<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<item xmlns="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5" itemId="217" public="1" featured="0" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd" uri="http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/items/show/217?output=omeka-xml" accessDate="2026-05-02T15:58:21+00:00">
  <fileContainer>
    <file fileId="406">
      <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/5ca70ad2ec0312ef940e783707c28dbd.PDF</src>
      <authentication>360aa365c100f26de0e176c4fb0adbca</authentication>
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="5">
          <name>PDF Text</name>
          <description/>
          <elementContainer>
            <element elementId="52">
              <name>Text</name>
              <description/>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2406">
                  <text>— TSl —
ug 'bj^jiiu ova ou ts bsoo enn bjj^s 'Bpuatouoo iui uoo uoioBpj uo
JS-U3-J3S un BJJ98 'OJlO-BJBd-J3S 389 'opBAIiafqO IS-BJ[Bd-J3S p OJ9^ *OU3S
nS U3 BpBU B{ BJU3UIBpunj OJJO p 'BpBU B[ 3XnpX3 OUn 'l8-BXBd-J3S
p ^ I8-U3-J38 p ouioo p-tnion-nsa Biouojojtp Bun s^uotoBoijiSBp sop
86^83 3j)ua Au\\ o^j 'oÁ Xos ou anb oÁ un 'opBA^sfqns oJjo-BJBd-J3S un
83 T8-BJBd-J3S p 3llb Jl33p 3nb OUI81UI O^ 83 3nb O\ 'opBAIJ3fqO JS-BJBd
-J38 p 83 OJ}O-BJBd-J3g |g "OIUI p UOO 3)U3UIB3UB^pUII8 Bn^OB 3nb A
otui p ouioo 3^u3ui[Bjnj3njjS3 jb[iuiis ub^ 'is-B^Bd-J3S un 3nb sbui 83
OU OJ^O-BJBd-J38 p 3nb 'SBjqBpd 3p oSsnf OUIJf 3p BUBIJjaBS B0IUD3J B|
9p OpU3I[BS Á UOlDBZipj3U3á 3p 0lJ3^O3 UIl UOO 'SOJ^OSOU 8OUI3JIQ
'(ILZ '^?^ 4^UB^M aI Ia ajiatT) 4jtuinB-jnod-3jpj pa^uiuiou of 3nb
jo ios-jnod-3J}3j 3nb pju^uiBpuoj íesnB 3ou3isix3tp spoui oj^nB un
'ouiBuinq 3jipoj b^ jnod 'm^ ooab ojAnooop 3f •inj^nB-jnod-3J^3 uoui
B ^3 injjnBtp 33U3JSTX3^ B 3TOAU3J 3UI sdjOO UOUI 3p 3jnjBU B[ TSUiy,,
'sopiiuos so^ X odj^no ns jBipn)83 9p pBpis^oou ou^ij 38 ou 'orasira is
b 38J33OUO3 ^y "BJcqo ns op 9}jed BJ93J3^ B^ Bpo^ oXn^íisuoo Bui3^ Q^sg
'(^LZ "^?^ '^UBa\[ 9l ^a ajJ3tT) ;joui-jnod-3jp subs o^p uowí ^s^ tnb
3J19 un oxAnooop 3Ui xoui-jnod pnos 33 lUBjjnod 13 atónos 3tu 3f
3nb ^dfns uoui b jsop '^uu^iiu iso dnbi^opiuo ojtn^onjjs ojj^^ "juojoj
-jtp au3ui3p3tpBJ onbiSopjuo 3jnjonjjs op 3dX^ un jsnbtput 'ios-jnod
JU31U3101JJ8 831U91U-Xn9 U3 ^UBJn3lU3p U3 %tlOl 'lU3^qtU38 tnb 33U3^
-SUO3 ^p SOpOlU 83p J3J^UO3U9J SUOAnod SnOU 43AIX3^J3J UOIjdtJOSOp 3p
opnjtj^B 3j^ou 3p jijjos euBg ¿^83 3^ptnb 33 j^oj B^ 33-isg 'tos-anod-iiBi^
3uiBtunq 9itp3J B^ onb 'jn^ionpuoo \ij 3o lUBAtns U3 'ía^Anooop suoab
oitSo^ np 13 sdAti^^^u soitnpuoo sop JtiJBd b outBtunq
itJ33p suoab sno^yj,, 'sojio-BaBd-J^g ^g :js-BJBd-J3S ns b 3iu3Jj
8OJ1O SO\ 3p lS-BJBd-J38 383 OpUBtpniSO 8B18tpi3U31SlX3 83UOl3Bp03d
-83 SnS U3 BZUBAB (BJJ3n-lSOd 3p BlJOSO^tJ B1S3 UOO Opj3nOB 3p ÁntU
Old30UOO) OAllBJtodo OJ1U30 OUIOO JS-BJBd-J38 pp BUI31
OJ A OJLíO'VUVd-^d^ J^^ (B

oMviaxavs vi^axsis T[aa vdiwvmiq vg — '^ o^íixwv^

(upiovnupuo^))

mvd-Mvaf aa viooioimo va
vsomvo

�cuanto me mira se me revela como un sujeto con las mismas carac
terísticas de mi "ser-para-sí", un sujeto que me está robando el mundo
que aprehendí, que se prolonga en el mundo y dentro de él me toma
como un objeto, me cosifica "y yo siento la sensación de viscosidad".
El ser visto me constituye en un ser sin defensa para una libertad
que no es la mía. El ser-para-otro es una libertad que no coincide y
que se opone a la mía. "Je suis dans un jardín public. Non loin de
moi, voici une pelouse et, le long de cette pelouse, des chaises. Un
homme passe prés des chaises. Je vois cet homme, je le saisis comme
un objet, á la fois et comme un homme. Qu'est-ce que cela signifie?
Que veux-je diré lorsque j'affirme de cet objet qu'il est un homme?
(L'Étre et le Néant, pág. 311). "Pourtant, cette relation neuve de
l'objet-homme á l'objet-pelouse a un caractére particulier: elle m'est
a la fois donnée tout entiére, puisqu'elle est la, dans le monde, comme
un objet que je puis connaitre (c'est bien, en effet, une relation obje
tive que j'exprime en disant: Pierre a jeté un coup d'oeil sur sa montre, Jeanne a regardé par la fenétre, etc., etc.)" (L'Étre et le Néant,
pág. 312).
"Tout cela, dónc, ne nous fait nullement quitter le terrain oü autrui est objet. Tout au plus, avons-nous affaire a un type d'objectivité
particulier, assez voisin de celui que Husserl designe par le mot
dCabsence, sans toutefois marquer qu'autrui se définit, non comme
Tabsence, d'une conscience par rapport au corps que je vois, mais
par l'absence du monde que je per^ois au sein méme de ma perception de ce monde. Autrui est, sur ce plan, un objet du monde qui se
laisse definir par le monde. Mais cette relation de fuite et d'absence
du monde par rapport á moi n'est que probable. Si c'est elle qui défi
nit l'objectivité d'autrui, á quelle présence originelle d'autrui se référe-t-elle? Nous pouvons repondré a présent: si autrui-objet se définit
en liaison avec le monde comme l'objet qui voit ce que je vois, ma
liaison f^ndaméntale avec autrui-sujet doit pouvoir se ramener á ma
possibilité permanente d'étre vu par autrui. C'est dans et par la révélation de mon étre-objet pour autrui que je dois pouvoir saisir la
présence de son étre-sujet. Car, de méme qu'autrui est pour moi-sujet
un objet probable, de méme je ne puis me découvrir en train de
devenir objet probable que pour un sujet certain. Cette révélation
ne saurait découler du fait que mon univers est objet pour l'objetautrui, comme si le regard d'autrui, aprés avoir erré sur la pelouse
et sur les objets environnants, venait, en suivant un chemin défini,
se poser sur moi" (L'Étre et le Néant, pág. 314).
Teniendo todos los elementos del sistema sartriano, veremos cómo
actúan y a qué conclusiones llegamos en esta filosofía que tanto ha
apasionado. ¿Será una nueva forma científicamente concebida la uni
versal del mundo? ¿Será la misma filosofía en franco estado de crisis,
un reflejo de nuestro mundo y de nuestra cultura; una crisis univer
sal en lo moral, en lo cultural y en esta filosofía decadente?
Sartre conforme a la corriente existencialista no plantea la rela
ción entre los existentes en un sentido cognoscitivo, intelectualista, sino
— 152 —

�19 apuoiu ne ijodd^j JBd iiuijap as auiuioqg :jasuad sed ainaiu smd
au af anb auiBpuoiu-BJixa ^a ajiBi^os aauaiasuoa aun jasiA 'sbo nnone
ua 'iiBJnBS au inJinB4p uopou Bf 'isuiy 'injinB-jioA np ajiuaa Bf isa
injinB-JBd-nA-ajia4g "toui JBd nA lafqoj b janiiisqns as ap iioa aui mb
lafns un jnod aiuauBuuad aijfiqtssod Bf b ajtp-B-isa4a '-inj-jnd-na-aj^ajp
aiuauBuuad aiifiqissod bui b isa4a 'auiuioq un juatuajqnqoud ^nvja
aiutuoa apuoui af suBp tnJinB4p uoisuaqajddB uoui ajajaj as lonb b aa
'lora un ug -affaui^iJO uoiiBfaj anaa ap uopBpBjSap Bf ap ia uoisjaA
-uoa Bf ap anb aiuai a^ inad au \i 'suas un jioab ixop iafqo-mainBcp
idaauoo a\ is 'ajiBJiuoa nB 'sibj^[ "lafns-ajia uoui ap tu iafqo-injtinB4p
aauassa4^ ap xu ajmpap itB^nBS aui uotnb a^quanpajjt iibj un aiuasaadaí
'aiuiuoi/4p ioui ai x^d 'saainB a^iua 'saaijiu^is suopBpJ sap aun 3^ia4p
uio[ 'tn^inB-JBd-nA-aJia auiuiou af anb laoddBJ aa 'xsuiy #auiaui-ios
jnod iafqo4^ a^ia iiBjnBS au 'adiauíad JBd 'mb xnpa aaip-B-isa4a íapuoui
un X, ji mb JBd mpa sms af 'luauíasiaajd 'anbsind apuoui np 91taii
-aafqo4^ ap íomí jnod aa^oaap auiauí-a^a iiBjnBS au aiiApaafqo uoui
'sjnaj[[iB4p 'ig #uozb^ a| apjBSaj \i auiuioa japjBSaj avu. iman^s au
tjrp^fqo ajia uos ap sa^qissod suoxiBisajiuBiu sap aun auiuioa x
aiiaf ara anb pjBSaj a\ jajapisuoa auop stBjnBS au af 'aiTAiiaafqoj b
jadd^qaa assBj af inb inainB4p afBaipBj uoisjaAuoa aun inBj fi :}afqo
un jnod lafqo-ajia siBjnBS au af anb anbjBtu TBf^i 'BpBJiui iui of^q
sojio sof k sojio sof ap BpBJiiu Bf oj*Bq Bzuan^jaA Bf 'offn^jo fa ouioa
soiuaiuiiiuas soijaia uajjns anb sauoiaBJaifB SBf ua ss^q as uoiasjaifB
Bisa A \a BJBd sa biui Bf ouioa Biauaisixa iui ap uoiaBjaifB Bun sa ojio
fap BpBJiui Bg uoijaisod BdBia Bun ua sauoiaBfaj ap oiuauíafa ouioa
A BtJBuiijd buijoj ua fBiauaistxa oiuaiuiijqnasap ap ojuaiuafa oiuoa
'BpBJiui Bf ua BSBq as opo^ qBiaos Biauaxa Bf ua soaisBfa soiuaiiuBai
-uBfd A soidaauoa soffanbB ap fBaipBJ uoianiíisns Bun sa sajqiuoq sof
ajjua sauoiaBfaj SBf ua BuBiJiJBs-oaiiBuiaisis uoiOBiajdjaiui Bg 'soax^pf
-otaos soiuattuBaiuBfd soatsBfo sof b BtJBUoionfOAaj uoianifisns ua fBia
-uaistxa Bqanf Bun 'safBtauaisixa-jaiut sauoiaBfaj ap opotu aisa b ajuaj
-aquí Btauanaasuoa outoa 'Btatuí ag 'sootáofoiuo soiuatuiBaiuBfd sof ua
'jBtfnaad sa af anb pBptaBBS Bf uoa BpButquioa 'afq^iou A zeapa boiS
-ofoatsd pBptpunjojd Bun 'saiuaistxa sojio sof Jtjqnasap ap opotu fap
Btuafqojd aisa ap otpnisa fa BJBd Bafdtug "ts-ua-jas un 44;s-BJBd-jas^
iui ap aaBq :pBptfBaj iui aiuatufBtauBisqns opuBUJOisBJi 'sBtauanaasuoa
sapuBjá ap Batáofoiuo uoiaBjaifB ap oiuautafa un sa BpBJtuí Bg gBtauai
-stxa Bqanf Bf b JB^ttf BJBp anb of 'oAtsBd o OAtiaB opiiuas fa ua BpBJ
-tiu Bf ua BSBq as Btauatjadxa Bsg "pBpataos ua uaAtA anb sajqtuoq sof
ajjua sauoiaBfaj ap pBpiaifdiifntu Bf ua 'oiaajtp outuiBa un Xsq aiuam
-Bfog 'Btdojd Btauatjadxa Bf aa^q oun anb buijoj biusiiu Bf ua 'ojio fap
jaa^q anb BSuai aiuaisixa BpBa anb Btdojd Biauatjadxa Bun Jijqnasap
ua Biuafqojd aisa BSBq 'Buiaists, ns ap oiuaiuiBauífap fB aiuanaasuoa
'oubijijbs oiuaiuiBaiuBfd fg "oiaifjuoa fa ouis 'nao^aaiaff ^p ^iasii^^,,
fa sa ou SBUBiunq sauoiaBfaj SBf ap Biauasa Bf anb aaafq^isa aaxavg
•Bsajdiua ap 'oi^anf ap 'ofBqBJi ap 'odtnba ap BAtiaafoa Biauatjadxa ap
opiiuas asa aaafqBisa as aaaaaaiajj ug ^SBAiiaafoa SBtauatjadxa ap Bisif
opiiuas un ua iu 's^aiSofoiuo SBJniafuoa b as^q ua iu 'fBiauaAiA

�par rapport á moi-méme: il est cet objet du monde qui determine un
écoulement interne de l'univers, une hémorragie interne; il est le
su jet qui se découvre á moi dans cette fuite de moi-méme vers
l'objectivation. Mais la relation originelle de moi-méme a autrui n'est
pas seulement une vérité absenté visee á travers la présence concrete
d'un objet dans mon univers; elle est aussi un rapport concret et
quotidien dont je fais á chaqué instant l'expérience: á chaqué instant
autrui me regar de: il nous est done facile de tenter, sur des exemples
concrets, la description de cette liaison fondamentale qui doit faire la
base de toute théorie d'autrui; si autrui est, par principe, celui qui
me regarde, nous devons pouvoir expliciter le sens du regard d'autrui".
(L'Étre et le Néant, págs. 314/15). "Ce n'est jamáis quand des yeux
vous regardent qu'on peut les trouver beaux ou laids, qu'on peut remarquer leur couleur. Le regard d'autrui masque ses yeux, il semble aller
devant eux. Cette illusion provient de ce que les yeux, comme objets
de ma perception, demeurent á une distance precise qui se déplie de
moi á eux-en un mot, je suis présent aux yeux sans distance, mais eux
sont distants du lieu oü je me trouve tandis que le regard, á la
fois, est sur moi sans distance et me tient a distance, c'est-á-dire que sa
présence immédiate á moi déploie une distance qui m'écarte de lui.
Je ne puis done diriger mon attention sur le regard sans, du méme
coup, que ma perception se décompose et passe a l'arriére-plan. II se
produit ici quelque chose d'analogue a ce que j'ai tenté de montrer
ailleurs au sujet de l'imaginaire; nous ne pouvons, disais-je alors, percevoir et imaginer á la fois, il faut que ce soit l'un ou l'autre. Je dirais
volontiers ici: nous ne pouvons percevoir le monde et saisir en méme
temps un regard fixé sur nous; il faut que ce soit l'un ou l'autre. C'est
que percevoir, c'est regarder, et saisir un regard n'est pas appréhender
un objet-regard dans le monde (á moins que ce regard ne soit pas
dirige sur nous), c'est prendre conscience d'étre regardé. Le regard
que manifestent les yeux, de quelque nature qu'ilsoient, est pur
renvoi á moi-méme. Ce que je saisis immédiatement lorsque j'entends
craquer les branches derriére moi, ce n'est pas qu'i/ y a quelqu'un,
c'est que je suis vulnerable, que j'ai un corps qui peut étre blessé,
que j'occupe une place et que je ne puis, en aucun cas, m'évader de
l'espace oú je suis sans défense, bref que je suis vu. Ainsi, le regard
est d'abord un intermédiaire qui renvoie de moi a moi-méme" (L'Étre
et le Néant, pág. 316).
En esta tesis sartriana de la mirada se puede constatar la influencia
de Hegel de la falta de independencia de nuestra auto-conciencia, la
que es real solamente en tanto reconoce su eco en otra persona. El
reconocimiento de un eco está traducido en esta tesis por la mirada,
puesto si yo existo para otro, existo através de su mirada. Yo advierto
que soy un objeto para el otro, al mismo tiempo que me doy cuenta
que el otro es un objeto. "Et, pour tant, je le suis, je ne le repousse
pas comme une image étrangére, mais il m'est présent comme un moi
que je suis, sans le connaitre, car c'est dans la honte (en d'autres cas,
dans l'orgueil) que je le découvre. C'est la honte ou la fierté qui me
— 154 —

