<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<item xmlns="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5" itemId="288" public="1" featured="0" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd" uri="http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/items/show/288?output=omeka-xml" accessDate="2026-04-11T17:24:08+00:00">
  <fileContainer>
    <file fileId="513">
      <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/3262b456c613f462b2ce85d56a6ef14f.PDF</src>
      <authentication>5325120fd7a4fce59435e02d8387fc47</authentication>
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="5">
          <name>PDF Text</name>
          <description/>
          <elementContainer>
            <element elementId="52">
              <name>Text</name>
              <description/>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="3209">
                  <text>o

Ga
ícr

Iva
A.
Si

0
o

re
ii

O
Fer

Vaz

o

Ca
ir

c

o
0

O

?-*

c

LO

en

o
0
XI
—
&gt;
•
c
o

2

en n

en &lt;3

00
m
&lt;^
T~

�'•01901
8S6L

zda so|JD^ d oujoj

DAjJS ^ OUDJAJ

SVIDN3O a saavaiNv^nH aa

vi aa

9 "^

���En torno a Carlos Voz Ferreira

VAZ FERREIRA Y EL PENSAMIENTO FRANCÉS.
La relación que podemos descubrir entre Vaz Ferreira y el pensa
miento francés es muy compleja y amplia. No se limita a los filósofos.
En diversos pasajes de sus obras ha exaltado la grandeza de Hugo, a
quien elogia ante Unamuno; señala la profundidad de sentimiento de
Musset, la delicadeza de los retratos psicológicos de La Bruyére. Junto
a eso encontramos sus reservas respecto a Taine, a Bourget, a Balzac;
su antipatía por Comte, por Rousseau. No podemos olvidar la obra de
Paulban, que muy probablemente ha influido sobre la Lógica Viva.
Pero verosímilmente han sido Bergson y J. M. Guyau quienes
han tenido sobre él una acción más profunda.
Respecto a ellos podemos decir que más allá de la coincidencia
de temas o de actitudes, que ers lo que habitualmente se entiende por
influencias, es posible indicar la similitud espiritual.
Vaz Ferreira consideraba que tanto Bergson como W. James eran
los iniciadores del movimiento que a principios de siglo comenzaba una
de las revoluciones más importantes que se han dado en filosofía: la
tendencia a independizar el pensamiento del lenguaje.
La lectura del Essai sur les Données Inmédiates de la Conscience
es una de las obras (acaso más que Matiére et Mémoire) que ha tenido
poderosa gravitación sobre él. En Los Problemas de la Libertad, reco
noce el valor de la representación que Bergson se hace de la vida
psíquica que subsiste aunque se la independice de la doctrina que le
ha servido de fundamento. Dicha doctrina, como se sabe, se refiere,
en la obra del filósofo francés, a la interpretación de un problema:
el de la libertad; problema situado en la intersección de la psicología
y la metafísica.

(1) La publicación oficial de las Obras Completas de Carlos Vaz Ferreira nos ha
permitido notar algunos aspectos de su pensamiento que hasta ahora no eran
conocidos. Asimismo la relectura que hicimos de sus obras anteriores nos han suge
rido algunas aproximaciones, que presentamos aquí con el propósito modestísimo
de incitar a su profundización, así como también aquellas que podrían tentarse
con W. James, John Stuart Mili, M. Maeterlinck, etc.
- 5 -

�- 9

-

i^ %a aautiQ ap uoiaipaaj B{ bjezijojiib ou anb
ouiuuajap osa ^ BganbB ap aopBaia oidojd p jod sBjsiAaad opis unjq
-cq SBaijjja sus anb 'bjbjou uos^jag anb a^qísod oziq 'uojaijiuuad oy
saaouajsod sogojjBsap sns oinoa pj 'upjsuig ap Bjjoaj b{ ap Bjaajaad
sbiu ucusuajdiuoa eun ajuauíappqojd Xnj\[ 'pBpipaj oraoa Bpipuajua
jas aqap ou anb ojad 'pin Xnui uoiaaij eun 'opiAiA ou ojad 'opesuad
'opijaij oduiaij un sa Bjjoaj B{ ua B{q^q ^s anb ap oduiap {g 'pEpiAij
-Bpj bj ap BpiSuiJjsaj Bjjoaj B[ ap uosSjag aaBq anb uoiaBjaadjajuí bj
uoa SBaux^ sapuBjS ua Bpjanauoa Á 'oaijaBjd omsiuiuijajap p X oaiaoaj
ouisiuiuuaiap p ajjua Bjpjja^ zb^ aa^q anb uoiautjsrp B[ b —aaajBd
sou— 'apuodsaajoa 'upjsui^ oidoad p jod BpszqBaj upiau^sip Bjs^[
•cai-iiduia pBpipsiiBO b^ ap ojisodoad b uaájns anb sapBi^aijip sb^ jod
opBja^p B^sa ou oaijoa^ pBpipsnBa ap oidiauod p anb ap uotsnp
-uoa B^ opuaXBjjxa 'uozbj Bjjsanu ap sapupisaaau sb[ uoa BpBuoiaBpj
Bjsa anb or^oauap ap pBpipsnBa b^ a Bp^uiixojdB ouis sa ou X sBpipam
sBxisanu ap apuadap anb ot/aai/ ap pBpipsnBa b^ b sBAi^Epi Bjpjj
-a^ zb^\ BjaBq anb sauopBAjasqo sb[ ap sBunS[B odpijuB otasiui upj
-suig[ anb jbjou osotana s^ 'SBuiijiSap sBaiiBuiaiBui sauoiaBzip^uapuaa
-sbjj ua ja^a b 'uoisuadoad bj 'Bixmaut as anb ua o^Sipd p jbj^soui
aod ozaojsa as 'orasmiunajap {ap SBiua^qojd so{ b X aaquinpijjaaui
ap sauopB{aj sb{ b ojaadsaj BiJBq o[ apjs^ sbiu omoa 'pBpiAijBp.i
B{ ap Bjjoaj B{ ajqos sBiauaaajuoa sns ojaip Bjpjja^ zb^ opuBn^)
•utajsui^
ap sBjaoaj sb{ b oiaadsaj sop so{ uojaiuinsB aB{iuiis pnjpaB bu{^
•PbPi{
-B3J B{ ua sauopaipBJ^uoa sb[ uoa o^uaiuiBsuad {ap sauoiaaipBJiuoa sb{
jipunjuoa ou jod jbzjojso somaqap sou {Bna {a jod 4oai^o{ sisi{bub
ap ojuaxuiipaaoad {B 'afBnSua{ {B baijb{3j uoi^sana B{ suiuiBxa opu^na
'BA^tsod upiaaB B{ B^ou as 'popijnmoy ap oiusiSojvjo^ tifj u^ #jBuoia
-uaui ap soiuBqBOB anb SBAjasaj sb{ jod opBuiuiip Bpanb ou Bjpjja^
ZB^ ajqos uosSaag ap uoiaaB B{ ap {Baj jo{ba {^ -BpBaoAinba uoisn{a
-uoa Bun sisi{BUB ajsa ap laBJjxa a)uatu{Bjn)BU souiaqap ou oja^
'auioiuaj\[ %a ajai^D^^^ ua asjBiaaadB UBjjpod sauois
-njuoa SBaijuapj 'sajuapaaajuB sns X soqaaq so{ aj^ua sauoiaBjaj sb{
ajqos BSJ3A anb pnbB 'nuia{qojd-qns un b o{os aaaipj as 'aXnjjsap sisq
-bub {a anb 'Buia{qojd ospj un sa pBjjaqi{ b{ ap Btna{qojd {a anb ap
'uos^jag ap uoisn^auoa B{ oraoa BJ^sanuiap ajuaui{Buij[ *soqaaq so{ b X
sajas sosa ap sojas so{ b uaaaipj as anb 'ouisiuiuuajap pp SBiua{qojd
so{ ap 4Biauapuadap ou o Biauapuadap ns b 'sajas so{ b uajaijaj as
jopBsuad ojjsanu un^as anb 'pnjaaqq b{ ap sBuia{qojd so{ uanSuijstp as
ou apuop 'p^pipunjojd 3{qBpnpui ap sojjo b ojunf 'son^iquiB saÍBSBd
ap uoisn{aui B{ b BAag O{ uoisnjuoa Bsg 'ouisiuiuuajap {ap Buia{q
-ojd p is ap ojjuap Bqo{Sua anb 'cmappjd O{os un sa pBjjaqq b{ ap
Buia{qojd {a anb Bjapisuoa anb sa so{ja b opjanaB a^ •sa{BuoTaipBjj
soajuiqd so{ ap Bapojsiq Biajaui B{ ofBq opuaXsa 'soqaaq SBma{qojd
so{ ap ossa ajsa ua opipuajap sq as ou 'ssqaaq sauoianps 8B{ ap asop
-uaipuajap 'uosS^ag anbjod 'sBAjasag 'SBAjasaj sns ua^jns ouBiuosSjaq
ogojJBsap {ap uauíBxa {a ua bjju^ BJiajja^ zb^ ojuBna ua

