<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<item xmlns="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5" itemId="245" public="1" featured="0" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd" uri="http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/items/show/245?output=omeka-xml" accessDate="2026-05-14T10:01:31+00:00">
  <fileContainer>
    <file fileId="464">
      <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/1a247849bb57176ee069664a18962494.PDF</src>
      <authentication>8d3f5fcb6350f2df6082709af45f35b2</authentication>
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="5">
          <name>PDF Text</name>
          <description/>
          <elementContainer>
            <element elementId="52">
              <name>Text</name>
              <description/>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2760">
                  <text>— 16 —

suopuajuaj snou no suas tib 'aiSopiaos ap saBJAno sap }uos
saa ap nad uatq anb iio5.iadBts no saad ap juBuituBxa sa[ u^ sibiu
saaiu aiuBnbuia ^uaa sanbjanb ajamnua *ST[aHDij\[ '^ ^\^il ^? XSojopog
fo smn) ans iBSsa uos subq *auiad b ajsixa ai^o^oiaos B[ —ajsaj np
sana^iB jno^JBd auiuioo— 'aqsjj ua ^uasajd Btnbsnf anb ioui un4p 9Jip
suojnoA sno\[,, :a;uaxnSis uoiutdo b^ a^p opipod Bq as 'HDXiAan^)
••^ jod BpBjipa 'XX 1^}S Ia ua djSojoi^o^ vj Bxqo ^\ ua opnqaut
OMIXWVXSMO^ ^p vumjvji vi^^ojoioog ajqos o^Bsua ^ u^ "soa
a soai^o[oiaos ajuauíBonuajnB sofBqBjj so^ Jod Bpinjpsuoa B[
Bxadns opo^ara ^p b^bj^ anb Bjn^BaajT^ b^ anb asjBuuijB apan^
•SBiauax^ sb^ ap Bjjoa^ b[ o 'BaiSo'q b^ '^BJaua^) bijosojt^ b^ ap uoidb^
-naadsa oraoa ^Á 'sBuqdtastp SBsa ap Bun Bp^a ap BoiSp^opojaui boi^bui
-ajqoad ouioa Bas ^Á 'BjSojoiaog B^ ap btjojstjj b^ JBpuqsap ap ojuaj
-ui [a BajuB^d anb SBuia^qojd so[ 'o^duiafa jod jsy "Bapjja ap ssina^
so^xaia ap oipnisa p Basd sauoiaipuoa SBiupdo B^uasaad Bipjj anb
asjBniJTjB apand anb ojund ^b 'sapiaos ssiauaia sb^ ua aanpoad as anb
ossasa ^nui o^ Baadns BiSoppoiaui ap sofBqBjj so^ ap pBpipa B&gt;q
•SBuqdia
-sip SBquiB ua soAijuBjsns sofBqBJ^ ap Bzajqod bj b ajuajj soai^ppp
-o^aui SBraa^qoxd soj aaqos BjnjBjai^ B[ ap BiauBpunqB b^ :ajuBjjao
-uoasap oqaaq un ajuapiAa sa 'BiSopiaog Á bijojsijj ap Bija^BUi ua
bubi[B}i Bn^ua[ ap ajuaiaaJ sbui uoiaanpoad B^ BuiuiBxa as

'OJ.U&amp;IWIO
ns 'sojja vjvj 'sopn-ipnjs^ souví^vjj sauoinn soidoud
soj uojno jo ajuaiuDSo^anaS oponjpof umj anb svuoa Á saw
•jofut 'sDjsmajtua snj ^tpvjia vtfvjSojjqtq nj ap sajwi^ajmu
soj ontoa pnpijim vjuoí ap isva opis iioq upiovjndaud ns w^
'siuoj ap ajtsuaajufj^ ap sajfia'j sa unajaoQ ap ojnjji
ja vxod (iaauvua%nos^&gt; vj ua i(smamuawajdwoa sauopsanan
soj ap jouaw vj ouioa ^ajmanf) aSuoa^ 'fouj jap otmaouiDd
ja oíoq Á, 'a^oj^ sjcIb su^i^eii sanSo[opos saj ja suaiaojsiq
^a\ zaqa apoqjaui e^ ap 'oaisaudxa smu xa a jo% 'ojnjp ja uoa
PS6I 3P líJ&lt;lD ua ouuoquo oj o opoiuasaad anf oíoqv^% ais ^

SO0[OTOOS Á
U9
vwv^ n sot^vd

�En forma similar se expide en una obra del mismo tipo Howard
Becker diciendo: "En el capítulo sobre la sociología inglesa dijimos
que en la compacta islita los profesores de sociología son más raros
que las serpientes en Irlanda; lo mismo podría decirse de Italia...,
sólo existe actualmente (1938), una cátedra de sociología... En la
actualidad se publican en Italia poquísimos libros que lleven el título
de sociología" (1).
La Sociología no tiene raíces profundas en Italia, donde encon
tramos sólo muy recientemente tres cátedras universitarias de la disci
plina, una producción —como hemos visto— poco abundante y un
pequeño número de autores de primer orden, como Gaetano Mosca,
VlLFREDO PaRETO y CORRADO GlNI.
Este último llega a afirmar que las grandes escuelas sociológicas
extranjeras "han despertado ecos más o menos profundos en Italia e
inspiraron a menudo obras interesantes, pero que no aportaron a la
ciencia nuevas contribuciones verdaderamente fundamentales. Más
importante —continúa GlNI— ha sido muchas veces el aporte de adep
tos destacados de las ciencias sociales especializadas: filósofos,
economistas, juristas, médicos, etnólogos, demógrafos e historiado
res"... (2).
Se podría anotar que la situación es análoga, en cuanto corresponde
a las Ciencias Históricas, y que también se registran figuras de valor
internacional, como son Guglielmo Ferrero, Corrado Barbagallo,
Gaetano Salvemini y Federico Chabod.
Las razones del escaso desenvolvimiento de las disciplinas que se
ocupan de la vida social son múltiples y muy particulares a Italia.
Por otra parte, la polémica metodológica se ajusta a ese cuadro, se
explica por sus mismas circunstancias, pero es, además —y esto es
importante destacarlo— una promesa de un mejor futuro, por la elu
cidación de los problemas sustantivos que corresponden a la Historia
y a la Sociología.
Señalemos primeramente que "le développement de la sociologie
—comme des sciences historiques— en Italie s'est trouvé retardé du
fait aussi que la pensée italienne est profondément enracinée dans
la culture philosopbique, dogmatique et religieuse qui a si longtemps
prévalu en Italie" (3), según los términos de Panunzio.
De ahí que sea frecuente encontrar en la consideración de temas
sociológicos referencias a conceptos anacrónicos, o elementos de Moral
y Religión, como ya no se estila en el resto de Occidente.
Más importante es la franca negativa a ocuparse de la Sociología
considerada contraria a la "libertad cristiana" por su pretensión de
leyes sociológicas, o una estéril polémica contra el historicismo por
(1)La Sociologie au XXeme. Siecle, Georces Gurvitch, París, Airan, 1947, t. II,
p. 644 y de Harry Elmer Barnes &amp; Howard Becker, Historia del pensamiento social,
México, F.C.E., 1945, t. II, págs. 225-6
(2)L'Évolution de la Sociologie en Italie, p. 228, París, Bulletin International des
Sciences Sociales, vol. II, N. 2, Été 1950.
(3)Ibidem, p. 656.
— 92 —