�— SST —
ap aoBj ua apuom aj su^p sa;af Bfap samuios snou :uoiinjos aun snjd
uou 8Bd isa4u aainBj ap aa^j ua aauaaajjipui ajBioi auiuioa iiBaauuop
as mb atuaaixa apniiiiB4g 'jaiaadsaa suoipuaiaad snou anb aiaaqij
aiiaa ap joia un iiBaas aainsj ap sia-b-sia suoiapuaad snou anb apniniB
anbeqa 'aiaaqij an^a aaiaadsaa ap aaiafoad suoiAnod snou atuain is
:joui uiba un isa inainB4p aiaaqij bj ap laadsaa aj 'isuiy •aapuiBJiuoa
aj suiotu SBd isa ua4u aa 'anaanop ia uoissnsaad JBd iuBjua4j aaiiBa^
•aiiBJi BJas iuBjua4j sjanbsap uiou n^ sanajBA sap ia sadiauíad sap
íuoiud v xioqa suxoui s^d iibj ua4u 'sapaaoad saainB4p jasn jnod 'apaaqij
uoiiBanpa aun sibui ísasiuips SBd b4u [i4nb sana[BA sap b aajoj
jaqd aj ap aiuai a^^a4nbsmd 'luauínjisui ua lUBjuaj aiiBJi aaaAas
-npa aun ^uoii^anpaj ap auia^qoad a[ ajapisuoa uo4^ is 'aaoaua aisajiu
-bui sn^d isa mb aa isa43 'aouBja^oiu^p apuoui un su^p aaddo^Aap ap
uoiSBaao4[ na ina p4nb ios ap uoiibuiji^jb4p 'aauBaaAasaad ap 'asnaBanoa
ap saiqiqissod sajqi^ sao adiaupd i^d aaio in^ isa43 *iubj
apuoiu un suBp aaaoj ap aiaf líos injiny4nb aJi^j isa4a 'inainy4p
aouBJa^i B[ jasi^a^j -luauíiiuassB uos suBp injmB a^BSua mb ia
4ui mb amauí-ioui ap iafojd un isa-aisiuuopuaisqB apnipiB ainoi
no-aouBja^oi B[ 'ajtBjf-jassiB^ a^ 'aipBqa B[ íajtiny4p ap jnoinB ajunq
anaa aaB^i siafojd saxu ap unasqa ia aixui^ anaa sjns of 'inainy4p
b^ b iibj ap aiiiuij aun si[qBia4f 'aisixaj anb sjoj sap :inainB4p
bj aBiuBABp iiBjaiaadsaj aauBaajoi bj ap ia ajiBj-^assiBj np
ajBJOiu aun4nb lu^puadaa ajioja s^d iiBjpnsj au jj^, 'ojio jap pBiiaqtj
bj ap Bismbuoa Bsa ap pspijiqísod bj a^p aod oiqap un a^nipsuoa
jaasu [a anb buijoj jbi ua 'psijaqq bj Jtod Bqanj Bun 'opsiuaiB un oía
-Bsaaau aiuauíBai^ojoiuo sa ojio ap A oun ap Biauaisixa B'^ 'Boiéojoiuo
pBpiapuainB im Bpoi ua apsixa BJBd BiJBsaaau pBiaaqij bj jbj¡ooj
auiaapuajap oaainb jBna oj aod pBpijBaa iui ap saiuauodtuoa uos
•sojio soj ap SBpBaiui sbj b aiuai^d 'opBAaasqo 'oisia 'opiaouoa aiuap
-uas ap Biauaiiadxa bj aod Bp^p Bisa am sojio soj ap Biauaisixa bj ap
pBpianSas B&gt;q 'pBiaaqij buisiui Baisanu ap Bsuajap ap A BuafB pBiaaqij bj
ap Bisinbuoa bj aod piauaisixa ^qanj Bsa ua oaio-BJBd-aas ap oiuaimia
-ouoa jap jbuoiobjji a piauaAiA oiuauíaja ja sa BpBJtuí B-q -Biauaaajipui
bj ap o oipo jap OAisaaáB joiobj ja sa saaaA sbj ap sbiu bj oaa,j uoiub
jap osbo ja ua ojdmafa aod 'ojio jap pBiaaqij bj ap Bisinbuoa pip
-uaiaad Bun BJBd uoiun ap 3ajis saaaA SBunSjy 'EpEJiiu bj 'odaana jap
pBpiapaBj bj Bpoi ua pBpijBijnoad Baiun Bun BniaB 'pBiaaqij ns aod
saiuaisixa ap Bqanj Bisa ug -saaas sotdoad sns ap jas ap opoin ja aod
jBiouaisixa Bqanj Bun sa 'sajBuoiaBu iu 'sBSoiSijaa iu 'BOiSojoiq iu 'sisijd
ap BDixupuoaa iu 'sajBiaos SBqanj ^sq o^[ "saaquioq aaiua ap BApmiui
a aiuaiasuoaui Bqonj Bnupuo^ 'oppuas oiusiiu ja ua ouoioaBaa oA 'is
-ua-aas un ua buuojsubji aiu 'boijiso^ atu 'BpBjiiu ns uoa BziApafqo aui
oaio-BJBd-aas jg #(6Jg 'S^d ^uBa^ aj ia 9Jig4g) (íduuop iafqo aiuaAap
anod addBqaa4ui ajja4nb iubi ua aiaaqij biu ap anb aiuoq jioab sind
au af "aSnf ia apasgaa inainB4nb iafqo iao uaiq sms af anb ao ap bouds
-strruuooa^ isa ajja *ios ap aiuoq isa 'aaiidBqa aa ap inqap nB suo^ou aj
snou 'aiuoq bj 'jq "apjBSaa ap uoiiBniís bj aujmuuoa uou iaimci luoj
ara inb 'pjBaa aa ap inoq nB amauí-ioiu ia inainB4p pa^Saa aj

�l'autre, notre surgissement est libre limitation de sa liberté et rien,
pas méme le suicide, ne peut modifier cette situation originelle; quels
que soient nos actes, en effet, c'est dans un monde oü il y a deja l'autre
et oú je suis de trop par rapport á l'autre, que nous les accomplissons.
C'est de cette situation singuliére que semble tirer son origine la
notion de culpabilité et de peché. C'est en face de l'autre que je suis
coupable. Coupable d'abord lorsque, sous son regard, j'éprouve mon
aliénation et ma nudité comme une déchéance que je dois assumer;
c'est le sens du fameux: lis connurent qu'ils étaient ñus de l'Ecriture.
Coupable en outre, lorsque, á mon tour, je regarde autrui, parce que,
du fait méme de mon affirmation de moi-méme, je le constitue comme
objet et comme instrument, et je fais venir a lui cette aliénation qu'il
devra assumer. Ainsi, le peché originel, c'est mon surgissement dans
un monde oü il y a l'autre et, quelles que soient mes relations ultérieures avec l'autre, elles ne seront que des variations sur le théme
originel de ma culpabilité" (L'Étre et le Néant, págs. 480/1).
Entre las actitudes que se pueden tomar frente a esta lucha existencial por la conquista de la libertad, como hemos indicado al pasar,
Sartre la divide de dos maneras. En una forma en que la lucha existencial no se manifiesta abiertamente y radica esa peculiaridad en el
amor, la seducción, el lenguaje y el masoquismo. Ya en una lucha
abierta en que se trata de apoderarse de la libertad por la indiferen
cia, el deseo y el sadismo. Saliéndonos de esta característica de la
lucha existencial, la mirada servirá también para el conocimiento ob
jetivo. Cuando trata en el psico-análisis existencial con sutiles des
cripciones psicológicas el tema de la mirada, inventará el complejo
de Acteón como violación y conquista por la vista. "Toute recherche
comprend toujours l'idée d'une nudité qu'on met a l'air en écartant
les obstacles qui la couvrent, comme Actéon ecarte les brancbes pour
mieux voir Diane au bain. Et d'ailleurs la connaissance est une chasse.
Bacon la nomme chasse de Pan. Le savant est le chasseur qui surprend une nudité blanche et qui la viole de son regard. Aussi l'ensemble de ees images nous révéle-t-il quelque chose que nous nommerons le complexe dActéon^ (L'Étre et le Néant, pág. 667). Este
complejo es la derivación del tema de la mirada como elemento de
cognición y de investigación.
La mirada actualiza el ser-en-sí, lo que ha totalizado ya su ser
existencial, la muerte es un residuo actuante. A los muertos los juz
gamos, mas ellos nos están juzgando continuamente, hábil concepto
de la mirada que transforma la dinámica historiográfica: la historia
la hacen también los muertos con sus ojos abiertos, estáticos, con la
última actitud de sus órbitas vacías, último instante de los muertos
que viven opacos y concretos en sus seres-en-sí, son seres ya sin posi
bilidades en la imposibilidad de sus posibilidades. Esta lucha exis
tencial por la conquista de la'•libertad necesaria está plenamente
lograda en su drama "Huís dos" en el que se puede vivir íntimamente
esta situación infernal, provocada por la mirada. "Llevando basta el
paroxismo esa trágica contradicción que rige acá abajo nuestras rela— 156 —

�— ¿ST —
asnaiuoq uoisuaqajddB isa ajja 'ajjauuoiiuaiui isa ajnianjis bs ajino
ug "uoixajpj bj b ajqissaaaB isa ajja 'siuqajjg luajjadd^ spuBiuajjy saj
anb aa ap ajdtuaxa un isa4a 'ajjai auituoa 'ia aiuoq auiuioa ios (ap)
ajjauuouisod uou aauaiosuoa isa ajjg *saiijaap luauítuapaaajd suoab
snou anb sajjaa sainoi b anbiiuapi isa ajnianjis bj iuop aauapsuoa
ap apota un4p iib4s jj *aiuoq bj ajdtuaxa JBd suojapisuog,, 'Biuajq
-ojd jap oiuaituBaiuBjd ja uoa 44sojio soj ap Biauaisixa Bg9, Bjnqiui o[
anb ojmjdBa aiu^sajaiui aisa Bzuaiuioa aaxavs "BisijBpuaisixa BaiiBiuajq
-oad Bisa ap oiuaiuiBaiuB[d p ua SBpBjnionjisa sisai sb^ uoa opBuop
-Bpx [b uqpBniís Jofaui ua XBisa jsb BJBd 'otuajixa p BistAiiafqns bij
-oso^j Bisa ap OAiiafqo oiuauuBZB^dsap p 'saiuaisixa aijua sauopspj
sb^ ap oubijijbs anbo^ua p aiuauíBjauíiad aBp souustn) "oaidoi aisa
ua aa^oaaiajj uoa sauopBpua^ajip sb^ aaaa^Bisa Á opBfap souiBjqBq
o^ apuop ua oixai p jBtuoiaj sandsap BJBd 'aaxavs unáas 's^puanaas
-uoa sns Á euiappid ajsa ap oiuaiuieaiuiqd p oxatuod jBjaid.iajut ap
oiispdoxd p uoa soiupiq o^ X bubijijbs Baqo Bisa ap oiJBiuaiuoa pp
oiuaiuiBuapxo p ua uopxsodsBXi Bun 'oips un ap opBzipax sotuajj
•BinpsqB pBixaqq b^ ap
pBpisaaau b^ 'is-BJBd pp BaiSopiuo Bjnianaisa B^ ua saaiBJ sbuisiui sns
auaii anb aiuaáuiiuoa 'opjnsq^ ouiaijuí un sa ^piA Bg •Btisapoui B^ iu
'o^p^ao p iu 'oipo p iu 'xouib p iu op^uopnps aapod uis 'ouaaijuí
aisa ua xiAp ap Bai^opiuo pBpisaaau b^ auaii ajqtuoq p sand 'a^q
-BipatuaxJi B^ipBsad aiujoua B[ 'Bui^^d sbji BuiáBd opuapaxa anj anb
B[^ipBsad buii jod Bppnpoad oiuaiuiBioáB ap uopBsuas b^ uoa
b[ b B^a[^ xoiaa^ p X 'o^aniBiuBjp ubjS ap pBppiisB[d tb\ X
^\ uoa aiuatuBso^iABJBUi bjSo^ o^ 'aiuBuopdaaap BpuaAiA Bsa
x^o^ aaxavs iiisol's'lnH J99I 9P ^anT[ 'opaBisqo sa Bp^u
pna bj B^Bd 'BpBiiiu ns ap zapnusap b^ X ojij p uoa oraifoad ns ap
aiuBzijiiJBtu p 'o^qBip p 'oSnpxaA p sa oun Bp^a anb ua 'sajquioq
so^ ajiua BpuaAiAuoa ^\ ap puaajuí uopBniís Bisa ^p anb bj sa bijos
-ojij ns ap saiuBuopdaaap X sajqiaaai sbui SBpuanaasuoa sbj ap bzui)
• ( ^qi -Bd 'Baijpsojij BjniBiaiij Bun o a^iJBS jiiB^-uBaf 'aaaa^wv^ oxaaa
"H) ttoaí0 I9P uqisasod bj^ Buiuiouap as anb osa b souiB^a^ Bjp ua
anb oisand 'ouiixbui jb apuBdxa as uqpB^oqBjoa Bsa apuop bsoxouib o
pnxas pBpiuiiiui Bpunpxd bj ua aiuauíBStaa^d sa ^ *44pBpiiuiiui,, bj
ua 'ojdtuala xod 'aiuauíJBjnaiiJBd 'Bjuniai Bisa í^upiaBxoqBjoa,, bj ap
oipatu aod ojiq jap ajqtunpiAjas Bisa souiBzijBaj 'saaaA y *oidoid osn
BJBd oiuaiunaisui un ja ap jaa^q ap uij b pBiaaqij ns ajjBiBqaJJB ap
aiuauíBnuiiuoa souibibj^ "ojiq jap oiuaiiUB^znfos ja jBiuaiui ap ja sa
omoisap oXna 'upiOBanpa 'uoiaBjnpB 'Bisajaodiq 'BJiiuaiu :soAiiBiujopp
soiuaiuiipaaoad 'uaiquiBi 'X upiSBAa 'oiauajis 'osodaj 'ouans 'Bpinq 'sis
-Bixa 'oauBiuauíoiu oiuaiuiBjsiB ^SBánj sbj 4JBnj lauíijd ug • pBjq^q b
soiuajaAjoA saj^na sbj aaqos) SBpBiJBA sbuijb ap souiauodsip 'ojiq ja
uoa BJjaii bj ua souiauaisos anb jbiia aiBquioa asa ua íuaiq Bjoqy
•souisiiu sojiosou ajqos jaAjosaj Bpsu iu 'jaqBS
souiBjjpod BpBU jBna ja uis X 'aiusisui ojos un JtiBqiuoa ap JBsaa sotu
-apod ou anb jb ojio asa ap sajqBJBdasui sotuos :jBUJajui uoiaBniís Bun
ua 'aiuatuBiaBxa jezqeaj opBJoj Bq anxavs 'ojio uoa sauoia

�de quelque chose et ce quelque chose est moi. J'ai honte de ce que
je suis. La honte réaJise done une relation intime de moi avec moi:
j'ai découvert par la honte un aspect de mon étre. Et pourtant, bien
que certaines formes complexes et dérivées de la honte puissent apparaitre sur le plan réflexif, la honte n'est pas originellement un phénomene de reflexión. En effet, quels que soient les résultats que l'on
puisse obtenir dans la solitude par la pratique religieuse de la honte,
la honte dans sa structure premiére est honte devant quelquun"I
(L'Étre et le Néant, pág. 275). Con suma habilidad y denotando sui
profunda erudición psicológica (cuya característica nos da una de las di-i
ferenciaciones más notables respecto al sistema heideggeriano), de inme
diato hace actuar al elemento de la experiencia vivencial, en la relación
entre los seres-para-sí, que son recíprocamente seres-para-otro, elemento
constituido por la vergüenza, la vergüenza que experimento inmediataI
y existencialmente ante la mirada del otro. Más adelante caracterizará
a la vergüenza, en este sentido de derivación ontológica en la relación'
entre los existentes. "La honte n'est, pareillement, que le sentiment
originel d'avoir mon étre dehors, engagé dans un autre étre et comme
tel sans défense aucune, éclairé par la lumiére absolue qui emane d'un
pur sujet; c'est la conscience d'étre irrémédiablement ce que j'étais'
toujours: en sursis, c'est-á-dire sur le mode du pas-encore ou du[
déjá-plus. (L'Étre et le Néant, pág. 349). "La pudeur et, en particulier, la crainte d'étre surpris en état de nudité ne sont qu'une spécifi-I
catión symbolique de la honte originelle: le corps symbolise ici notre
objectité, sans défense. Se vétir, c'est dissimuler son objectité, c'est
réclamer le droit de voir sans étre vu, c'est-á-dire d'étre pur sujet. C'est
pourquoi le symbole biblique de la chute, aprés le peché originel,
c'est le fait qu'Adam et Eve connaissent qu'ils sont ñus. La réaction
á la honte consistera justement á saisir comme objet celui qui saisis-t
sait ma propre objectité. Des lors, en effet, qu'Autrui m'apparait
comme objet, sa subjectivité devient une simple propriété de l'objet
consideré. Elle se degrade et se définit comme ensemble de propriétés¡
objectives qui se dérobent a moi par principe. Autrui objet a une
subjectivité comme cette boite creuse a un intérieur. Et, par la, je
me recupere: car je ne puis étre objet pour un objet" (L'Étre et le
Néant, pág. 349).
Este hecho de la mirada que me avergüenza produce instantánea
mente un movimiento, una conmoción hasta en lo más profundo de laj
estructura ontológica de mi ser-para-sí; revelándome una dimensión
de mi ser, la característica resultante de la mirada del otro que trans
forma mi existencia en un ser-objeto-para-otro, por lo que intuye que
hay una necesidad de que mi yo-sujeto se hace un yo-objeto de la
existencia de otro sujeto. Es un planteamiento sin duda alguna singu
lar, que indica la sagacidad sartriana en la exposición y la ubicación
de los distintos temas de su problemática existencialista dentro de los
delineamientos que ha trazado a priori para la estructuración de su
sistema. Esta forma de presentar el problema de las relaciones entre
los hombres es una renovación de los argumentos de la problemática
— 158 —

�— 6ST —
-isod aijoaqj aun4nb ouop a^uras jj "loin jnod apepA jios mjjnB4p
aauajSIXaj 9p paJ JuaUíapuOJ Un^b Jnod 9tU9OI-I0UI 09AB ajIJOIjajUI4p
uospi^ ua 9JJ9 ^J*ap JioAnod jiop pnbsind ja injjnB4p aouassajumb
B[ 9UIUIO9 IJBJBddB 'jjjds^ Un4p SajpiJUOSSO Sajtpnb S9p &gt;JOp JUBJ?
'naiQ anbsind 'auiaiu-ioui b injjns un4p ajijoijajui4p uosibi^ na 99U9s
-ajd B^ fffcp asoddns injjn^ ^a pin ajjua ajpipainjajui auiuioo nai(j
ap aouajsixa j 'ajjno ua íajjnBj ap aouajsixa j ap jubjb^ auiuioa jubs
-ijjns ra aaiBssaaau tu jsa4u naiQ : aouBsijjnsux uos ajnoj ajjiBJBd assiB^
'saouaiosuoo sap ajjua ajqtssod uosibi^ a^nas b^ auuuoa ajijoijajui4p
uoijBau b^ jUB^aAaj snou ua jnoj 'naiQ ap uotjou B[ 'suoijipuoa saa
subq 'sa^Bini sap jBd anb ajjiBuuoa aui jnad au \i jaqaajap ja 'aaAaqaB
anjBjs B^ b jnajdpios 9\ auiuioa 'aji^oijajxa4p jaoddBj un x^d anb toin b
ran sn[d jsa4u p jb^ 'aouajsixa uoui naiQ b sn^d jtjubjb^ &amp;u uatj 'naiQ
ajjuoa auuajaj sins ara af is ja ^auíáiJo ajas un jsa uoijBaja v\ ig unaj
-BaJ3 ajJ^4I suBp ajsiaqjuBd uoisnj aun ja ajauíjsip aouajsixa aun aajua
suadsns ua sanofnoj aanatuap af 'aamip-uoo ajja jTop uoijsajo v\ ig
¿aadojd aouajsixa uora jijubjbS mb ouop ao-jsa4nb 'inajnB jsa p4s ja
ioui jsa naiQ ig 'auuaisajjBojsod aasuad v\ suBp saouBjsqns sap auiojq
-oad 9\ ajsa|iUBiu anb u^oo jsa4o :sBJjBquia |oaitou un suBp jaquioj
jibj snou saanjBajo sas jsa anb naiQ un4p uoijdaouoo ajjao stbj^[ "aui
-sisd^os nB ojjoauo aj^od B[ assiB^ tnb aursipqBqojd un suBp aaquioj
no naig b aunooaa jn^j p :xioqo 9\ SBd assiB^ snou 9n
uoijtsoddnsaad b^ isuiy,, 'BSoiSpaj pnjijoB Bun uoo Baáo[ as
•Buiajoop ns ap jBipioad oiusisdpos un b atanpuoo BaSpad
Bjs^ 'sojjo so^ ap Biouajsixa b^ aBjjsouiap 'sojjo X^q anb Jaoouoo osoj
-piorpp sbui zaA BpBO Bj^nsaj 'BjspBapi o Bjsp^aj onbojua un ua Bas
b^ '(Biouasa B| ap opsiui^d \9 ua) BjspBnjoa^juí ojuaiuiioouoo un anb
jBajsoiuap Bjuaju^ '[Baoui Bun JBaoqB^a ap ojoaXoad ns X sispBUB-ooisd
p 'BjnpsqB pBjaaqi^ b^ ua oiJBsaoau ojuauíBpunj p ouioo o^an^ bjbj
-uasaad anb sooidoj sojjo jaoapjjoj BJBd ubjiajos ^piouajsixa Bqon^
^\ ap ojuaiuiBajuB^d p uoo aaxnvs aBJjxa anb SBtouanoasuoo sb^
•sauoto
-Bnjis sbjjo ua JBnjoB sopaosq X sopBuotOBpj BJBd sajopajuB sojdao
-uoo opuBuiojoj 4Bjqo B^ ajuauíBnuijuoo jojjoooj ap opsjouB somoq anb
BAijxsodxa BOTjsjaajoBJBO rs\ uoo X Btuajsts ns ap soAijnjijsuoo sojuam
-ap sojjo so[ ap Boojdioaj uotoob b^ uoo opuBjuauíajoui ubjt as anb
sojjo so\ uoo sauoiOBpj sb^ ap Biua[qojd pp uoiobioiui b^ sa Bjs^
•SBUBipijoo X saunuioo 8Bqon[ ap ooi^opjuo-ajd op^jsa
un ua op^p Bjsa oipnjsa ns X ooxSopjuo sa ajuajsixa pp jas p anb
opuBJjsotuap ira ajqos jas ira ap oox^opjuo piouaAiA 'ouitjuj
un s^ •44oiusiui ira X oX ajjua oiJBipainjajut un sa BpBJixu bj
aaxavg aoip o\ ouioo 'oursiui oX Bjaioxq o\ is anb ap buijoj bjjo ua
jBJiin opand auz anb p ua ofadsa un uBjan^ is omoo u^njoB ajuajsixa
ojjo pp sofo so^ 'aaxavs Jod opsjuasajd ojuaiuiBajuB^d p uoo ajuano
-asuoo ppuajsixa Bqon^ B| bioiui as apuop ua Bdstqo B[ sa auijBoijisoo
ajsa 'pBpiAijafqns Bjnd B[ ap pxouajsixa pBpioxjuajnB B| b Bjsando
ubj 'opjanoBsap ua ubj 'BAij^fqo uoisuauíip Bjsa auiJBpAaj p ojjo pp
BpBJim B&gt;^ • (sapioos soiuajip sojjosou) sapiouajstxa sauopBpj sb^ ap