�Pero el cuidado que se advierte en Bergson y Vaz Ferreira es
el mismo cuidado respecto al traslado ilegítimo de la teoría, que lleva
la paradoja existente en el plano del pensamiento al plano de la reali
dad. La misma exigencia bergsoniana de basar toda realidad en una
experiencia, se advierte en la de Vaz Ferreira de no confundir una
experiencia imaginada con una experiencia real.
UEvolution Créatrice, figuraba también dentro de las lecturas
que Vaz Ferreira consideraba como ferméntales. Aún suponiendo con
toda razón, que su intelección total, no sería posible para los estu
diantes, entendía que el modo de plantear los problemas de la vida,
del mecanismo, del finalismo, la crítica al conceptualismo, ofrecía una
inmensa importancia. Además dicha obra permitiría el examen de
problemas biológicos fundamentales, relativos a las teorías transformistas, a la situación del mecanismo y el vitalismo.
Es interesante notar su actitud hacia Spencer. Es sabido que en
nuestro país, el positivismo y el evolucionismo de Spencer tuvieron
una importancia fundamental. Vaz Ferreira reaccionó contra dicha
orientación, de modo que la lectura de Bergson, que también era
hostil, aun habiendo pasado por él, daría pretexto para una graduación
correcta de las teorías de Spencer y para hacer comprender el peligro
de la pseudo-ciencia, es decir de la ciencia que va más allá de sus
límites y da así, sin darse cuenta, una explicación metafísica de las
cosas. Es muy interesante al respecto la apreciación que Vaz Ferreira
ha hecho en diversas obras (Lógica Viva, Fermentario), de Le Dantec.
Lo menciona como un ejemplo de cierta actitud en la cual el positi
vismo tuvo mucho que ver; es decir, la actitud del hombre de ciencia,
que al no querer hacer metafísica, buena metafísica, guiado por el
impulso invencible a conocer el fondo de las cosas, hace metafísica
y mala metafísica. El talento enorme de Le Dantec en el campo bio
lógico, parece totalmente eclipsado cuando pretende sin preparación,
abordar cuestiones metafísicas dándonos así soluciones atrasadísimas
en tiempo y en plano mental.
Pero más allá de esa coincidencia en temas o en ideas, hay, decía
mos con respecto a Bergson, coincidencia en calidad de espíritu. Esa
coincidencia podría notarse muy especialmente en un trabajo de
Bergson que estamos casi seguros que Vaz Ferreira no conoció. Nos
referimos al ensayo: Le bon sens et les études classiques, incluido
ahora en Ecrits et Paroles.
"Por buen sentido, — decía Bergson, yo entiendo la facultad de
orientarse en la vida práctica, de ver y razonar con justeza, no sólo
en los asuntos propios, sino aún y sobre todo en los de su país...
es más que un instinto y menos que una ciencia; yo veo en él sobre todo
un cierto pliegue contraído por el espíritu, un cierto hábito de per
manecer en contacto con la realidad, sabiendo mirar con más altura."
(H. Bergson, op. cit). El buen sentido también exige una actividad
incesantemente despierta, un ajuste siempre renovado a situaciones
nuevas. Lo más teme es la idea hecha, fruto maduro del árbol, tal
vez, pero fruto separado del árbol y que se seca bien pronto, no