�— 6—
•Bqaaj bj b 8f6T aP8^P 'suapojsi^tp sapuvutaijv-oauBjf sajjuoauag so[ '^a Jod 'otaoa
saxosajojd ap sapBpai.ios sb¡ ap sbaueju^i sb[ osnpm 9 'sajtruuy saq 'anbpojsig anaag
vq 'aiHojopos; ap xnvuauvuuajuj suaiyBj so[ ouioa sauoiaBagqnd ap ^sa[BuopBUjaiui somb
-o[o.) X sosaa^uoj so¡ 'oasaug B[ 'sa^ioog saouapg sap ajiuio^ ja 'sanbi-ioisijj saauaiag sap
^Euoi]BUjajuj aiiino^ [ap sa^qBjapuod sozjanjsa so[ aaaouoasap BOijiuárs ou ojsg (g)
•isiH3(j X iAivjjiVj Jod sisai Bisa apuaijap as 'gg X ^^p '8^&gt; 'f""Z '^^
*66I oiaua 'oub[;j^[ 'fjDpo^ azuapg ip apuoizmiiajuj vjstai^ ug -bubijsij.) pBiaaqij B[ b
Bisando Bp^nsqs Biauaia BjjBjapisuoo jod 'Bi^o[oi.)o^ ap EjpaiB^ b[ ap uoisajdns E[ auodsip
as anb ua 'oub[ij^[ ap aaon^ ojjBg [ap b.h^oje;^ pBpisaaAiuQ B[ ap auijojui [ap jauodsip
opipod souiaq oj^ 'IS6I '3hbi[bij aqaijiiuaia^ ¡uoizipg 'i[odB\[ 'ouuapow osoiSip^ ouais
•uad jap ispa vuntp nuautof^ •otusiopoi^ a otuisaaijono^ 'i(Jiiavj\[ aaaasíii^) X ^S6[ 'vo^og
'oub[ij^[ 'vpojs vjpp vigojoaj vun ip psoddnsajd j 'maxsv^ OJiavg í S6T 'BUBi[[aajoj^[
'Biasaag 'vpoj^ vjpp viSopai a vifosojij 'iNVAOavj -y oiaaawQ ¡€^6I 'BUBigaa-ioj^ 'Bjasaag
'Zí'6I '^1DJB]]v^ 'pvjisjaaiujq possafojj ,vui tuDíjsp^ ptfosojtj jpnjg ip ou^a.iuo'j ¡¡¡^i JPP
'vij.oj vppp viua^qojd jj sananin[OA so[ sa^iuauíBpunj sauoiJBisajiuBiu uos anb ap -BijEjiíoijq
-iq Bsuaixa B[ as^a^ '^Z '^ '''! o'u 'S^1Í:&gt;OS s^ji/&lt;&gt;;3 sap puoprnuajuj upajjng 'sijdj 'aijDjj
ua sappos saauaps sap tuawaddojaaap aq 'i^ii^jívi^ oaavag okissvj\[ ap sa biio Bg (f)
btjojsijj B^ b Bsu^dsip ^s sasjBcI sojjo ua anb saaa^uí jap ajjBd Buanq
joabj ns b bi[bij ua opBz^BUBa Bq anb 'sBanqo^ SBiauai[^ sb[ ap otp
-njsa ^ap BiauBjaoduii ubj^ B[ sa ^ao[ a^uauíjBiiái uptaBnjis bjjq
•sBioiajBduioa saaopBiJojsiq o soSo^piaos
sns ua ajuauíBAisnpxa UBSuaid '44buoisijj wj^ o ^Bjáo^oiaog B^,, ubu
-oiauaiu SBa^uaiui sand 'uB^jaiauoasap sBiauaaajaj sns opnuaui b 'sou
-BqBix saJoinB so[ opojaui p aaqos uBzituajod opu^na apb iqB 3Q
•(5) SBUBiuap o SBpuBdsa sapBpaAou sb[ ap o^uauuiaouoa p
ajiuio as BiauBj¿j ua anb BaauBiu buisiiu b^ ap 'stjb^ ua Bj^opiaog B|
ap sosaa^ojd so^ uaaouoasap as buio|j u^ 'sasi^d SBuiap so[ ap sauota
-Bzipaj sbj jbjou^i opnuaui b ua^iuuad as so^opiaos Á sajopBuo^siq
'sapan^B^^ SBpuai^) sb[ b umaisodo ao^ •BUBiauíAo.id buijoj ua
b Bpuapuaj BpBajBUi Bun uauap 'BauBdoduiajuoa pjuapiaaQ
B^ ap unraoa OAjaaB 'sapuotaBuja^ux SBuqdtasTp uos 'bijo^stjj
aouaui ua Á 'BiSopiaog anbun^ anb JBu^isuoa pjtdBa uaiquiBj s^
•sojuapi Á sozaanjsa ap aqaojjap ap uois
-Bao ouiSTuiisB anj 'sjBd pp Bapqod Btauaiauoa v\ b oprajjsa un optj
-U3S ojaaia ua anj oursiasBj p BJ}uoa Bqan^ b¡[ xg 'píaos Biauaia b^ ap
Baiuaaj upiaBzipunjoad ^\ aBpinasap b uojBAaq B^Bipauíui Bqan^ v\ ap
sauoiaBdnaoaad sb{ bj3ubui anb ap oxusiuiisb BJjsaniu 'BjiuapA ns aod
ouioa pBpqBuiífrjo ns aod oaiun '330^3 oxx3d3M3g 3p ojuaixuBsuad
ouisiui p bjsbjj *souBqBji sapnjaa[a}ui sojjuaa X sapBpisjaAtun sbj ua o\\
-ojaBsap ^xqq ns oipiduii anb X 'sBuqdpstp SBjsa ap saxojnB so^araidd
soj ap ajjBd Buanq b paa^a b^ o ojjatisap p ouapuoa anb 'S^ól B
0^6T 9P ouispsBj pp BjSBpu uopaB B^ jBpjoaax piuauíBpun^ s^
'[f) 44sjuBjuasaadax sas ap aaqiuou anod
qduioaaB ^tbj un isa sxnof sou ap inb [naaj 'saisipapi suotqsod sa^
xns issnB in^ Bqdax as \i i(^f^\) apjdB inj p-sajpa ap xossa4^ pu^nb
sibj^[ 'sapiaos saauaias sap suoiduiBqa siuapjB sn[d sap unj
b inj auisxaqoqiBa b^ 'aisqBapt auisipuuoj a^ a^iuo3^^
oxa^ 'oduiBa aisa ua ouisxaqoiBa pp saiuapaaaiuB soAiiisod so[
-oxd BJBd 'Bisipapi-oau aiuaixxoa buisiui tb\ X ouisiasBj p BJiuoa
-oíaos b^ ap Bsuajap bj ouioa isb 'o^oimox '^ ^- ozanxg %r\ ap saaqiuou
soj JBpjoaax BjJBisBq sand 'jBniaB uoiaBnqs bj b soiuixapx so^j
'so^oi^ijaj sajoiaas
uBzxuoaaad anb 44ouiAip uapao^ jap uoraBau Bun ojjapuaiua

�•9 "d ''ji^ 'qo 'vumjnji apttuajjaittt vita tp pmvjuvnbut^ (ti)
"0261 'BzjaiB^ 'iJBg 'apiotu vitpapt a vtfviSouoig
X í T6I 'BZJajo^ 'ta^g 'vaptjod a vapq -606T 'Bzjajirj 'tJBg 'ojnrf onaauoa jap
vzuatas atuoa vatSoq í^lól 'ziaiB^j 'tJBg 'ajojotu vita a amijn^ a^oH^ ap asBa\ (gt)
"2t6I 'BOinipno^g Bjinjtn^ ap opuoj 'oatxaj^ 'pviiaqtj vj
ap vuvzvy ouioo vtioisty vq ap OAijsa^^ns ajuautjEnát o^njí} \a uod txiaMV3 zaig Jod jouBdsa
jb Bp^npBJi "86l 'BZJ3JB^ 'iJBg 'auoizD atuoa a oiatsuad atuoa vtiois vq aseaj^ ((,)
"2261 'IPJBF:&gt;ÍH
'oiiBjipj 'otuojg -vtsaoj -mfosojiq u^iun|OA pp -s8ts X Qt2 '^ opinpuj '(^f&gt;61) ottonu otustatjois
ojjDp oumjaSatf otustatjojs ojjap vztiajafftQ atuaiaai sbj^j '(¿161) 9jstaia a tattuapoaao tj%t&gt;
ut oijojs tp p^tias tiijn vp ojtnSas 'pSajj ojjns oi88d ap opijij ja uoa opEjipaaj '(9061)
'p^api tp vtfosojtf vjpp ofiotu a aya qp a oatci a aya qt^ JBjp apaodsaajoa aooa^ 3Q
'^bijosojij a b.ijo^s tp Bittuapt^jjap ojjanb ^aaoj^ jap ojatsuad jau BzuBiaodin;
ajB]tdB3 ip oinuaAtp a aqa 'oidtauíid un(p auotzBizunnaj ajijuo^ jb aAap ig,, : (^9 'd 'j *)
'0261 '^uBijEij aqatjiiuatag -pa 'ijodB^[ 'ijoijjbj\[ ajaBjjBg a luojuy ojjb^ ip BJno y "oiJBSjaA
-inuB ouiisatusnoj Jad a.^oj^ onapauag ip ajouo ut uiíJ^g '9f6l'968l ^uvtpit ajimnajpíttt
vita tp tuuvjuütibutj) iNoxüy o^av^ opBAjasqo Bq ojamud jbq -ajíoaiaj oíaioj a
1.VMVA013 ap B|^ijBapt-oau ojuatuiBSuad ja Buota^ajjad X Buttujna aaoa^ anb sa jiBpj
•BzjajB^ '¡JBg 'DtfoiSotiois vppp vtiois a mioa^ ap -pa ^-j bj b apuodsajjoa Bqoaj vq (g)
B[ jad a oaaisuad ojjsou \i Jad ot^Sbjuba ounj ip ajBjs oubis 9
ajip ond is uon 'ajjanS anp a^ bjj ba ai{a opoijad |aa oaodBssajd ^oia
a 'oiUTinopajd ons ^ap oporjad jt ajuBjnp oubijbji oopstjBapi ozztjip
-uijjap iiuB^uasajddBJ TjoAajoinB nxd i ojjoatj ouuBq BapstAijisod bt^oj
-oíaos bj a oiusiAijisod ji ojjuoa aija aiuajoiA a ajdsB aijaxjija a^^, anb
aaip sou saAaax oxvxra^ ^p ^jjbj bj ap o^ojptaos un 'oiqxuBa ug[
'(ti) 44B3ílíIO(^ 3 ajBJOiu bjia ip oidiauíjd ip ipuinb a B^jaqij ejjap
bijojs aiuoa bijojs Bjjap auoiSijaj ip Bjiuíáip Biuajdns bjjb BjjnssB a pa
ip a BaisijBjam tp onpxsaj ju^o opuBuiuiija 'bijojosij bj ajuara
í ojxqjossB Bq bijbjí&gt;oijojs Bjjap BiSojopojaiu o Bijoaj bj ina jad
't4ojnjossB orasiaiJojs,, ons jb ojuniS a aaoj^ ji ojoaas ozzara ip ojjojjaj
-uiui oijSbabjj un osjaABjjjy,, rsBjqBjBd SBjsa uoa aaoa^ ap ajjods
ja aransaj 'iMOXMy oaav^) 'Jo^(l I^ 'JopBnuijuoa Á ojndjasip uj
•SBjuijsip uatq
uos oubijbji ojuairaBsuad ja BjBd aaoa3 ap s^api sbj ap jojba ja ajqos
sauoiaBiaajds sbj á 'sBSjaAip ajuaraBjnjosq^ uos sauoiaa^aj
•saauBajB sojjoa Á sojBiparaui ap BtJBipisqns A
Buxjdiasip Bun o 'aaaxiadS A axiMO3 ap sBjnSij sbj ua XIX I^ÍS PP
opBSBOBJj ojuajuí un oraoa bjsia sa Biiáojoiaog bj 'bijosoji^ bj ap upia
-josqB bj b sbiobjS pBpijeaj bj ap opunra ja jsaijdxa ap A jBjBjaj ap
zsdBa oraoa BpBJapisuoa BJoqB bijojsijj sun b ojunf 'BAijiuijap ugj
•(Ol)oaxj
-ojsiij ojjojjBsap orasira jap sojuaraora A sauoia^njis ouioa SBraajsis
sns sopipuajua tbA ^(5) BijBj^oiJojsiq bj ap uoiaBJoqBja bj ap ojuara
-ora un oraoa BpBJapisuoa vA 'biSojoioos bj ap oai^ojopojara sraajq
-ojd jap —0S6t B BHoaJ Bnan^B ^P89P— sojijasa sns ua opBdnao Bq as
anb ua sauois^ao SBSjaAip sbj JBSiaajd ojafqo ojjsanu sa oaodraBj^
•(8) bijojsijj bj anb jBiaos pBpijBaj bj jaaouoa ap buijoj bjjo saauojua
Abv[ ou jBna bj b opjanas ap 'oaixpjsiq ojuaimiaouoa jap Bjanj ojuaira
-laouoa ojjo iu 'bijojsiij bj ap Bjanj pBpijBaj bjjo ^Bq ou anb ap uois
-njauoa bj b BqiJJB BUBijaSaq-oau ajuaijjoa bj ap opuaijjsd '9J6t Jod
'aDoa^ oxxaaaNag BjauBiu anb ap JBpjoaaj jnbB apuodsajjoa o^[
•BpBiaajdB ajuarassjaAip ojad 'BAisiaap opis Bq so^ojoiaos
A sajop^ijojsiq ajjua ojio jara jap uoisnasip bj ajqos uoiodb ng