�tive de l'existence d'autrui devrait pouvoir á la fois éviter le solipsisme et se passer du recours a Dieu si elle envisageait ma relation
originelle a autrui comme une négation d'intériorité, c'est-á-dire comme
une négation qui pose la distinction originelle d'autrui et de moiméme dans la mesure exacte oú elle determine par autrui et oü elle
determine autrui par moi. Est-il possible d'envisager la question sous
cet aspect?" (L'Étre et le Néant, págs. 287/8).
En este examen doctrinario, continúa analizando la posición de
Hüsserl, Hegel para terminar con Heidegger; acercándose en ese
orden a la solución que le da a dicho problema. Lamentamos que
por razones de espacio y de orientación de este trabajo, no podamos
entrar en el detalle de este análisis, en donde Sartre muestra su ex
cepcional agilidad de razonamiento en el manejo de las argumenta
ciones, a fin de cumplir en su totalidad, el plan pre-establecido en
la fijación de los elementos primarios de su sistema. En resumen po
demos decir que Sartre pretende llegar a la conclusión que siempre se
corre el riesgo de caer en un solipsismo en cualquier planteamiento no
ontológico. En caulquier método intelectualista se llega a un resultado
que se tiene como verdadero, pero que no son más que suposiciones, si
se plantea en un plano pre-reflexivo y que son transformadas en un
ordenamiento científico con dicha actitud intelectualista. Heidegger
toma una fundamentación ontológica del ser en este problema de la
existencia de los otros, no planteado en el terreno del conocimiento
reflexivo científico. Veremos con las propias palabras de Sartre cuál
es la posición heideggeriana respecto a su planteamiento. "II semble
que Heidegger, dans Sein und Zeit, ait tiré profit des méditations de
ses devanciers et qu'il se soit profondément penetré de cette double
nécessité: 1. la relation des réalités-humaines doit étre une rela
tion d'étre; 2. cette relation doit faire dépendre les réalités humaines les unes des autres, en leur étre essentiel. Au moins sa théorie
répond-elle a ees deux exigences". (L'Étre et le Néant, pág. 301). La
constitución del ser de la realidad humana consiste en que logra esa
característica mediante los otros seres, por lo que le ha llamado "elser-con" (Mit-Sein). ¿Cómo se logra esa estructura en la concepción
heideggeriana? "N'est pas établie du dehors et d'un point de vue totalitaire, comme ebez Hegel : certes Heidegger ne part pas du cogito,
au sens cartésien de la découverte de la conscience par elle-méme;
mais la réalité-humaine qui se dévoile a lui et dont il cherche á fixer
par concepts les structures, c'est la sienne propre" (L'Étre et le Néant,
pág. 301). Pero la diferenciación con Sartre se establece notoria
mente en el alcance que se le da a la palahra "con" que "ne designe
pas le rapport reciproque de reconnaissance et de lutte qui résulterait
de l'apparition au milieu du monde d'une réalité-humaine autre que
la mienne. II exprime plutót une sorte de solidarité ontologique pour
l'exploitation de ce monde" (L'Étre et le Néant, pág. 302). En vez
de una concepción de lucha, a la que hemos llamado lucha existencial,
como consecuencia del fundamento de la defensa de su propia liber
tad y de la conquista de la libertad "del otro", en Heidegger se logra
— 160 —

�— 191 —

'(90S
Tos ^ Io8 9P 33UBisip 3jnd aiuiuoa ijBJBddB apuoiu a\ ia 'ios
SJ3A aiinj ^sa ios ap sxoq 3iinj B[ :ios axoaua isa4a 'ios ap sxoq siuij 31
-iao ap a^qísaoDBui auixai iib iajp ua aAnoxiax auiBiunq-aiipax bj anb aa
taauaixadxa axiou ap fjoiud suoiiipuoa sa^ xns auuaiiuB5[ uoixa^px
bj anb luauíaxns issnB apsij 'axia uos ap íuoiud v axnianxis aunnoa
'ios ap sxoq siinj bs :auisipapij b SBd addBipa4u Haao^aiaH 'aujaiui
uoiiB^au b^ ap ia asBis-^pj ap uoiidaauoa ajdoad aaiou b iu 'aHDMvaa
-aavj\[ ap naiQ ua uoisia b^ b iu 'a^inB un zaqo aauaisixa 'uoiiBuai[B
iuauia^|aaj isa aauaisisxat^ no auuaiaiuoiB^d asBis-5[a4^ b iu a^qiuassa^
au 3^[3 'aaooaaiajj 3p auiaiaop B^ su^p '-ios np uoiiiuijap b[ isa ios ap
sjoq aauaisixa anaa luauíasiaajd sibj\[ *ios ap saoq aisixa auuaiaaSap
-laq auiBiunq-aiqBaj B^ ainop sub^9 'OUBI1UB5^ ouisqBapi p uoa aiuaiu
-Bsiaajd sbui JL (gQ "SBd 'lUBaj^ a[ ia a^i^^) 44aisiaiii-ia-oiJidiua auisi^
-opqoiísd ap aiaos aun 'ainsipapi^ sibj^ -saáBiui saadoad sas lUBjdiuai
-uoa ia aiusiu-a^p ua sodaj ua aiíAiiaafqns aun aiuasa^d snou ta inpa
no aansaiu B| susp luaiAJBd X a[p ia 'aiusipapij aass^dap b 'saijaa
'asiA a^a :ioj asiBAnsui ap idaauoa un isa auuaiJaS^apiaq ^ouvpuso
-suvu) u\ anb isa43 "aiusisdqos np siuaiunájtB sa[ anb luauíajns issnB
apsi4ui aaia uoin ap ajnianjis aunuoa nSuoa oaAB-aai^-q,, "oiusipapi
[a uoa BaiSopiuo uoiaBiuauíBpunj ns opuBJBdinba aaooaaiau b B^znf
aaxavs ouioa soiuaxa^ 'oiusisdi^s un ua ouiuiBa aisa ua asopuaXBa
sojio so[ ap Biauaisixa b^ ap Biuajqojd p asasaiuB^d b Baunu jBáa^
apand ou oiusipapi p anb sajoixaiuB sBui^^d ua aaxavs opBxisoiuap
sq bj^ 'uppBSau Bidoxd ns is ua BAa^| anb 'Bqan^ Bua^d ua BpjnsqB
44pBpippos^^ Bun b BÍoap, uaiq o 44pBpippos?í ap opiiuas un b B^aj^ as
ou saauBjj xopBnuiiuoa opipuaiaxd ns ap uopdaauoa bj ua 'ppos xas
¡B sai^opiuo uppBiuauíBpunj Bun xBiuasaxd apuaiaxd uBiuap ojosojij
p íuppisodo ap 'Bqan^ ap laaXHVg 'Bpuaisixaoa ap opsisa un Bp sou
aaooaaiajj *(gO '^?d '^nBa^[ a[ ia 3xig4rj) 44apniips aiiaa B4nbsnf saxinB
S^\ sdiua} aiuaui ua lUBAap ua unuiuioa ua apmqos anpsqB un suBp
uppnos Bxadnoaap aui xixnoiu-jnod-axia uoui ap luaiua^oAap anbsnxq
9\ anb aauaisixaoa auaa ap ununuoa puoj a^ xns isa4^) 'lucudisafiimui
xnaj 'uozíxoqj b a^ijoxd as inb '(#aia 'aauBiuxojxad 'sxnaiBiaads) ja^ua
apuom a^ ia xassBdap b apX b^ no anbxBq b^ 'axpupiiB b uniutuoa inq
9\ anb ia sjnatuBJ xns sa^qisuss luoxpuax xnaxxBq np sxaqn^ax siuam
-aAnoui sa| no suojiab sap aiuqiXx a| anb aauaisixa anaa 'adinba uos
aaAB xaidmbaoa np ununnoa ua aouaisixa apxnos b^ isa4a 'aouvssimi
-uoo ^r\ s^d isa4u 'npiAipui axinB un4p sobj ua npiAipui un4p aiauíisip
ia axiBp uoiiisod b^ s^d isa4u uaixa^^appq oaAB-axiaj ia snou a^ isap
'iomi ja ioj a^ SBd isa4u aauapsuoa bui aaAB axinBj ap pui^ixo
O'^ 'adinbaj ap a^pa isap 'aun^ bj ap a^pa SBd isa4u
uoiiiniui4^ xnaiui ^\ iiBxasipqiuXs inb ^nbixiduia aSBuii4-qi? 'soaioppos
soiuaiiUBaiuB^d so{ ua oiuauíBpunj oiuoa opiuai souiaq anb b^ uoa X
souiaxip 'BaiJjdma pBpipaa b^ uoa uijb sbiu uppdaauoa Bun

�b)

La Facticidad del cuerpo. Unidad psíquico-existencial.

La. facticidad en el campo que explica Sartre, como una unidad
psíquico-existencial con la conciencia, elimina otro dualismo de la
filosofía clásica: cuerpo y alma. El cuerpo es totalmente psíquico:
ser-para-sí. La facticidad del cuerpo y el vínculo por la mirada nos
dará la posibilidad y relación entre los Hombres de un peculiar sen
tido de socialidad en una característica acentuadamente subjetiva, la
podríamos caracterizar como "socialidad absurda". El Hombre de la
Sociedad es el "espíritu de seriedad", es unacosa en el medio del
mundo que ahoga la personalidad auténticamente existencial. Esto es
lo que llama la tercera dimensión ontológica del cuerpo y las rela
ciones concretas con los otros. Mi cuerpo es un ser psíquico, es trans
formado en cosa utilizable y conocida para otro sujeto y me objetivizo
yo mismo en cuanto mi cuerpo es objeto para otro. Es un renuncia
miento tácito a mi libertad al sentirme indefenso a las miradas de los
otros. Pero hay una, reacción a este objetivarse y es el querer serpara-mí, en desear mi libertad, en ser un auténtico existente. (Este
tema lo estudiaremos más detalladamente en el próximo apartado I.
Ahora veremos, siguiendo el texto, el sentido psíquico-existencial que
toma el cuerpo y su función en relación al propio ser-para-sí y tamhién para los seres-para-otros.
Sartre al darle una categoría similar al para-sí, estructuró una
ontología del cuerpo en un plano pre-reflexivo. Es consecuencia directa
de su planteamiento primario del ser de la conciencia como una ins
tantánea concreción del presente, deducida a su vez de su tesis que
lo real es antes que lo posible. No entra a considerar la preeminencia
de futuro en que se nos da lo posible, tal como está estructurada la
tesis heideggeriana. Por lo tanto, Heidegger no puede trazar una onto
logía del cuerpo en su afán de huir del hecho, del presente. En su
proyectarse libremente-hacia-la-muerte, el cuerpo está considerado en
el sistema heideggeriano del lado de lo empírico en una posición
a priori.
Sartre comienza el estudio sobre este tópico indicando cuáles han
sido los inconvenientes en el planteamiento ontológico y establece su
posición diciendo: "Mais il importe avant tout de choisir Vordre de
nos connaissances: partir des expériences que les médecins ont pu
faire sur mon corps, c'est partir de mon corps au milieu du monde
et tel qu'il est pour autrui. Mon corps tel qu'if est pour moi, ne m'apparait pas au milieu du monde Sans doute j'ai pu voir moi-méme
sur un écran, pendant une radioscopie, l'image de mes vertebres, mais
j'étais précisément dehors, au milieu du monde; je saisissais un objet
entiérement constitué, comme un ceci parmi d'autres ceci, et c'est seulement par un raisonnement que je le ramenais á étre mien: il était
baucoup plus ma proprieté que mon étre" (L'Étre et le Néant, págs.
365/6). Luego irá caracterizando el cuerpo como elemento psíquicoexistencial con la misma estructura del ser-para-sí en su total factici
dad y finitud. "En un sens le corps est ce que je suis immédiatement;
— 162 —

�— 891 —
no jnajnop bj anb sap siBtu 'jajAtjap no snou jnod anbtsXqd jnajnop
bj no ajqsajB4j suotqajaqaaj snou anb j3aijjb inad jt : aauatasuoa
Bin b sdjoa uoui luatuajjaniadjad ajaAaj ajqBiuouunsut ia aiajasip
aasn^u aujq "aasn^ ap uiou aj snos sjnajjre ipaap suoab snou anb aa
isa4a 'jnoS uotu ^sa tnb ia jajAtjap ua4tu jnod sjaojja saui su^p anb
-snf au^BduioaaB4ui tnb aauBjsip subs ja apof jno un4p tos-jnod uotu
jBd ajjaniadjad aisiBS aua;^,, "(^68 "^?^ 'JUB?M 9I Ia ^^g^l) 4JOS (9P)
anbtiaqi-uou aauaiasuoa bj ap sajnianJis xne auop luaiiJBddB sdjoa
a-q *sdjoo np aouatosuoa aun 'aiqoa^jajjt aauaiosuoa b| ap u^^d a[ jns
'luiod b Aja \i 'atiA ap lutod ap jioab á jiBanBs au [i pnba[ jns attA ap
imod a^ jsa [t4nb aaJBd luatuastaajd 'stBp^[ "aauaiasuoo Btu ap aiuatosuoa
ajnionjjs aun isa sdaoa uoiu auop tsuty 'oauatasuoa auuuoa anb sd^oa
uos jaisixa inad au aauatasuoa B[ anb 'paoqB4p inoi 'luappva isa q
¿uoiiB^j ajatujap aiiaa JBd ajp
•uaiua snou-suoAap an^) 'a^auwajsi^a uotiB^aj aun isa sdaoa we aauata
-suoa b[ ap uopB^j b^,, *(68 *^?^ 'JUB9M 9I ^9 9J^a4l) ¡.^^1^^ 9lj9qíl
bs suBp anbsnf a^qissod puaj v\ \i 'apuotu np aauatasuoa aand atuuioa
aauatasuoa bj auuotiipuoa sdaoa aj anb auiatu ap 'ia xioqa subs aiaaqq
ap SBd b ^4u jt jBa 'aijaqq Btu ap uotitpuoa isa apnituij biu suas aa
u^ 'siof vj v %noi SBd stos au af anb ajtp-B-isa4a 'xioifo un jm Á p4nb
aitssaaau bj luauíastaajd isa4a 'sdjoa ajqBSstsiBsut iaa siBj\f^, 'jBiauai
-stxa BaituBuip BatiuainB ns Bjud Btauatauoa bj ap uotaaB Btdo^d bj ap
oiuattuBuapjo ap 'uotaBjadooa ap optiuas un auati anb 'jbi sa ts-BJBd ja
uoa uotaBjaj ng '(g/^6g *sSBd 'iuBa^^ aj ia a^l^q) 44uotitpuoa anaa
ap aiuaSutiuoa uotiBstjBaJ autuioa ia apuotu un4p aauaistxaj ap ^jibs
-saaau uotitpuoa atutuoa 'sd^oo uoui isa4a 'apuout-aj-suBp-aJia uoiu ap
anbtiaqiu^s a^unj su^p ass^dap aj af anb iubi ua 4Bjaa inoi tautaut
-inj-apuotu aj JBd apuotu aj jns atiA ap iuiod uom atuuioa anbiput
isa naaA tB4f anb aa inoi anb iubi ua *assd uotu 'auatonjBO uotn 'ajis
-j.aapvj} auiatu luatatjjaoa jnaj JBd ia sajtaop no siuBistsaj luajaAaj as
sjt iuop atuaut uoSbj bj JBd iuanbtjdini4j siuatunjisut saj anb iubi ua
'anbtSojoisÁ^d aunianuis bui 'anp)uoi)vu Btu íiuajajaj ^4s aiuanbajj af
anb xnatj saj anb iubi ua 'suaiiJBddB4f ajjanb^j b sajBtaos ainBuntu
-utoa bj ap iuatuajioAap aj JBd ajaAaj as ajja4nb iubi ua aasvja vui ' (aa
-UBtjap ua no aauBtjuoa ua auituoa 'sjtiBJttupB no siuBStjdaiu autuioa
luajaAaj as sjt) totu ap stA-B-siA tnjiny4p apnituBj JBd aanbtput isa
ajja4nb iubí ua aovj. vui ' (anbtSojopoq aa^dsa uotn susp sajaBisqo sap ia
saSBJJBq sap b á ji 'sa^pjajwt atuiuoa iuassiBJBddB4tu sajBtaos saitj^aj
sautBijaa 'sajqjssaaav sutoiu no snjd iuos aitssaaau ajatutajd ap no axnj
ap siafqo saj) tora b luajtoAap as siafqo saj iuop uo5bj bj auuotiipuoa
ajja4nb iubi ua 'aauvssinu /^,, '(168 '^^^ '^UB9M 9I ^9 9Ji^4T) ct9ddeqaa
tnj af anb uoiiBsiiuBau bui JBd isa4a ístns af anb aa SBd stns au af
no ajnsaut bj su^p svd stns aj au af ispts af no ajnsatu bj suBp sdjoa
uotu stns af íaJia uos ap luatuapuoj aj aJia s^d au ia lUBau ajdojd
uos ap luatuapuoj aj ajia isa4a 'sdjoa un jtoAy^, • (Q5g -S^d 'iub3^[ aj
ia aJia4rj) 44iuatuassBdap janiadjad un isa janiadjad xnjjaj aa ap uoti
-ipuoa bj ia aitatiaBj bui sj^a apuotu np xnjjaj un JBd auuop isa4tu jt
'apuotu np atuijut jnasstBdaj JBd aj^das stns ua4f suas ajinB un ua