�•e^ia^ua Biaua^ijajui bj ap ojjojuBsap ^a BqBaijduii' jBa^ajui uchobuijoj
bj ojos anb scaju^mi 'uij ooiun un bidbij BpEiuauo 'baijui^sui Bianp
-uoo bj ap jaAiu ja ua — 'uos^jag BJBd 'ajquioij jb BqBnjis BjnjosqB
upiaB'zijBiaadsa sg #SEjja ap buii JBzij^unjo^d BJBd SBiauaia sbj sepoj
.iBipnjsa oiJBsaaau cuapisuoa jopBaja ns 'jBna bj b opjanaB ap 'BUBisaj
-jbd uoiaipBjj. ubjS bj b ojnqpj uapuxj; sop soj 'ajaaiApB as ouio^
•pBpiAijaB o oiuaiuiiaouoa opBuiuuajap ua uoiaBztjBiaadsa
bj jod oSanj BiJB^ajduioa as anb Bjnjjna ap jBj^aiui oajanu un o.iaui
-^d bjbzubojb aaquioq BpBO anb ap pBpisaaau bj Bjuodojíd a^jcd ns
^od 'BJiaj^a^ zb^^ "SBJtjo sbj SBpoj 'sajBaauaS soujojuoo sns ua 'o^jb oj
ap opBjapisuoa aaqBq ap sandsap ouis 'jBtaadsa Biauaia eun b japuaa
-sap Bjjaqap as o^^ *opoj jaaouoa ap uoiaiquiB BnuaSui a ajqou bj
jod pBpiuBuxnq bj oqaaq Bq oj ouioa 'jBzuauioa Bjiaqap sojjosou ap
oun BpBa i—uosSoag BqBuasua— toi^^ "Biauaia bj ap pnjtjduiB bj á
ojjoxiBsap ja op^p 'ajqxsoduii sa uoiaBzijBiaadsa uis Baijrjuaxa uota
Bun Booda BJjsanu ua 'anb ua opianoB ap uBjsa sop so^
•BJiajja^ zb^y ap
ap sauoiooaq sbj ua souiBJiuoaua anb sojjojjBsap soj Á '^881
ua 'saaSuy ua opBiaunuojd 'ta}ijDpad^ vj aaqos uos^jag ap osana
ptq ja aj^ua jBja^ij Biauapiauíoa Bun isbo jBjBuas Bjjpod ag *bzubu
-asua ap sauBjd soajsanu ua JBjuBjduii ap BqB^BJj as ojuauíoui opsu
-tuija^ap ua ojíUBna 'tqja b ajuauíBaiSaaua osndo as Bita.ua¿j zb^
•B.in;cuiajd uoiaBzijBiaadsa Bun ap soi^hjad soj b aujaiauoa anb
oj ua ajuaiujBiaadsa 'sBatSoíuBpad sauotjsana aaqos SBapi ap pn^Tjxtuis
bj— 'B.ioqB JBqojduioa opxpod souiaq bj á uaiquiEj ajqBjou sg
•pBpijBaj bj ap
BzapBaijap bj Bjjinj}sap jBjnjq opBisBuiap Baiáoj Bun anb ua ojuauíora
ja 'soqaaq soj uoa ojOBjuoa ua ajduiais BjaauajuBui jb 'ubjta3 'Biaua^q
-ajuí bj ap sajopBjnSaj ap BjauBui bj b UBnjaB oaiSojjadiq ojupsut ja
o 'optjuas uanq ja 'soquiB ua 'opoui jainbj^na ap oaag uapuajduioa
ap pBpiaBdua B.ijsanu b á o]uaiuiipua)ua oajsanu ap aau^ajB o^u^na ua
BAaasaj joíCbui Bun ÍBJiajjag zb^y oajsanu ap Bisuuijdo souaui pnjijaB
Bun souiBjJBjBuas ojag 'soaisijBjaui sBuiajqojd soj BJia^ag ZB^ ^ uos
-Saag JBpaoqB ap opoui ja ua pnjijiuiis Bjaaia jb^ou aq^a SBpBUOiauaui
SBAjasaj sbj ap JBsad y 'SBqaaq sauoianjos sbj anb une sosojijad sbui
'soqaaq SBUiajqojd soj BJjuoa BipjBn^ ua auod sou ja uaiquiBj^ *b^
-laajag z^^ ejqBq sou anb ap ooi^^ojuadjn ojupsui ja A ouBisajJBa opi^
-uas uanq jap jofaui oj ap uoiaips^; bj a^oaaj as apuop 'ouBiuosS^aq
optjuas uanq jap uotobdíjiuSts bj aaiua Biauaprautoa bj BpinSas ua
BJi^aaApB vajyl voiSo^ bj uoa opBzuEijiiuBj a^sa anb BjainbjBn^
(*pi 'uos
-Sjag) japuaids ap afeíoa jap BpBUBduioaB 'buisiui is ap ajuatosuoa Bia
-uBJouSr Bun uoa anb Baipadojaiaua aiuauíjBiaijjadns Biauaia Bun uoa
uoiaBjaj souaiu jauaj aoaacg *SB)uojd souiniuaj anb sauoianjos ap A
oqaaq souiBjqBq sou anb sauoiuido ap 'osouad saaaA b 'oidijijobs ja
sojjosou ap aSixg -ozjanjsa oAanu un ap jouoq ja souiB^Bq aj A OAanu
ouioa Biuajqojd opoj soiua^apisuoa anb sojjosou ap aaainb jg #jBni
-aajajut ofBqBj^ jap a^jaui onpxsa.i ja ouis 'zapiSij ns ua opuB)uasaad

�La admiración de Vaz Ferreira por J. M. Guyau era muy grande.
En la lista de obras ferméntales, figura casi toda la producción de
Guyau y es uno de los pocos autores a los cuales ha consagrado estu
dios especiales. Recuerda con gratitud la elección de S. Blixen
tomando como texto las obras de Guyau sobre estética. Pero su admi
ración más honda está dirigida a la obra de Guyau sobre L'Irreligion
de UAvenir. Repetidas veces la menciona como modelo de actitud
sincera, honesta, abierta hacia lo religioso, mucho más que la obra
de James, a quien en otros aspectos, ha admirado tanto. Es muy
probable, que Guyau, como Stuart Mili hayan influido mucho en su
modo de considerar lo trascendente. Se trata de conservar del senti
miento religioso, lo más puro, lo más elevado, de eliminar todo aque
llo que sea fijación dogmática, estrechez de espíritu. La religión para
Guyau, — como para Vaz Ferreira, supone una actitud de sinceridad
espiritual, de abertura de lo espiritual, que no niega el mal, que no
niega el sufrimiento, como lo intentan algunas teodiceas ingenuas,
que no niega la esperanza, sino que la admite, pero después del mal
y del sufrimiento. Y nos atreveríamos a sostener que hay también
coincidencia entre la actitud metafísica de Guyau y la de Vaz Fe
rreira.
"La razón, escribía el nobilísimo Guyau, al final de su Esqnisse
d'une Moróle sans obligation ni sanction, nos hace entrever dos mun
dos distintos; el mundo real en que vivimos, un cierto mundo ideal,
donde vivimos también, donde nuestro pensamiento asciende sin cesar
y del cual no podemos prescindir. Pero cuando se discute sobre este
mundo ideal nadie está de acuerdo; cada uno lo concibe a su manera
y algunos lo niegan completamente. Sin embargo del modo como con
cebimos el fondo metafísico de las cosas, depende el modo en que
nos obligamos a nosotros mismos a actuar."
También señala que no es conveniente que la metafísica se pre
sente investida del prestigio que confiere la autoridad. La metafísica
para Guyau era un riesgo, un riesgo que hay que asumir para darle
dignidad a la vida, un equivalente del deber. "Cuando nos detenemos
obstinadamente en alguna doctrina siempre estrecha, es una quimera
lo que se nos escapa de entre las manos; pero marchar siempre, bus
car siempre, esperar siempre; únicamente esto, no es una quimera."
Tanto Guyau como Vaz Ferreira se apartan así del ideal positi
vista de Comte, que pretendía limitar el pensamiento y al encerrarlo
en una prisión sin ventanas, sin dejarle ver nada más, permitirle la
ilusión de creerse infalible. La metafísica, había dicho un positivista
célebre, es como un océano para el cual no se tienen ni barca ni velas.
En él se ha establecido la humanidad en la ciencia. La ciencia es un
témpano flotante.
"Es sólido, dicen los hombres prácticos, dando con el pie; y,
en efecto, es sólido y se afirma y se ensancha más cada día. Pero
por todos sus lados se encuentra el agua; y si se ahonda en cualquier
parte, se encuentra el agua; y si se analiza cualquier trozo del témpano
mismo, resulta hecho de la misma agua del océano para el cual no
hay ni barca ni velas. La ciencia es metafísica solidificada.
Q