�nostra cultura. Queste critiche, certamente, hanno servito a destare
negli studiosi italiani una salutare diffidenza per l'applicazione di
nietodi naturalistici nello studio dei problemi sociali e hanno consigliato una maggiore cautela nell'utilizare certi schemi e nell'applicare
certe rególe per la soluzione di tali problemi, ma con ció banno
indotto anche questi studiosi ad appartarsi dal lavoro intenso e fecondo che in altri paesi veniva compiuto nel campo della sociología e li
hanno spinti a mantenere verso questa materia una indiscriminata
avversione; una awersione che non distingueva cioé la sociología positivistica da quella che, specialmente in Germania, si andava sviluppando su basi assai lontane dal positivismo" (12).
Es difícil trazar en pocas líneas el panorama del pensamiento ita
liano después de Croce, en cuanto al problema del método y de la
legitimidad de la Historia y la Sociología, aunque es posible precisar
algunas grandes corrientes.
Hay una corriente que podría denominarse prc-crociana en la que
figuran buena parte de los grandes historiadores italianos como E.
Cicotti, Cobrado Barbagallo, G. Volpe y Gaetano Salvemini, empa
rentados en el contacto con las ideas que a principios de siglo difun
diera Antonio Labriola desde Roma.
El caso de Gaetano Salvemini es especialmente interesante, pues
pocos autores tienen hoy en Italia tan saneada fama y merecido pres
tigio en el ambiente universitario. Autor de obras tan conocidas como
Magnati e popolani nel Comune di Firenze, La rivoluzione francese,
Mazzini, Storia della tríplice Alleanza, etc., ha actuado también en el
campo político con su semanario L'Unitá (1911-1921), y más tarde
procesado con Carlo Roselli y Ernesto Rossi por la publicación
clandestina Non Mollare, en 1925 abandona Italia, para vivir hasta
la caída de Mussolini en Francia y en los Estados Unidos.
En 1938 dicta un cursillo sobre los problemas de la Historia y
de la Ciencia Social en la Universidad de Chicago, que aparece bajo
el título de Historia y Ciencia (13).
Su caso es muy interesante y demostrativo del valor práctico de
estas preocupaciones metodológicas. Salvemini no es un filósofo, y
tiene la probidad de decirnos que "Nel discutere il problema se la
storia e le scienze sociali siano scienze, rinuncio ad ogni pretesa di
elevarmi sopra l'umile terreno del senso comune alie alte sfere della
filosofía .. .Negli scritti di molti filosofi dei giorni nostri, non ostante
il massimo sforzo, io non capisco niente. Le loro opere sembrano a me
fabbriche di nebbia.. . Nei loro profondi pensieri io non riesco a
scoprire do ve abbiano ragione e do ve torto" (14).
(12)Interpretazioni sociologiche del fascismo, estratto dalla rivista Occidente, Torino,
1953, p. 371. Las opiniones de Renato Treves son especialmente importantes, pues es uno
de los escasos cultores de las ciencias sociales en Italia, que partiendo de bases filosóficas
distintas ha procurado explicarse la situación de la Historia y la Sociología en el pensa
miento de Choce. Muy importantes sus obras Sociología y Filosofía social, Buenos Aires,
Losada, 1941, y Sociología e Historia, Tucumán, Revista de la Facultad de Derecho y
Ciencias Sociales, 1943.
(13)Hay una edición en inglés (1939), hecha en Chicago, pero hemos seguido la
primera italiana Storia e Scienza, Firenze, La Nuova Italia, 1948.
'
(14)Ihidem, p. 24.
— 96 —

�— ¿6 —
'66-86 "d "P 'Io 'ozw^ps
vtaoi$ (gx)
•sSis X ^6^ -8b 'g 0*n 'apipuotu vuuanS vpuoaas Djjau
oijSopvg '^S6I-^S6I 'azoeJi^ 'a/t/o,/ // bjsia3j bj ua X (g^6I 'bajíS 3d OUHX 'tu^ossn^
ip oajjDuoduoa ojvjs cj 'ouisiasüf jap aunas v\ ojjo) 96I Í31JOA M3M 'tuswso/ /o aacD a^j
PuHlBD sub&lt;j '9Z6VZZ61 !?/ Jmauuai v^ oiduiafa jo&lt; (¿x)
"01-6 'd 'mapiqi (91)
ouos aip UBjjnsij osja.\ Bjjopuoo Bidojd B{ ajBzziJipui boijiuSis aji8y *aji8B
bjijiuSis ajaAi^ -aJaAiA ouiBiqqop BiABjjnj^, :b83j8b ^xi 'd U3 '¿t 'd 'uiapiqj (gx)

'(81) Í
xap 9uoizBuipaooD B^^B 9 ooi^TJO oiu9inipaooxd oxnois nid un pB oubo
-nput 9i|D isa^odi pa x^^a^ otquiBa ui ajauajio ond asea Bp a ijBjjaoaB
ajuauíB^BjnaaB pjBj ip asBq Bun ipnaos azuaias a^^B ojnqijjuoa a[Bnb
ajíBp ond Bijois Bq[ '^p^j ip xuSap nid a nqqnp ouaui i^Bj[nsij ajau
-aj^o assBjapisap oduisa oíado^d pu ounasBia as iqtuBjjua b Buiíssqijn
aqqaaapAi^ is o^o^xaos \i a oaiaojs o[ bjj BaijBuiajsis auoizBjadooa
BUíl "9PaJ buiiuiui B[ aqqa^ajsajd auiou ojsanb ip ouíoap oaixojs ouns
-sau ina b tjuoj Bp BsnjuiJ b[[b a^oaaBJ moizBni^ojuí ns uou a oaijtja
osuas uoa a B^na uoa iiBjaaaaB tubj ns o^q Baadoj ajBpuoj ip Biissaaau
Bjpp oiuoa ouBpuaj is ipnb i iSoptaos ip aaoioiÍBUi oqoui oaatunu un
ip ouSostq a4a ^ qaijojs tjibj iBp ajBiáSoddB ou o oubis isajodi i\vi as
aiiadoas ip ouiqa^aa a ojoab^ ojo^ pp piajBJidsi isajodx ipnb ouiadopB
9\ 'xáoppos iBp ajBpiuuoj iSSa[ a[ ijuasajd ouBSuai aqa pijojs ip
aaoilo^Biu oqoui o^aiunu un ip ou^osiq at^),, "ojund ajsa ajqos a^uana
-op Xnuí afBSBd un Ávi\ opuBjuauíoa souiiuaA anb ofBqsjj p u^
•soaijo^siq soqaaq so[ ua BpBXodB BjSoppog Bun
ap BpuaiuaAuoa b[ anb odiuau p 'sBDiuaaj sns a^fauBui ap sbCeju^a
sb^ opipuaaduioa Bq Á 'BjSoppog B[ aod sajajuí ajuaiuBAtA opijuas
sq sauopipuoa SBjsa u^ "(¿i) soqaaq so[ ua Bjsa Bppnpoad ap sasaui
soaod b BiJOjsiq ns opuapBq 'oxnspsBj p a^qos BJtqtaasa apjB^ sbiu
Á 'o^Sis pp soidpmjd b 'sj^d ns BJBaSaiui anb '^zuBqy a^diJj^ bj
aaqos aqiaasa 6X61 U3 "O^Bipauíui a^uasaad ap uopBdnaoaad Bun opBu
-iniop Bq ax Bjsa ap oajuap une Á 'BauBaoduiajuo^ Baod^ B[ ap asop
-UBdnao JBUiuiaaj BJBd 'souBqBji o;uauupBua^f Á ^ipaj^ pup^ b[ ua
asjBsaaaiui aod opBzuauíoa Bq iNtii\¡aA^Vg snb JBpjoaaj auaiAuo^)
"(91) 44Bun TP Pí^ uou ossads
'aiaaBj ans ax[ap auno[B ojuBqos auoizBjapisuoa ui osa^d ouiBiqqB ijjbj
tjqB uoa ox^BaijissBxa a ojaiuijap jau aqa a apaBj aixoui uoa opqos
un pB a^iuiis a o^jbj; uiáo aqa ouibiaojj ijjbjjsb i[[apoui ijjsou i ojuuj
-soa J3AB odoQ •••taijBjd m^osiq xons i jad ajuaxu BX^Bp ijBaia ij^ap
-om aqa ouos uou aqaaad asojoapad ouos iuoizBaijissB[a a iuotziuijap
BjqB4Q • • -ijiaooo XX^ap ojuijaqBx ^au oiuauíBiuaiJO ip pund ions
aAap ajuaui Bq--- -asoxoapad aqauB ouos bui 'qíclBSU9^sípui
ouos iuoizBaijissBxa 9 xuoiziuijaQ^ souopuapip uoiauajuí ns BiABpoj
Bspa^d 'ajJBd bjjo u^ ' (Si) 44^1Í9ÍI9J BI 9 aaassauaq \i 'Bizijsni^ v\
ajtJOABj jad puozzijo lAonu Bjapos BqB ajijds Bssod oSoxopos xap a
oaijojs ojpp Bjadoj as auopsanb ^qBp ojuauíBpuoj 3bjj ^ss^ -ajBzzq
-ij^os ip oijapisap un Bp ojUBqos Bjija^Sns a uou auoissnasip Bjsan^)^
qBJoni— ouBqBji ojuaituBsuad xap oaidjj Xnuí uaiquiBj sa ojsa A—
otuns o[ e o BapaBjd a^uauíajuauíuia saauoxua sa pBpix^uij ng