�l'agréable sont existes par la conscience, ils manifestent á leur tour
sa facticité et sa contingence et c'est sur fond de nausee qu'ils se
dévoilent" (L'Étre et le Néant, pág. 404).
Una analogía similar en las relaciones del cuerpo con su concien
cia se establece entre el ser-para-otro y el cuerpo de otro. Vemos tam
bién aquí esa lucha, esa cosificación, esa viscosidad sartrianas.
"Ce qui est goüt de soi pour autrui devient pour moi chair de
Vautre. La chair est contingence puré de la présence. Elle est ordinairement masquée par le vétement, le fard, la coupe de cheveux ou
de barbe, l'expression, etc. Mais, au cours d'un long commerce avec
une personne, il vient toujours un instant oü tous ees masques se
défont et oü je me trouve en présence de la contingence puré de sa
présence; en ce cas, sur un visage ou sur les autres membres d'un
corps, j'ai l'intuition puré de la chair. Cette intuition n'est pas seulement connaissance; elle est appréhension affective d'une contingence
absolue, et cette appréhension est un type particulier de nausee"
(L'Étre et le Néant, pág. 410). "Le corps pour autrui est l'objet magique par excellence. Ainsi, le corps d'autrui est-il toujours corpsplus-que-corps, parce qu'autrui m'est donné sans intermédiaire et
totalement dans le dépassement perpétuel de sa facticité. Mais ce dépassement ne me renvoie pas a une subjectivité: il est le fait objectif
que le corps —que ce soit comme organisme, comme caractére, ou
comme outil— ne m'apparait jamáis sans alentours, et doit étre deter
miné a partir de ees alentours. Le corps d'autrui ne doit pas étre confondu avec son objectivité. L'objectivité d'autrui est sa transcendance
comme transcendée. Le corps est la facticité de cette transcendance.
Mais corporéité et objectivité d'autrui sont rigoureusement insepara
bles" (L'Étre et le Néant, pág. 418).
Hemos dicho que el centro de la filosofía de Heidegger es el
"Dasein" (equivalente al para-sí sartriano) y que Sartre se diferen
ciaba de él en cuanto sus dos puntos de apoyo sistemático doctrina
rios son el ser-en-sí y el ser-para-sí estructurados en forma dialéctica,
como consecuencia de la "acción" de la nada. El tema del cuerpo es
uno de los ejemplos que podemos citar del mantenimiento, del sen
tido que constituye la estructura, la consecuencia consigo mismo, la
lógica interna de la obra doctrinaria de Sartre. La realidad del hom
bre al aprehender su cuerpo, tiene estos dos elementos opuestos entre
los cuales se va a mover su conciencia en el continuo devenir del
tiempo: el en-sí de la fadicidad del cuerpo y el para-sí de su con
ciencia. La revelación primaria del cuerpo o la conciencia en cuanto
a su materialidad, a su carne, es su carácter de presencia, "masivo",
en fin, de ser-en-sí. Sartre dirá de "contingencia pura de presencia".
La unidad psíquico-existencial de cuerpo-conciencia (alma), ya
que eliminó el dualismo clásico cuerpo y alma, está formada por
estos dos elementos opuestos "unidos" funcionalmente por la nada. En
una expresión ultra sintética, ultra concentrada de la filosofía sartriana,
podremos decir que es un continuo movimiento de acción y reacción
del para-sí respecto al en-sí, una atracción de éste y un fracaso onto— 164 —

�— S91 —
ap bixoXbiu ubxS bj ua X pBpniBiunq bj ap pBpijBjoj bj BXBd 'uaiq ig
•sajBjuatuaja X soaisBq sopBjn^sod sns uoa SBiauanaasuoaui SB^xaia ajuaui
-BixBsaaau asopuaianpoxd 'jb^oj 'BjnjosqB buixoj Bun b so^daauoa sn^
xBAajj ap oqaaq ja na ajuajsisuoa 'aaxnvg ap BixBuix^aop Bxqo bj
ua BjsaijiuBin as anb uoiaaipBxiuoa Bun oidiauixd ua souiaA jnby
• (sjjbj '
3HJSI PJBtuíllBí) 'P3 '9JiB?MX 'aaxavg invg Mvaf) \^9p\\ s^d assiBj au
af 'jiBd ajjnu anbuBín au af99 :aaip 'í(aun)jnda^ suvs sjuoj\[^&gt; BiuBxp ns ua
'ixuajj :ajjanui b opBuapuoa ujq 'SBUjapoui sbdi^o^oioos sauoisnpuoa sb^
b X BoiJjduia pBpqsai b^ b ojsando aiuauí^^oipej o^daauoa un sa ajs^
•oiJBsaaau sa aip^u anb 'Bn^jxadns 'BpxnsqB sa ^bioos p^pqBaj BJjsanu
anb 'BtJBUiJjoop Bxqo ns ua ouioa SBuiBxp sns ua 'sb^aou sns ua Bas
bX 'xBJjsouiap ap bjbj^ aaxavg 'sapBpqiqisod sns SBpoj ua pBjjaqq b[
jiaia uaaainb anb saaquioq so^ ap ^iauajsixa Bqan^ b^ sa ouaaijuí ^a
anb ouis 'sajuapiJi tu 'sBjjixxBd uis 'sojqBip uts 'o^anj uis ouaaijui un
'Btauajsixa bj ua sa anb ours 'pepiuaaia bj ap ja sa ou ouaaijuí j^ *bij
-osojij ap Buiajqo^d un xauodxa BjBd SBpBxSoj sbui aaxavg ap s^aiuaosa
sauoiaBzijBax sbj ap Bun Bzinb sa X t(soj^) stf^fj,, BuiBxp ns ua opej
-uasajdax aiuauíBaijoqiuts B^sa 44BpjnsqB pBpxjBiaos^ ap o^pBna
(I9S &lt;s?d 'JB?M al I9 9J[igtl
un4p ajioisxq4j jsa '^tos ajja4nb ajjanb 'aiA aun4p axtoisiq4j^^ aaxavg
ug 'odinba ap 'uoiaBiadooa ^p opi^uas un ua ajsa op^uioi 'ouBixa^^ap
-xaq soJio-uoa-jas ja uoa aaxavg ap ojjo-ja-BXBd-xas ja ua Biauaaajip as
o}sa ug 'BpjnsqB jbioos BpiA Bun ua saaquioq soj ajjua a^ua^ajipui 3aia
ajquiojj ja ísbpbsbdbjj SBApB^ua^ SBpo^ uos 44pBpijBiaos^^ bj ap optjuas jg
•ox^o jap pB^jaqtj bj ap ajuaaajipui pB^xaqij iui ua oisixa 'BTauaxajipui
bj b Bajj ag *44pBpijBiDos,, bj ap opijuas opansqB jap a^uaiuaAOjd Bqanj
Bun sg "soajo b jB^axauoa xaxanb o auiJB^axauoa xaxanb ap sosbob.ij
X SBAijEjuaj sbjjo uos 'ouisipBS ja 'oxpo jap 'ouistnbosBui jap SBuiaj sog
•pBpijBuosxad iui ap pBpiiBijnaad bj ua jbioos pBpijiqísod X^q ou 'BpBii
Bidoíd iui xinjisap opand ou oxad 'saxas soxio uoa BauBqnuiis BpiA bj
ua auiJB^ajouoa oxain^) 'BpBSBaBXj BAiiBjuaj bj^o sa ojio BXBd o3jb ua
auixBjaaauoa 'BpBu Bidoxd itu í¿j.vz^hiv9u^ oxamb 'afBnuaj ja ua jbdijiu
-Sis axainb anb oj oaijiuSis is as ou 'oqsodoxd ajsa oxSoj is Baunu as
o\[ 'osbobjj oxjo sa 'oxjo-BJBd-xas un aiuxaaBq ajuauíBixBuiSiJo sa anb
aÍBnSuaj jg 'uoiaaBax Bun aaajqB^sa as X apand ou X oxjo jap pBjxaqq
bj JBismbuoa axainb 'ajuauíBixBuiSiJO isbo bsbobjj anb BAijBiuai Bun sa
xouib ja isa anb oj xas ou X 'sa ou anb oj xas ap jBiauajsixa
bj ap zaA ua 'sa anb oj sa 'pspijBuosxad auaii ou jbioos axquioq jg
ua pvpa^aos / ap opxnsqv oppuas 23

•auxBa bj ap 44Biauasaxd ap Bxnd BiauaSui)
^ bj xod oasB ja 'Basn^u bj opuaianpoxd aiuatujBiauaisixa ojopuaiAi^
'oainbisd ojopuaiaBq 'BpBu ns uoa odxana ja opuatpBAui BuotaoBax
Bjsa 'is-ua ja BiaBq Biauaiauoa bj b 3bxjb Biauasaxd ns uoa odxana jg *xoix
-adns pBpiun Bun ua asxB^axauoa ua is-BXBd jap oixBsaaau a^uauíBaiSoj

�los casos nadie es necesario, imprescindible, pero hay una realidad
social empírica, un círculo más estrecho como el familiar, el de las
amistades, en que se echa de menos una falta, una suerte de un ser
con el que se convive. No es por cierto este razonamiento admitido
por sentido de socialidad sartriana, completamente absurda, contra
dictoria en sí mismas. Hay en toda esta filosofía existencialista, y
recordemos aquí la actitud de Kierkegaard para con la Sociedad
y las instituciones de su tiempo, una actitud de rebelión hacia ese
"espíritu de seriedad" del hombre social; es un rechazo del mundo
que no corresponde a sus ideales y pretensiones existencialmente ab
solutistas. Pero esta rebelión es aún más absurda que la pretendida
absurdidad contra la que se rebela, hacia un estado completamente
natural que se ha ido estructurando progresivamente. Quien levanta
contra toda norma y juicios de validez supra-individual como son las
normas sociales y éticas, y al mismo tiempo está empleando afirmando
otro juicio universal, bajo cuyo lema establecen esta actitud rebelde
contra el hecho de la vida social. "Si los héroes de Sartre encuentran
insoportable la existencia porque no ofrecen necesidad absoluta, ello
muestran tan solo que son absolutistas filósofos incurables. Me parece
que ésta es la verdadera enfermedad moral de los existencialistas. Por
cierto que su filosofía es cabalmente irracionalista y sin embargo los
existencialistas tienen un temperamento racionalista (Agregamos nos
otros: el caso de Sartre, quien está empleando continuamente un agu
do razonamiento en las deducciones y en los planteamientos de todas
sus tareas). En mi opinión hay dos clases de racionalistas: la primera
consiste en aquéllos que, como Descartes, Spinoza, Leibniz y Hegel,
creen en la posibilidad de deducir las relaciones del mundo material
como si fueran relaciones formales de lógica y matemáticas. El segundo
grupo de racionalistas está formado por aquellos que como los exis
tencialistas no creen en tal posibilidad y sin embargo mantienen, em
pecinadamente su exigencia de un mundo demostrado "more geomé
trico", un mundo, deducible con absoluta necesidad. Ya que no pueden
tener semejante mundo, escapan a la enfermedad, su enfermedad me
tafísica que llaman "náusea". Me da la impresión de que la mayoría
de los existencialistas son racionalistas frustrados". (Alfred Stern, La
Filosofía de Sartre y el psicoanálisis existencialista, pág. 47/8 Edicio
nes Imán, 1951, Buenos Aires).
Esta tendencia de hacer trascender su doctrina filosófica hacia
una tesis consecuente con ella en un plano sociológico se encuentra en
Sartre, mientras que la obra de Heidegger está orientada hacia la
metafísica. José Ferrater Mora entiende que esta tendencia hacia la
Sociología es una reacción sartriana a "la filosofía de Heidegger que
busca de continuo retroceder a la metafísica, y aún a lo que está antes
de ella, la transposición al plano filosófico de unas ciertas vivencias
concretas que solamente pueden darse un instante en que el hombre se
siente desamparado, sin Dios, sin sociedad, y hasta sin naturaleza.
La reacción contra este desamparo radical sería justamente la filosofía
de Sartre". (J. Ferrater Mora, obra citada, pág. 832).
— 166 —

�— ¿91

•soiJBsaaauui sopaaaa Jtod sopBajduia p aod soAi^afqo
SOUISIIU SO^ UO9 TU 91U9UIB^9A9S UBJ OU 9nbuiTB 'ttpBp9IJ[9S 9p niIJldsa
TIS U9,, SappoS SBUI.TOU SBJ UB}d99B 9llb SajqtUOq SOfpnbB BJBÜ B9^dui9
p 9nb tt9J Bpj\[,, 9p OJ¿99UO9 IlS 3^XaVg OtUSITU p JBai^dB BJjpod
98 O^[ •OUISI^BnpiAipul BJtl[tl 9p ^BT9OS UOI9d99UO9 BTUSIIU TIS B STJU9UI
TIS OpUBp B^Sa OUBT^JJBS ^q ¿9SJTJ89A 9p BJ9UBTU B^ U9 BJSBq B^SIJ^
-JBS BpB9 9p pnpiAipul pBJiaqq B[ BlIUiq 9tlb [BnpiAipUT-BJdlTS UOT9B^
-S9JIUBIU Bun S9 OU BJSIppuaiSTXa BpOTU Bq ¿SB1STJ}.IBS SO[ BUIB^^ 9| 98
9nb b oai^99[O9 O9i.ioisiq oi^fns un Bjp U9 Xoq ubuijoj o^[ ¿U9un S9[
^nb ^BnjiJidso o^n^ujA un 4oiu9tuiiju9s un U9U9U ou? '^^oy^-juo^ gp p
U9 o ^^o^^ 9p ap^ p ug p uog gsjiungj p 'Bisippugisixg
Bjs9 'pnixj^e B^S9 u9aia ^nb so[ 'so[ndi9sip soiusiui sns
-O9 nirxidsg [9 opuB9u b^s9 aaxavs "BiBipguiut 9 B^ogaip sbui
pU9}9Jd Á B9S9p 9Tlb BJJOSO^IJ Bun U9 pBpqB9J 9p SB^SIA
9JU9TU[BJOJ S9UOI9d99UO9 B 4Bl9U9^STX9 B^ 9p [BUOT9BJJT O^ XBZT[
-BUOI9BJ 9p UB^B ns U9 B9[^ 9nb B S9UOT99ipBJlUO9 8B[ 9p UOT9BJJSOTU9p
BUn S^ •SOpBZI[iqBI9OS Á SOpBZippoS 48OpB^qod 9JU9lUBjp SOJ1U99 U9
'pBpgpos u9 opiAiA sq 9jdui9ts JoinB ns gnb Bjgptsuog 98 is Bpjnsq^
SBTU BJABpOJ 89 BUI9JSIS ns 9p 9^UBqnS9J 4pi9OS BUTJ^9Op B^S^ 'B9IJJJU9I9
zbj ns U9 Bujgpoui Ántu uopdgguoo Bun sg 4Bun^p Bpnp utg 'B9iiuojb
Bj3j9U9 B^ 9p B9UB^UB}SUT UOpBJ9qq BJ OUIO9 |Bpipnfj9d UB^ OAI}99p9
njpídsg pp pnid99uo9 uppBztuio^B Bun s^ 'pBpippos v\ 9p op^nsqe
opijugs ns 'aaxavg ap ppu9jstx9 Bqgnj Bq *B9ti9up bj^j9U9 9uijou9 bhii
uoo optu9juo9 s^á un gp soiuojb ouioo 'sgpnptAiput sgnboqa sonuxjuo^
U9 SOnpiAipUl 9p BUinS Bun U9 BJJBUIJOJSUBJ^ 98 B^S9 9pUOp U9 BpU9A
-TAUO9 9p ugpjo oj^o U9 uop9nxisuo99J gp pBpi^Tqísod uis uoponj^sgp
Bun 999[qB^s9 4ppos uopnpA9j[ Bun gnb SBp^[ qBpos BpiA B| U9
gp ouiiuiui un JBJn^gsB BJBd sgpnpiAipui sgpBjjgqq sb^ gp Bun
gp uppBzipuiaou Bun oipgq gp otjbs999u sq -ojio pp BAipfqns biujou
B^ B uppBlimq Bun gp pBpqiqíSod B| 9)U9UIB99SUp^UI BA9^ JBn^9B 9p
B^iqosqB pBjjgqq itu 4bjiu BAijafqns buijou Bujq 'pBjxgqq gp 'oiutuxiu un
B9S anbuns 4gjn9SB gnb biuxou BunSuxu uis 4ppos osbo un gp ajugiu
-gAoxd pio^ uopB^tuiq Bun b Bg^ os 'g^ugjsixg un gp pBjjgqq b[ ua
sapBpqiqísod sb[ ap pBptp^oj tb\ JBp xajgnb |y 'sauop^niís ap ouitujaj
p xod gjJBd ua aanpBxj ^\ aaxavg uopBiiiuq ísq qa uoa aAiAuoa
gnb gxquioq oj^o pp paixaqq bj^ JB^iiuq ap pBpqxqísod b^ aoa^qBjsa
as oqaaq ap 'aiua^sixa un ap Bapuaina BpiA ^\ ua uppBjiuiq Bun^uiu
X^q ou Tg 'OAiiafqns oqoajap pp Á. OAijaíqo oqaaxap ^ap sauopou sbj
uauaiAOjd apuop ap BunsiJBp Bapiduia pBpipax Bun 'a^duiis uopBjap
-ISUO9 Bun Xbjj -saxquioq sop ops ap Bxainbis tu 'uninoa ua BpiA B^ ap
pBpqiqisodiui B[ goa^qB^sa 'sgjqiuoq so^ aj)ua BpuaAiAuoa b^ auapjo
anb pnpiAipui-Bxdns OAtiaraaou aopA un ap pioi Bpuasns Bq -píaos
-ijub ap outs 4ppos opB^sa un ouioa jbSopjbo apand as ou anb 'biujoj
p^ ua uopBSau Bidoad ns sa ípjoj buijoj u^ oiusiui ts b aaipBJiuoa as
anb ppos opsjsa un JBajuBjd b Bap uopa^ax Bjsa anb Bpnp mg

�d)

El tema de la libertad.

