf svuqvjvd ap ' (• • • Mosiuuad ns uo^,, *Majuara
-BjuaiB Xnj^[,, ouioo) 'svpmoauqv sasv^f ap t(m''ou 'is :uoioBau X
uoiobuiiijb ap SBjnojjjBd sbj) asvuf ap saivmuasajidaJL ap ^jq^q 'ojd
-uiafa aod 'jsy •44sB^oajiaduiT o SBoijua^nBiuias uauodns as anb asBJj
bj ap sauoioBisajiuBui sbj bCojb sajBno sbj ua 'sooajaui ap SBqonsBo ap
BapjB Bun Bpoi 's^oajaad a^uauíBuins X Boi^uajnB aiuauíBiapBpaaA as^aj
bj ap oxoBjBd jb ouao^ ua,, 'aajqng aaxp boijbjS Xnuí Bjausui ap ouioo
'aXnajsuoo oaad 'op^oipaad X ojafns 'soaquiaiui sop ap Biouasaad bj
aSixa ou saxg 'BSiooaduii a bSba ajuBissq 'oSa^quia uis 'sa 44aiuaxu
-jBoj^BuiBaS BpBuuoj,, uoisajdxa B^ *(6S) jBaauaS ua Bjq^q ja Bpoi b
ouioo uoiobjo bj b o^ubj ajqBoijdB Bjjnsaj anb X jBpom uoioBanSijuoo
bj b Biunds anb uoioButuiaajap Bun sa (44pBpijBaa bj uoo uoioBjaa
ns ap bjsta ua opiuaiuoo ns Bsaadxa onb,,) Baaoaaj bj anb bX 'ojdao
-uoo ja JBzijaioBJBo BJBd jBtouasa bj 'sand 'BtaaoaaBd b^ou Bpun^as
B^ •(•') saaotaajuB SBUiBd ua opxaajaa souiaq sou bX (44BjqBq jap
Btuiuiui pBptun,,) b^ou saauíiad bj ap otaojtnrjap aojBA jy *(8S) I^tu
-aoj jBnpiAiput ouauíouaj 'Bojisin^uij Buiaoj Bun b opiuaiuoo un ap

�Croce, de acuerdo a su concepción de que la expresión es un todo
indivisible, si bien admite como única realidad lingüística la "ora
ción", entiende ésta, según dijimos, "no al modo acostumbrado de
las gramáticas, sino como organismo expresivo de sentido completo,
que comprende a la par una exclamación simple y un vasto poe
ma" (62). Si puede, o mejor, si debe ser interpretada como una ora
ción, por ejemplo, La Divina Comedia, nada queda de común, pues,
entre lo que se ha venido llamando oración y lo que llama oración
el filósofo italiano.
5.2. Por otro lado, el estructuralista Louis Hjelmslev, en sus
Principes de grammaire genérale, se inclina a negar carácter lingüís
tico a la oración y a los elementos que denomina términos (categorías
que sólo se justifican y revelan en la oración, como sujeto, predicado,
objeto. ..) (63). Lo induce a tal posición el hecho de que no se haya
dado hasta el momento una caracterización formal satisfactoria de
dichas nociones: "Pour donner a la notion de la phrase et aux notions
des termes qu'elle comporte, une valeur linguistique, il faudrait
tácher d'examiner ees notions du cóté morphologique. En ne considérant que l'aspect sémantique de ees notions, on reste á jamáis
dans le domaine de la psychologie et de la logique" (64). Además,
ha obrado aquí una actitud pragmática, ya que Hjelmslev considera
tales nociones como innecesarias.
Posteriormente, en otra etapa de la elaboración de la teoría es
tructuralista, se llega a reconocer una categoría lingüística que coin
cide en algún punto con la noción tradicional de oración: el nexo (65).
Se entiende por tal una reunión de sintagmas caracterizados como
un todo por morfemas extensos. El morfema extenso es aquel que
no puede ser regido en rección homosintagmática, y coincide más o
menos con los llamados corrientemente morfemas verbales (modo,
tiempo, persona...). Dichos morfemas no caracterizarían a un deter
minado plerema llamado Verbo', sino a todo un nexo. "Prueba de
que la característica extensa de un nexo no presupone la existencia
de una base verbal, tenemos en las llamadas frases nominales lati
nas: Virgilius poeta, donde hay dos pleremas, Virgili— y poeta, carac
terizados por los morfemas intensos de caso (nominativo), de número
(singular), de género (masculino), y de comparación (grado posi
tivo), y además varios morfemas extensos que caracterizan todo el
nexo y no llevan expresión alguna: "tercera persona", "presente",
"infecto" e "indicativo". Cuando la expresión de estos morfemas ex
tensos no es cero, reaparece una base verbal pero no añade ningún
^62)Benedetto Croce, Estética, pág. 181. Véase también Aesthetica in nuce, ed.
española, Buenos Aires, 1943, págs. 126 y ss. Cf. Karl Vossler, Positivismo e idealismo
en la lingüística y El lenguaje como creación y evolución, ed. español^, Madrid, 1929,
págs. 17 y ss.; y Filosofía del lenguaje, ed. cit., págs. 245 y ss.
(63)Louis Hjelmslev, Principes de grammaire genérale, Copenhague, 1928, págs.
33 y ss.
(64)Ob. cit., pág. 37.
(65)Véase L. Hjelmslev, Le verbe et la phrase nomínale, en Mélanges Marouzeau,
Paris, 1948, págs. 253-281 (part. pág. 279). Cf. también Emilio Alarcos Llorach, Gra
mática estructural, Madrid, 1951, pág. 60.
— 148 —

�-Siid '-jp *qo 'hdvhotj soDuviy *a (99)
'aisixa aBjnapaBd ja aaqos anb oíaoiaadaa ouiistnSaBj ja 'aq^s as ouioa
'ubjoSb oa uaiq is 'SBpBuiuiBxa inb^ Bis^q sauopiuipp s^-q *¿
S9 OU
anb aapuaiua aod 'oaiisjnSuij J9}9Bjb9 uaaouoaaa aj oa Aajsuijalqj oraoa
SBisijBanianaisa sounSjB 'uaiquiBi 'jsy 'ajqístAipui opoj un uoisaadxa
BJ B BJ9piSUO9 9nb '99OJ^) 'iSy qBUOI9ipB.ll OpilU9S ^9 U9 8OU9UI O[
jod 'uoiaBJo ap uopou B[ UBZBqaaj sauainb 'ouiii^n aod '^bjj
•ipa v aP
B^ Á S9iq[ 'f 9p B^ 'SBJ1O 9J1U9 4Bjni9nj[lS9 O BUIJOJ BJ B Á OpiU9lUO9
[B 91U9UIB9UBÍ[11UIIS U9pU9IlB OlUBna U9 'OIXIUI J919BJB9 9p UOg
•(•••uapung '^[^g 'B^ouBds^
BiuiapBay) ^poui oiaadsB ^b 'aiuauíBiaaauoa sbui 'o (jauíqasiaj^ 'aamp
-jb^)) aiuB^qBq pp oiisodojd \e 4uij ua 'sb^io '(••'ipun^ '[^^g) Bjq
-Bpd b^ ap aopBaauaS oambjsd osaaojd p sbjio *(• • -aa^qng #^j 'uasjad
-S9f 011Q 'BiaBJ^ ^p oiexuoig 's9íubtjba uoa) opiiuas pp Biauapuad
-apui a pBpia^aiui bj b uBjiui SBun 'odnaS opun^as pp sb^ 9Jiu^
•opBoipajd Á oiafns ua asjBjnapjB jod BzxaaiaBJBa tb\
anb B[ A opBnfuoa oqaaA aauai aod upiaBao B| b BziaaiaBJBa anb bj
'uopBidaaB joXbui ns aod 'uBOBisap as odnaS aauíxad jap sbj aaiugj