�- oí uozbj bj ap znj bj :pti^ijDB bj^o b jofaui A ajqou sbui 'opuoq sbui
opi^uas un ua ítouisijBuoiaBJ,, asjBuiBjj Bjjpod uaiquiB) oja^ -uozbj
B| b Baiun ^C Bsojapodojio) 'aiua^odiuuio ouioa JBijBxa Bjnaojd 'oiusij
-vuopvd ap ajqtuou ja 'sopi^uas sns ap ouanq souaui ja ua opuBsn anb
Buij)aup Bsa ap bj piijijaB BpBaoAinba A ajsij^ sa znj bj b o^aadsaj
uoa :uaiq jy (* • • sajqBJBdasut a souBiuainajdiuoa ajuam^isuoo jod A
biubjj bj ap sauoiaunj o soiaadsB uos jopa A znj 'oiquiBa ua bjsia ap
o)und ojio apsaQ *bjjj isbo buibjj Bun uoa 'oiuisjsuajuí 'osouiuin^ japod
un asjfaua^qo 'oxquisa ua 'apand A osoutuin[ japod pp upranuirasip B[
uoa ajuBiiuioauoa jas apns jopa ap uoiaunj tb\ buibj^ Bun ua ouioa
jsb 'sBjsando ouioa asjBjapisuoa uapand sauoiaunj sop sbso 'bjsia ap
ojund ojjap apsaQ •sojuaxuiiAjoAuasap b asjB^sajd Bjjpod 'os^d ap Bas
oqaip 'uoiaBJBduioa B^sa j^) •ojuaiuuiuas ap A uozbj ap 'jopa ap A znj
ap ojaadsB ^jqop un auai) anb buibjj eun ouioa sa njtjjdsa j^^
•OABpsa ap sapnjijaB
uis Á SBUjBppi uis opipuajap Bq bj ojad 'js 'opipuajap Bq b^ #bsoiq
Bun ouioa uozb^j bj b opBjapxsuoa Bq Baunu anbjod 4uoi3bjo Bsa b
uauíB un opuBiaunuojd Bjpjja^q zb^y b ojjbuiSbiui souiapod o^¿
t(.*il b ouis 'aipBU b ajBuiB oj^[ -ppjBd 4a^UBjapiut 'opand is 4ajBq ara ij
jod íjuiib [pijip 8Biu oS[y 'aqBJjinbjB nj Bjas 'iqnpa ira 4SBuranpa
snj aaqos Bjqijsa ajBq ara 4BÁn^ bj ap Bjanj Buqdiasip Bpoi aJBpiAp
iojdraai nj ap ojBqo^ijsa p 3jbjb axu oA ítg 'ajjBd bjjo ua ojauíijd p
anb 4bsb3 nj ua ouiiqn ja jas ojaijajd 4sbj)S3bui scjqo sns ua BUJBaua
oiuaS ap ajquioq ja anb JBapt '¡BjaSanbjy qQ *osodaj ua auuaua^uBui
aptdiui aui 'opeiaunuojd Bq as uozbj bj anb sandsap anb 'bisbjubj
un b 4unB JBasnq aaBq bj ara 'pspjaA bj opsjjuoaua Bq as opuBna anb
'njijídsa ap pniainbut ira b íojqand jap jspnp aa^q ara anb ouisia
-ildaasa ira b ísBjafasuoo sajBjBj siiu b ajqsisaj o A 4ij ua auui^
:uBuajj ap upiaBJO bj opuapidaj 'sijodojay ja
ajuB opoui unSutu ap ojjbui^buii souiapod o\[ 'UBua^j ap SBjj;njopi sbj
ua jaBa UBjpadiui aj 'aauBJ^ ap 'auSpjuoj^ ap jBn^iJidsa Biauasajd b^
•opo^ ajqos anb upiaBjiABjS buisiiu bj ja ajqos oAnj ou oja^ 'assdunaf
ap ^a aauvfu^^j&gt; suiuaano^ na aquasap UBua^ anb jBnjtJídsa bijoj
-aa^BJi bj uaiqiuüj A snsaf ap npi^ ns ap jBiaadsa ua 'uoiSijaj ajqos
soipn^sa sns ap pBpipunaaj bj 'uBuajj ap jbjoui Bzajnd bj A pBpiisauoq
bj BqBJiiupy 'SBAjasaj uoa ojad 4UBua^[ b BqBiuijsa BJiajja^ zb^y
'(oaisifmaj^^ A viauai^ 'BJiajja^ zA)
(4*SBjaA iu BOJBq tu aua^ as ou jena ja BJBd ousaao ja ua ajuauíajqi;
-aajapui uojb^oijb as sopo^ anb A auuij p^pjaA bj ozubojb ounáuiu
Bjoqs BjSBq anb oueuiajuB ap Bdas as anbuns 4opBU b ubjbCojjb as
ou 'soiaijijaBS soj b But^sap as anb oj opo) oiuoa 'o^aajas odiuS un
sojja ap souUoje aiuauíBtiu^uoa is Bjscq A íBA^iuijap Bjjai) eun ua
opuBuos 'ajqBpjoqBut aiuozíjoq ja JBjdmajuoa b saaaA b UBjaiAn^ap as
ou UBjtqeq bj anb soj is pcpiu^ip ns Bijapjad BpBJOiu Bsa oja^
• • • uBqaasoa 4ubjqmais
UBOijipa 4UBjSajJB 4uapij/y[ *ojbjS A ajqB)iqBq oueduiaj ja oijanA UBq
sojjg *Bjqo ns anb oiJO)iJaui A ji)n sbui sa BpBu 'uatquiB) A i uozbj
uauai) jy '9}^ Ia uo opuBp soaijaBjd sajquioq soj uaaip 'opxjos 83