Sartre asienta la premisa que la existencia es anterior a la esencia.
El hombre es lo que se hace como proyecto auto-determinista, fatalista,
preso en su situación determinada. La tentativa de fugar de mi liber
tad que me angustia, que me "neantiza" continuamente, sólo lo
puede hacer o tentar hacerlo en relación con el ser-para-otro, pues el
ser-en-sí está ahí neutro, opaco, macizo a todas mis posibilida
des. Hay una oscilación subjetiva entre mi tendencia de lo que
Sartre llama "el espíritu de seriedad" y la diaria trivialidad heideggeriana (Alltaglichkeit) de fugar de mi libertad angustiante, de mi
deseo de recobrar mi personalidad, mi autenticidad, tomando decidi
damente mi libertad en la elección de mis continuas posibilidades.
Este proceso intenso se refleja en mis relaciones con los otros, ya
cercándome, "cosificándome" o rechazándolos, "cosificándolos". El
sentido de "socialidad" no es esencial en conceptos morales tras
cendentes, sino que es un resultado de una actividad subjetiva. Esta
subjetividad trasciende al mundo y le da un valor pragmático a las
cosas, esta subjetividad pone una nota en las cosas, pero no las modi
fica. Tiene esta nota pragmática un sentido similar a aquél cuando
dijimos que las cosas son en-sí y fuera de ellas no hay nada, sin neu
tras, macizas, opacas llenas de ser. Esta nada es ajena a las concep
ciones, es una concepción humanizada del mundo, un proceso subjetivo
unilateral, nosotros le adjudicamos una nota, una cualidad, pero las
cosas no reaccionan. La libertad sartriana tiene como fundamento
ontológico el dar la posibilidad de elegir el proyecto fundamental de
la existencia de cada uno. Es la consecuencia de ese continuo movi
miento, en el que centra su filosofía, de acción y reacción del para-sí
frente al en-sí posibilitado por la nada, en que flota la conciencia en
su auténtico estado existencial. Su tesis sobre la libertad es la que da
el carácter de subjetivismo extremo. La libertad es libertad para elegir
el proyecto de mi existencia y mi interpretación del universo. Este
movimiento hacia el en-sí, esa resistencia que me ofrece las existencias
de los otros es como una necesidad para fundamentar mi libertad.
Con este razonamiento logro, por un lado fundamentar mi libertad y
por otro limitarla. Como la noción sartriana de la libertad es absolu
tista, esa resistencia está contradiciendo su fundamentación. Así como
para volar se necesita la resistencia del aire, Sartre razona que para
ser libre se necesita cierta resistencia, adversidad de las cosas, y de
los otros, configurando las situaciones, cuyo tema lo estudiaremos más
adelante. Este coeficiente de resistencia, esta dosis de adversidad, dice
Sartre que hace que nos hallemos en el país de las hadas, en que
basta querer tener para realizar nuestro deseo, no sabiendo si lo que
rido y realizado es real o no. Nuestra libertad está necesariamente
restringida, aunque estemos obligados a ser libres, y al mismo tiempo
asegurada en su realidad por la fadicidad: los ser-en-sí, los seres-paraotros y las situaciones. El concepto de libertad sartriana, en su posición
original corresponde a la teoría heideggeriana sobre el mismo tema,
— 168 —

�— 691 —
89UOl3Bnjl9 8B[ SBpo; U3 9}U9Uiajqi[ JB)do 9nb 9U9IJ [3 ÍSauOlOBnjIS 8B|
b uoi9B{9J na uo8 'ajuauíajqq JiJ^9[9 Bjed 9U9ij anb sapspqiqísod sb[
sand 'sapBjjaqq sns ap uoiaaap B[ UBuiuuapp oaodraBj 'JBnjaB bjbcI
ajqmoq [a BJ^uanaua as anb ua tsauoiasniis s^g "ajqi[ jas ap JBÍap
apand ou ajqinoq [ap oraaj^xa ouisi[bjbj un qbjoj orasiuiuuaiap un
is ua BJJ9I9U9 anb ojad 'sorasiuiraja^ap uis pBpiAtjaB Bim 'pBpisaaau
Bun sa 'ajqraoq [ap pBpiAijaB ap a^uanj Baiun B[ sa pB^jaqq Bg -iuoiu
•d)sod Baijpsnf o[ ojuBna ua 'ojuairaiaBU ns ap B^sBq a[qBsuodsaj
89 ajquioq [a anb 'Biauasa Bpoj ap sajuB Biauaisixa b[ J999[qBjsa ap
oqjiud opipuajaad ns ua jpiuipB B^SBq b3[[ opBZJOj ojuaiuiBUozBJ un
ug 'so^aB sns ap A Bjqo ns ap 'Btaua^sixa ns ua ajquioq BpBa ap [b^oj
pBpqiqBSuodsaj ap B[ sa 'pB^jaqq b[ ap ^upiaBZTjuBau,, B^sa uoa b^9[[
anb b uoisnpuoa bj^q 'a[qisod sa ou anb o[ 'is-BjBd-is-ua-jas un sa
'ataap sa 'soiq ap Bapi B[ JBjajouo^ 'BpBu B[ ap BpBpunj pBiJaqiq -sajq
-uioq so[ anb [Bn^i 3jqi[ ja^ anb Bupuaj Bja^sixa soiq ig "aaxavg Jod
ajuauíBoiiBiuSop ops^au sa anb o[ 'ajquioq [ap Biouajsixa b[ b
Biauasa Bun jaqeq anb Bjjpuaj 'ajuapuaasBJj Jag un Bjaiqnq ig -[
ouisiajB un opuaiuodojd ouisqBiauaisixa [ap [BoipBJ sbiu jajoBJBO [a
opoin ajsa ap opuBZBJ^ 'sotq uoo ajqiuoq [ap bjo[bub Bun JBJjsouiap
BiSBq ba3[[ o[ pBjjaqi[ B[ ap otpnisa [g *9Jqi[ J^s ap JBfap japod ou ua
oa[bs ajqq sa ajqiuoq [g qa ap ji[bs apand ou A ouisi9i^ubiuoj [9p jop
-Baja o[aquB [B ojsando oo^auuaq ouisiAi^afqns un ap auaiAOJd Bijsn^
-ub ap opBjsa [g *opumu [a uoa uoia^aiunuioa ap 'u9i9Bzi[Baj ap ojxs
-odojd opBjnsainsap un ap 9ju9iu9AOjd omsp^uBiuoj [ap o9i[O9UB[am
opsjsa [a sa o^[ 'Biaua^sixa ns ap Biouaiouoo B[ uoa biuoj ajqraoq [a
anb oairaiuB opsisa un so A B^sqBiauaisixa bijoso[ij Bun ap ooidij sa
BijsnSuB B[ ap Binai [g *a^uajsixa [ap pB^jaqq b[ 'jas-ou [ap pBjjaqq b[
sa 'BpBu B[ ua A Biisn^us b[ ua o^uaiuBpunj un auap anb pB^jaqq b^
•psjjaqq iu pBpirasiiu iu ^Bq ou 'Haooaaiajj ^oip 'Bi^snSuB b[ uig
•O9IJOSO[I[
Braaisis ns BjBjqiqap anb sauoiaoipBjjuoa J39a[qBjsa b A [bioj opjnsq^
un b uba3[[ 'soraajaA ouioo 'sBiouanaasuoo ssXno 'B^siraajjxa sbui 4baij
-afqns sbot Btouapuaj Bun Bjjaiaua bubijijbs pBjjaqq b^ 'ttoun Bp^a ap
BI9U91SIX9 B[ ap [BiuauíBpunj o^oa^ojd [a Jiá9[9 BJBd pBjjaqq^^ oraoa
opiqaouoo soraaq B[ aaxavg ^p g ranraoo A oatjijuaia 'oAi^afqo opunra
un JBjuauíBpunj BJBd ojuaraa[a [a sa [Biouajsixa ojoa^ojd [ap pBjjaqi[
B[ '&lt;tM?9s(J,, [^ aiuaxajaj oraoa opunra [ap upiadaauoa B[ ap bubij
-aS^apiaq sisaj B[ b opjana^ aQ *([/08I *^?d 'BpBjia Bjqo 'niSMaHDog
'Ví 'I) 'Ha^oaaiaH ap bijoso[ij b[ ap BjqB[Bd Brai^n b[ jas aaaJBd
Bjsa 'ojuaraBpunj [a a^njijsuoa pBjjaqq B[ anb Bi[nsaj 'Biouajsixa B[
ap apaaojd o^uaraBpunj opo^ 'opijuas opoj oraoo A 'pBjjaqq sa
-sixa B[ anb Jioap Bjjpod as uaiqulBj^ "Brasiui pBjjaqq B[ sa
asa A 'BiouapuaasBJj B[ ua ojaa^ojd un ouioo Biusira js b Bjnjonjjsa
ías 'a^nií^suoa as 'oisandxa soraaq oraoo 'aaD^aaiajj na siauaisixa Bg
•a[qBjou uoxoBiouajajip Bun b B^a[[ as 'sBiuajsis soqras ua soaiib[9jjo9
so)uaiua[a so[ sopoj isbo ua BSBd oraoa 'SBiauanaasuoa sns u^ anbuns

�del conjunto de sus posibilidades para hacer de su ser-para-sí, un seren-sí, que sólo alcanzará con la muerte, cuando ya no sea más un
ser-para-sí.

e)

El fundamento último de la existencia

Teniendo todos los elementos del sistema sartriano, entraremos
a estudiar la consecuencia que podemos extraer de la acción de cada
uno de ellos. Veremos el resultado de la acción, de la dinámica de
esta dialéctica y llegar así a establecer el valor de esta filosofía.
Como último fundamento, es decir, como estructura de la existen
cia, Sartre pone a la necesidad de la libertad, a su libertad electiva.
Tiene por necesidad estructural la existencia humana un inevitable
fracaso de constituirse en un ser concreto, en una unidad absoluta,
en un en-sí. La libertad existencial lleva al hombre a una continua
acción, una actividad ontológicamente necesaria hacia un fin decep
cionante, pues ya sabe de antemano que nunca lo logrará. En HeiDEGCER este fundamento último, aunque decepcionante, es más con
creto: el existente es un ser-para-la-muerte; en Sartre, además de
ser decepcionante, es un fin que se integra con sus propios motivos,
un fin más abstracto, un fin absurdo. La fuente continua y necesaria
del existente es su libertad y es también su fin, su último fundamento
y su necesidad ontológica. El hombre, el ser del existente, es en su
propia causa. Los valores éticos los crea en su propia libertad exis
tencial, son inmanentes a su existencia. Cambia así el fundamento
ontológico del ser-libre-para-la-muerte en un ser-para-el-valor. Esta es
la última consecuencia de la caracterización de la existencia de la
conciencia. Veremos en estas citas cómo Sartre delinea la libertad
existencial en forma dinámica de su estructura dialéctica, con los dis
tintos elementos que hemos estudiado. El primer ejemplo que expon
dremos es el Subtítulo del primer capítulo de la cuarta parte de su
obra, en donde estudia la libertad como "en su hacer", nos da el
sentido dinámico de este fundamento existencial. "La condition premiére de l'action, c'est la liberté" (L'Étre et le Néant, pág. 508). "Ce
qui pourra nous aider a atteindre la liberté en son coeur, ce sont les
quelques remarques que nous avons faites a ce sujet au cours de cet
ouvrage et que nous devons a présent résumer ici. Nous avons, en
effet, établi des notre premier chapitre que si la négation vient au
monde par la réalité-humaine, celle-ci doit étre un étre qui peut réaliser une rupture néantisante avec le monde et avec soi-méme; et nous
avions établi que la possibilité permanente de cette rupture ne faisait
qu'une avec la liberté. Mais, d'autre part, nous avions constaté que
cette possibilité permanente de néantiser ce que je suis sous forme
de l'avoir-été implique pour Fhomme un type d'existence particulier. Nous avons pu alors déterminer, a partir d'analyses comme celle
de la mauvaise foi, que la réalité-humaine était son propre néant.
Étre, pour le pour-soi, c'est néantiser l'en-soi qu'il est. Dans ees con— 170 —

�— T¿T —
90 9Ub 19 9UI9ra-9JJ9 B 99qOBJJB )U9UI9JJ9n)9dj9d )S9 9^9.Tlb OOJBd
j894o 'ajqtj 1^9 gjjo4nb z^ssv svd jsa(ti 9uiBranq-9)iJB9J bj onb ggjBd
^^s9t3 •guiraoqj 9p jnaoo nB isg tnb iubou oj o^ab puoj uos u^ gpiouioo
oijgqij bj onb zossb iuojiuoui —g)jgqij bj )UBAop ossio^uBj dnoo b
inoi iijns puBnb iugjpuojj94s sojjg— 9J194J 9P spiod gj snos gijgqij
bj jgjjnoi? jnod sggiJOAB 89AIIBJU9J S9^ 'uiajd un 'rannupuoo un
iugnipsuoo uij '9}db 'jijoj\[ "^AioSj^dB U94ui 9f 9nb 9ui9ui subs ^uoj^nb
-OAOJtd 9^ 'sgnbxqoXsd 899uuop s^and guiuioo 'sjpoui S9^ 9nb 9ui9Ui 9p
'9ATO5UO9 ^[ 9f 9nb 9UI9UI JUBAB 9}9B UOUI 9p SU9S 9^ OUOp ^UOJIUTJ9p
69UIBUIlU|9jd 19 89^IBJ 89jnOl 8UIJ Sg^ 'g^gtDOS ^l 9p '9jnjBU BUI 9p
'gjn^BU bj 9p 'ngiQ gp juguugiA sgqg :gpuoui g^ suBp ^uBssiájns ug
gj)uogugj $9\ gf gnb Bjgsoddns uo 'gouBpugosuBJi gjdojd bui jBd gjjg
jng| euBp sgnugimBui ^g sggsod sgouBpugosuBjj sgp jtoa X_p ngq ne
8iBj^[ 'jngjjg gun 8Bd is9tu inb gg 'sgouBpugosuBJj sgp gxunioo suij sg^
Bjgsod uo uoSbj gmgxu b^ 9q qoe-anod nB 99U9ssg gun jguuop gp jgj
-U91 B ^U9IA9JC Bp^^ : BpU9JSIX9 B^ 9p UOl9BZqBT9UgS9 Bun 9p BTJBUITjd
pBpqiqísod Bpoj opuBgu '[Biougisixg 'oAijgfqns o^uguigp un gnb 'oa
-bijjjbs o^qosqB gjsg gp Biougnogsuoa oiuoo 'sbui Bp^u uos ou 'sBsoqBA
'sgjugpugosBJ^ sbuijou eB^sg ugjsixg is Á pBiaoqq iui JB^oqB,, jgpugjgjd
gpgnd Biougjsxxg iui gp ootjugjnB opiiugs p ug BpBU giuguiBjnpsqB
spB^[ "aHXHVS ug B}U9sgjd as ou 'Boi^cqoíq Biougnogsuoo Bun 'osoiSqgj
ojugirapuos un '^aoui Áo\ Bun 'soiuoisixo sojio gp so^ ugiquiBj Á so^db
siui uB^nSgj gnb egjo^A gp buixou Bun 'Btougjsixg ira gp batjbjojba
uoiDBzqB^ugpugDSBJ^ Bujq 'jbuoioob ns ug 'jpgp sg 'sguoioBzipgj sbj
-ui^sip sbj ug gsjBjggXoad ns Á Btougiouoo bj gp is-BJBd jg gj)U9 JBpoui
-ooui 'jtBuoisgj 'jtjgjjgjut gpgnd ajuaiuvinjosqv BpBU 'uij unSutu 'oa
-pora unáuxu gnb sg jBioug^sixg pBpiAijoB Bjjsgnu gp (Biugisis ns uod
uoiggipBJtjuog ug o^njosqB un o^sg ug JBigjguoa b opuBÍ^gjj) pBjxgqij
BinjosqB B^sg u^ 'js-BjBd-^gs oido^d jgp jBjn^gnj^sg 'g^uoagqui p^pis
-999U Bun sg 'BjnjosqB pBpiun Bun JBj.o9jut gp 'gsxBig^ouog gp osbob^j
jg gnb uotOBrajijB Bjjs^nu usjoqojjog aaxavs op SBjqBjBd
gj ^9 o-ng^) tt9jqjl 9^l? ^ guuiBpiíog sms gf rg^oB uoui
gp sjpora sgj jg sgjiqoui sgj Bjgp JBd 'gougssg uora Bjgp x^d sxnofnoj
jnod jgjsixg b guiuBpuoo sins gf "g^ugra ggug^sixg uora JBd add^qog
Xtf ^xgqgoJOOBJ ^4ra b gf-iBjgqoxgqD uiba ug ísxoqgp iuos sji 'gougio
-suoo bui xnod s^uBpuggsuBJi sjgfqo sgp Bfgp juos sjpora sgg 'uoijob
uoui lugjioijjos gnb sjpora sgp ggugigsuog ibJ gnb 419JJ9 ng 'iibj jngs
nQ '3xqp 189 grauíoqj gnb xioabs b 'gsoqg gragra 19 gjngs gun ojip
1S94d 'jsi uasacnaS svcn jsi uasaj^ xnj anod 9nb 'aaoajj ap ojnraxoj bj
uojgs 'lugragsjgAui no ggugssg^ guuopipuoo 19 gpgggxd 90U9isixgj inj
U9tnb oxip 'ísg Jitnb 90 SBd iubi94u ug SBd is94u Ji4nb 90 isg Jitnb oJip
psg Jt4nb gg a-pg b b ios-xnod gj gnb a^iQ 'ijBuuoggx inj uo4nb 9i9iad
-ojd bj 'guuop inj uo4nb raou gj Bjgp JBd sfgp isg inb injgg 'gragui
uopBuiraougp giigg b gddBqog mb rajgg ji-isg suiora nB jbo 'inj gp
au^p inod uo4nb gg gnb gsoqg oxinB sjnofnoi isg Ji4nb gjjg JBd isg.g
'gougssg uos b orauíoo gjig uos B gdd^qgg ios-jnod gj gnb gjjg JBd 1S94^)
'UOJ1BS11UB9U 91)90 gnb gjinB uoij gjio iiBjn^s ou oijgqij bj 'suopip

�qu'elle a été est separé par un néant de ce qu'elle est et de ce qu'elle
sera. C'est, enfin, parce que son étre présent lui-méme est néantisation sous la forme du reflet-reflétant" (L'Étre et le Néant, pág.
516). En la realidad existencial estructurada por este concepto de
libertad se establece por inmanentismo total. "L'homme est libre parce
qu'il n'est pas soi mais présence á soi. L'étre qui est ce qu'il est ne
saurait étre libre. La liberté, c'est précisément le néant qui est été
au cceur de l'homme et qui contraint la réalité-humaine a se faire,
au lieu cTétre. Nous l'avons vu, pour la réalité-humaine, étre c'est
se choisir: rien ne lui vient du dehors, ni du dedans non plus, qu'elle
puisse recevoir ou accepter. Elle est entiérement abandonée, sans aucune aide d'aucune sorte, a l'insoutenable nécessité de se faire étre
jusque dans le moindre détail. Ainsi, la liberté n'est pas un étre: elle
est l'étre de l'homme, c'est-á-dire son néant d'étre. Si l'on concevait
d'abord l'homme comme un plein, il serait absurde de chercher en
lui, par aprés, des moments ou des régions psychiques oü il serait
libre: autant chercher du vide dans un récipient qu'on a préalablement rempli jusqu'aux bords. L'homme ne saurait étre tantót libre et
tantót esclave: il est tout entier et toujours libre ou il n'est pas"
(L'Étre et le Néant, pág. 516).
Ahondando más este sentido fundamental de la libertad, se llega
a que ésta no es sólo absoluta, en profundidad, sino que también
total, en extensión abarcando toda la realidad humana, pretendiendo
eliminar basta el menor vestigio determinista. Libre en el hombre no
sólo son los actos voluntarios, sino todos, absolutamente todos. Elige
primeramente, para una mejor ubicación de su concepto de libertad
ciertas delimitaciones de la libertad a los actos voluntarios y que
establecen una primaria determinista a los actos pasionales. La reali
dad humana, en función a la libertad, estaría escindida en un campo
indeterminista de la voluntad-humana y en un campo determinista de
las pasiones por la conformación cultural, psicológica y fisiológica.
"La volonté cartésienne est libre, mais il y a des passions de l'áme.
Encoré Descartes tentera-t-il une interprétation physiológique de ees
passions. Plus tard on tentera d'instaurer un déterminisme purement
psychologique. Les analyses intellectualistes qu'un Proust, par exemple, a tentées de la jalousie ou du snobisme peuvent servir d'illustrations á cette conception du mécanisme passionnel. II faudrait done
concevoir l'homme comme a la fois libre et determiné; et le probléme
essentiel serait celui des rapports de cette liberté inconditionnée avec
les processus determines de la vie psychique: comment dominera-t-elle
les passions, comment les utilisera-t-elle á son profit? Une sagesse qui
vient de loin —la sagesse stoicienne— enseignera á composer avec ses
passions pour pouvoir les dominer, bref on conseillera de se conduire
par rapport a l'affectivité comme fait l'homme vis-á-vis de la nature
en general, lorsqu'il lui obéit pour mieux la commander. La réalitéhumaine apprait done comme un libre pouvoir assiégé par un ensemble de processus determines. On distinguera des actes entiérement
libres, des processus determines sur lesquels la volonté libre a pouvoir,
— 172 —