�Nos queda por ver de qué manera Salvemini define su quehacer
(la Historia), y cómo lo distingue de la Sociología, que prefiere casi
siempre llamar "Ciencia Social".
La Historia, es "ogni sforzo tendente a ricostruire avvenimenti
passati con l'aiuto di ció che ne é rimasto o delle traccie che essi
hanno lasciato nella memoria degli uomini" (19).
Rechaza expresamente la arcaica separación entre Historia, dis
ciplina que se ocupa del pasado, de Sociología, como ciencia social
del presente inmediato.
A su parecer debe incluirse en "ciencia social" "tutti gli studi
tendenti a determinare le leggi della condotta degli uomini... independentemente dalla questione se appartenga al passato o al pre
sente" (20).
De acuerdo a esto la Sociología se ocupa indistantemente del
pasado y del presente, mientras la Historia tiene por campo exclusisivo el pasado. Sin embargo el mismo Salvemini —historiador— se
ha ocupado, como hemos destacado, repetidas veces del presente, o
por lo menos de un pasado histórico inmediato, difícil de distinguir
de la noción corriente de presente. El tema no resulta claro en la
citada obra del maestro italiano.
El lugar que ocupa Croce y sus ideas, en el seno del pensamiento
de Salvemini es mínimo. En todo su libro hace una sola referencia
al filósofo napolitano a propósito del problema de la historia como
ciencia. No parece muy bien expuesto, y Salvemini subraya su aver
sión por los filósofos, ironizando nuevamente, pues le llama "un filo
sofo contemporáneo che qualche volta riesco a capire" (21).
En la práctica la tendencia histórica ha tenido en la Italia con
temporánea un amplio desarrollo, y hasta puede afirmarse que ha
expandido sus fronteras. La aceptación crociana de la historiografía
ha acercado a sus lares a numerosos autores de mérito, como se apre
cia examinando obras como Cinquant'anni di vita intellettuale italiana,
e incluso manuales del tipo de Soronzano Avviamento alio studio
della storia.
Por otra parte se ha impuesto en los medios intelectuales italia
nos durante los últimos años la consideración histórica de los temas
de las Ciencias Económicas, a menudo tratadas docentemente como
Historia de las Doctrinas Económicas e Historia de la Economía (G.
Luzzatto, E. Sapori, A. Fanfani) ; las relaciones internacionales bajo
el nombre de Historia de las Relaciones y Tratados Internacionales,
y la misma Ciencia Política que ha adoptado el método histórico al
punto que se le conoce por Historia de las Doctrinas y de las Institu
ciones Políticas.
Pero si los "historiadores historizantes" y los "historiadores sociologizantes" como Salvemini —según decía a principios de siglo Bou(19)Storia e scienza, ob. cit. p. 2.
(20)Ibidem, p. 7.
(21)Ibidem, p. 59-60. No es osado creer que todo su punto de vista sobre la
filosof'a —expuesto up supra— se apoya en definitiv^ en su consideración del pensamiento
de Croce y su acción sobre la vida intelectual italiana.
— 98 —

�66 —
'LLm9L '•^ 3P 'm 'vuvijntt 3jDm)a¡jatut ojia ip tuuvjuvnbui^
u^ BUBI0OJ3 Bjqo B| ajqos BijBj^ouoin Bsopnuiin '^j "asBj-^ix onaB '^S6I 'HodBN 'ouvijvtj
vojjojg Djsi.uy B[ ua oppaaedB 'ojijojs 3oojrj (qnoijjB p 83 souissuad anb n^ aoavH^ "j[
ap ofBqBJj [^ '¿f&gt;61 'Bz-iaic^ 'pBg &lt;D?-ÍOíS 77^p muajqo^d 71 a mfosojif 07 vioovxaj aivvg
X ^5i 'BzjajE^ 'pcg 'oijojs i^/ap vwajqo^d 71 a vonwo Doiíáoj vjj^p ojuuwdji jj a¿N3U
-vj oaaa^^y "8t6l *!JínZ 'Ba8opg 'ítv^oj$ vjjau ajLopxi //^ 'vnov.Lj.vg aona^ (ZZ)
anb^od 'soipms^ so]r 9p ooijbj^ououi aajoBJBD ^ j3U3)ubui
I{^ 9S 9puop 'UOl9B[ldO99J B^ 9p Ojnjl} [9 OldoadlUI J399JBd
B^pod soipnin b iMOXKy ouisiui p un^gg #jbuoi9U9ui 9qB9 9nb Bjqo
BI 9P In^Jl I9 9JqOS S9UOl9BX9piSUO9 SBUn[B U99Bq 9S 4U9innpA p U9
^Bjn^ij 9JU9UIBJ9BX9 u^p^jaui ou 'Mn^^qp^ ozins p Á VGMizmjj s^p
-UB[Oq p 9nb J90OUO99J 9p 9JJBdB '
xvj\[ 'a^iD3Miai\[ 'Hasaaoax '^aHxaiQ 9p ofBqBJi Á
9p OipnjS9 p SBpB9ip9p i'lOniMUJLd^) fP^í^ B^SIA9X B^
U9 8BpB9i^qnd sbjjbjSououi 9p U9pBjido93J Bun S9 X buio^j U9 6g6I ua
BpBq99J BJS9 Bjqo B^^ 'ttUBUI9[B OtUSpiJOJSiq pp SISIJ9 B[ 9p Bdll9O 9S
9nb U3 BjjBxSoixojsiq ^\ 9p o[nijdB9 unw ouio^ Bppipiurpp '44bi
9p Bixojsiq,, 9p BIX9JBUI U9 SBqo9q S3uopBoqqnd sb[
vj v oius^^iuoísiy ^bq 9^uBjxoduii Bxqo BJduuad ns 9Xnpui
iMOXNy ouisiui p 'opu3in^is souiiu^a 3nb ofBqBxj ouisiin 9js9 u^
*4Jpd99Stp ip ipUláXBlU 9SSO^^ 9 9JBJU99B IUOIZIS
-odS9 9^p O IJBSJ9AAB p9 piJIJD ip !9UU9pd liunds Ij^b 9JBJIUII[ 9A9p
98 p bijojs B[pp BIJO3^ ^^pp oiuiuiop oixdoxd p\[,, 9nb jsb s^
' (Z) t4OSS9 ÍP íJnJ íP IB OinidlUOO OJBJS 9 9JOA9JOU OJU91UBZ
-ubab unss9u oduiBO oixdoxd ons o}S9nb ui 9qo 4oiuiuiop9xd 3 Bzu9jod
9^B^ UO9 BIJOJS B^pp opOJ9UI ps 9Ul^BpUIJ[9p oduiBO OJ9JUI^ 9S ip
OJldtU9lJ Bl[ OUB9pOJ9 OJ9I8U9d [J9? 9nb BS9ddX9 9S OtUSlUI p Ug[
'wifvu^oiuoisiii 2 ap v-iuojsii^ a
VtJOdjr '33OH^ 9p BiqO BSOUIBJ BUn 9p OUISIUI p O[njl} Jod 9U3IJ 9nb
4opoj9iu pp Biuapojd [B opBoipap oXbsu^ ooiun p aXnput as ouiiqn
9js9 9q 'iMoxKy oaav3 X noixxvj/\[ aaavaav^j 9p
39Bq 9S sofBqBxj sop X Bjupji 9p uopB[ido99J bjs9 'gp6TmS68l '
afun)djjdjui v%m ip luuvjuvnbuij 9p Bisipjj^duii o^ubj un opij) [9
ofBq 4aDOH3 oxxaaaMag 9p oixbsj9aiub B^u^qoo pp xouoq U9 4499oj3
s3ÍoUBpj^9 so{ uBoqqnd 9S 9^6X U9 opusn^ "iMOXMy oaav^ 9p sojposg
SO^ 9p S3ABJ1 B 9}U9IXIO9 BJS9 9p SB3pi SB^ JBipnjS9
ODiaaaa^ 'JOJ[tI 'sooijo^sijj soipnjs^ 9p ojnjTjsuíj ^9p joj^aaip oidoxd
^9 491U9X9Jip 9JU9UIB9IU99^ OIJ9^IJ9 un UO3 •VID^VXaj 3XMVQ X OOSVI^
onNvj\[ 'ixtvsiaay iHDiaay 'axxiaavj oaaaaay 'vn^vxxvg aana^ oiuoo
S9xojna b X 'iMoxMy oaav3 'Biuog 9p pBpisj9Aiuj^ b[ 9p bijoisijj b^ ^p
BIJOSO[Ij[ 9p JOS9JOjg p 9^U9IUpp9dS9 SOUI9jp 4opOJ9UI pp SBUI3^qOxd
so^ Xoq uBAi^no 'ouBpojo oju3iuiBsu9d ^9p ox}U9p 49nb so^ 9J^u[q
*B[nsuiu9d
B^ 9p SOSOIllS9Jld SBUI 8OJ1U99 SO[ U9 OpUBUIUIOp 9n18 9nb OJX9p
SOU0UI 89 OU OJ3d 4S9^qB}OU XnUI SBjqO SOpdlOSip SnS 9J)U9 -BJABpOJ
X^q ou aaoa^ op s^nds^p 4opo^9ui ^op Bui^pojd p o^uBno ug
•SOUBipjI 8OSOipmS9 SO| 9^IU9 BUIIUOpOxd OU B^SIA 9p O^Ulld 9S9 3nb 89
pBpj9A B[ '9JU9UXO9 nS X 3303^ B JIJIUIO U9 Opj9n9B 9p UBJ89 333