�no será el sol que hay que adorar con inconsciente adoración primi
tiva; no; es débil, es temblorosa, de alcance limitado, rodeada de
penumbra y más allá, de una oscuridad completa, en cuyo seno muy
poco podemos avanzar, ni vislumbrar; pero ese es precisamente un
motivo más para no dejarla apagar del todo, para cuidarla con más
cariño y con más amor." (Lecciones sobre Pedagogía y Cuestiones de
Enseñanza, Vol. I).
Sí; la luz de la razón, no es la irradiación de un ídolo, como
creía Renán, pero existe y su luminosidad, aunque precaria nos guía
y nos orienta. Tampoco es un fuego fatuo, como tendían a creer
Montaigne y France. Temblando por momentos, resurge, sin embargo,
sin extinguirse del todo, tomando muchas veces su sustancia de la
imaginación y del sentimiento. No se limita a conocer, sino que tam
bién es creadora y Vaz Ferreira parece haber tenido conciencia, como
Bergson de la significación del acto de emoción creadora, que ins
taura nuevos ideales morales y estéticos y religiosos, que permite
romper la estabilidad en que la especie humana parece caer a veces,
para incitarla a una aventura constante, a proseguir su itinerario
escuchando con el alma entera los llamados heroicos.

VAZ FERREIRA Y MIGUEL DE UNAMUNO.
La confrontación de dos espíritus tan poderosos como Miguel de
Unamuno y Carlos Vaz Ferreira, tiene un interés excepcional. La
correspondencia entre ambos que acaba de publicarse nos permite
ver un tanto directamente la similitud y las diferencias entre ellos.
Vaz Ferreira había pensado incluir también en su lista de obras
mencionada Del Sentimiento Trágico de la Vida, pero señalaba la
necesidad de indicar reservas respecto a sus conclusiones.
Unamuno declara haber llegado a la teología y a la religión par
tiendo de la filosofía que fue su afición inicial. "Aterrado de la
crítica de la razón pura, que destruía mis más vitales esperanzas me
volví a la constructiva de la razón pura. No sirvo para ser el filósofo
que soñó Platón; no me basta la verdad racional si ella no me con
suela del terror de haber de morirme acaso del todo. El problema,
problema? de la inmortalidad me tortura."
No sabemos bien a qué Platón se refiere Unamuno. Porque el
pensador griego que meditó toda su vida sobre la existencia y la
muerte de su maestro Sócrates entendió que la filosofía era esencial
mente una meditación sobre la muerte y dio así una de las definicio
nes más enigmáticas de la disciplina, definición que a todos los que
tenemos que enseñarla, se nos presenta como un escollo de muy
difícil superación. No es seguro que la meditación de Platón no haya
versado sobre lo más profundo del problema, y nosotros también nos
sentiríamos inclinados a poner un signo de interrogación porque no
sabemos bien basta se trata de un problema, de la vida y la muerte
y la inmortalidad.
- 11 -

�- 31 [B aXnqisuoa anb 4BAi}Bau p^pioBdeo B[ '[9 ua anb jpap 83 #sajop
-BUOJtiB sopiuos ap X 8BiDuapi.i;sa ap zbcIbd oaod Xntu ^ UBjqiA jaasq
ap zBd^a sa upiDBiiaxa buiiujui sbiu B[ pna p á OAijdaaaa sbiu zaA
Bp^a 4a[qtsuas sbiu zaA BpBD aasq as anb 'oiuaumjjsui un ap uoiasu
-ijb Bpcoqap A BAisajSojd eun ouioa B^uasajd as '(oiaadsaj ns b opii
-uas oaod auaij BuojaaXBJi Bjq^pd B[ anb soiuBsajuoa A) pniíJidsa
BiJO^aaXEJj ns 'oijbjuiod p jo&lt;j *uozbj B[ ap X pBpiArpajB B[ ap pBp
-qiqisuas B[ ap ojuaiuiBjambB un 'Biauaputuos Bpouioa Bun boijiuSis
'saaaA sb[ ap sbui sb^ anb 'oiSnja^ 'soidiauíjd so[ ua ot^njaj p uop^uii
^sqo sbui uoa opuaXnqa^ 'ojajauoa oj ap ouBjd p ua aiuatuBpBzjojsa
sbui B.iaiAnjuBui as anb X oiaB^jsqB o^ .xod opBjsajiUBiu Bq uoisaaAB
sbui anb saaopBsuad so[ ap oun opis BXBq osBay 'B^a^ua Biup p uoa
p^pjaA jb\ b ojptiA Bq as 'sBuia^ojd so[ op^suad Bq uaiquiB^ ^3 *Bjpjj
-33 zb^ ua pBpisuajui ns js^au Bjpod aipB^[ 'Baisij
ap 4B3isijBiain pBpqiqisuas ap uaxq sbiu souia^qBjj 'sa^iuiq
ap Bf|B sbui B^njuaAB as ou anb oiuauuBSuad pp pBpisoapaiu Bjaaia
japuaiua b JBp ajainb as is 'Bjpjja^ ZB^ ua BiauasnB ns ajaiSns s op
-uBna 4BaisijBjatu BpBpnB aod apuaijua as anb uatq soiuaqBS o^[
•BaisijBiaui BiaBpnB b^ b oaij
-Bp^ oqaipa^uB Bina^ p JBpioqB ap sauoiaipuoa ua sotuBjsa BJoqB ^
•BajBj Bsa jBzipaj BJBd puotadaaxa ouisioaaq un B;isaaau as ajuamaj
-UapiA3 ¡BpiA B^ BIJBAjasUOa 9^ O BpiA BIJBp 9^ anb 'piaiJIlJB UOI3BA
-jasuoa Bpoj JBui^sasaQ ¡ajqBiA oaod a^aaTApB a^ as anb^od 'opiBjBtu
X oj^uapB Bjaod un Ji^ua^ 'uoiaBqojdmoa Bso^opp sbiu ap X spuoq
sbui pBpijaauís ap uop^^^pap uun oipasa BXsq as saunu ossay
*tjBjnjBu-iiuB X oaijiuSBui :aiaadsa ns ua X
ojaua^ ns na oaiun íBpnA X oJBÍBd sa ou anb oaifopBJBd piuiuB ap
apadsa 'ajuBfnd 'osoijq 'oqoíiBsap as X oíaaja B^p uoa X o^iuiisb b^
as 4ojjo jainbpna BJBd pjjoxu uoiaBiuauíqB Bsa anb 'ajua^od ubj Bja
Bjaod ns oaa^ '(ojoso^tj ap oiuauuyiuas ap ías^p bj^o ap oiuaxuiijuas
ap ojad 'uaiquiBj o^uaiuipuas ap X) ojuaiuiBsuad ap opB^uamqB b
ozaduia "p^ u^ícIniBX "^[qBPínuoj oS[b opBSBd Bq *p^ ap p U0^
¡PA 9P Ia 41UBJ U3 'ajBui O^ ajuauíBjajd
-inoa Bjapniu as anb sajuB X íajuajoduii a oatijnbBJ Bja anb o^jai^
•B.ind uozbj ap 'Baiijja ap 'sisqsuB X upiaaBjjsqB ap opBixijsB ounuí
ojead 4ojjuapB oun Biuaj 'Bjpjaa^ ZB^ bS3jSb 'uaiquiBi oX,, oaa^
• • "Biaod jas ap ounuiBUjq b odna a^ anb a^jans b¡ 4BqB^
-Búas 4uaiquiB^ tqB ^q t4*ojuauiBjaduiai jod ouis uoiaaiAuoa jod ops ou
jopinSuiisxp X oatiqBUB njjjjdsa un jas ap,^ BfBjuaA B3 'BfBjuaA Bun
BqBjnSijuoa anb Biaja opuo^ p ua anb Biauajajip Bsa ap ajuaiasuoa
a^uauíBua^d opis Bq ^3 'BpBpnB ap Bjpj ns 'BaisijBiaui pBpiJoijapi
ns aasisuoa osa ua anb 4jauajsos opio soraaq o^ oiuoa 4jpap soiuBup
-03 #Bjpjja3 zb^^ ojjsanu uoa paipBj Bpuajajip eun apisaj iqy
•' • auuajad pn^tjidsa uoiaBn^an^j B[ ua 4uoia
-Bixsaq B[ ua 4Bpnp bj ua jaaauBuuad b Bqqo anb 4uozbj ns ap zoa
b^ saaaA SBqanuí JB^xutsip aoBq a^ 'uoiaBiujijB ap p^^unpA buisiui
ns oja^ 'ouiuijaj pp oijbuiijo opxjuas p ua oapaod o[ ap uoiobui
-jijb bj ap 'uoiaBajo b^ ap Biuisisua^ui BiauajB^ Bsa ajjaiApB as Bjqo ns
ua a^uaiua^uapiAa X ounuiBujq ^^ip 'BAijanjjsuoa