�a uaiq jsa fi4s sibj^[ *uosjag b aaqaojdaj jiBJjnod uotnb aa 'aaq
-naijJBd ua jsa4;3 'affaijuBjsqns sanaffiB JBd aauaiasuoa aun4p ajinjBjá
uoijauoj aun auiuioa jiBSsiBJsddB uoijaafas B[ no uiBJjaj un jns sajsaj
juos sfi 'anbiSofojuo juauíapuoj uos b uoijaafas a nao JauatuBj ap ajnBj
siBj^ 'uoijaafas jiBja aauaiasuoa Bf anb ajBfaap juo sfi4nbsjof púas
juo sanSofoqa^sd ap dnoanBaq anb aa jsa4^ "asoqa aiuaui ja ajuas aun
juos aauaiasuoa ja xioqg 'juaiasuoa ajja jnod Jisioqa jijbj fi ja Jisioqa
jnod juaiasuoa ajja jiibj ^ -snou (ap) suoab snou anb aauaiasuoa B[ b
anbtjuapi jsa xioqa (ap) aauaiasuoa b^ 'puiSiao xioqa aajou juauíasia
-aad jsa ajja aajou aunuoa j^ 'ajja aajou ap s^d aniáuijsip as au a[[atnb
-sxnd snou-aauaiasuoa jsa aga : agauuoijisod-uou anb a^ja jiBjn^s au
'jibs a^ uo 'aauaiasuoa ajja^ 'auiauí-snou ap suoab snou anb aauatasuoa
^^ aaAB un4nb jibj au ^j "juaiasuGaut juBjnB jnod jios puojoJtd xioqa
a^ anb SBd apiuSis au spa siBp^[ *xioqa 'juanbasuoa JBd 'ja suij sop
uoijisod Bfap Bj([i 'apuoui np sajnjanjjs sap ja sasoqa sap uoij^iaajddn
aaip-B-jsa4a 'agqoui ja jijoui b á gtnb sap 'aaiBJjuoa nB uaig #sagq
-oui saa ap ja s^joiu saa ap Jija^d b t/oisiaap aun smd 'stafqo auiuioa
sagqoiu ap ja sjijoui ap uopisod aun agauiStJO ajaaqq B[ ap
inb uoisn^jij ap aapuajap as auop jnBj [j qauíáijo xioqa untp
b uoijBjaadaajui aun jaainbaj uoijBaaqqap aun 'ila suoabj snou aui
-moa 'anb ja uoijBjaqgap ajnoj ap juaiuapuoj aj jsa [i4nb aajsd aaiBJj
-uoa nB siBiu uoijBaaqqap auntnb ajiaqdxa suiotu no juaiasuoa suiotu
jiBaas g4nb aaa^d uou 'B¡aa j^ 'aaaqqap xioqa untp juauia[^u jiáB4s
au g4nb jibj aj ans aajsisui jn^j \i 'jaiuaap aa au^aauoa inb aa ug
•suosibj snou anb xioqa np ja jBjauaS ua aauaia
-suoa B^ ap aanjanjjs &lt;e\ ajiuiq jnod ^ioab jiop aiuaiu-aga aauaiasuoa
ajjaa juaiua^nag 'sjuaiasuoa juaiuajisjJBd saiuiuos ua snou anb suoap
-uodaj sno^ ¿ajos jaa asoddns anb suoijBaqdiui saj sajnoj ap 'an^ijBj
bj b zapaa snoA anbs^o^ 'juaiasuoa saja snoA anb aatujijjB snoA-zaA
-nod 'juaiuasiaajd 'jo ijuaiosuoo xioqa jios ^juauíBpuoj xioqa aa anb
jnBj [i 'jajja ua jajaafqo snou uo-jiBJjnod 'ajja4p aauaiasuoa jios au mb
aauaiasuoa B[ susp jsa4u uaiJ ig 'jjsdap ns jiBJjuoauaJ asXpuBqaÁsd
b^ anb juaiasuoauíj ap |ianaa4^ jajiAa4p jauuad snou xaa^ "apuoui np
ajjaAnoaap dnoa aiuaui np ja apuoiu aj susp auiaiu-ioiu ap xioqa jsa
[i íajja uotu ap ssd an^uijsip as au apAnouaj juauíuiBjsuoa ajas jaa
:jajapisuoa b auauíB aaja sind af anb ajaqnaijJBd uoijasj b suas uos
auuop inb in^ jsa4a ja íaAnojj jsa ajjaqg ap pjuauíBpuoj ajaBj tsuiy,,
•BpBjaqqap-ou uoiaaap Bun ojad uoiaaap Bun uaiquiBj Ávt[ inbB anb
buijijb aaxavg 'soai^opist^ Á soaiScqoaisd soaijoiu 'sauoisBd ap ajuBu
-inijajap oiuoa aaajqBjsa as anb o[ ug 'BpBjaqqap upiaaap ap Baijqsa
b^ BiJBjuiqoA uoiaaap ap sojas soq • (^^^ '^^d 'jusa^f af ja aajgtq)
t4anbiSofojuo ja affauí^tJO ajjaqif aun JBd 'sajjns saf anb suioui iu snfd
iu 'ajjoddns jsa inb ja sajjns saf anb usfd aiuaui af jns anjijsuoa as
inb 'aadojd aanjanjjs aun4p anbtqaXsd juaiuauaAa un jsa affa4nb siBtn
'ajjaqif Bf ap aai^afiAijd uoijBjsajiuBiu aun s^d jsa4u ajuofoA Bf,, fa
BJBg -ouisiuiiujajapui un b aanpaj of opo^ 'Bai^pfojuo Bjnjanjjsa saiun
ns ua BUBtunq p^pifBaa Bjsa saijiun aaxavg '(¿fS "^Bd 'li*Ba^[ ^f l^
4tauiBiunq-ajuofOA Bf b adiauíad asd juaddsqaa mb snssaaoad sap

�que la conscience est néantisation, on congoit qu'avoir conscience de
nous-méme et nous choisir ne font qu'un" (L'Étre et le Néant, págs.
539/40). De esta manera unifica Sartre la realidad humana a su
último fundamento: El total indeterminismo estructurado en la liber
tad necesaria en la actividad existencial. Todo en la conciencia es
libre, porque su estructura está hecha por la Libertad de la elección,
aunque no sea deliberada. "Un pareil choix, fait sans point d'appui,
et qui se dicte á lui-méme ses motifs peut paraitre absurde et l'est, en
effet. C'est que la liberté est choix de son étre, mais non pas fondement de son étre" (L'Étre et le Néant. pág. 558). Es la necesidad de
la libertad, el fundamento último-ontológico. "Le projet libre est fondamental, car il est mon étre. Ni l'ambition ni la passion d'étre aimé,
ni le complexe d'infériorité ne peuvent étre consideres comme projets
fondamentaux" (L'Étre et le Néant, pág. 559). En este total indeter
minismo, Sartre tácitamente está estableciendo un determinismo de
un grado mayor, en una segunda potencia, un determinismo más ab
soluto. En esta absurdidad de mi elección estoy determinado a elegir
siempre para conseguir mi autenticidad existencial. El mismo lo plan
tea en forma medio velada, pero no expone un razonamiento profundo
de esta contradicción de su sistema, y hace de inmediato una afirma
ción muy hábil para ^eludir entrar en el fondo del problema. "Ainsi
ma liberté ronge ma liberté. Etant libre, en effet, je projette mon
possible total, mais je pose par la que je suis libre et que je peux
toujours néantiser ce projet premier et le passéifier" (L'Étre et le
Néant, pág. 560). "En outre, la liberté est liberté de choisir, mais
non la liberté de ne pas choisir. Ne pas choisir, en effet, c'est choisir
de ne pas choisir. II en resulte que le choix est fondement de l'étrechoisi, mais non pas fondement du choisir. D'oü l'absurdité de la li
berté. La encoré, elle nous renvoie á un donné, qui n'est autre que la
facticité méme du pour-soi. Enfin, le projet global bien qu'éclairant
le monde en sa totalité peut se spécifier a l'occasion de tel ou tel
élément de la situation et, par conséquent, de la contingence du mon
de" (L'Étre et le Néant, pág. 561).
Sartre pone en el estudio sobre la libertad la posibilidad de una
limitación, "Toutes ees remarques nous renvoient done a un probléme
difficile: celui des rapports de la liberté a la facticité. Elles rejoignent
d'ailleurs les objections concretes qu'on ne manquera pas de nous
faire: puis-je choisir d'étre grand si je suis petit? d'avoir deux bras
si je suis manchot? etc., qui portent justement sur les limites que ma
situation de fait apporterait a mon libre choix de moi-méme. II convient done d'examiner l'autre aspect de la liberté, son revers: sa relation avec la facticité" (L'Étre et le Néant, pág. 561). A este concepto
de libertad absoluta y total se objeta que hay cierta manera en mí y
fuera de mí que verdaderamente no depende de mí, como lo ha
dicho el mismo Sartre en esas "situaciones" dadas por la facticidad
de mi cuerpo y sus relaciones con los seres-para-otros. Estas relaciones
entre la libertad y la facticidad las llama situaciones.
— 174 —

�— s¿t —
aj ja a-na^1"!) '44^-n^ b ajja4nb iaaa un
aranioa 'ajja un auiuioa aja^aj as inb ja uinuajd aa ap naijira ns ajja b b
ajja4nb ajja4j ja apuow amuioo sjojb ajaAaj as inb 3Jja4p wmiajd aj ajjua
aaip-B-jsa4a 'ios-ua sap&gt; ajjua uij bj ap aiiA ap juiod np assijqBja4s
suoijBjaJ ap araajs^s un4nb jibj ajjaqij bj 'jubsijubííu jnaaj uos jb^ -ajij
-B3J auiain aun jnod suoijBuioisap siojj :jiBja ios-jnod aj anb aauassa
atuxnoa assBd aj anb 'apuoui aj jns aiiA ap juiod anitnoa sdjoa aj anb
'ajja4j b b inb xos-jnod a^ JBd asiju^au ios-ua4^ anb asoqa ajjnB jsa4u
auuop aa anb si^duioa b anajaa^ a^q^ :bjsta ap ojund orasim ns ajuara
-ajuaiasuoa aeraoj ap 'odraaij souacp uis í ajuaraBaiJojBjara sonara o
sbui sojíjosou soraajip 'BatjBraSop uoiaBuiaijB ap BaijsijajaBJBa Brasira
Bsa uoa ajnaraBjBiparaní BJip upiaBaijijs^f ns ap uoiaanajsuoa b^ u^
*44PBP I 9P BUJ9JUÍ nraoBSau oraoa Bztjoijajui: así^ pBjaaqi^ bj anb oras
'op^p o[ uoa BAijisod uoiaB^aj BunSutu auaij ou anb 'Bpjnjijsuoa Bjsa
ou pBjaaqt^ tb^ anb JBJjsoraap ap bjbjj aaxflvs "píaos BiauaAiAuoa b^ ap
osbo ja ua 'oajo-BJBd-jas un ap upiaBaijisoa bj ua 4is-ua un b uoiobj
-iuiisb Bun sa o 'odisij opunra jap o odjana jap pBpiaijaBj bj ap osbo
ja ua 'is-ua oj sa opBp oj A opBp oj aod SBpBaaa uos sauoiaBnjis ss'q
•(¿95 "S^d 'juBa^[ aj ja ajjg;4r[) (iauuop nv tuoddvu juaiuajjauíSi^o jsa
ajjaqij bj anb axjiuis Bjaa ja asoqa auiara ja ajnas aun jsa4a 'apuora
np naijira nB a^ja un axja b xioab no ajaaqij bj ap ^inf aj araraoa
jajsix^ #(uoijBsijuBau bj ap ajtp-B-jsa4a) svd-auja^u np auuoj snos
ajja b b ajaaqij bj anb aaja un b á ji :un4nb juoj au ajiaijaBj ja aouaS
-UIJU0^ -aatia^unuoa bs jsa jajsixa sBd au JioAnod SBd au ap jibj aj ja
'ajjaqij bj ap ajia^ja/ bj jsa a^qxj ^^ja s^d au JioAnod SBd au ap jibj aj
jajja ua4nb jsa4^ uajsixa SBd jsa4u aj^aqij bj anb suoisip sno^9) 'BiauaS
-uijuoa A uoiaBuirajajapui JBjajdraoa ap oubijjjbs ubjb ajsa ua souisiu
-ira^ajap soj ap ojnjosqB sbui ja oraoa sotuBtuoj bj anb upiaBrajijB Bun
Bjuaisy "bsjbj uoiaisod Bun jbiuoj ap sapBpijiqísod souaiu jauaj ap uij b
ojuaiuiBuozB^ oidojd ns Jin^as ap soraaiBjBJj^ "oqaaq ap sauoiaBnjis sbj
ajuB ajuauíBjnjosqB pBj^aqij ns Boijijsnf A bjbjob oraoa bjoijb soraaaa^
•Bjja b eáaiSB as anb jbioos biu^ou bj ap SBidojd sauoiaBjiraij sbj uos anb
ouis 'odxana ira ap p^piaijoBj bj ap iu 'oaia apuop ua j^^nj jap BzajBJ
-njBu bj Jod SBpBaaa sauoiaBnjis sbj uos ojos ou 'psjaaqij B-ijsanu SBra
uBjiraij uoiaBja^ ap A oqaaq ap sauoiaBnjis sbj A sauoiaBjiraij sbj apuop
ua 'pBpaiaos ua 91AIA aadraais oju^na xod 'ja BJBd BnpxB sbiu une sa
Bsaadraa Bjs^ -Biauajsixa ns ap pBpijBjoj bj ap aaqraoq jb ajqesuodsaj
jaaBq A uoiasaijijsnf Bsa jbj^oj bjb¿ 44ojuaiuiBuozBi^ ns ap Bzaanj bj
ap pBpisuajuí bj Bpoj Bajdraa apuop ua ^ojns ns ap ozianjsa ja iqB a^j
•jbjoj uoiobzixojba bj a^ainbpB Biuajsis ns 'sorasiin sojjosou ua A sojjo
-sou ap Bxanj soqaaq ap sauoia^njis sbj b ajuajj jBiauajsixa psjjaqij bj
ap pBpiAijaB BjnjosqB bj JBaijijsnf bjSoj is :bjjosojij ns ap ajuBuirajna
ojuaraora ja soxjosou BJBd s^ "SBUi^Bd ¿jj Biuajsis ns ap uoiasaijij
-snC ap Bsaadraa bubuibj Bj^d Bajdraa aaxnvg "^xqij ajuauíBjajdraoa baij
-aaja p^piAijoB bj ap pspisaaau bj rjBiauajsixa jB^njanjjsa ojuara^punj
asa 'sojjosou soraajip 'asopuaiuodiui 'bsojib jijbs apuajaxd Bjsa apuop
ua A 'pBjjaqij bj ap ojdaauoa ns jBaijdB A JBaijijsnf 'jBijduiB ap bjbjj
aaxavg apuop ua sauoiaBnjis sbj ap oipnjsa jap Biuaj ajsa ua s^

�todo lo que es ya dado al hombre, está en relación con los fines que la
misma conciencia se propone y que ella ha elegido libremente. Entra
remos en la médula del razonamiento de esta justificación: "le donné
n'est ni cause de la liberté (puisqu'il ne peut produire que du donné),
ni raison (puisque toute raison viént au monde par la liberté). II
n'est pas non plus condition nécessaire de la liberté, puisque nous
sommes sur le terrain de la puré contingence. II n'est pas non plus
une matiére indispensable sur quoi la liberté doive s'exercer, car ce
serait supposer que la liberté existe comme una forme aristotélicienne
ou comme un Pneuma stoicien, toute faite, et qu'elle cherche une ma
tiére a ouvrer. II n'entre en rien dans la constitution de la liberté".
(L'Étre et le Néant, pág. 567). Sin duda alguna que al decir "no la
elige, porque significaría elegir su propia existencia, es una pincelada
de gran efecto existencialista para el fin propuesto por el autor".
Al estudiar los "datos" tenemos uno de los dos extremos en que
se construye la situación, y que ellos están en relación de los fines de
la propia conciencia. El otro extremo son los fines mismos.
Es por lo tanto un producto común de dichos datos en bruto y de
los fines que la conciencia crea. "Ces remarques doivent nous apprendre que la situation, produit commun de la contingence de l'en-soi et
de la liberté, est un phénoméne ambigú dans lequel il est impossible
au pour-soi de discerner l'apport de la liberté et de l'existant brut.
De méme, en effet, que la liberté est échappement a une contingence
qu'elle a á étre pour lui échapper, de méme la situation est libre
coordination et libre qualification d'un donne brut qui ne se laisse
pas qualifier n'importe comment". (L'Étre et le Néant, pág. 568).
Las consecuencias que se sacan de esta justificación y esta demos
tración del fundamento último de la necesidad de la libertad absoluta,
como elemento estructural de la existencia, es que todas las situaciones
externas o propias de la conciencia son un producto del fin elegido.
La responsabilidad de la situación recae sobre la misma conciencia,
aunque sea una justificación a posteriori, como en el caso de la situa
ción límite inicial de la existencia que es el nacimiento. Todo ha sido
libremente elegido, aunque no deliberadamente y el hombre es respon
sable absoluto de todas las situaciones de su existencia.
Luego aplica esta justificación a distintas situaciones del existente,
llegando en todas al mismo fin, a la total responsabilidad de las situa
ciones del para-sí en sí mismo, como por ejemplo el lugar y el país
en el que vive, del mundo físico que lo rodea ya sea favorable o
adverso, es responsable de la Sociedad que convive, es responsable como
hemos dicho, hasta de su mismo nacimiento. "Cependant je retrouve
une responsabilité absolue du fait que ma facticité, c'est-á-dire ici le
fait de ma naissance est insaisissable directement et méme inconcevable, car ce fait de ma naissance ne m'apparait jamáis brut, mais toujours a travers une reconstruction pro-jective de mon pour-soi; j'ai
honte d'étre né au je m'en étonne, ou je m'en réjouis, au, en tentant
de m'óter la vie, j'affirme que je vis et j'assume cette vie comme mauvaise. Ainsi, en un certain sens, je choisis d'étre né. Ce choix lui-méme
— 176 —