�— xoi —
'2S6t '^^uuB •i3¿ 'IIIX *IOA 's!JBd '^jSlojoioo ap
xnouopvujaju¡ suatifo^ lg6 "d 'asatj^ wo.i 'fojj no ajjaano auna^ -anbpiÁa aun asuoday
H3iiAH:i^) aaaoa^) ^a^ -sa^Eiaos sodij so[ ap seijoaj seuiap se[ ap uoiaBjapisuoa bj .—ubui3[b
oj;áo[o¡jos oiuaiuiBsuad [ap Biauapuai bi-ijij BiiedmoJE ojsa ua &amp;.— ojuuo seinap o[ joj
•B.idns jn 9g^ "d 'ttBiJOjs
B[[au ajuatu[Bjo^ 3A[osu is Bi^o[odii B[ in^) -boijois Biaadoas Bun biu 'E3i3o[o;.ios euadoas
Bun a uou (Biáo[odu B[) ajuaupuoa OAonu untp BiJadoas Bjsanb,, anb eiuajsos i^oíííV
'aaaa^ xvj\[ ap opuB[qBi[ pepuouaiiiB uoa anb asaAaas([Q -^^f -d 'uiapiqj (o)
•g^f' -d 'niapiqi (62)
•auiDjiodiuajuoa
apuütuajjo aiSojotaos wj Aioay "^ .t 'vi^oioioo^ njjap diuo¡ o^i&gt;idvj\[ -g ap SBaqo sc| oÁBsua
ajsa eaed 3]uaai[Bi¿adsa opBzi[i)n jaq^q BisaijiuBiu i^oxiíy 'z^t 'd "lia '^0 (82)
"(0) tJDí^íl iiu^uíBjjodiuoD ip
9UOIZBOI^ISSB[D 9 9UOlZrJDS9p BUI1 BJBJU9Aip 9 BSS9 'BAI^^t^OD BIXIIUBJ[9p
OJCUI ^I OpUBJIA9 p9 49^BI9OS odjOO [9p lUIíy^n UU9UI9[9 I[^ O toa^\ 9[
-IC[B1S ip 9S9J9jd 9[ OpUBUOpUBqqy -Bl^O[Odl^ BUn 9JU9UqBlZU9SS9
-U9Aip 9 Bláo^OlOOS B[ 4J9q9^ ^9p 9^B9pi odp pp BIJO9J ^|^[9p O}}^Jj^
9ju9uqiqBqoa&lt;j,^ 9nb 99ip sou 89nd 'Bpipj^d Bs^jduig Bun B 9{qisod
o^s9s un opBp uBq S9ubui9[b s^jojnB scq 9nb 9jiuipB ouins o^ y
•B9i^iU9JSIS Bjáo[OI9Og B^ BJBd 9nb BIJO^
-SIJJ B[ Á BOUJPtJ BJUIOUOOg B|^ BJBd SBUI OIDIllf ns B UOS S9JOpB9J9 S9J
-jo5b so[ '(-9i9 'H3sx^aoax 'xaNv^iaai^ 'aaaay^ xvj\[ 'asai^ moa 'aa^
-IVÍIg OUIO9 S9JOJ11B BUIUIBX9 9pUOp) BIUBUI9[y 9p OSnpui OJ9^
•ttBtUBUIJ9^) UI TSO9 O^y^ *nid O[JBd IS UOU BIO[
-otóos ip odjoo ip tsBnb ^qoa^d '9ju9pu9.1d.10s 9 o9ubjubjsi nj ojj9jpj 9
'9[IJ^3^) pp 9. 90OJ[^) pp BJ9do J9d 9UU9AAB OJS9nb BipjJ UJ 'ipjnjBU
gzuaps o^|9p iiu^qos q^ 9JBoqddB BA9pu9j9dd 9[BnjtJids bj[B9J BqB 9qo
'BZUOpS BUn^p 9UOIZB^9U 9OI[dui9S B|^ BJBJS 9qq9JBS BUBS IJld 9 OpOtpBJ
nid 9uoiznps B^í^ 9nb B^n[ouoo 9nb jbubjjx9 oooduiBj 9p9nd o^[
't4BpjnSSB 9JU9UIBJS9JIUBUI 9 9piipiAiput 9qoisd
B^[Bp BSJ9Aip BAIJJ9|[OO 9ipisd BUn^p BZU9JSIS9Jpp IS9J B^^ 9nb 9Uldo
'BAIJIUIIdd pBpqBJU9UI B[ 9p OipnjS9 [B OJUBII9 U9 BSOIJBA UOI0B1U9IJO
ns 90OUO09J 9nbunB 'iMiaH^aQQ op ojispdodd b 9itb 9^qBoqdx9 s^
*(6^) 4tBAíl3IIOD ^ppos BiJoopotsd aoaj is Bi^o[otoos B[ 'Biáopoisd ^^pp
9Op 'lá^9| ip 9 ISSB[O tp BAIJISod BZU9pS BUn^p OJJ9JoO BJ9 BUIIUBJ OUI
-SIAIJTSOd \l J9d OJ9d ^qOIO^ #BA9JSIS9 BlUIUBtJSOnb 9ip OUOJBpjOOIJ IS
láoppos i 9qouB ojund ojBp un py 'bubuiii buiiub BqB OUJ9JS9 BJ9 oio
ojjnj :9qoisipj9tu o 9qoil&gt;o[oiq 9siibo 'Boiiuiqo Bq^p 'boisij ^qgp 'Bi^
-O^Oiq B[pp l^á^^^ 'BIU[B 9p Ojd90UO0 p :S9[BIOOS SBI0U9p SB[ U9 BOIU
-O^OBUB B9pi BUn B Bl^opiOOS B]^ 9p BOIJJJO IIS U9 9JjnO9J IMOXMy
• joijqod ijiJ^Bd pp 9JBJ9do ip bj9iubui b[ 9 Bxnjjnjjs b^ 9Jideo jb^ b 9
9IZBJOOJSIXB O[{9p 9UOIZB0IJIJSni^ B[ 9 BOIJOJS 9UOIZUnj V\ 9J9pU9JUI JBJ
B OJinqUJUOO Bl[ BSS9 'B0IJBJ0OUI9p OJJBd ip BlJBJ^OlJOJS BJJBJJSB BJJ90
O.IJUO0 OpUBZZllUOp^ -B91JOJS BJ[B9J B^pp BZU99SOUO0 BJJB OAIJJ9^J9 Ojnq
-ijjuoo un 9n 'sgjip sb^ 9jqos oxaaV^j-vasoj^ ap bijo9j bj 9nb suido
^ aazxv^ 'xva^ a^ a uopu^ui Bun Bipoq zoa bu^j
Bun oiuonjjou BA9uod 9jono pp o^onj ui :Bood94untp bjiubiu
-nUIJJ9p OJJSIUIS OJOqiUIS JI 'BUJ9pOlU 9JJB BJJOO 9UIOO^^ S9 '90ip 'BlSoj
-opos BXno 'oxaavj b BqpjB ^aav3 A aMivx 4xoMano3 'aaaMadg 'ax
-JV03 ap sis^j S9puBaS sbj 9ju9uiBijBiuns Ántu jbuiuibx9 ap sondsoQ
Bjapos bj 'ipnjs tons pp ojj^S^oj ajiuij^p b oanddou Bjiosnij 9 uou