(b

o Biuaoj bj b uapuaps anb sbj

(q

íoapuBinas opiuaiuoa jb uapuapB anb sbj

(a

•oixiui aaioBaBa ap sbj

:sodna^ saai ua
asainqiaisip uapand sauoiaiuipp SBsaaAip sbj :opuaiiunsag -9
bj A BaiiaBiBa^d uoisaadxa bj aiuauísiuiisipui a^njauy
oxau ap Biao^aiBa Bisa uaiqiuBi anb 'ouiiijn aod 'asjBuas aqBj^
•Baaiuiad bj ua aiuaiuBiajdiuoa
-ipui Bisa ojos 'ojduiafa ja uaXnipsuoa anb sauoisaadxa saai sbj ua
-uapi 'Bsuaixa BaiisiaaioBaBa bj íoaaa BOiiBiua^aoiu BoiisiaaiaBaBO Bun ap
aBjqBq 'Biuoa A oiund aod SBpBa^das sauoisaadxa SBiuiijn sop sbj ua
'aq^a ou Bn^uaj bj ap Biuaisis ja ua anb BiaaaaaBg *oun o soxau saai
ain^uiisip apuodsaaaoa '(ppog *^ '[) t(,BSnaaB Bun iu 'szauBjj ns ua
ísiaS 'aojoa ns íoiiUBaS ap BdiUBd Bsuaiuui Bun ^a^^ :otuoa sojduiafa
U^ is pBpiaBjo Bqaniu uoa 'sBiuapB 'aA as o^ *apaaaad anb ojdiuafa
ja ua aiuauíaiuapiAa aaanao ou anb oj 'jBiuaoj BaiisiaaiaBa^a Bun b
uoiaisodo aod Bn^uaj bj ua oppuas aaainbps sajBiuaoj soSsBa sopBuitu
-aaiap ap bíjbj bj opu^no oaaa SBaiiBiuajaotu SBaiisiaaioBaBa ap aiuauíBi
-aiaisa a^jq^q aqsa ojps ivjaod sn^j^Suiyi jbuiuiou uoiaBao bj ua oaaa
osuaixa Biuajaoiu ap asjqBq oidoad Xncu 'oSaBquia uis 'aaaa^d o^^
•(99) 6v)aod
Itnf snijiSuiy^ 'maod jvua smj-iSui^ ruaiqtUBi sop^saadxa uos sos
-uaixa SBuiajaotu soj 'ttoiaajaad,, aod t4oiaajui^ ap ja o '^oiaajaadiui^
ap ja aod 4taiuasaad,, Biuajaoiu ap opiuaiuoa ja souBiqíuBa ig -vjaod
isa snijiSuiy^ '4tsisBjuaM ja ouis 'oxau jap BaiisjaaiaBaBa bj b aojBA oaio

�contemplan las principales direcciones seguidas hasta hoy por los
autores y suministran elementos suficientes para extraer conclusiones
acerca de cómo encarar una teoría de la oración.
En primer lugar, llama la atención el hecho de que no existe
entre la mayor parte de las definiciones un antagonismo irreductible,
como a menudo quiere verse. Son enfoques desde distintos ángulos
que, con frecuencia, se completan recíprocamente. Aunque no coin
ciden en la delimitación extensiva del concepto, no son antitéticas,
por ejemplo, las siguientes definiciones: a) "La oración es una ex
presión que consta de sujeto y predicado (2.) ; b) "es una figura
tonal comprensible como un todo, que tiene un sentido, que como
sentido es significada y comprendida" (J. Stenzel, 3.10.) ; c) "es la
expresión lingüística de la descomposición intencional de una repre
sentación total en sus elementos lógicamente relacionados" (W. Wundt,
3.6.) ; d) "es la palabra o conjunto de palabras que revela un pro
pósito inteligible" (A. Gardiner, 3.8.). Las tres primeras son defi
niciones por el accidente: la primera trata de responder a cómo es
constitucionalmente, la segunda a cómo se presenta, y la tercera a
cómo se genera. La cuarta, en cambio, apunta a la esencia, en el sen
tido de la quidditas (qué es). También varía el plano de la conside
ración (¿dónde?) : en a) se ubica la oración en el campo de la
"lengua" (en el sentido saussureano) ; en c) y d), en el del "habla",
pero con la diferencia que, según una, c), correspondería al habla
entendida, no en el sentido más corriente, sino considerada como im
pulso hacia la expresión; en b), en fin, se la ubica en el campo de
la lengua y del habla simultáneamente. No existe, pues una disyun
tiva esencial entre las cuatro definiciones, a pesar de que, en cierto
modo, representan cuatro posiciones bien diferenciadas en torno a
este problema (67).
Por ejemplo, una expresión como La Tierra gira alrededor del
Sol puede ser considerada oración de acuerdo a las cuatro definicio
nes que se acaban de citar. Mas tal unanimidad no se da ante expre
siones como: 1) Dos por dos son cuatro; 2) Dime con quién andas y
te diré quién eres; 3) Avísame cuando vuelvas; 4) Llueve; 5) ¡Si
lencio!. .. La 1) escapa a la definición de Wundt, en cuanto no cabe
hablar ahí de representación en el sentido que a dicho término da
el autor (producto psíquico en que dominan las sensaciones). La 2)
comprendería dos oraciones según el criterio que se apoya en la es
tructura sujeto-predicado, pero sería una sola de acuerdo a los otros.
La 4) y la 5) no serían estrictamente oraciones según el criterio for
mal citado, salvo que se recurra al expediente de la elipsis; tampoco

(67) Estas aparentes oposiciones en frases definicionales obedecen, en buena parte,
como lo ha señalado certeramente el prof. E. Coseriu, a motivos puramente semánticos y
en particular, "a las mútiples funciones de la cópula (es: 'es igual a', 'es idéntico a'
'es análogo a', 'se comporta como', 'es también', 'es entre otras cosas', 'tiene como atributo'
'cae bajo el concepto de', 'es un ejemplo de una clase que llamamos', 'se comprueba como'
'es constitucionalmente', 'es esencialmente', 'es en el plano...', 'se presenta como', 'se pre
senta al análisis como', 'se manifiesta fenoménicamente como', etc." (La creación metafórica
en el lenguaje, Montevideo, 1952).
— 150 —

�ap

— isi —
(H • opBa8BsaoD oInojDBBj) 66t '^ 'i VíHdosolRd
atiAaa,, ua 'anbtism8uU ja 9i2olou^won?n¿ 'soj -f H aSB?A (69)
3d "'P ^0 '31Híía '^ (89)