�— LLl —
B83 eSaxu aaiHVg "sapBpijiqtsod sns SBpoi opBzijsaj A opBJiuoaua aaqsq
ap o^anj 'oand js-ua opejsa na jas un 'Baií^cqoiuo pBpianjd ap opsisa
un sa aixaniu B[ 'nsí^^aisjj ^jb^ 'Biauaisixa B[ ap [BJodiuai ajiuiq
[a ouioa ouis 'Biauaiauoa bj ap pejjaqq b[ ap aituijj un ouioa biuoi b[
ou aaxavg 'sauoiaBniís sbj ap Biuai [ uoa aiaanuí B[ ap Buiajqoxd aisa
opuBauoJiu^ 'jas ns ap uoiaBiuauíBpunj B[ Baunu ojad 'Biauajsixa B[
ap ouirqn [a 'ajiuijj un 'oiuaituiaBU [a ouioa BpansqB ubi Biaua^uiiuoa
Bun ojos Bjas aiaanuí Bq 'aiiuuj oxain un ouis 'Biauaisixa B^ ap oiuaui
-Bpunj [a sa ou ajaanra B[ qBiauaisixa-opansqB pBjaaqq bj ap Bapi ns
b ajuanaasuoa o ^a^ íajaanui-BpBJBd-ajqipjas ap B[[B sbui 'a^uajsixa
^ap upiaB^uaiuBpunj bj ua aao^aaiajj ^nb b[[b sbiu ba aaxavg anb opia
-ajqBisa souiaq pBpiumJodo BXna ua '[Biauajsixa ap uoiaou B[ JBipnjsa
[B anb souiapaoaajj -BUiai ajsa ua oubijjjbs O^U3iuibuozbj [ap Bauq b[
unáas oiuaiuiia^u [a sa o[ ouioa a^iuii[ uoiaBn^is Bun sa a^januí B"q
•ajuauíBjBtpauíui sbui sauotaaipBJjuoa sb[ 3a apuop
ua Biauaijadxa buisiui ns ap osbo un is ua sa anb 4Buia[qojd [B ajuajj
upiaisod ns jbuio} ap sajuB SBpijiuipB anb auatj jojaa[ [a anb 'sbuioixb
ouioa 'ssaiiBuiSop uos sauotaBuijijB SB'q 'BiABpoj soqaajsijBsui sbui Bfap
sou sauoiaBn^s sb[ ap B^sqBiaua^sixa uoxaBoijijsnf Bisa '44sbuisiui sbsoo
sb[ b BjpnA B-q^ :ouBi[jassnq ubjb [a ua bsbj B[qBj BAanu Bun ap oidta
-uijd [a o^iai[duii bao[[ anb 4oat^o[ouaiuouaj opo^aiu ns ap 'oa[diua [a
souiBJapisuoa is j^ -BAixa[jaj-ajd 'Biaaauoa pBpqBaj B[ jBp ap pspisaaau
Bun 'uoiaBjuauíBpunj Bidojd ns jod '^Bq apuop '[Biauaisixa sa Bijoso^j
ns anb Bjapisuoa as is BiABpo^ joXbiu sa upiaaipBJiuoa B^sa j^ -ouBtuajuB
ap BpBfij bá uoian[os eun a[jsp ap opuBjBJj Bjsa anb Buia[qoad ouisiui
asa b 'Buia[qoxd [B sajuajaqui sauoiaaipBJ^uoa sb[ JBipn^sa A jaA apiduii
a[ anb bjjoso[ij ns JBaijiisnf ap ubjb un ap 'Btuajsis ns ap ojuaiuiBi
-i[tqap un ap uoiaBsuas b[ Bp sou sauoiaBnjis sb[ ap bui3} ajs^ *opiqaa
-uoaaad aiuauqB^oi sa Biaua^stxa B[ ap opBuiud [^ 'uoiaaipBJjuoa Bsa
Bzipunjojd tu auaijap as ou 'pBiaaqi[ ap ojdaauoo ns jBaijijsnf ap ubjb
[a ua oxad 'opiaouoaaj Bi[ o[ ^axavg "[bjo^ ouistutiujaiap un aaajqBjsa
'ouisiutuijajapui un soujsp ap zaA ua 'BjnjosqB p^iaaqij bj ap BiJBsaaau
uoiDB^uauíBpunj B^sa anb ajuauuoijajuB opBiujijB souiaq o[ bj^
* (.^/1^9 's^?^ '^UB^M 9l l9 9^13tTI .ta[qBssisiBsui
ja juasajd aiuiuoa ^sa aj^a uoui ap isa iaa i^ *ajia uos suBp uoiisanb
ua isa 9Jiat[ iuop axia aiuuioa jsa xnb 9Jiaj sjns a^ •axuaiu-ioiu ap ajqas
-uodsaj luauíajBJ^aiui aJia b auuispuoa sins af anb aa ua luamajduiis ai
-sisuoa 'aiíaiiaBj Bin aaip-B-isa4a 'luauíassisjap uoui luaiuajBuij anb aixos
ua 'siafoxd saín ia xoui anb ajiuoauax au af 'axoaua iat ^auwaitu 9^[bj b[
ap ia aauBssiBU anaa aiijiqBSuodsaj auiajd ua jauinssB4p sajaiuBtu sap
anb 'luauíasiaajd 'asoqa axins SBd iuos au apuoiu a[ suBp aauasajd aun
ast[Baj af anb jiuf aj saaAua aaip-B-isa4a 'aauBssiBU biu sjaAua sapnituB
saiuaxajjip saa jBa 'aj}iBU b apuBiuap SBd ib4u af anb aajBjaap no
aauBssiBU biu ap jnof aj ajxpnBiu ¿au af-sins jonbuno^- apuBiuap smd
au af xonbjnod isa4a 'aiijiqBsuodsaa biu anb sibiub^ aaiuoauaj au af ^a[q
-BSsisiBSux siBiu 'inoiJBd isa aiiaxiaBj B[ 'isuty 'suij saui sjaA assBdap B[
af anb iubi ua4nb BJijBjBddB4u anoi uos b aiiapoBj anaa sibui íaisioqa
SBd au SBd xnad au af anbsind 'aiiaiiaBj ap luauíajBJ^aiui aiaajjB isa

�posición heideggeriana que la muerte sea por excelencia mi posibili
dad, la imposibilidad de todas mis posibilidades, por la que pueda
yo decidirme a esperarla para llegar al estado de pureza, niega en fin,
el ser-libre-para-la-muerte. Es sólo un hecho límite de mi existencia
intrascendente. "Ce qui'il faut noter tout d'abord c'est le caractére
absurde de la mort". (L'Étre et le Néant, pág. 617). Sartre, algo joco
samente, interpreta esta tesis de Heidegger. "On a souvent dit que nous
étions dans la situation d'un condamné, parmi des condamnés, qui
ignore le jour de son exécution, mais qui voit exécuter chaqué jous
ses compagnons de geóle. Ce n'est pas tout a fait exact: il faudrait
plutót nous comparer á un condamné a mort qui se prepare bravement
au dernier supplice, qui met tous ses soins a faire belle figure sur
l'échafaud et qui, entre temps, est enlevé par une épidémie de grippe
espagnole. C'est ce que la sagesse chrétienne a compris, qui recommande de se préparer á la mort comme si elle pouvait survenir a toute
heure. Ainsi espére-t-on la récupérer en la métamorphosant en mort
attendue. Si le sens de notre vie devient l'attente de la mort, en effet,
celle-ci ne peut, en survenant, que poser son sceau sur la vie. C'est au
fond ce qu'il y a de plus positif dans la decisión résolue (Entschlossenheit) de Heidegger. Malheureusement ce sont la des conseils plus
fáciles a donner qu'á suivre, non pas á cause d'une faiblesse naturelle
á la réalité-humaine ou d'un pro-jet originel d'inauthenticité, mais de
la mort elle-méme. On peut, en effet attendre une mort particuliére,
mais non pas la mort. Le tour de passe-passe réalisé par Heidegger est
assez facile á déceler: il commence par individualiser la mort de chacun de nous, en nous indiquant qu'elle est la mort d'une personne, d'un
individu; la seule chose que personne ne puisse faire pour moi,
ensuite de quoi il utilise cette individualité incomparable qu'il a
conférée á la mort é partir du Dasein pour individualiser le Dasein
lui-méme: c'est en se projetant librement vers sa possibilité ultime que
le Dasein accederá á l'existence authentique et s'arrachera á la banalité quotidienne pour atteindre á l'unicité irrempla^able de la perso
nne". (L'Étre et le Néant, pág. 617). "Certes, si la mort est décrite
comme ma mort, je puis l'attendre: c'est une possibilité caractérisée et
distincte. Mais la mort qui me frappera est-elle ma mort? Tout d'abord
il est parfaitement gratuit de diré que mourir est la seule chose que
personne ne puisse faire pour moi. Ou plutót il y a la une mauvaise
foi evidente dans le raisonnement: si Fon considere, en effet, la mort
comme possibilité ultime et subjective, événement qui ne concerne que
le pour-soi, il est évident que nul ne peut mourir pour moi. Mais alors
il suit de la qu'aucune de mes possibilités, prise de ce point de vue qui
est celui du Cogito qu'elle soit prise dans une existence authentique ou
inauthentique ne peut étre projetée par un autre que moi. Nul ne peut
aimer pour moi, si Fon entend par la, faire ees serments qui sont mes
serments, éprouver les émotiong (si banales soient-elles), qui son mes
émotions. Et le mes ne concerne nullement ici une persónnalité
conquise sur la banalité quotidienne (ce qui permettrait á Heidegger
de nous rétorquer qu'il faut justement que je sois libre pour mourir
— 178 —

�— 6¿t —
apsap 'jbjoj mbe sa aa^oaaiajj uoa uoiaBJBdas B-q *(09
aj ja ajjg,/!) '44ajiaijaBj suouiuiou snou anb jjoui bj ap ja aauBssiBu bj
ap ajljuapij ^S9t0 ^9 '99UB8SIBU BJ 9p JUaUíaUtlOllB anSuiJSip 98 9U 9JJ3
'puoj ny -sjoqap ua auuojsuBJj snoa ajja ja sjoqap np snou B juaiA
ajja Í99UB8STBU bj 9uiuio9 'jibj jnd un jsa jjoiu Bq •sauíauí-snou B4nb
S3JjnB4p b atjuoa sjnofnoj jnod jsa suas aj juop saa^ij ja saasijouaj
-xa sajinpuoa ua jauuojsuBjj saj jnod 'ajja4p 8ía-^-sia jiBjpua^d uo4nb
sa^[aa suBp juauíajai^naij-iBd ja sapnjxjjB sa^ sajnoj suBp assi^S as inb
aa 'sajuajjB sa^ sajnoj auiJBsap inb aa 'a^qBJAnoaaput4^ auiuioa a^aAaa
as mb aa jsa a^a JBa 'a^[a saaAua apnjijjB aun aapuajd iu 'ajpuajjB4|
tu 'jjoui bui aiJAnoaap iu siBjmBS 9u af "ajtaij^Bj bui b juauia^[auiijo
jijjossaj ja adiauíjd JBd addBqaa4ui '^aj anb jubj ua 'mb
jivf un jsa a^p 'ajdojd aj^iqxssod bui jios jjoui bj anb uio| anb
-oaaiajj ojjuoo 'ain[auoa suoAap snou 'isuiy^, 'pBpiAijafqns Bjjsanu ap
sou^ajxa soqaaq sop uog 'pBptaijO^j buib[^ a^ pnjqiuiis Bjsa b á sajB^iuns
soqaaq sop uos ojuaiuiiaBU \9 Á ajjaniu B^^ • (^^9 "S^d 'juBa^j a[ ja
ajj^-q) 4t9-il^4p sapoui saa ap ojjnsj no unj b auuaijJBdds aAijiurjap
ajiojaiA B[ 'xnajnop jBquioa aa ua 'anb subs uq JBd isiBssaj assaa subs
af-sins ja sioqap uoui b assaa subs af-addBqaa isuiy #ajjnB4pinod-aaja4p
uoisuauíip biu aaAB a^qBjnsuaunuoaui jsa ioui jnod-ajja4p uoisuatuip bui
anb juBJAnooap ua 's^a jnoj ua 'ja suij sajjnB4p saaA Bfap juBjaf-oíd
ara ua ioiu ap ax\noaap aajnBj anb aa aijuauíap xnad af 'sia af anb
jubj ísins af anb aa aaja sibj aui af anb ja uaiJ sins au af anb 'saasod
juaiuaaqq suij saín j^d 'aa^aAaj jubsibj aui ua aajnBj jnod sins af anb
aa b aaddBqoa xnad af 'sia af anb jubj íajjaqq ajjou ap aAijaafqns ja
aiqosqB uoijisod b^ JBd sjoi^ap aajou jasijuBau suoiAnod snou anb aui
-aui ap 'aapuaasuBJj-aauBpuaasuBij ua aajnBj jubuijojsubjj ua jasijuBau
suoiAnod snou anb sa^aa ap juaiBja 'jajja ua 'saaipnja suoiab snou anb
suoijBuaqB sa[ : inajny-jno,j nB suoijobsuoo snou anb aSBXAno jaa ap
uoijaas b^ suBp 'aSBsnvua s^d suoab4u snou anb uoijBuaijBtp sbo un auop
b; á jj *saajnB sap aonjnj aiojd oiuuioa aiJAnoaap as jiop aanjnj jjoui
bs ap suas aj jisibs ap ajuaj inb injaa anb auop aijiu^is Bja^ -sjuba
-ia xn^ atoad ua ajja jsa4a 'jjoiu ojjg 'injjnB4p jijojd nB 'aiA ajdojd
ajjou suBp 'jaijua jnoj auaijB snou %xoui bj ap auiaiu aauajsixa4j isuiy,,
•orasiui is ajqos oÁ a^njijsuoa anb bjsia ap ojund ja ajqos ojjo ap bjsia
ap ojund jap ojunijj ja sa anb BJip jsiauajsixa Bqonj ap Bjjoaj ns b op
-janoB ap Á ojjo-BJBd-sajas sojjo soj uoa oaad SBiouanaasuoa 'uotaaaiíoad
auaij ajuajsixa un ap ajaaniu bj oaa^ ' (\Z9 '2bd 'ju^a\[ aj ja ojjg4rj)
44sajijiqissod saín ap sjoq jsa mb 'sajqissod saiu ap ajqissod sjnofnoj
liopvsnuvdu aun sibiu 'apuom aj suBp ^auasajd ap aasijBaj snjd ou ap
ajijiqíssod mi s^d jsa4u jjoiu bj ,^'is BJBd jb ojaadsajj 'Bijoaj Bidojd
ns Bp naooaaiajj ^p sisaj bj jbzijbub ap oSan^ *(8/¿l9 's^Bd 'juBaj^[
aj ja ajjg4rq) 44joui jnod jauíiB jnad au jnu :anbiun ja ajqsSBjduiajji
'jjoui bj auiuioa 'jsa jBusq snjd aj jnouiB4j 'aiiA ap juiod aa ap 'isuiy
'sauiatu af jsi uiasnfj anb ajsjaap ji4nbsjoj —anbijuaqjnBui no anbij
-uaqjnB apotu aj jns ajsixa ji4nb— wias(j jnoj b juaiuassajdxa jibu
-uoaaj aaooaaiag anb ajiasdi ajjaa juauíajduiis jnoj sibui (uq ap ioui
ua jnouiB4j uou ja jnoiuB uotu jios aAnojdaJ anb jnouiB un4nb jnod

�su misma raíz mitológica. "Ainsi, la mort n'est aucunement structure
ontologique de mon étre, du moins en tant qu'il est pour soi; c'est
Fautre qui est mortel dans son étre. II n'y a aucune place pour la
mort dans l'étre-pour-soi; il ne peut ni l'attendre, ni la réaliser, ni se
pro-jet de la liberté originelle, ni étre regué du dehors comme une
et d'une fagon genérale, elle ne peut ni étre fondee du dedans comme
pro-jet de la liberté originelle, ni étre reéue du dehors comme une
qualité par le pour-soi. Qu'est-elle done? Rien d'autre qu'un certain
aspect de la facticité et del'étre pour autrui, c'est-á-dire rien d'autre
que du donné. II est absurde que nous soyions nés, il est absurde que
nous mourions; d'autre part, cette absurdité se présente comme l'aliénation permanente de mon étre-possibilité qui n'est plus ma possibilité,
mais celle de l'autre. C'est done une limite externe et de fait de ma
subjectivité! Mais ne reconnait-on pas ici la description que nous avons
tentée au paragraphe précédent?" (L'Étre et le Néant, pág. 631/2). No
estando de acuerdo que la muerte entre a formar parte de la estructura
ontológica del ser, como se hace en el planteamiento heideggeriano
en la tesis del ser-libre-para-la-muerte, no admitimos tampoco este
carácter absurdo de Sartre, ante una situación tan contundente como
el hecho de la muerte, al decir que no constituye el límite de la liber
tad del existente. Si es el extremo final de la existencia, si en ella
concluye la existencia llegando a la plenitud conceptual de un ser-ensí, que excluye todas las posibilidades al totalizarlas a todas, de hecho
es el límite de la libertad de elección, ¿de qué?, de posibilidades por
la imposibilidad de otra elección. Que sea la fundamentación última
del existente la necesidad de la elección, podría ser admisible, pero
a limitar esa libertad con la muerte en nada roza, disminuye, desvirtúa
esa fundamentación ontológica, no quiere decir que al ser el límite de
la libertad, sea una sustitución de la fundamentación del para-sí sartriano.