�Reconoce sin embargo, de valor el método de la encuesta esta
dística, pues "Esse possono avere qualche utilitá pratica nella previsione dei movimenti dell'opinione pubblica e delle reazioni delle masse
popolari nel campo della politica e magari del mercato. Ma questo é
anche il limite di questa sociologia. L'errore comincia quando si pre
tende di fare di questa descrizione schematica una scienza dell'uomo,
della suo vita e della suo storia".
Es justamente la Historia —en el amplio sentido que la definiese
Croce— quien puede estudiar "l'autonomia spirituale, il prodigio
della liberta, Foriginalitá, che sonó le qualitá per le quali l'uomo ha
un valore", e interpretar el alma humana, y la vida espiritual.
Si los puntos de vista de los historiadores (ej. Salvemini) y de
los filósofos crocianos (ej. Antoni), son tan lejanos como incompa
tibles, por las exposiciones que se hicieron, se comprenderá desde ya
las resistencias que levantan ambas corrientes entre los escasos soció
logos italianos. Estas divergencias resultan todavía más explicables
examinando el otro citado trabajo de Carlo Antoni sobre La ideología
política.
En el mismo sostiene que "Vi é nella nostra época un'incongruenza che si puó considerare caratteristica e rivelatrice", es la oposición
entre Idea e ideología ("formóla dottrinale, che funge da strumento
di penetrazione e di lotta e da una compatta disciplina ai seguaci").
"L'Idea puó compiere la funzione di mediatore tra la conoscenza
storica e l'azione... É quello stesso universale, che illumina il giudizio storico e lo rende possibile, cioé il predicato" (31).
En cuanto a la definición de la Idea, sería "il concetto dello
spirito, dove si incontrano la coscienza di sé dell'uomo e la coscienza
di Dio". En cuanto a la Ideología en la realidad histórica "disconosce
e rifiuta il núcleo stesso della realtá umana e della storia, sicché é
antistorica quanto e piü della mentalitá, che critica" (32).
Aparte de Antoni y los crocianos, hay un marcado interés en
todos los centros intelectuales italianos por los problemas del método
en la Historia y la Sociología. Los filósofos especialmente han publi
cado en los últimos años numerosos trabajos, a menudo interesantes,
sobre el problema metodológico, la gnoseología en las ciencias sociales,
o las relaciones entre éstas y la filosofía o la teología.
En Milano se celebró en diciembre de 1953 un Convegno di Studi
Filosofici dedicado al estudio de la teoría sociológica, y en este mes
de abril de 1954, Bologna será escenario de una nueva reunión desti
nada también al estudio de la Sociología teórica. Cuando en agosto
de 1953 se reúne en Bruxelles el Xléme. Congres International de Philosophie, a propósito de la Filosofía de la Historia y la Filosofía de
la cultura, hay comunicaciones importantes de autores italianos (33).
(31)Ob. cit. p. 7. El ensayo se cierra diciendo que la fuerza persuasiva de la
Idea no viene de sus orígenes, sino del hecho que "essa viene a soddisfare un'esigenza
vítale dello spirito, che e quella di consacrare la propria azione ad un principio e di daré
coerenza alia propria vita", p. 8 in fine.
(32)Ibid, p. 8. La crítica de Antoni jor Nicola Abbacnano Risposta a C. A., rev.
Quaderni di Sociologia, Torino, n. 3, 1952, p. 137 y sigs.
(33)Actas du Xléme. Congrés International de Philosophie, Louvain, Nauwelaerts,
— 102 —

�— soi —
'^Z "^ 1P 'q '^sa^qissod suoiinjos sasxaAip jnsajoniB.s 'ssijd ^nbeq^ xnod 'ia inaniasaano^iA
juajuojjjEt8 mb saaiJBA saauBpoai ap sií^noa sap luaisgjiuBiu as 'aiapos anbeqa suBp,, oipip
Bq HDXiAUfif) omsiin [g "eaiiBtaa^qojd ap o soAiiafqo ap anb sbiu '[snidaauoa ojcjbcIb ap
'opoiatu ap uos bubi[B]i Biáo^opos b[ ap SBniapjojd soj ap aiJBd Buanq aiuaniBisnf
4Í-• •sanbiuipai sas 'apoqiam B8 'janidaanoa [laxBddB
nos aasiAaj ap )a Jaindatp niBJ] na isa ai3&lt;qopos b[ • • -sanb^cqopos si&lt;q sap mpa 'uijua
'ja (0'9 íjaBuituopaad jnajjBj np injaa m (Q-g ¡^pos aj ja anbiqa¿sd a^ ajjua aoiipoddoj
ap mpa tu (o'f íajapos ja npiAipu; anua qj^uoa np inpa ¡u (0-g ísaj^ojd np ia
a^pjo { ap rapo in (0*g ¡aiinBmnq([ ap ijos np aniajqoad aj ¡n (^1 :ajpnossaa ap snpl
asodoad as an apais "amaxx nP ^i^oppos b^ isuiy,, aaip gj. -d "lia *qo na HDXiABDf) (g)
•aia '¿^6X 'BÍIBU BAOnM Bl 'aznaai^ 'duojs /pp ojja^gos jns otggv iíiuidV^ oaiy íowspjjojs
ojpp Doijpa a tjjadsy '61-91 "d 'saxxaxnag ap osajáuo^ ^ap *ip -qo na vn^vxxvg
^OS6l"6^6l 'ixopBpuoj^ 'oubjij^ 'otusppotg a ojusi/oizi/a/sis^ X vjajXg suagtij 'idvj
ap í6I 'ixopBpuopí 'oubjij^ 'IKOXNV^ OKag ap vtjojg a ojj^^ ímÍ9 xod 'isy (^g)
•otusijDUOizvdJt a auoizD^ 'vjjmio vjjap tuigijQ
axqos '8^6T 'Bnissaj\[ -vifosojfj jp ajouoiznjy osaugtw^) yjy pp íjj^ '-fa xod 'j^a 'opojam
jap Bma¡qoxd ^ap uBdnao as anb bi^osojij ap soubijbii sosaxinoa so^ axjug "HIA *I0A 'S6I
jj v[ 'BiSo^oaj^ b^ b u^ioisodo aod ojuaiintoouoD gp buijoj ojubtio
na Biou9i^ B[ ^p pBpitaxjt^g^ tb\ gp Bsugjap b^ o^dragfg aod isy
•^n^gg[gjut oipgui p Bquasgjd ^\ anb pqson ojpBng \v
g^uaaj 'Bin^diasip b{ gp BsugjgpojnB gp soiunsB gp Bouqna B[ ofBq asjBj
-nguiA ugpgnd anb 'soai^p^pojaní SBmai ^ BpBaipap B^sa BUBipii Baiá
-p^xaos uoiggnpoad b^ ap ajJBd Buanq Bun 'ouiuuaj jguitad u^
•(5g) odingp ojjsanu ap sopiuj^ sopBjs^ o Bia
-ubj^; ap uotaBnqts v\ b noiaisodo aod 'BaijBinajsts BiSo^iaos B^ b ^jsoq
a^uauíBqdiuB Bip Áox\ ane oipaui un ap SBioua^ixa sb[ b apuodsgj
sand ^BaiiBuia^qojd Bsa b pBpiraxjia^ ayjBáau BaijiuSis ou ois^
'atSojoioos vj ap ajjanjan umjvooci qr na SBpB^adns BJBnjdaauoa
4HDXiAHíi^) '"fa Jod 'anb 'sauoijsana ap cqnajia un ua a^uauíajuajBdB
uaAanm as anb ap uoiaBjBjsuoa b[ aaBq as 'Bijoso^^ B{ X bijojstjj u\
uoa Bi^o^iaog b^ ap sauoia^pi sb^ ajqos ^iaadsa ua Xnra X 'opojaui
pp Biua[qojd [ap ojisodoxd b 4BiSo[oxaog b[ ap soubi[bji SBjsqsiaadsa
sajoCam so[ ap sofBqBjq sajuaioaj sbiu so[ uBuiuiBxa as opu^n^
•(uiBpa^ 'BAopB^ 'btjoso[ii^ ^[[ap ^pojg a Bijostqt^ ip Baijtja Bu^as
"8BH) ^j^^oS ^ '(OUÍJOX) 9iuapiooQ ouioo sa[Bjaua^ sbui sauoiaBoqqnd
osn[aui o '(tuoa-^ oun^g 'joaj [a Jod Bpiáuip) biab^ ip BjisaaAiuj^
- aqaiqi[o^ azuaiag ip B^oaB^ B[[ap BisiAtg 'oaijijo^ j¡ ouioa sauoia^a
-i[qnd uauatj soai^o[otaos soipnisa so[ ^aaouoa BJBd anb BiauBjaoduii
B[ sa oubi[bii [Bnqaa[ajut aquaxquiB [ap BatjsuajaBJBa Xn^^ "ouB[i]^ ip
aaon^) oja^g [ap pBpisjaAiu^ B[ aód BpBai[qnd 'ijwioo^ azwaiag ip ajnu
-oizvuxajuj ü^siíii^^ Buisiui b[ X '(ixonvaaa^ ODMva^ tp a OMVM^vaav
vaoDi^[ ip sana b 'ouB[i]^) vi^ojoioo^ ip íuuapnn^ SB^stAaa sns ap
saABJ} b pBptAiiaB Bqjaia BiaajdB as soub souiii[n so[ ua oxad 'bi[bj[ ua
saaoqna soqanuí uoa B^uana ou opuBuasaj uauaiA as anb SBiauB^suna
-jxa sb[ SBpoi ap oíaaduii aod 4Bui[diastp Bqsa anb oi[aip sq as B^
¿Bi^o[oiaos B[
ap pBptuiiii8a[ B[ ua uaaaa aní^ sosoipnjsa so^anbs sopoj ap X 4sa[Bu
-oísajoad so3o[piaos so[ ap pnjijaB B[ sa [Bna? 'o^sa opo^ b ajuaa^
*f 'oiossvj^ 'y 'iaavaiMc^ ODMva^ 'inixwv^ oaqy '1x01103
oosaDMva^ 'idv^ ozm^ 4imoxmv3 oi^ag b sBuia^ soqsa ap UBdnao as anb
oaijoso[tj ajuaiquiB [ap sopiaouoa sbui sajo^nB so[ aajua souiaji3