-ojd sns ap saquín so^ uajpsa ^ UBZJanj sajojn^ so[ 'eiouanoaaj uo
'^nb Boiidx^ ^s' ise ^ ' (69) niSuo b^ anb ouis Buoaj b^ b apaoaad
o^os oa'anb JaqBS 'Bj^oiouaraouaj B^ op aopBpunj p aAoxp-i 9p o^sand
Bq anb ijoijd b aaq^s asa ap Biauajsixa B^ b íupijsana ua Bjao^aiBO
bt aaqos OAUínjuí ojuarniiaouoa un ap Biauajsixa bi b ajuaraajuapiAg
¿otp ^aap3q^ 9nb y? '(89) so^a^auoa sosbo sOl ua B^aBxa upiOBja^d
-jaiui bi 'pBpxan^as ajuB^sBq uoa 'aBjaaaB opijiuuad Bq A uoxsnjuoa
jo^bui Bun opxpaduii Bq 'jipiauxoo b B^aiaB as on uoiaiuijap B^na
ua o[B asa aaaóuoaaJ BJBd ojnas oiobj un ap Biauajsixa b^ anb ajjatA
-pB Jaiqng ^auodns ajinuad sisqBUB aoijaju^ p anb o^ ap sajoXBiu
oqantu úos SBiauapiauíóa sb^ 'o^aBqiua uxs 'BanaBjd b^ ug ^-g
•ajuauíBaoAiun op^uas jas Bpand aopA ns anb Bqnoijip 'souaui
oí jod 'o apiduit '^isa o'jBta 'pna o^ 'jajoBJBa ops un b opuatpuajB
asBp ua^nqjsuoDoií anb sojafqo BdnjB -.ooninbms otdaouoo un buib^
saia^ KOA oaiScq p anb o\ Biuasajda^ 'oamn bjsia ap oiund un apsap
BpBuiuuajap óu 'sa ojsa 'ajdiqnuí BzuBfaraas Bun uauaij anb sojafqq b
d Bq as uoi^oio ap ajquiou xa anb 'sand 'ajuapiAO aaaJB^

:isb asjBjuasojdaJ apand o^sa
oij^p^) ap A ^azuajg ^p sauoiaiuijap SBt un^as sauota
^bjo sBp^Japisuoa Jas uapand 'oSjBqiua uxs 'sop sBt ^pun^ aSixa anb
|Bjoi uoiaBiúasajdaJ Bun ap uotaisodtuoasap B^ SB^a Jauodns uaoaJBd

�pias definiciones para que encajen en ellas ciertas expresiones que el
conocimiento lingüístico originario reconoce como oraciones, pero
que una aplicación estricta de las definiciones en cuestión dejaría
fuera. Recuérdese, por ejemplo, el viejo y manoseado expediente de
la elipsis.
La dificultad surge porque la intuición aprehende la realidad en
toda la multiplicidad de sus aspectos y relaciones, mientras que el
observador científico pretende encerrarla desde un plano único. Hay,
pues, una constante tensión entre esa imagen directa y vivida que como
hablantes tenemos de la oración y la imagen que, sobre bases pura
mente objetivas, construye la ciencia. No se trata, desde luego, de
renunciar a la imagen científica en beneficio de la imagen vivida, sino
de aprovechar ambas en beneficio de un conocimiento lo más com
pleto posible. Y todo lo que es la oración como unidad en el proceso
expresivo podrá ser vitalmente conocido, y en parte también descrito,
pero nunca estrictamente definido como "objeto real". La definición
sólo cabe aquí como expediente metodológico, como escalón para
aproximarse a algo cuya total esencia nunca dejará de estar más allá
de nuestras posibilidades limitadoras. Y esto también porque la in
vestigación, como lo ha señalado Dewey, 'constituye un proceso con
tinuo y la conclusión a que se llega en una investigación determinada
tiene una estabilidad relativa, que está a merced de ulteriores inves
tigaciones que ella misma suscita'(70).
8.2. Según se ha visto más atrás, en la configuración de la cate
goría oracional intervienen fundamentalmente tres clases de elemen
tos: contenido significativo, forma o estructura y aspecto fónico. De
estos tres elementos ha sido el primero el que ha servido de apoyo
a la mayor parte de los autores para definir el concepto. Parece
evidente, sin embargo, que el contenido semántico (ya se refiere a la
independencia e integridad del sentido, o al proceso psíquico gene
rador de la palabra, o al propósito del hablante, etc.) podrá sumi
nistrarnos unidades psíquicas, pero nunca lingüísticas mientras no
coincida con determinados rasgos formales, únicos capaces de carac
terizar una categoría gramatical. Y aquí hay que coincidir entera
mente con Hjelmslev en cuanto afirma que lo que constituye la par
ticularidad de la gramática, por oposición a la psicología pura, es que
el objeto de sus investigaciones no es nunca la conciencia en sí misma,
sino los medios de comunicar el contenido de esa conciencia: no
existe categoría gramatical sin una forma determinada (71). Para
que una categoría semántica pueda tener valor gramatical es impres
cindible que todos los elementos que ella incluye posean, sin excep
ción y exclusivamente, determinadas propiedades formales.

(70)John Dewey, Lógica. Teoría de la investigación, trad. de Eugenio Imaz, México,
1950, esp. pág. 17 y ss.
(71)V. L. Hjelmslev, Principes de grammaire genérale, ed. cit., pág. 28. Ya A. MeiLLET había señalado la necesidad de abandonar las definiciones lógicas y psicológicas: las
primeras, porque la oración es una cosa distinta a la proposición; las segundas, porque
la oración es un medio de expresión, y no un pensamiento (véase la cit. reseña sobre
J. Ríes).
— 152 —