�verdadero filósofo, parece a primera vista no estar seguida por una
capacidad positiva de idéntico alcance, pero habría que preguntarse
si la función de la filosofía es dar respuestas o plantear preguntas...
En Unamuno nos llama la atención inmediatamente y nos referi
mos a nuestra experiencia personal, en primer término, el tono paté
tico, la fuerza tremenda de afirmación, el clamor humano que se
exhala de toda su personalidad. Es una personalidad y terriblemente
afirmativa. Vaz Ferreira mismo se sintió impresionado. "Lo funda
menta] que hace pensar y sentir su libro, es esto: qué hermoso es
existir, ser uno mismo, con personalidad propia y autóctona!" Pero
esa exclamación de Vaz Ferreira no está dirigida a Unamuno como
pensador sino a Unamuno como poeta que son cosas muy distintas.
Unamuno como pensador, en la obra mencionada, así como en su
famosísima Vida de Don Quijote y Sancho, ha adoptado una actitud
que puede deslumhrar a primera vista, especialmente a los espíritus
no prevenidos. Así nos ocurrió a nosotros. Esa actitud consiste en la
exaltación del quijotismo de la fe y en el desprecio por el buen
sentido y por la razón.
Para él las grandes hazañas han nacido del quijotismo, de la
exaltación de la fe, que no se deja conducir por los senderos que le
traza la lógica. Para él, como para Dostoiewski, la aritmética, la lógica
representan un muro que hay que tratar de vencer. No interesa el
resultado, sino la actitud interna.
Entendía que había llegado el momento, en que frente a la apa
tía imperante en el mundo, frente a la indiferencia, a la frialdad co
lectiva, a la pasión ausente, se intentara la santa cruzada de ir a
rescatar el sepulcro de Don Quijote del poder de los bachilleres, curas,
barberos, duques y canónigos que lo tenían ocupado. Rescatar el se
pulcro del Caballero de la Locura del poder de los hidalgos de la
razón.
La razón la entiende Unamuno como una función que nos enseña
el límite, que nos mantiene conformes, dentro de nuestra forzosa finitud; la finitud de nuestro entendimiento, la finitud de nuestro poder,
la finitud de nuestra vida... Frente a todo eso, ve encarnada la fe,
el sentimiento, la voluntad que avasalla todos los límites en la prodi
giosa figura de Don Quijote. Y se ha atrevido así a reivindicar el valor
de la locura como una forma de sabiduría superior. Una sabiduría
superior a las contradicciones, pero no por que haya descubierto al
guna síntesis milagrosa que las supere eliminándolas, sino porque las
vive, las vive profundamente con toda su carne y con toda su alma.
La contradicción entre el corazón y el pensamiento, entre la afectivi
dad y la razón. Y si el filósofo no siente así, si no tiene ese sentimiento
trágico es cualquier cosa, menos un filósofo. "El más trágico proble
ma de la filosofía es el de conciliar las necesidades intelectuales con
las necesidades afectivas y con las volitivas. Como que aquí fracasa
toda filosofía que pretende deshacer la eterna y trágica contradicción
base de nuestra existencia. ¿Pero afrontan todos esta contradicción?".
(Unamuno, Del Sentimiento Trágico de la Vida).
- 13