�riografía (en el sentido que la entendiese Benedetto Croce) , o la
Filosofía (36).
Los sociólogos asumen asimismo la defensa de las Ciencias Socia
les, en un plano semejante, y naturalmente el derecho a la misma
existencia de la Sociología tan encarnizadamente negada, como hemos
visto, por ejemplo, en los escritos de Antoni.
En general, puede decirse que este capítulo está dominado por
la sombra de la personalidad de Croce, y en menor grado de los idea
listas italianos como Petrone y Gentile, y aún de los criticistas neokantianos.
Examinemos sus definiciones de la Sociología como las que encon
tramos por ejemplo en Nicola Abbagnano, que en el Convegno di
Studi Filosofici de Milano (diciembre de 1953), nos dice: "Intendo
per teoria sociológica un complesso organizzato di significati linguistici, adatto a guidare la ricerca sperimentale e a descriverne i risultati" (37).
Para Cobrado Gini la Sociología es la "disciplina que estudia las
leyes generales de las agrupaciones humanas" y no puede confundirse
con Ciencias Sociales, como hacen otros autores mediante la inclusión
de las leyes establecidas por las Ciencias Sociales especializadas (Eco
nomía, Derecho, Etnología, Demografía, Lingüística, etc.), y también
con las "disciplinas auxiliares" como serían: Estadística, Etnografía,
Geografía e Historia (38).
En los deslindes entre Sociología y las demás disciplinas intelec
tuales, los sociólogos italianos en términos generales se interesan por
los que corresponden a la Filosofía, o a la Teología. En cuanto al tema
de las relaciones entre Historia y Sociología, en general se plantea con
relación a la Historiografía —en el sentido que la entendiese Croce—
y muy escasas veces recuerda los términos de la polémica, como se
encuentra por ejemplo en Francia actual.
Cuando en escasas ocasiones se encuentra un intento de deslinde
del último tema aludido, el planteo se resiente por hacerse en tér
minos que ya la crítica ha superado fuera de Italia. Así, por ejemplo,
en el citado trabajo de Abbagnano se dice: "II secondo compito di
una teoria sociológica é quello di determinare l'oggetto specifico della
ricerca sociológica. II campo dei fatti sociali comprende infatti realtá
diverse ed eterogenee che sonó assunte como oggetti di studio diver
se... La prima esigenza é forse propio quella di distinguere l'oggetto
delle discipline sociologiche dall'oggetto delle discipline storiche. Su
questo punto si puó diré che di fronte al carattere individuato (o
individuabile) dell'oggetto storico, sta il carattere relativamente comune, uniforme, ripetibile dell'oggetto sociológico. Gli strumenti di
(36)Uno de los trabajos más interesantes en ese sentido, que hace referencia a
uno de los últimos libros de Croce (Storiografia e idealitá morale, Barí, Laterza, 1950),
es del Prof. Eugenio Pennati L'ultima polémica tra ideali^mo e sociología, estratto de
II Político, Pavia, Ponzio, 1951.
(37)Appunti per una teoría sociológica. Milano. Convegno di Studi Filosofici, 1953.
ed. mimeográfica. El Prof. Treves ha observado —en esta misma reunión— que siendo
un punto de vista estrictamente sociológico, recordaba las formulaciones de Ceorg Simmel.
(38)C. Gini, oh. cit., p. 223.
— 104 —

�— sot -*fS6T 9P o^jBm ap { Bjp p biuojj ua ^peqjaj 'aojnB ]f BptSpip bjjb^ Bun bq (\f)
•6I-SI #d '^S6I '^83W
op8uy B^psiAiq^jy BauBjpasij^ 'oub^ijb^ IP 811J3 'ijvpos azuatas 377^ ossauStud 71 a
pi^ajv 17^ X 2S6]; 'saaua^ sap aqnje^ 'jnqinBisj 'ai^ojopos %a aiifdvjSotuaQ ¡ ^S6T 'Hdít0H
'oubjij^ *ijp íap auojzDjUajui a auoizvjnduto^) í 0S6T 'Bi^ojo^og ip *aaiaj osaaáuo^) \l\
pp ijjy 'Btno^j 'oigojoiaog a nituouoa^ souiaiía 'ltouis¡joqBjaui pp iqon^s o BjijBj^oniap
Bi8opi3&lt;&gt;9 8¡{ap,, uoi3Bzt[Bpadsa eijojou ns ap oajuap aadniats 'euiojj ap Bt8o[opo ap
josajojj jap sofEC|Bjj souiiqri so[ aaiug -jg^ -d 'iaii^) "3 ouisiui jap "lia -qo B[ bq (0^)
•Í-Z s3?d 1P "qO (6)
JB[[OJJBS^p B SOU9UI O[ JOtl O 4B[OS Bun SBUljdlDSip SBqiUB 9p J30Bl[ B
apuaij ^nb 'boijjjo^ á BjSo[oioog ap ozb^ |a sa opB[Buas souaui o^_
'(tí7) ttBlB-i3^BS9 bjbjs bis osuas ojsanb m
Bzuarqjut Bns bj aqa opaaa oí 4bj[B3j uj -BjBAij[oa oaod a Bi^o^oxaog
B[ bt[bII ni as irq b Bdjoa b^ ouuBp tjjoni a o^iuBaas oaixnau Bja au
ijáa 'Bi^ojoiaog bj Bpjen^u aija oía aa^ *ojBj^ouojs auioa aooa^ ip
auoiznpojd bj auaq oasouoa uo^[15 rB^sajuoa sou oiaBuoijsana ojjsanu
b opuaipuodsajj 'Bdnao sou anb Biuaj jb uoiaBjaj ua 33OH3 oxxaa
-aMag ^p ojuaiuiBSuad ja axqos uoiaBiaa^dB ns jbui^isuod aiuBsaja^uí sa
sbubijbji sajBiaog SBiauai^ sbj ua iMif) ap oí^ijsajd ja opBQ
-oianjoAax sbj ua Á SBJxan^ sbj u^ ossa ja sa ouioa 'sajBiaos sojuaiui
-lAoiu soj ap suaaotu wnwfud ja 'ojaaja ua 'opnuaiu b sa ouatuouaj asa
oaijqnd jap soto soj b opipuoasa opuBpanb : oaijBxSouiap ouauípuaj ja
ajuaipuadapui ajqBiaBA ouioa JBxapisuoa jijn opnuaui b sa anb buijijb
as oxad 'saxojaBj so.no soj ap upiaaB bj B^aiu as ou uoiadaauoa B^sa b
opjanaB aQ *aja 'anaa^ ap BjsijBUBoaisd ísojdapB sns ap Á nvaMiaof)
ap Bai^ojodoxjuB íviacq ap ^ xavj^[ ap Baiiuouoaa íavi^ a'q ap
uoiadaauoa bj b auodBjxnÁ as anb Bi^ojoiaos bj ap boij
uoiadaauoa buii b opB^ajj^^ xaqBq buixijb xojnB ajs^
•iMi^) oavaao3 'jo^tl 'Bi^ojoiaog
ip bubijbjj Bjaiaog bj ap X 'biuojj ap ijBiXBnjjy pa aqaijBj^oiuaQ
'aqa^si^Big aauaiag ip bjjoob^ bj ap aiuapisaxd ja BAijjna aiuauíjBia
-adsa 'anb 'BaijBj^ouiap Bi^ojoiaos bj oSibjjb jBuoiaipBJj ap sa isy
•soubij
-b^i soSojoiaos soj aiuaiua^uajajaid uBdnao as anb ap sapBpijBiaadsa
sbj ap buibjoubcI ja JBUiuiBxa sa 'bijbjj ua pBpaiaos bj UBipnjsa
anb SBuijdiasip sbj ap jBjnaij.iBd o^sas ja xaaouoa ap buijoj bjjq
'(6) 4tJlIBJ Bjajduioa
a a^isa auijdiasip ip iddnx^ tap ounuSo ajBnb bj jad 'BjiJBjuaiuajd
-uioa ojoj bj ojsojjnid bui aqai^ojoiaos auijdiasip a aqaijBJoiJojs auijd
-lasip bjj ouisiuoáBjuB^ aasijiqBjs uou auoizuijsip Bjsanb aqa ojBiqa
^ • • 'ijiqijadij a junuioa ajuaiuBAijBjaj ijja^So ajsauíjap b aaaAUi
ouopuaj BaiSojoiaos aui^Bpuij 3jbaab is ina ip ijuauínjjs ij^) -ajiqijad
-ajji a oaiun ojjoa un uoa 'ijbjihiis ijja^^o uoa auoizBJBdiuoa Bjjsp
axiasn aAap aasa aqa a oduiaj jau a oizBds ojjau Baiun auoizBaojjoa
Bun bij aqa ojuaAa ojoáuis un ajduias a BaijBjSoiJojs auoiznxjsoaiJ
Bjjap (bis aqa ajBnb) on^^^oj ajBnb bj jad 'ajUBzzijBnpiAipui auoizuaj
-uiun (tjjBSjaAiun,, 'ojojij iSBisjBnb b 'ajnua^iJ aiJoSa^sa o ijjaauoa ip
bjjbj^ is as aqauB) ajdiuas ouuBq BaijBj^oiJo^s BajaaiJ bj 3jbaab is ina

�la sociología política. Es bien característico el hecho de que una de
las tres cátedras de Sociología de Italia, la desempeñe Camillo Pellizzi, ex-profesor de Storia del fascismo, mientras el Prof. Pennati,
ejerce la segunda en la Facoltá di Scienze Politiche de Pavia (42).
Después de la guerra ha cobrado especial vigor la sociología jurí
dica, que en Italia se apoya en una amplia difusión que desde el
siglo XII tienen las Ciencias Jurídicas, y que ha dado frutos de mé
rito. Recuérdese que un autor tan dotado para la sociología como
Renato Treves, es Profesor de Filosofía del Derecho (Milano), y la
Profesora Giuseppina Nirchio, ejerce como asistente de la Cátedra
de Filosofía del Derecho de la Facultad de Jurisprudencia de Palermo (43).
Pero si se explica el rápido progreso de esa corriente por
condiciones especialmente propicias, resulta todavía más visible el
ascenso de la sociografía, sociometría, y formas conexas que se aprecia
en los últimos años. Aquí de nuevo es necesario citar los nombres de
Treves, Pennati y Nirchio (44).
Por último, y este es un rasgo que en Italia participa de las carac
terísticas de otros países, hay toda una sociología vinculada a la ideo
logía socialista, que arranca —lo mismo que la historiográfica que
comentamos al principio— de principios de siglo con la figura de
Labrióla (45).