�— ssi —
B3tkd 'ojuairaioajuoDB pp soiuamap so¡ A Bjnianjiso bj,^ oiuouie^exo Bjjpnpojd^j uoi.iejo wj
*(íaoi3Bui^Bini B[ ap opunuí p uaiqiuBj 'oppoui ns ajqos 'a OAiiafqo opunuí p souiBjuasajdaa
son Á somiqpiad pna B[ o(eq Bai^opason^ pBpiun bj,, 'oqdiuB oppuas un ua 'tlO3isjj o^uaim
-pajnoaB,, aod opuaipuaiua 'ootsif oiuaiiupatuoaD jap vapsinSup uoisaudxa vj sa uoijejo
b[ 'p unSag •boiieuiiíeiuis Bjn^anj^sa ap aiuauíEiJBsaaau sa Bisa anb apuaiiua anb bá 'uois
•bjo b[ ap ppuasa oásBj uu otuoa pBpaiJBUiq cj BJapisuoa s i&gt;uj\[ "^^ '^nd '^g6j 'BUBf[qnfrj
'pJPH "V -tnassafojd np anbpvtuSvjuAg n^ ap sodojd y 'sa^ip\[ sn^si^íiVH^ fOAiajj (g¿)
•uoisajdxa Bunáuiu ainB Bzmb as^Bjdoj
apand ou sauoinido ap pspiuiíuBun v,\ anbjod aiuauíBiapisa opsaqdB jas apand ou 'pp^^au
aiuaui|BSJ3Aiuu sa sa¡ uoijbjo ap ajquiou p sajBna sej b SB[pnbB Jod oppsod ou A 'sauopBJO
ouioa uaaouoaaj sopo] anb sauoisaadxa SB[pnbB aod uihuoj ua oppsod jopbjbj \a juq
-nasap, ap 'aaiíiaav^) niviy Jd uaiquiBi A 'saijj ^HOf aod opBl'asuoaB opopui |^ (g¿)
*(¿) ^l^^^^BDoadioaj sopcuopipuoD uejsa Á soiJBpi^os
uos souiuu^} sns ^ouBuiq sa 'sn^^\[ '^ }J Bj^uas ouioa 'buiob^uis ^^
• • •vipnisa Á vfvqvd^ ioÁ Á, n% íoj.paf ZBi^axqB Buap^o ua ubuiiis as ant&gt;
sa[Buoiauiijouioq so^uauíap aod BpBuiaoj B^sa B^sa tatúas b^ b auodo
as Bui^Bjuií. ^a 'Batj^^juis uoiaanajsuoa 0U10^ 'ojuauia[duioa-oa[anu
Á opBaxpaad-ojafns odna^ ja 'isb ípBpaiaBjuauía^duxoa ap uoiaB^aa
Bun aod sopBqBaj uB^sa sojuauíap so^na boijobjuis uoiaanajsuoa Bpoj
mu^muts aod souiapuaju^ 'op^aipaad-ojafiis aod opirujjsuoa BuioBjuis [a
Bisa ouiaajxa oaio ja u^ •-•sptpy '¿oj^? '¡oupa^! :ooijsmouq ojob
un amjijsuoa ap zBd^a oaiuoj ojunfuoa aouaui [a 'aiaap sa 'BaqB[Bd
bj Bjsa souiaajxa soqaip ap oun u^ 'soisando souiaa^xa sop aajua uaA
-anuí as boijob^uis BtuiouoinB ap pBpqtqísod uoa sauoisaadxa
•[BouBuisa^ aiuauíBjaiaisa bjsia ap ojund un apsap uoiaBao ap
B[ Bjsm^uq ^a a^punj aqap oSsBa ^bj ua anb a^uapiAa 'sand 'aaaa^^
¿osanasip [ap onuijuoa [a ua Bpiaouoaaa aas ap zbcIbo [Biuaoj pBpiun
Baauíiad B[ 'osbob 'a^njijsuoa ou? BaijaBjuxs BiuiouojnB uoa uoisaadxa
B[ 'sBiuapy 'vapavjuts ^inioiioítm B[ :saaaA sb[ ap sbui sb[ a^uasaad js
'(^¿) (s^puosaad sanbojua sojuiisip so[ sopBp 'a[qisoduii Biaas anb
o[) ajuBjsuoa ou is '[Bmaoj oSsBa un aiaqnasap ajiuiaad 'upia^ao ap
pBpi[Ba B[ uaaaijuoa 'bjsia ap sojund sojuijsip sns apsap 'saaojnB so[
ap Biao^BUi B[ sa[Bna sb[ b sauoisaadxa sB¡[anbB ap ojuajB uaiuBxa
un anb oaa^) ¿[BaijBiuBa^ Biao^ajBa ouioa uoiDBao B[ aBZBqaaa Á 4a3[
-sui[afjj uoa aipiauioa ap souiaq uaiquiBj inbB q? ¿sa[Biuaoj so^sBa ua
BaauBui Bun^[B ap BiodB as 't4uoiaBao,, ap aaquiou [a uoa Bipnjsa [boij
-BUiBaS uoiaipBaj B[ anb Á 4B[qBq [a ua aaouooaa sajuB[qBq ap ojuaiui
-ijuas oajsanu anb BpBjaaBjrqntu pBpiun Bsa? :uaiq Baoqy "g*g
•ain^as apuodsaaaoa anb ouiuiBa [a 'oíainf oajsanu b 'sa 'BaopBzipjoj
p^piun B[ ap [a 'oAijiiniad ouB[d [b sajaodB soAanu uoa aapuaasap
o^an[ BaBd 'ooisij ojaadsB Á opiuajuoa [B (ojdaauoa [ap a[dij[tiui sistnb
-uts B[ ap oajuap BjsxnSui[ [ap uoioBaapisuoa b[ ua oiasuiiad ojaadsB)
Biuaoj B[ ap 'ojubj aod 'asaBjuoma}j •saaopBijsaAui so[ b zaA Bun ap
SBín opBuiuiBasap sq anb 'aí*BnSua[ [ap sojaadsB sojuijsip so[ ap uoia
-BzijBuianbsa A uoiaBjiuii[ap BAisaoxa B[ sajuoa asaiuaAaad anb ^C^jj
•Bjouap o[ anb boisij BiauBjsns B[ á opijuas [a asBpiA[o anb B[[anbB [bio
-a^d uoisia Bun ap BiaBSBd o^ #Bjsinui[ [ap upiauajB B[ aa^ajB Bqap
anb oaiun ojaadsB [a Bas Biuaoj B[ anb BaauBiu BunSuiu ap 'auodns
ou anbuBaaB ap ojund Bas anb :souiaaB[3B oaa^ 'SBiuaoj sb[ ap [a anb
oajo aas apand ou anbuBaaB ap ojund [a 'sand 'BjsmSuq [a

�El sintagma constituido por sujeto-predicado representa las má
ximas posibilidades de agrupamientos solidarios, pues en él caben
todos los demás sintagmas. Pero no hay que olvidar que cualquier
otro tipo de sintagma es capaz, en determinadas situaciones, de gozar
de autonomía sintáctica y constituir, por tanto, una oración: ¡Buena
suerte!, Llueve mucho, Hasta muy pronto...
Como se ve, el criterio que sustentamos explica de manera más
satisfactoria la realidad lingüística, sin necesidad de falsearla y re
currir a engañosos expedientes. Desde luego que esa realidad, com
plejísima y siempre cambiante, no se dejará nunca apresar íntegra
mente y la consideración del habla concreta nos sorprenderá más de
una vez con sus problemas. Por lo pronto, es bien sabido que los
límites entre la parataxis y la hipotaxis son a menudo borrosos, lo
cual supone, claro está, una dificultad para delimitar a veces la ora
ción. Si se cotejan los ejemplos que siguen se verá que existe una
gradación casi insensible entre la coordinación y la subordinación:
Mefui
Mefui
Mefui
Mefui
Mefui

temprano. Estaba aburrido^
temprano: estaba aburrido.
temprano, pues estaba aburrido.
temprano porque estaba aburrido.
temprano ya que estaba aburrido.

La existencia de estas zonas fronterizas, de fluctuación, entre
las diversas categorías es frecuente y obedece, en lo fundamental, a
la inestabilidad del equilibrio en que se encuentra todo estado sin
crónico de lengua.
8.4. El criterio expuesto precedentemente coincide bastante, en
lo esencial, con el sustentado por el insigne maestro americano L.
Bloomfield, para quien la oración es toda forma lingüística en posi
ción absoluta, es decir, no incluida en una forma lingüística más
amplia: "In any utterance, a linguistic form appears either as a
constituent of some larger form, as does John in the utterance John
ron avoay, or else as an independent form, not included in any larger
(complex) linguistic form, as, for instance, John in the exclamation
John! When a linguistic form occurs as part of a larger form, it is
said to be in included position; otherwise it is said to be in absolute
position and to constitute a sentence" (74).
ella reúne en síntesis siempre dos signos, de los cuales uno funciona como signo-espacio
(el sujeto) y el otro como signo-tiempo (el predicado)" (pág. 34). Dejando de lado la
discutible base metafisica en que todo esto se apoya, llama la atención que pocas líneas
más abajo se diga que "la expresión primitiva del acontecimiento fue una frase sintética,
que estamos autorizados a llamar frase [oración] solamente por su valor semiológico (o
función expresiva), idéntico a la frase contemporánea, el de expresar el acontecimiento".
Pero, si se define la oración como la "expresión lingüística del acontecimiento físico",
¿por qué suponer que es necesaria una concesión para darle tal nombre a una locución
que tiene exactamente esa función? Además: si en alguna etapa de la historia del len
guaje fue posible la frase sintética (nobinaria), ¿por qué hoy ha de ser imposible?
(74) L. Bloomfield, ob. cit., pág. 170. Puede verse, asimismo, el ya citado trabajo
de W. E. Collinson, Some Recent Trends in Linguistic Theory with Special Reference to
Syntactics, donde se resumen los postulados del maestro americano expuestos en "Language",
II (1926), págs. 153-165.
— 154 —