-

�anb une apu^jS sbui 'orasiiofmb yap Biuajdns buijoj By uoa souiBj^uoa

i
™

-U9 SOU iqB ap ^ UOZBJ By ap OUISIOJaq \d 89 odl^ 9)S9 9p OTH8JOJ9l| UQ
'OOlOJaq 8999A SOp 89 9nb Opiaiq OUISJOJaq ^Bq ^ISauaj^ UIS,'BJailSaa
uis oiusjojaq ^Bq :jyaap soiuajanb íjojiij uis ouisiojaq un uaiqtuB]
Xbi{ oj9^ 'pspja^ vj Bja 'pspja^ ns anb 'pBpja^ By opEJjuoaua BiqBqv
9tlb BiaJO OJ9^ 'BpiA nS 9p OIOIJIJOBS yB OAayy O[ 4tO9lOJ9q JOJínj^ 9Sg
•udqvsauqos anbjod ouis 'uaqBS ou anbjod ou 'sbubsui ubuib[^ as a^
-u9ui[Bnjiqcq anb sajen jad ns sBzayBjnjBU sb[ ap oidojd sa anb 'oaiojaq
jouib un ap opByqBq Bq (sooioua[j sauojnj soj ap oSojviq ya 'soSojviq
sosouibj sns ap oun ua 'ounuiBU^ Bpjanaaj oy oraoa 'ounjg •^)
¿uoisBAa Bun uaiquiB^ sa ou? 'oiuaiuiijuas yap s^yB ua uoia
-aipBJjuoa By jsjadns oja^ "souiyiiuipB oy ounuiBUy uo^ 'uoisBAa ap
Bianpuoa Bun aaaj^d 'pBpiAiiaaja By ap ouopuBqs un ua 'yBuoiaBJ sisa^
-uis Bun ua uoiaaipBJjuoa By jaAyosag #Bag 'oyiBuinq oy ap buisiui bio
-uasa By Bjany uoiaaipBJiuoa By anb BjjaaaJBd saaaA b á sauoiaaipBj^uoa
ap sopBapoj souiiai^ 'Biauaaja By jbzjoj ayjaaBq Baunu aqap ou ísau
-ozbj uos ou anb 'sbsoo sbj^o ap bjbjj as anb bjsia ap japjad ayjaaBq
Baunu aqap ou osa oja^ #pB^unyoA ap 'pBpiAijaajB ap Bu^ajdun as
uozbj B-q 'soyqand soy o sajqiuoq ap ajBJj as 'pBpiysuosjad By ap yBjo^
yap ayqBysiB sa ou Byya anbjod 'uozbj Bjnd ap soqaaq uejsa 'yBui BJBd
o uaiq BJBd 'BUBUinq aiaadsa By tu ajqinoq ya i^^ 'sauoiaaBJjsqB jod
BUBuinq aiaadsa By b á ajquioq yB Jinjtjsns japuajajd sa tsb
¿BnjBjsa
Bun ouioa bijj 'BAiiafqo 'BpBuiuiBjuoaui 'sbsoo SBy s^poj opuBydraa^uoa
'Biauajajipui By ua 'uoiaaBui By ua jaaauBuuad A Biauajodrar ns jaaou
-oaaj ouis 'Bjyp as 'saauojua jaacq apand an)? 'uoisBAa Bun^uiu 'yiaBj
BiauaaByduioa BunSuiu Bjayoi ou anb 'ayqBaBydrai zapiany Bun sa uozbj
B^q 'Bjnaoy By b uoisBAa By auaij Bjainbis i^_ 'ojjaia sa ou ojad 'ajyns
ou anb 'aAaniuuoa as ou uozbj By anb BJip ag -uozbj By ap zoa By sa
Bsa A 'spio jas ap Bzu^jadsa uis A 'eyaqu^ anb oy jauajqo ap bzubj
-adsa uis Bi^Bya A BisiuiyBS yap zoa By anb unB ojyB sbiu 'ojjaxsap ya ua
BuiBya anb zoa Bun ^bjj 'opoui un^uiu a(j ¿BAijaajB ouis 'yBuotaBJ
ajuauiBjnd jas apand ou uoracdnaoajd Biuajdns By anb osa jod soiubjj
-ip oja^? •auaSijjajui pas 'í^vjsajap anbau 'auap^ uou 'auaSuj uou ya
zij^aajip buijou oiuoa biuoj anb 'Bjjosoyij Bun ouioa o%ws\ ayBA ou
-y^sap ya jod BpB^ozB ajquinpaqaniu buii jod uniuoa ua opB^uBa 'ajaj
"9síIA[ un ^luatuyBaj anb jBsuad souiBjjpod saaaA y 'sojuaiiuijjns sojj
-sanu ajqos 'sauoiaBjiuiiy SBJisanu ajqos JBJoyq *opoi JBDij^snf A opo^
jBaiydxa A JBsuad ap zaA ua saaaA b j^joyy jaqcs ajuBjJodiui sa Bpnp
uig 'BpiA By ajqos epuoq uoiaBjiABjS Bun 'opijuas un auay^ BUBiunq
uoiaaB By anb 'sajas soy A sssoa SBy jBjniusBjj apand 'opunuí ya jaAoui
apand o;uaiuiBsuad ya anb jaaja aa^ydiuoa sou Bpnp uis íp^piyBaj
uaudo A a;sijj By ap opunuí ya anb sosoqaip sbui ouioa ucjuasajd as
uoisnyi By ap opunuí ya 'souans soy ap opunuí ya Bpnp uig ^aaja ap
soasap ouis ubj^ ou anb oy jaaja BJEd sauoz^j oiuoa ops^uasajd Bq sou
A opBynuiysip Bq By 'Biai^dajqns 'Bjjaiqnaua buijoj Bun ofBq A uoiaaip
-BJauoa Bsa jaAyosaj opejuaiui Bq saaaA SBiyanuí Btyosoyij Bq *ou anb aj
-uauíB^yansaj jBjsa^uoa souiBjjpod ounuiBUjq ap a;uBSojjajui By y