Es posible eshozar un breve balance de la situación y muy espe
cialmente de las posibilidades de futuro de la Historia y de la Socio
logía en Italia.
Todo hace pensar que ambas disciplinas intelectuales, como todas
las demás ciencias que se ocupan de la sociedad, están llamadas a un
gran porvenir. En otras palabras: es nuestra opinión que los proble(42)Citemos, por ejemplo, de Pennati Fondamenti di una filosofía dolía política,
Milano, Ist. Edit. Italiano, 1945 y Forme di trasmissione e conquista del potere, estratto
da II Político, Pavia, Fusi, 1953 y su trabajo inédito Dottrine politiche minoritarie. I capi
e le masse, de Treves, la ob. cit. Interpretazioni sociologiche del fascismo.
(43)Citemos de Giuseppina Nirchio la serie L'autonomia del diritto nel sistema
crociano, G. B. Vico e la scienza del diritto y Una nuova interpretazione della filosofía giuridica di Giorgio Del Vecchio, Padova, Cedam, 1950 a 1953, y el folleto Intorno al pensiero
di Gustav Radbruch, estratto da // Político, Pavia, Monzio, 1953. Naturalmente estos au
tores, lo mismo que aquellos citados que cultivan la Ciencia Política, disienten con la
orientación que la corriente crociana diera por intermedio de Felice Battaglia al decir:
"Desde el punto de vista académico, la sociología no ha sido capaz de desplazar a la
filosofía del derecho y a la ciencia política... Creemos que no deben emplear las bases
empíricas que, a nuestros ojos, desacreditan a la sociología". El fragmento pertenece a
una carta de Battaglia al Profesor W. Rex Crawford de la Universidad de Pennsilvania,
que conocemos por la ob. cit. de Barnes-Becker, t. II, p. 226.
(44)Recordamos especialmente de Renato Treves Introducción a las investigaciones
sociales, Tucumán, Universidad Nacional, 1942; de Eugenio Pennati Sociología e Sociografía, estratto dagli Atti del XIV Congresso Internazionale di Sociología, Roma, Soc. It.
di Sociología, 1950 y de G. Nirchio La sociología come scienza autónoma. Tecniche sociografiche e sociometriche, estratto da 7Í Político, Pavia, Fusi, 1953.
(45)Así, por ejemplo, el citado Pennati, L'etica e il marxismo, Firenze, La Nuova
Italia, 1948, los trabajos que se cumplen alrededor de Comunita, del Ingeniero Olivetti de
Ivrea, en Milano a través de la Biblioteca Feltrinelli y su revista Movimento Operario
y en Firenze en II Ponte que dirige Piero Calamandrei. Citemos finalmente a los her
manos Roselli y a E. Gramsci, cuyos trabajos han sido largamente difundidos.
— 106 —

�— ¿oí —
•jBnjo^jajn; cnijdpsip ojuena ua
bijojsijj b¡ b uaiquiB) sajqBJijdB nos anb sotuBsnad 'BiSojopog ej ap uoiDBjuaiJo bj X ajjans
B{ BjBd sa[B]uauiB[)unj ouioj 'e][eiap HDXiAHfif) seuiSied seinsim sesa na anb soqaaq soq
^-g *d '-jid -qo 'aígojotaos x&gt;\ ap ajpnj^D uopvooci vq (if)
•Lf6l 'P
-BJJSI1JJ ojSig yí 'oapiAajnop^ 'oaijpjsi^ vpioDjnoadsa oj ap pvpfoiuojsijj ofeqexi ensaña aa
bjsia ap ojund asa opiuajsos somaq BijeaSoiJoisiq E[ e Biaoaxa^aj Bsaadxa U03 (9^)

b^ gp opunuí p bjbíI soAistoap ouioo
eopBjBJj Á sopijnas 'sooiSo^pojatn SBtag^qo^d so^ gp oipn^sa p bjbcI
OAijsg3n8 Á 000 ubj biubjoub(Í un oppgxp Bq gs Bounu 'ojubj u^
•BjJáopigog B^ gp p ug ouioo 'btjojsijj b[ gp odiuBo p ug ojubj 'oiipra
gp SBAijuBjsns SBjqo gp opBuozBS ojnxj [g bububui jboijiu^is gpgnd
'SBip soajsgnu gp BgiSoppoigra uopgnpo^d BqduiB b^ gnb jqB gQ
•g^qipnpui g oiAgad o^uguioni un sg opojgui pp SBuig^qojd so^
jBjgpisuog 'uoxsnp souiBigBq gnb b BdBjg BAgnu Bsg jbioiui bjb^
•SBuqüpsip SB^sg gp oduieg p ug sosgjS
-ojd sg^ugpgj bo| gp JBptpugq gsopugipnd 'sgpnjpB^ bb^ SBpoj gp
pn^ggpjuí opunuí p uod o^dbjuoo ug BJjugnoug gs bi^bjj 'sgpigos sbiu
-gpp^d bo^ gp oipnisg p SBiJBitJojnB SBjSopgpi sb^ BBpo^ ouioo bijbjj
-uoo 'BjspsBj BiuouigSgq gp soub sop opBgijtuis UBq sojggdsB soqoniu
ug gnb ojugiuiB[sjB p opBjgdns ^ooijijugio bjsia gp ojund pQ
•jopBiaoistq p bjbú o|nuijisg un sg
ugiquiB} 'oSoppos p B^Bd pijgiBiu osuginuí un guodns oisg ig
•sguoigj A
sb^ gp SBidoad sguopipuoo sb^ lod SBpBOi^dpinuí sguopBnjis gp
-gdsosui isbo pspgiJBA Bun 'SBAiaogdsjgd A 8Btug[qoad gp ounsinbu o.ip
-Bng un gjugtuBjsnf gggjjo odragij oj^sgnu gp BUBip^i pBpgpos vj
' (lf) ttuoijBgjg gp ^g gouggsgAjgjjg4p '3}in| gp }Bjg ug 'g-iiej ^s gp utbxj.
ug 'gjugsgjd gjgpos b^ jns sibui 'sggsi|pisoo Bfgp sgppos suoijBn^is
jg sgjn^gna^s sgp jns oragiu tu 'gjgpos b^ gp gsBBd g| ans '
gp ssd uou s^jojp sgs jg^jugguoo ba gfp4nb uiBjjgg ^uguigpág
snou u 'giqdoso^iqd B[ ^g sgjgijnoijjBd sg[Bpos sggugps sg^ jgqjosgj
JiojnoA tu 'sguiSpo sgs gp sgisipijgdtuí suo^ugpjd xnB BjngyyiB4p
subs 'gyggys *aing^^ np gijioui gpuoogs By gp sgguBSSiBnuog gp
gy suBp u^yd jgyuígjd gp go^yd gun jgdnooo BJAgp gjSoyoioos
vrlii '^j^oyoigog By BJt^d ggsq HDXiAaa^) anb sguoigoipgad s^y 'pBpaioos
By gp uBdngo gs gnb SBuiydigsip SBy SBpoj b gsjgpug^xg B^po^
* (9^) 3DOH3 otusyui yg ouiinjgj yB
gsgip gy gnb optjugs oiydinB yg ug 'ouispijoisiq yg ug SBpinyoui UB^sg A
ooxjoisiq g^ugiquiB yg ugAiA BrjBjSoiJojsiyj By A BjSoyoioog By baijiuij
-gp ug A 'sgyqBJOABj gjuguiyBiggdsg uos SBOijpjsiq sguoyoipuog BB^q
•ouBiyBji ojugiiuBSugd ygp BdBjg BAgnu Bun BiounuB gnb 'ojugiiuiggjg gp
sisyjg Bun b ugpuodsgjjog gnb soy uos gjuguiyBnjaB ugingsip gs gnb sbui

�</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </file>
  </fileContainer>
  <collection collectionId="7">
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="304">
                <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="305">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="306">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="307">
                <text>1947-1989</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="308">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="309">
                <text>Español</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="310">
                <text>Publicación periódica</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="903">
                <text>Lic. Pablo Darriulat</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </collection>
  <elementSetContainer>
    <elementSet elementSetId="1">
      <name>Dublin Core</name>
      <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
      <elementContainer>
        <element elementId="50">
          <name>Title</name>
          <description>A name given to the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2761">
              <text>El problema metodológico en los actuales historiadores y sociólogos italianos</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="41">
          <name>Description</name>
          <description>An account of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2762">
              <text>Trabajo presentado a la Sorbonne en abril de 1954 con el título, tal vez más expresivo, de la Méthode chez les historiens et les sociologues italiens après Croce, bajo el patrocinio del Prof. George Gurvitch.</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="39">
          <name>Creator</name>
          <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2763">
              <text>RAMA, Carlos M.</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="48">
          <name>Source</name>
          <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2764">
              <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias /Universidad de la República. Montevideo : FHC, UR , Julio 1954, Nº 12 : p. 91-107</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="45">
          <name>Publisher</name>
          <description>An entity responsible for making the resource available</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2765">
              <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="40">
          <name>Date</name>
          <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2766">
              <text>1954</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="47">
          <name>Rights</name>
          <description>Information about rights held in and over the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2767">
              <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="44">
          <name>Language</name>
          <description>A language of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2768">
              <text>Español</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="51">
          <name>Type</name>
          <description>The nature or genre of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2769">
              <text>Publicación periódica</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
      </elementContainer>
    </elementSet>
  </elementSetContainer>
  <tagContainer>
    <tag tagId="183">
      <name>BENEDETTO CROCE</name>
    </tag>
    <tag tagId="334">
      <name>ITALIA</name>
    </tag>
    <tag tagId="335">
      <name>SOCIOLOGIA</name>
    </tag>
  </tagContainer>
</item>