�— SST —
'^f 'Sed ''lio 'pa 'vjqDq X vunou 'muaisig 'niHaso3 "3 (08)
*89 -Sed 'S6l 'axoniijxeg 'aiau
*f '3 ap BS9[8nt *pBJi 'aSünSuDq ¡o Xuoayj^ v 0% ouauto^ajouj 'Aa^swiarjj lrj (6¿)
'Zf "^?^ 'TH! íaaznB8 raí xapo
naujazuia raí apag ajj^psij^aS pan aaassoppsaSqB qaijiiíasaA^ a;p,, uoi^bjo Jod apuajiua
oxio orasira 13 ^3X -8ed 'f&gt;s6X 'u^aag 'ifDqosuassiaiqoDud^ uawauiaSjjy xap aqvSfny pun
punís; '01x0 '3 33 ísosotpnjs sojjo uaiquiei opBjundB UBq 'sbj3ubui sesxaAip ap B[opuaip
-uajua anbunB 'oajisixajaBjBD o8sbj omoa (jiaquasso^qosa^qyJ (1Biraoao)nB,, B[ biobj] (8¿)
*9¿ '8Bd 'gf6X 'anS^quado^ 'ajniauaf) anbiism^uj'j ap idss^ na 'suoijis
•odoid ap atuoaqj t&gt;\ jíis suoixajfa^[ •axvtodXqj ap aiuajqojd 33 'avaKaiag ooai^ (¿i)
'602-tOS "s3?^ 'K6I 'HA 'a^snSuBq,, (9¿)
•^gg *8Bd '6^6T 's!JBd 'aoisaxdrai BAann '-pa B*g
'sauitaadoun^-opu] sanguDq sap aauodtuo^ apni^j n -uoijonpouiuj 'xaniaj^ 'y (s¿)
^p oasap p aiuainean^as sa j^ '(08) uoia^njis v\ Á sojsa ap oiunfuoa
p aj^ua uaiquiB^ Á souáis so[ aajua aoa^qBjsa as anb uoiaepj b^ ua
ouis 'scqp ua apisaj ou 'sBuiajaoui aiusipaui asjBsaadxa apand uaiq is
'anb 'uoiaepa ap uoiaunj eun :piaadsa uoiaunj ^un 'niaaso^ 'J^cL Ia
Bpuas oraoa 'Bjsa s^ -BopaBiuxs uoiaunj bj ap ptjajBiuui BzapjniBu
jB^naijJBd bj dopBjsídsap o^uauíap ouioa opBnjaB Bq ^zin^) '^g
• (sBiauapuadap 'sauopBjaa) sauoiaunj sbijba ap oajuanaua p aod
opBuiiudajap oiund un 'aiaap sa 'Biuajsis ja ua ^viJnj ja ojos sa a^uBj
-suoa oj 'BiauBjsns aainbpna ua asjBp apand uoioBjsajiuBiu bj ouioa
'sanj 'boiiobjuis BiuiouojnB bj ap jbuijoj laiaBJBa ja JBáau apand as
ou anb aiuapiAa aaaj^d '(6¿)t4uoiDBjsajiuBin Bun ua ajuBjsuoa oj^
ouioa Biujoj bj ouijap as ts 'oiaaja u^ -jbiujoj ojuauíaja ouioa boijobj
-uis Biinouoine bj ainjaui ap zsdBa anj ajdtuais 'Bjjoaj ns ap ojjojib
-sap jb ajuauíBjajBJBd op^uoianjoAa bij uaiq is 'anb ojdaauoa 'biujoj
ap ojdaauoa oidojd ns Bjuana ua opuaiuaj BtABpo^ sbj^[ 'jEaiiBiuBj^
BiJoSa^Ba Bun ap aopiuijap oiuaraaja ouioa boijobjuts BiuiouojnB bj
ua opBJBdaa B^Bq ou Aajsiujafjj ouioa osoipn^sa un anb ap oqaaq ja
uoiauajB bj jbiubjj ap Bfap ou 'oadoana Á ouBaijauíB BisijBjnjanjxsa
oduiBa jap oajuap sajuapaaajuB sajs^ ajuB 'BjauBiu aainbjBna 3Q
*(g¿) BiuiouojnB ajdiuis bj ua anb sbui
oSjb ua BJBsuad as ^ojajdiuoo oaijaB^uis o^unfuoa,, un aiaap jb anb
'sand 'Bjjaaa^B^ • (ttBJainbjBna assjj ap ojquiaiui un ap a^a^d ubuijoj
anb^,) swiuviauaz sauoiotsodoud ap Á (t4BiJBuixjd upiaisodo^d Bun ap
soaquiaitu ouioa usuoiaunj anb,,) swiuvpunaas sauoiojsodojd ap BjqBq
jo^nB ja opuBna oSanj aaajtBdBsap 'juaiuaaiivjaji ja Jod a^uapaaajd
uoiaiuijap bj ua b^ BpBixjiqap oaod un 'uoiaisododd bj ap
-objbo ojuaiuaja oiuoa BaijaBjuis Bjiuouo;nB bj ap api bj anb
-ina uis 'jbjoub aqs^ •(¿¿)4tanbixB^uXs anA ap juiod ws auiouo^nB
juatuaAijBjai aaip-B-isa4o 'jajduioa anbixB^u^s ajqiuasua un,, :upiois
-odoud biubjj ja anb oj aiuijap BjBd 'jBpuaojg o^ái^ anBquado3 ap
B^sijBjnjanjjsa aajsnjt ja BqBjuaiJO as b^ojbub uoioaaatp Bun u^
•(9¿)4tarajoj aajn^ aunonB4p ai^JBd
^ibj au tnb aiuaoj aun,, :isb Bjdianpaj auodojd A uoiaBqoadB uoa
B^ia bj 'saig *f ajqos Biíasai ns ua 'pjaijuioojg oido^d j^ *(S¿)t4sam
-aui-sajja b ^uastjjns as 'ajqmasua aa^nB unanB4p ^uaiujBoijBiutuBjS
juBpuadap au 'inb ja xnBaijBUUUBJ s^joddBJ sap jsd sajja ajjua saaij
suoiiBjnaiiJB4p ajquiasua un,, najjiaj\[ 'V saouBjj ojjsaBtu jap uoiaiu
-ijap bj ua opBJídsui Bjsa pjaijiuoojg ap uoiobjo ap ojdaauoa jg

�un asidero material lo que ha impulsado a algunos autores a funda
mentar el concepto de oración en la unidad melódica. En ella se
apoya, según se ha visto más atrás, Julio Stenzel. Asimismo Bloch
y Trager, si bien, por un lado, siguiendo los pasos de Bloomfield,
definen la oración como "una expresión que no está en construcción
con ninguna otra parte del enunciado" (81), por otro, la caracterizan
de la siguiente manera: "todos los enunciados completos que termi
nan (en inglés) en una de las cuatro entonaciones finales: 1) decla
ración (statements), 2) preguntas sí/no (yes/no questions), 3) pre
guntas específicas (specific questions), 4) exclamación ( excla
ma^on)" (82).
Sin embargo, según ya se ha mostrado a propósito del examen de
la definición de Kretschmer (3.9.), la figura tonal marca lo que
corrientemente se llama período, que una veces coincide, pero otras
no, con lo que la tradición gramatical ha entendido en general por
oración y con los límites de la autonomía sintáctica (83).
A esa unidad fónica de orden superior puede dársele también,
como muchos lo hacen, el nombre de oración (84), pero sin olvidar
que no siempre coincide con la oración propiamente gramatical. Sa
bido es que las oraciones coordinadas y yuxtapuestas, que la misma
gramática tradicional ha considerado siempre como independientes,
están a menudo incluidas en una figura tonal. En español, por ejem
plo, esto es lo corriente en la coordinación copulativa y disyuntiva,
cuyos elementos integran una misma figura tonal vinculados por el
nexo esencial de la anticadencia (85). Y aun en lo que Tomás
Navarro llama coordinación de segundo grado, por existir una rela
ción menos estrecha entre los elementos coordinados, "el descenso de
semicadencia de la primera proposición indica que sin la proposición
siguiente no se considera acabado el período". Basta observar sim
plemente los ejemplos que, a título de ejercicios da el maestro espa-