�1^1331

^/

^) uoq
ouioa opu^njoB ará&gt;is X 'ouang ja ouBfin^) osuojy ouis 'aiofin) uoq 83
ou anb 3qBS anb 'a^ofin) uoq — 'sauoiadaaap sns ua opianj 'sbzubj
-adsa sns uoa opianj 'ajduiais opiang 'jEnjoajajuí pBpiqojd jod 'pBpxj
-sauoq jod 'Bpijanb sbui ajjüd bj osbob 'oiusitu is ap ajJBd Bun jb}bj^[
•o^aB oqaip BaijiuSis anb oj ajqos BJoqB asauoixa^ag 'sbcu uts 'bj
-tajua^ zB^ Bsaijuoa \jva ap ojjuap BqBAag anb B^aod \ts ajBj\[,,
'(¿vuvwnq pnjainbui rt^ ap jvjoiu ouSis ja sa jvn^?
'B-na-ua^ z^^) ¡oaioaaq ubj Baanj ou ouBiunq o\ ajuauíBSiaajd is 'ou
-Biunq o|^ Bijas ^^BJtnjBU o^ Biaas uoixa^ap B[ 'a^qísoduii bX sa Bun BpBa
anb sb| ap X SBiunf s^po; SBpipuaaduia SBanjuaAB ap ojunfuoa un sa
anb 'BUBuinq Bin^uaAB Bjopaaauaa^ua X EpinsqB X BiJBjaraaj Bjsa na
ai^b ua a^sisuoa 'oaio^aq .tajatuBa ns a^uauíBSiaaad ajsxsuoa osa ua ojad
BjqBjj 'soiaijijaBS uBBq as 'aqan^ as 'bata as 'ajuaraBsuap
o^opuai^uis 'osa opoj opuaiqBS anb ua ajsisuoa anb ouisij
-ofinbiadns 'osb3Bjj p BJBd 'a^janiu b^ BJBd 'pin p BJBd BisajsauB uts
'opiAp uis 'SBjnjuaAB SBqanuí aiuauíBauBjpuiis uapuaadtua as anb ua
'ouisiiofmbjadns p Bzu^ap as bjoijb uaiaaj 'is saauojua j^ "souis^nps
-qs so^ ap X sauotaBaijqduiis %^\ ap ouisijoudiq p ua ja^a uis 'soipatu
¿ojjsanu ap pBpaiJBaaad B[ ajuauíBauBiuauíom opuBpiAp 'Bpand as
ouioa sopaaBjsiiBS ap bibjj as apuop X sapnjaqjuoa 'soiJO^aipBajuoa
sapapx sa^dr^nuí uaSjns apuop 'ajofin^) uoq ap BJtnjuaAB Bsuauíui Bun
oinoa BUBuinq BanjuaAB B[ jsb souiaaij\[ 'sopaouaA ap Bzusjadsa b^ uis X
saiuBi uos ou anb opuaiqBS 'souqoui soj BaBjB uozbj bj inbB anbjod
'ajofin^) uoq ap SBjn^uaAB sbj anb BpBSsaijJB sbui sa BUBuinq Bjni
-iiaAB Bj anbaod 'osb3bjj ja jBjadsa BjqBa ^zin^) -Biauajsixa B^jsanu ap
X oiuaiuiiaouoa ojjsanu ap ajqB^iAaui upiaBiiuitj bj ap Biauaiaadxa bj
ap jojop jap sandsap ojad 'BzuBjadsa bj jiu^a Bjpo^ 'opoiu un^uiu aQ
¿ojaquB ja aina^sap 'szuBjadsa bj jbibui bjedijiu^is ou osa oja^
• {upiooy X oitiaiiuioouo^) bj
•idjja^ zb^^) ^^jauaaia bj jbzjoj uis X oiuaiunjjsui ji^bjj X oiaajjaduii
ub^ bX ajsa Bdjna BJ)sanu jod jBJOijajap ou BJBd Biaua^ijajuí bj jBjuaj
-oía uis 'Bpuodsajjoa unSas sapBpijiqisod jod o sapBpijiqBqoad jod
o sapBpijn^as aod 'ouanq soiuaaja anb opijuas ja ua jBjqo n^uídsa
ap opBjsa asa ua X ísbuibC BjjBpiAjo iu BjjBjaA iu JBjnaojd ou bioubj
-ou^i BJisanu b oiu^na ua íaauBajB ojjsanu b ajsa anb Bzajsnf bj uoa
ojuaiui^uasB oj^sanu jBnpBj^ X JBpnp aqap as opu^na jBpnp ^aaaia
aqap as anb ua opBj ja ua 'jaaja aqap as opusna jaaja ísouiaqBs
oj uoiaaBJ^sqB ap ousjd anb ua X 'souiaqBS anb oj sa anb jaqBg9í
:jBn^aajajui pBj^ijsau
-oq bj ap aj ap uoisajoad 'BJiajja^ zB^ ap BiunjSojd ajsa ajjauodo
aq^a ouniuBu^j ap ojuaiuiBsuod jap BipBjJi as anb pBpijBijA bj Bpoj
b 'Bzianj bj Bpoj y *pBjunjoA bj ap X oiuaiiupuas jap 'aj bj ap janbí

�FACULTAD DE HUMANIDADES Y CIENCIAS
Este libro se presta hasta

. la Ultima fecha indicada

i

•

..

I

Este trabajo se publica simultáneamente en el N* 16 de la Revista de la Facultad
de Humanidades y Ciencias.

��</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </file>
  </fileContainer>
  <collection collectionId="2">
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="31">
                <text>Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="49">
            <name>Subject</name>
            <description>The topic of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="138">
                <text>Repositorio de ensayos en las Humanidades publicados originalmente en el Uruguay</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="41">
            <name>Description</name>
            <description>An account of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="139">
                <text>&lt;p&gt;&lt;span&gt;La Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación se ha propuesto contribuir a rescatar y poner a disposición de los lectores la escritura ensayística del Uruguay a lo largo de su historia. Esta Biblioteca Virtual de Humanidades en el Uruguay pretende reunir en un solo lugar más de dos siglos de textos de reflexión y pensamiento, dentro del amplio campo de las humanidades, producidos en conexión con la universidad. La mayor parte de esos textos han sido originalmente publicados en revistas universitarias o periódicos hoy difícilmente accesibles. A menudo nunca recogidos luego en libro—o recogidos con sustanciales modificaciones—, son textos que pueden contribuir a recuperar y mostrar las dinámicas de pensamiento y representación en el país, tal como se realizaron en tiempos de centralidad de la escritura.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;/span&gt;La a veces fina y sinuosa línea entre Humanidades y Ciencias Sociales hace que textos de historia económica, de estudios sociales, de ciencia aplicada a la antropología, puedan tener cabida en esta colección, aunque el foco está en el núcleo tradicional de las humanidades. El Derecho (con la excepción de Filosofía del Derecho) queda, por su especificidad técnica y profesional, por el momento fuera de este grupo. &lt;/p&gt;
&lt;p&gt;La colección será un trabajo acumulativo, con entregas bimensuales. En el tiempo, los textos se irán organizando de acuerdo a posibles lecturas de la historia de las ideas en la región y el continente. &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Aldo Mazzucchelli&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;span&gt;15 de octubre de 2017&lt;/span&gt;&lt;/p&gt;</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="3695">
                <text>Pablo Darriulat&#13;
Gonzalo Marín</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="3696">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </collection>
  <elementSetContainer>
    <elementSet elementSetId="1">
      <name>Dublin Core</name>
      <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
      <elementContainer>
        <element elementId="50">
          <name>Title</name>
          <description>A name given to the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3210">
              <text>En torno a Carlos Vaz Ferreira</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="39">
          <name>Creator</name>
          <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3211">
              <text>SILVA GARCIA, Mario A.</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="48">
          <name>Source</name>
          <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3212">
              <text> Silva García, Mario: En torno a Vaz Ferreira..  Montevideo, 1958..</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="45">
          <name>Publisher</name>
          <description>An entity responsible for making the resource available</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3213">
              <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="40">
          <name>Date</name>
          <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3214">
              <text>1958</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="47">
          <name>Rights</name>
          <description>Information about rights held in and over the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3215">
              <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="42">
          <name>Format</name>
          <description>The file format, physical medium, or dimensions of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3216">
              <text>Libro</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="44">
          <name>Language</name>
          <description>A language of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="3217">
              <text>Español</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
      </elementContainer>
    </elementSet>
  </elementSetContainer>
  <tagContainer>
    <tag tagId="32">
      <name>CARLOS</name>
    </tag>
    <tag tagId="406">
      <name>FILOSOFIA URUGUAYA</name>
    </tag>
    <tag tagId="371">
      <name>SIGLO XX</name>
    </tag>
    <tag tagId="31">
      <name>VAZ FERREIRA</name>
    </tag>
  </tagContainer>
</item>