(81)"In any given utterance, an expression which is not in a construction with any
other part of the utteranee is a sentence". Bernard Bloch y Georce L. Tracer, Outline
of Linguistio Analysis, Baltimore, 1942, pág. 75. Todo el cap. 5, al cual pertenece la defi
nición que antecede, fue redactado primitivamente, salvo el primer párrafo, por el propio
Bloomfield.
(82)Ibid., pág. 71.
(83)No hay uniformidad en cuanto al sentido y alcance del término período. La
Real Academia Española, por ejemplo, lo define en su Diccionario como "conjunto de
oraciones que, enlazadas unas con otras gramaticalmente, forman sentido cabal"; pero en
su Gramática dice: "Las oraciones se unen en el período de dos modos: o siguen unas a
continuación de otras, sin tener influencia recíproca entre sí, como Juan desea, Antonio
viene, papá descansa..." (pág. 289, ed. cit.), con lo cual da al término período otro al
cance completamente distinto del que le corresponde según la definición del diccionario, pues
en el ejemplo dado no existe enlace gramatical ni de especie alguna. Cf. R. Lenz, ob. cit.,
págs. 531-532; V. Briendal, ob. cit., pág. 76.
(84)Así, Salvador Fernández, Gramática Española, Madrid, 1950, pág. 24, dice:
"La unidad fónica cuantitativa de orden superior a la que están subordinadas todas las
demás es la oración. La oración comprende uno o más grupos fónicos. Se halla, por lo
tanto, delimitada por dos pausas en la emisión sonora y dentro de ella se producen tantas
interrupciones como intervalos existen entre los grupos fónicos de que consta. Lo que
comunica a la oración su carácter unitario y la convierte en categoría superior al grupo
fónico es la estructura conjugada entre sí de los diferentes grupos melódicos que la
componen. En este sentido la oración es una arquitectura cerrada".
(85)Véase Tomás Navarro, ob. cit., pág. 117 y ss.
— 156 —

�— ¿si —
'801 "3?d '0f6I 'saJiy sonang 'optua^ ojqDj ap o^nsa X nisaoj 'osNOiy oavwy (88)
•aojanj B[ o 'apuaijxa ej o 'osuad ospiduii JaniiJd oj^sanu anb uoisajd
-xa B[ BiAajqc 'aiuaÁo pp BpBJiui Bun 'ojsaS un 'opnuaui y -soipaui sojio aod aaporjaixa
as o uoiaBuoiua v\ ua eaznpBj) as cqp anb uis ajungpq pp pepiJouajuí bj ua bjoj jas
apand ospidmi ajsa ap pBpiun v\ anb jEpiAjo anb X^q ou anbuny '(c^g *3Bd 'g^^i; 'H0{IbNI
'ajuaam ou^as jj ua 'asvjf d^ a Djouod vj 'oavnovg *y Jod "Jia) aiuauíBauBJoduiaiuoa sepsp
onioa SBpBjapisuoa Jas uaqap saiJed ssXna X oduiai] p opgoqB Bisa pna B[ ua BAisajdxa
pBpmn Bjauíud B[ sa uoiaejo b[ anb aua^sos uamb 'oizaoj "^ unuiap oJisaF.ui ajisiqi p
jod Ep^p B[ sa SBpBuaaB sbui sauoioBzijaiaBJBa sb[ ap Bun 'oaiéojoaisd opn[ p apsa^
•ss X s^ "SBd '-jia -qo 'vavq X ni^ -g 'j^ •¡BaijBuiBJá p X oa;8o[O[ij
Eui^g p anb oun :uoijbjo ap soidaauoa sop jaaouoaaj aaajed aaiH.lg oidojd [^ (¿g)
•f9Z "3?d 'T^Í "PI (98)
n9-^ nts ojuatuiTAoni un uoo,, '[a ap
opi^es ueq ouioa sojjosou ua ua^iua sos^aA sns anb JaoBi| bjb&lt;í Bjaod ^
Baxa a| as anb ojai^juoa [a Bfa^^ad vuj^ij^ n\ ud viouapisa}j ap uoiobiij
-und b^ Bpoj ouioa B^Buas 'variHa\[ oiav^ a.xqos orpnjsa ns ua 'oSMoay
oayiMy #a[qB^ou ajuauíaB^napjBd aa^q as upiainjuí b^ ap p^ptnu
-ijuoo Bsa aaua^uBui aod aiuB^qBq \9 ua aanpoad as anb ojaqjuoa [a
'saoaA y 'aoaajo snua[ B^ anb sap^om soxdoad so^ aod Á 'soptuaisos
oaisij ozaanjsa un ap Á uoiouaiB Bun ap pBpqiqísodiut b^ aod 'opoi
aaqos 'pBpinupuoa ns ua Bioa 3A as afBnáua^ [ap [Baoduiaj pBpia^auq
B[ ua asaajaaA aapuajaad [B '[Buoxsuauíipii^nuí Á [Bqo[S 'Baii&gt;9[oaisd
uaBuii B-q ^SBaiistnSu^ Á SBaiSo[oisij 'sBaio[oaisd sapBpxsaaau aod
sopBuoiaipuoa Á uotain^ut B[ aod sop^iuaiao uB^sa sojsg 'soAtsaadxa
sos[nduit ap uoisaans Bun aSixa 'oSaBquia uis 'anb 'Buiaod osuajxa un
opoj aapuodsaa apand 'aaoa^ opB[Buas Bq ouioa 'BTaBqun uoiainiut
Bun y •soAisaadxa sospidtni sooba asaBjsajiuBui Ba^d aiaanbaa apand
Bturqn Bjsa sand 'C4BTaBnun uoiotniui o upiaBjuasaadaa,, uoo asaip
-unjuoo aqap ou anb 44otaBjiun OAisaadxa os[nduij?, * (¿8) (" * *J9IlIí^9
'aauípas^) 'aauíqasiaa^^) sb^sia ^á sauoiaiuxjap sb[ ap SBqaniu UB^undB
apuop Bia^q 'Biauasa ua 'sa anb Á 'voiSpjooisd upiov^o ubiub[[ saa
-ojnB souná[B anb o[ 'axaap sa ía^uB[qBq [ap oiaBjtun OAisaadxa os[nd
-uii [a sa 3A[anAua [buoj BanSij B[ anb O[ 'unuioa O[ ao^ *9"8
•uotaBao B[ aBaaaa
ap B[ uoiaunj Baxun ouioa aasod ou 'oaiuoj odnaS [a Bitraqap anb O[
ajuaui[BjuauiBpunj so onb 'Bsn^d B[ anb souiia tbá 'aauípaB^ ap upiaiu
-tjap B[ aBuiuiBxa [y 'uoiaBao ap soaquiatm o sa^aBd uoa aiaanao apns
ouistuí o[ anbaod ao[BA osBosa Xnuí auaij [Bna o[ 'ootuoj odna^ un
ap [^utj Á ozuaiuioa [a uoa 'a^uauíBAT^aadsaa 'puij ns ua A ozuaiuioa
ns ua aptauíoo aadmais upiaBao B[ anb sa opi^uas a^sa ua axaap Bpand
as anb oaiun O[ Bzín^) 'botuoj uoiaBziaajOBaBa Bun ap a[qisod sa ou
[BaijBuiBaS uoiaBao opBuxuiouap souioq anb O[ 'aiuatnSisuoa a(j
•BanStj Buisiui B[ ua SBjdtaasui sauoxaBao sop X^q 'BpunSas
B[ ua 'anb SBaiuaxtu '[BaijBuiBa uoiasao B[os Bun apuaadiuoo [buoj
Banij b[ 'Baauíiad B[ ua 'oSa^quia uig '(98)(saA3[j *y) *44Bpaarnbzi
B[ ap auatA zoa ns A || Bqaaaap B[ b bjubo afBuosaad [^,^ i (zaNa^f
MOi\[V}j Mvnf) *44SBfuBaBU SBpxSoasa sop pxaaajo am || 'Bja^ap Bsoao[[ ns
UOD (i :s^otsaadxa sa^uainSts sb[ (BiauapBa || BiauapBoiiuB :sBtuBa
sop) oaiuo^ Bmanbsa oiusnn un b uapuodsaa 'jsy #([buoi Bantj)
bdtuoj uoiaBao B[ A (BtuoupjnB ajuauíBa^aB^uis uoisaadxa) [Bai^BuiBaS
uoiaBao B[ aa^ua Biauapuodsaaaoo ap ^i[bj ^[ aBqoaduioo Basd [on

�Ahora bien, el impulso expresivo unitario no cabe con frecuen
cia en los moldes de la oración gramatical y recurre entonces a enca
denar éstas en serie, constituyendo lo que suele llamarse período.
Quizá en una primera etapa hipotética coincidieron impulso expre
sivo, figura tonal y oración gramatical, pero luego, como ha sido fre
cuente en otros aspectos del lenguaje, se separaron forma lingüística
y contenido psíquico. Y es precisamente este desajuste el que torna
inadecuadas, desde el punto de vista gramatical, todas aquellas defi
niciones que se basan en el contenido.
8.7.Hasta no hace mucho tiempo ha sido motivo de discusión
entre los lingüistas la determinación del lugar que corresponde a la
oración en el campo del lenguaje. El origen de la controversia se
halla en la afirmación de de Saussure de que "la oración pertenece
al habla no a la lengua"(89). Se orientan en una dirección análoga,
entre otros, Viggo Broendal y Alan Gardiner, aunque este último,
según ya dijimos, admite, en cierto modo, que la oración pertenece
también a la lengua, pues en todo acto del habla intervienen "hechos
de lengua" (palabras y esquemas gramaticales) (90). Parece evidente,
sin embargo, como señala Bohumil Trnka, que la oración posee un
valor lingüístico independiente del hecho individual del hablar (91).
El propio de Saussure, cuando quiere aclarar el concepto de lengua,
dice que puede dar una idea tolerable de ella una gramática y un
diccionario; pero es precisamente en la gramática, en la parte lla
mada sintaxis, donde hasta hoy se ha estudiado la oración. Nada hay
que impida considerar como unidades de lengua, almacenadas con
valor especial en la mente de los individuos, las estructuras oracio
nales. Ellas tienen en esencia, aunque funcionen en otro plano, la
misma naturaleza que las demás unidades lingüísticas (92). Además,
no hay que olvidar que lengua y habla no son sino dos aspectos de
una misma y única realidad: el lenguaje humano. La oración, "como
todo hecho lingüístico, pertenece a la lengua como estructura, como
forma ideal, y pertenece, en cambio, al habla, como realización, como
utilización concreta, individual, de una estructura ideal.. ."(93).
8.8.En síntesis, y sin pretender proporcionar una solución de
finitiva, que estimamos imposible en razón de la relatividad de los
resultados de toda investigación (8.1.), creemos que puede establecerse
lo siguiente:
1) Nuestro sentimiento de hablantes reconoce en el habla una
unidad expresiva, que los autores han caracterizado de diversas ma
neras, y que se conoce con el nombre de oración. Es una unidad
(89)Ferdinand de Saussure, Curso de Lingüística General, trad. de A. Alonso,
Buenos Aires, 1945, pág. 209.
(90)A. Gardiner, com. cit.; V. Briendal, Morfologi og Syntax, Copenhague, 1932.
(91)B. Trnka, en Actes du sixieme Congres International des Linguistes, Rapports
sur les questions théoriques et pratiques mises a l'ordre du jour, París, 1948, Question III,
págs. 19-30.
(92)Véase Luis Juan Piccardo, El concepto de "partes de la oración", Montevideo,
1952, pág. 15 y ss.
(93)Eugenio Coseriu, Sistema, norma y habla, ed. cit., pág. 49.
— 158 —

�— 6SI —
'(asnos uviinssnvs aifl ui) ((a8vn8uvj&gt;9 aifl /o auvjd aifl no sauipauios paavjd si aaua
•lúas aqj^ •uaqiouv o% uopiuifap ano uioif saiiva paivnns si fjasii ivatqo aifl ipiqon.
no auojd aifl 'auii% autos aifl iy 'sjoadsv aifl ifloq uodn siaqio jjps puv sjuatuoo
opumuas aifl uodn siaiflo 'ainianjjs jo nuof aifl uodn suoiiiuifap íiaifl asvq $ioifl.no
auiog •XjDjuaiuajdiuoo Ájjnnjmu aio puv sajüuv juauaffip luoif saqovoiddv Ajuo
aiv suoiiimfap snoiivci aqj^ ^pauiivia uajfo si sv ajqianpaui tou si uiaifl fo ^sow
jsSuoiuv Cíiusiuo8viuvn aifl imfl 'uaciacnoq 'scnoqs (dais ajqvsuadsipui puv snomaid
o 'AjjvaiSoiopoqidiu 'si ipiqcn) suoifiui]ap podiouiid aifl ¡o uopvuituvxa uy
'ajqv3{jviuai si
'toadsai stqi ui tno paiuva uaaq aavq ipiqcn sidiuanv fo Ajijuvnb snowioua aifl
puv uopsanb ui AioSaivo aifl auifap o% aiisap aifl pasnvo 'Ajjvinivu 'iovf aqj^
•aSvnSuvj fo Apms aiuoiqauAs aifl lof luiod Supivis o aouaiuas aifl 8ui
-japisuoa i paaiüv aavq sisiioaifl aSvnSuvj isoiu 'ipjoqtunjj uoa 'j aouis
3DM3ÍIM3S,, 30 IdSDMOD 3HI

AHV^M1S

•p^ptun Bi^oajjsa ua Bp as opoj apuop na ojajauoa
as^q B^ ajqos ua^nJisuoa as anb 'sauoiaBzqBinjoj ap sodij soiuijsip
ajuaraa^dinis ua^n^Tisuoa BaiSo^oatsd uoiaBJo bj á Baiupj uoiaBJO b^
'paijBuiBJ uoiaBJo B^ anb 'oSjBqtna ms 'asjBpiA^o aqap o^[ (¿
' i'Z'S) ^oijobjuis Biinou
-oin^ b^ ap sajxini^ so^ ap 4opo^ ajqos '^ SBnSua^ SBS^aAip sb\ ap
-aBjuts oduiBa ^p jo^Btu o^uaitaiaouoa un aauaiqo ap jbjbjj '
-sipui oíAajd osBd omoa '^ 'SB^a aajua sauoiaBpj sb[ aaaa^qsjsa Baas
^juauíBpunj BajBi ng 'BJopBzqBioi pBpiun B| ap OAijiuiiad ouB^d p
JBa^ BJBd Bjsxn9ui^ \o ainSas aqap anb ouituBa p sa BaiSopaisd B[ b
X Baiupj uoiaBao B[ b paxjBuiBjS uoxaBao B^ ap asjBjuoraa^ (9
•ofooisd upionuo uBmuiouap sounSp anb 'ajUB^Bq pp oiJBjxun oais
-aadxa ospduii p aqiaasui Baraoj uppBJO b^ 'unuioa o^ ao^ (^
*('S'8) pauBtuBaS uop^ao tb\ uoa
aaduiais appuioa ou anb oaad 'vcnupf upiovio asaBuiB[[ apand anb b^ b
'puoj BanSij v\ 'aoiaadns uapao ap Baiuoj pspiun Bun aisxx^ (f
'(**8) IdoiimwojS umonio ap aaqmou p asaBAaasaa aqap B[p
Ba^^ 'BapaBjuis BiuiouojnB uoa uoisaadxa b^ sa osanasip pp onurjuoa
p ua Bppouoaaa aas ap z^dsa puiaoj p^pxun Baauíiad w^ (g
BjaoSajBa Bun ap ojuairapa^qBjsa p BaBd Bppasd ap oiund p
'aiuauíBiaBsaaau 'opunSas p aas aqap so^p aQ 'oaiuoj ojoadsB X Buiaoj
'oAijBaijiuSis opiuajuoa ^so^uauíap ap sasBp saai ajuauípjuauíBpunj
uauaiAaaiui puop^ao BjaoSajsa u\ ap uopBanStjuoa B[ u^ (^

*(T8) tJ
-qo&gt;? ouioo Bptuijap a^uauíBjaiaisa Baunu oaad 'B^aasap uaiquiBj
ua X 'Bppouoo a^uauíp^TA aas apand anb 'BpBjaaBjupra X f

�and other times on the plañe of "speech" (understood as linguistic activity, or as
simple impulse to expression, etc.).
Nevertheless, in practice, considering real facts, the coincidences amongst the
authors are much greater than might be expected. This shows the existence of an
"a priori": an intuitive knowledge about the category in question. And so it is
explained that, frequently, the authors bend and stretch the limits of their own
definitions so that they may include certain expressions which a strict application
of their criterio would leave out. Let us recall, for instance, the over worked device
of ellipsis.
The difficulty arises because intuition apprehends reality iñ all the multiplicity of its aspects and relations, while the scientific observer attempts to endose it
from only one plañe. It seems that all that the sentence is, as a unity in the expressive
process, can be vitally known, and partly described, but never strictly defined.
The definition is here a methodological tool, a step towards something whose
whole essence will be beyond our possibilities of establishing the limits, due also
to the fact that 'every piece of research has only a relative stability'.
In the configuration of the sentence-category, three kinds of elements are
fundamentally considered: form, significant contents and phonic aspect. From them,
the first must necessarily be the starting point for the establishment of a grammatical category. Of course, this does not mean in any case that the form must
be the only aspect that should draw the attention of the linguist. The view wich
overlooks the meaning and physical substance that expresses it would be a partial
one. To rise, then, from the form to the contents and the phonic aspect, and to
descend again with new knowledge to the former plañe, that of the totalizing unity,
is, we believe, the way which should be taken.
Now, the first formal unity capable of being recognized in the flow of speech
is the expression with syntactic autonomy. The expressions with the possibility
of syntactic autonomy move between two opposite extremes. In one of them we
find the word, i. e. the smallest phonic unit capable of forming a linguistic act;
in the other, the syntagme made up by subject and predícate. The latter construction represents the máximum possibilities of solidary grouping, but any other type
of syntagme is also capable, in given situations, of enjoying syntactic autonomy.
Of course, the extremely complex and ever changing reality of language will
never allow us to grasp it wholly, and the consideration of concrete speech will
often surprise us with its problems. For instance, it is well known that the limits
between the parataxis and the hypotaxis are often uncertain, and this presupposes,
of course, a difficulty to limit the sentence. The existence of these borderline áreas
is frequent and is due, fundamentally, to the instability of every synchronic state
of a language.
From the phonic point of view, we may also recognize a higher unity, the
tonal pattern, and this we may cali a phonic sentence, but that does not always
coincide with the grammatical sentence. Generally, the phonic sentence frames the
unitary expressive impulse: that which some scholars cali a pyschological sentence.
We must not forget, however, that the grammatical sentence, the phonic sent
ence and the psychological senten^e constitute simply different types of formalizatton, which are constructed upon the basis of concrete speech-activity, in which all
these aspects are in cióse unity.

— 160 -

�</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </file>
  </fileContainer>
  <collection collectionId="2">
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="31">
                <text>Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="138">
                <text>Repositorio de ensayos en las Humanidades publicados originalmente en el Uruguay</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="139">
                <text>&lt;p&gt;&lt;span&gt;La Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación se ha propuesto contribuir a rescatar y poner a disposición de los lectores la escritura ensayística del Uruguay a lo largo de su historia. Esta Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay pretende reunir en un solo lugar más de dos siglos de textos de reflexión y pensamiento, dentro del amplio campo de las humanidades, producidos en conexión con la universidad. La mayor parte de esos textos han sido originalmente publicados en revistas universitarias o periódicos hoy difícilmente accesibles. A menudo nunca recogidos luego en libro—o recogidos con sustanciales modificaciones—, son textos que pueden contribuir a recuperar y mostrar las dinámicas de pensamiento y representación en el país, tal como se realizaron en tiempos de centralidad de la escritura.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;La a veces fina y sinuosa línea entre Humanidades y Ciencias Sociales hace que textos de historia económica, de estudios sociales, de ciencia aplicada a la antropología, puedan tener cabida en esta colección, aunque el foco está en el núcleo tradicional de las humanidades. El Derecho (con la excepción de Filosofía del Derecho) queda, por su especificidad técnica y profesional, por el momento fuera de este grupo. &lt;/p&gt;
&lt;p&gt;La colección será un trabajo acumulativo, con entregas bimensuales. En el tiempo, los textos se irán organizando de acuerdo a posibles lecturas de la historia de las ideas en la región y el continente. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aldo Mazzucchelli&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;span&gt;15 de octubre de 2017&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="3695">
                <text>Pablo Darriulat&#13;
Gonzalo Marín</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="3696">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </collection>
  <elementSetContainer>
    <elementSet elementSetId="1">
      <name>Dublin Core</name>
      <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
      <elementContainer>
        <element elementId="50">
          <name>Title</name>
          <description>A name given to the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3389">
              <text>El concepto de Oraciónpdf</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="39">
          <name>Creator</name>
          <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3390">
              <text>PICCARDO, Luis Juan </text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="48">
          <name>Source</name>
          <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3391">
              <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias /Universidad de la República. Montevideo : FHC, UR , Diciembre 1954, Nº 13 : p. 131-160</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="45">
          <name>Publisher</name>
          <description>An entity responsible for making the resource available</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3392">
              <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="40">
          <name>Date</name>
          <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3393">
              <text>1954</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="47">
          <name>Rights</name>
          <description>Information about rights held in and over the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3394">
              <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="42">
          <name>Format</name>
          <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3395">
              <text>Publicación Períódica</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="44">
          <name>Language</name>
          <description>A language of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3396">
              <text>Español</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
      </elementContainer>
    </elementSet>
  </elementSetContainer>
</item>