Capítulo VI. — Posición crítica ante la tesis sartriana de la
LIBERTAD COMO FUNDAMENTO ÚLTIMO DE LA EXISTENCIA
Haremos algunas reflexiones sobre este concepto de libertad y
de las situaciones en donde vemos una incoherencia de conceptos, una
contradicción proveniente de sus afirmaciones absolutistas. La liber
tad sartriana lleva en sí su propia destrucción. El hombre elige libre
mente, está condenado a hacerlo, es responsable de esa elección y de
todas sus situaciones en que se encuentra, pero que esa elección fue
hecha sin deliberación. Hemos dicho que todo ha sido elegido libre
mente aunque no deliberadamente y el hombre es responsable de
todas las situaciones de su existencia. Creemos que no existe libertad
sin deliberación y que no se puede establecer una responsabilidad
sin un estado de verdadera libeítad. Sartre afirma dogmáticamente
que somos libres, necesariamente libres y por otro lado, afirma que
no podemos hacer lo que deseamos, o que nuestra libertad no está
en nuestra deliberación. Esta postura niega lo que ha afirmado ante— 180 —

�— T8t —
ap xioqo ojqq uora ap aSBun^ jsa a[[a4nb aojBd ajjno ua Buuattu jsa
uoijBnjis b[ 8ibj^[ *aji[iqBsuodsaj ajaijuaj iBjajJod ua4f ja auiBiunq JS9
uoisioap 9jj99 siBta íuiBumquij ap ívuapioap ^i anb sanbt^Biu sajinp
-uoo xnB sjnooaj a[ ja ojinj B[ 'jnad B[ jBd juaraa[nas jsa4o íauíBiunqui
uoijBnjis ap SBd b ^4u [i :uiBiunqui sasoqo ap jBja4p s^d juaajo au
sajnjjoj sajid sa[ 'ajjan^ B[ ap suoijBnjis saoojjB sn[d saq^ 'BSoiSqaj
o ^Bnjmdsa o jbjoui uoidbSijiui eun jauaj uis 'ajuauíBpjnsqB eojjo
so\ ap SBdpia sb[ uod á 8Bd[na SBidoad sns uoo bSjbo ajuajsixa j^
'BSOlSipj Á BOTSJJBjaUI
'^b^oui '^Btoos zbj ns ua ajuBuoiodaoap Á ajusjadsasap ouisisdi^os un
'ooij9[ba-oaijbuuou unB Á ouis^BjuapuaosBjj aamb^no JB^au [B uoia
-BjuauíBpunj Bidojd ns uoa aaipBJjuoo as anb pBpi[BJOui bj ap ajuau
-buiui opijuas un ua 'BpansqB pBpaxoos Bun ua '{bioos BiouaAtAuoa ap
pBpqiqísoduii Bun ua '^bjoj ouisiojb un ua 4buisiui is ua upioonajsap
-ojiib Bun a^njijsuo^ -Biouajsixa u\ ap opEunad |ap ajuaijjoa Bjsa ap
baijbSou upioipuoo b^ ua 'Buiaijxa sbui uotoisod b[ b oubijjjbs ouisij
-Biauajsixa ^ BAa^j ajjaniu b^ ap Á sauoiaBnjts sb[ ap ssuiaj sojs^
•is ua oqoaq
[ap sbuibí ojad '[a b ojoadsaj souiBáuaj anb uorurdo B[ ap 'sojjos
-ou ap ajuaipuadapui ajuauiBjn[osqB ubj 'oqoaq asa b ojoadsaj ajuara
-aaqi[ soiubuioj anb pnjijos B[ ap ouxs 'opio^u jaqBq ap sa[qBSuodsaj
somos ou sojjosou anb jbzi[bub á jbjb[ob anb Bjjpuaj anb sa 'suiajsifl
ns ap B^njonajsa B[ b opjanoB ap 'uoioBnjis Bjsa jaA^osaa BJBd anxHVg
B9[draa anb biob^bj B^ -ajuaraBpBaaqqap souiBnjoB ou anb ua opB3
-Bd oqoaq un ap soujBzqiqBsuodsaj soraapod ou sand 'ojuairaioBU ojj
-sanu ap ^JojJBjsod o sa^qBsuodsaj soraos ooodiuBj anb jbuijt^b soraapod
ajuauíBAijafqo Á BoiJidraa 'sojjosou oaad 'ijoijd b buijoj ua ojuaira
-iobu [ap sa[qBSuodsaj jas soraapod ou anb aoouooaj [a b^ -ojn[osqB ua
opiouaAuoo uBq sou ou (botjoso[ij Bjqo ns ap z/\^ sbuiSbcI sb[ ap
BAijoadsaj bjio b[ oqoaq soraaq sa[Bno sb[ ap) aaxavg aoBq sou anb sau
-oioBjuaranSjB SB^ -pBjun[OA Bjjsanu ap ajuaipuadapui s^ra [a sa oqoaq
ajsa sand '[bjoj sa pBpqBaj B[ ap ojuaiuiBfa[B ns anb sojjosou souiaajo
'ojuairaiOBU ojjsanu ap sa[qBSuodsaj soujaoBq Bjs^q BSaq pBpqiqBS
-uodsaj ap opijuas ajsa opueno oja^ -^uoiuaisod n ajuaraBja[draoo p^p
-TAiSBd Bun jod 'uoioBjdaoB Bun b Bpiqap pBpqiqBSuodsaj Bun : aaxavg
sp sou anb [a oraoo ouisqduiis un uoo SBauBJodraajuoo sb[ ajuatu[Bd
-iouxjd A sa[Bioos sauotOBnjis sb[ ajuB aq^o sou anb pBpqiqBSuodsaj B[
ajqos jiproap apand as ooodraBj i^[ 'joiJajuB uotoBuuijB Bun ap SBiouano
-asuoo oraoo ooijtsra^op oijojtjo un uoo 'jaoa[qBjsa uapand as O[os Á
BoiJidraa pBpi[Baj B[ ap SBpBfa[B ajuauqBjoj uBjsa sauoxoBuuijB sns ap
SBiouanoasuoo SBjs^ -B[nu tsbo sa pBpqiqBSuodsaj Bjjsanu opuop ua 8B3
-n^o 'sauotoBnjis 'soqoaq 'sajojoB^ sa[qBjaumuui UBJjua anb ua sa[Bioos
soqoaq b ojoadsaj [bjoj pBpqiqBsuodsaj Bsa ap opjanoBsap oja[draoo
ua souiBjs^ "pBpqBaj b[ uoo aoipuoo ou anb buijoj [bj ua 'op^jaáBxa
ajuauíBAisaoxa sa anb uoiuido B[ soraauaj 'sauoioBnjis sb[ b ojoadsaj
sisaj ns b 'urauído Bjjsanu unSas 'BpiqBO JBp BJBd pBpipqBSuodsaj ap
ojdaouoo [B buSisb a[ anb pnjqduiB arajoua B^ 'SBiouanoasuoo sns op
-uaxoa[qBjsa bji anb B[ ap ssiraajd oraoo 'Bjn[osqB Brajoj ua ajuauuoij

�moi-méme et tout ce qu'elle me présente est mien en ce que cela me
représente et mes symbolise. N'est-ce pas moi qui decide du coefficient d'adversité des choses et jusque de leur imprévisibilité en décidant de moi-méme? Ainsi n'y a-t-il pas d'accidents dans une vie; un
événement social qui éclate soudain et m'entraine ne vient pas du
dehors; si je suis mobilisé dans une guerre, cette guerre est ma guerre,
elle est a mon image et je la mérite. Je la mérite d'abord parce que
je pouvois toujours m'y soustraire, par le suicide ou la désertion: ees
possibles ultimes sont seux qui doivent toujours nous étre présents
lorsqu'il s'agit d'envisager une situation. Faute de m'y étre soustrait,
je l'ai choisie; ce peut étre par veulerie, par lácheté devant l'opinion
publique, parce que je préfére certaines valeurs á cette du refus méme
de faire la guerre (l'estime de mes proches, Fhonneur de ma famille,
etc.). De toute iaqon, il s'agit d'un choix. Ce choix sera reiteré par
la suite d'une íaqon continué jusqu'á la fin de la guerre; il faut done
souscrire au mot de J. Romains: A la guerre, il n'y a pas de victi
mes innocentes. Si done j'ai préféré la guerre a la mort ou au désbonneur, tout se passe comme si je portáis l'entiére responsabilité de
cette guerre. Sans doute, d'autres l'ont déclarée et l'on serait tenté,
peut-étre, de me considérer comme simple cómplice. Mais cette notion
de complicité n'a qu'un sens juridique; ici, elle ne tient pas; car il
a dépendu de moi que pour moi et par moi cette guerre n'existe pas
et j'ai decide qu'elle existe. II n'y a eu aucune contrainte, car la contrainte ne saurait avoir aucune prise sur une liberté; je n'ai eu aucune
excuse, car, ainsi que nous l'avons dit et répété dans ce livre, le propre de la réalité-humaine, c'est qu'elle est sans excuse" (L'Étre et le
Néant, págs. 639/40). "Ainsi, totalement libre, indiscernable de la période dont j'ai choisi d'étre le sens, aussi profondément responsable
de la guerre que si je l'avais moi-méme déclarée, ne pouvant rien
vivre sans l'intégrer á ma situation, m'y engager tout entier et la marquer de mon sceau, je dois étre sans remords ni regrets comme je suis
sans excuse, car, des l'instant de mon surgissement á l'étre je porte le
poids du monde a moi tout seul, sans que rien ni personne ne puisse
l'alléger". (L'Étre et le Néant, pág. 641). Pero esta amargura decep
cionante se profundiza más al llegar a un determinismo total que con
tradice en forma radical la indeterminación que pretendió establecer
como necesidad existencial. "Je suis responsable de tout, en effet, sauf
de ma responsabilité méme car je ne suis pas le fondement de mon
étre. Tout se passe done comme si j'étais contraint d'étre responsable.
Je suis délaissé dans le monde, non au sens oü je demeurerais abandonné et passif dans un univers hostile, comme la planche qui flotte
sur l'eau, mais, au contraire, au sens oü je me trouve soudain seul et
sans aide, engagé dans un monde dont je porte l'entiére responsabi
lité, sans pouvoir, quoi que je fasse, m'arracher, füt-ce un instant, a
cette responsabilité car de mon désir méme de fuir les responsabilités,
je suis responsable; me faire passif dans le monde, refuser d'agir sur
les choses et sur les Autres, c'est encoré me cboisir, et le suicide est
— 182 —

�— 81 —
ns b aiuanaasuoa opoj un ua sa oubijjjbs sisijBUB-oaisd ap oiuaiuiBai
-uBjd j^ '(TS9 *S^d 'iuBa^[ aj ^a aaig^q) 44sajqissod sauiuioq4p aquijuí
aun b A ji auuuoa sajqissod sjafojd ap a^uijui aun luainajjaxniBu b A
jj,, 'axqtuoq jap sBjanpuoa SBiuiisip sbj ap uaátjo ouioa aiuapsuoa
-qns jap oipnisa ja ua 'ouisiui jap oaisiqa opopui p ojsando sisijbub
-oaisd aisa o^ubj oj aod s^ '(0S9 *^?&lt;i 'lUB^X[ ^l ^a ^Jl3¿^) t4^PuaD
-subj^ b^ mb uoxiBDijiuSis aun '^afns np ajxnpuoa anbBqa ua 'aauBp
-uaj anbsqa ua aix\noaap suoAap snou 'isuib isa ua ^i4g 'sinqxjiB sas ap
unaBqa s^p aiauua inoi axutadxats aisxzouids aauBisqns b^ auiuioa nad
un 'iuaaajjip a^^uB un snos anbionb 'ajatiua inoi auipdxa4s ajp 'aauBp
-uai anbBqa ua 'uoiisuipui anbBqa ua 'aaiB.uuoa me 'sibj^[ '9^9 ua sai
-jaAnoaap luaraanbpxduia suoab snou anb saauBpuai sas^aAip sap uou
-bsiub^jo aun no uoiqppe aun j^d aasoduioaaj B[ aaaadsa suoAnod au
snou 'aiipioi aun isa auuosaad B| anb suonauípB snou xs :sauuai saa
ua sajd nad b auop asod as uoiisanb B-q^ 'opuBipmsa Bisa anb Bpuai
-sixa Bidoíd b^ b BpuapsBai anb o^od^ un B^uai anb oipnisa ap as^q
spoi opuBZBqaaa 'ppuaisixa ouisiiuauBuiut p jBai^iisnf :oppa^qBisa
-ajd Bisa b^ Buiai aisa ua oiuaiui ng 'saaquioq so| aaiua sajaiaBJBa
ap sauopBpuaaajip sb^ opoui aisa ap opuap^q 'sBpuapuoa svjut^sip
sbj ajiua sauoxaBpuajajip sb^ uaiquiBi A Bpuapuoa vius^iu Bun ap sbi
-anpuoa o sauopBisajiuBui SBiuiisip sbj ap uaápo p sa pna jaaa[qBisa
b 'opBzuaiaBJBa isb oatSojonauiouaj opoiaui jap oajdraa ja uoa JB^ajj
aaatnb ag • (6S 'S^d 'iuBa^[ aj ia a-Ha4q) 44ajjaxiuaisjxa asAjBUBqaAsd suoj
-addB snou anb ajja isa4^ -jbiiiui iafoad aa aaiiaijdxa anod aaiBssaaau
Bjas ajBiaads anbi^ojouauíouaqd apoqiaui auj,, qBiauaisixa uoiaBiuaiu
-Bpunj Bisa ap oipnisa ja ua ooi^ojouauíouaj opoiaui jap upiaBzijxin
bj opuBiuBjapB Bisa sou bA aiuaisixa jap boi^ojoiuo p^pisaaau ouioa
jbioí A BinjosqB p^iaaqij bj ap oipnisa ja aosq anxavg
iviDKtaxsixa sisnyMVODis^ a^ —

aj ia
bj suBp assioSuBj suoAnj snou 'sdxuai np ix^dnjd bj 'a^BJAno iaa ap
inqap ns anbxBiu bj uo 'sibj^[ 'auiaiu aixaAnoaap anaa ua apisax ^-ipj
iuop ia aiuaiu-ajja luaxuaiiBjaBd ajAnoaap as xnb aixaqij auntnb snjd
isa4u ji íasnaxa xu 'laxSax tu 'spjoiuax xu snjd b4u 'luauíassiBjap uos
xns anbsnf auxnoiaj as mb aixjiqBSuodsax aun SuBp aiaf aJti^4p uojiip
-uoa bs assioSuBj su^p astjBax xnb tnja^ "inj ap sjoq inoiasd ia inj ua
'ajia4j ap suas np xapiaap ap luiBJiuoa isa anb sibiu 'apuotu aj iuaui
-aoj mb tos-ua-sap xu 'aain^ ap 9xia4j ap ra 'axia uos ap xu luaiuap
-uoj isa4u inb axia un auuuoa aaip-B-isap 'asstouB4j suBp iisibs as ios
-jnod aj anb 'luauíasiaa^d 'isuib. isa43,, *aj bjbui bj ua BjisnáuB Bsa ají
unq bxbü oAodB opoi 'uoiaBzijBiuapuaasBxi Bpoi opuBxxaa 'Biauaiauoa
bj ap asxBiaaAoxd jap pBpiaiiuains bj ua opBiisnSuB JBisa jaxanb ap A
bj ap oiuaiiuiiuas jb oiuaiuiBaiuBjd aisa uoa aAjanA ag
• (jfg Bui^^d
aj ia axi34q) 44apuoiu-aj-suBp-axia4p saainB4p iiuxBd apoiu un

�sistema existencialista. Tiene como base que la existencia procede a
la esencia. Notamos aquí una primera diferenciación con el psico
análisis empírico-científico iniciado por Freud. El de Sartre es por
ahora filosófico-doctrinario-literario en contradicción a una actitud
empírico-científica sostenida en el psicoanálisis clásico. La primacía
de la existencia sobre la esencia en forma extrema nos hace llegar a
la conclusión que no hay carácter en la persona, sino que hay una
proyección de sí mismo. Lo primario es necesariamente la existencia.
"Le caractére est méme souvent ce que le Pour-soi tente de récupérer
pour devenir l'En-soi-pour-soi qu'il projette d'étre. II faut noter toutefois que cette permanence du passé, des entours et du caractere n©
sont pas des qualités données; elles ne se révélent sur les choses qu'er^
corrélation avec la continuité de mon pro jet". (L'Étre et le Néant,
pág. 637). No soy nada más que el proyecto de sí mismo. Una segunda
diferenciación es más radical y fundamental. "La psychanalyse existentielle rejette le postulat de l'inconscient: le fait psychique est, pour
elle, coextensif á la conscience" (L'Étre et le Néant, pág. 658). Sartre
busca en una actitud antideterminista, únicamente la "elección ori
ginal" en el proyectarse, en vez de investigar los complejos de la per
sona. Respecto a la importancia de los complejos Sartre lo rechaza
en parte y niega que sean un dato último, pero sin tomar una actitud
de eliminación de su psico-análisis de tal forma, que él mismo esta
blece dos nuevos complejos (en función uno de ellos con el tema de
la mirada) y traza un esbozo, un intento de plantear una Teoría del
Conocimiento. A estos complejos los ha llamado de Acteón y de
Jonás. En base a estas actitudes decimos que en su método no se
aleja mucho del freudiano. Emplea también el criterio que los actos
humanos son simbólicos (pero no universalmente considerados) y que
responden a un deseo más profundo, el que debe ser interpretado.
Este deseo es la elección fundamental, mientras que los complejos de
Freud son efectos secundarios, "residuos psico-biológicos". Freud esta
blece la agregación de los complejos para determinar la conducta
personal; Sartre toma como determinante unitario el deseo original,
tomando a la persona como una totalidad, no como una suma de de
terminaciones, a las que cree secundarias (los complejos de Freud).
Por lo tanto, aunque Sartre en su iniciación y en su metodología,
tiene un acercamiento a Freud, la actitud existencialista y su fin psi
coanalista es muy diferente al freudiano. El psicoanálisis empírico y
científico es netamente esencialista, pues su objeto es la personalidad
humana, la esencia del hombre que está unida a su existencia, pero
que no se debe solamente a cada una de las personas, sino que hay
un super yo, un "super-ego", que son las determinaciones culturales,
sociales, etc., que van conformando a la personalidad, además de la
determinación del inconsciente, donde se sufre la influencia de he
rencia, de la conformación fisiológica y la de los instintos. Este fin
de investigación freudiano está muy distante del propósito de la bús
queda de la "elección original" de Sartre en el deseo de devenir a
una concreción fracasada de en-sí-para-sí. Sartre reemplaza la noción
— 184 —

�— S81 —
B^ oxuoa 'Baijijuaxa BpuBjxodxux Bun BxaxnbpB anb bjbcI apuBxS Xntu
ojuatuxpadtuí un B39 ojea anb sotuaaxg •uoiaBijsaAux ap ^sosbo^^ sojuij
-sxp b sa^qBjdBpB 'ajuaxupsxaAiun bxuoj o[ ou aaxHVg BjsipuBoaxsd ota
-sipqtaxs p anb b asBq na Bqaaq Bjsa upiaBiauaxajxp Bjsg -oaijijuaxa
-oaxxidtua ouBipnaxj p X oxxBxaji|-oixBuixjaop-oaijoso[ij Bxoqs xod sa
oubixjxbs sisipuB-oaxsá p anb oqotp soxuajq -Btuajsis ns ap Buxajux Bta
-uanaasuoa B[ X pBpinuxjuoa B[ Bx^d ojpasa ubx^ un opBAps Bq aaxavs
ap pBppBBS Bq •Biauajsxxa b^ b ajuapAinba X opBa^duia ajuatuBjup
-siput 'oaijuapt ouituiaj un sa Biauatauoa tb\ anb ojsand 'aiuatasuoaut p
opuBZB[dsap a^uatasuoa pBpiAtjaB b^ aua^uBtu oAixa^pj-aad o^i^oo p
ojio p bjbü 'Biaua^sixa b^ ap pBptpuoiaBJji B| biujijb OAtxa^pj-aad
ojiSoo p oun uoa BJBd íaaaaj[ b a^uaaj Á saxavasaQ b a^ua^j Bjsipp
-uajstxa asBq b^ xauajuBtu 'Btauasa b^ ajqos Biauajstxa b^ ap BjaBtuixd
b^ jaua^uBtu ap bjbjj aaxavg opotu ajsa aQ '(6/8S9 *8^Bd 'iuBa^[ aj ia
aj^g4&gt;q) (o^jsanu sa opBXBxqns j^) ttaauBsstBuuoa b\ xnod ja xod anb
jajsixa ^uaiBjnBS au sjt4nb ^a jqqBja sa¡ ap auiBiunq apmij^B aj^nB aun
b iuaiiJBddB ^t4nb aaxBd jojn^d sibui 'saqaBa ^uatos tn^ ^a jJBd anbpnb
juajsixa 'sjatpj sao 'sxnapA sao 'saiquio sao anb juiod uou 'xnapuBjá
ap jxoddBx suBS 'ptpx subs 'axquio subs 'sioj B[ b jnoj 'jnoj jisibs
3Il3 "uoijvsijonjda^uoo ^\ ja ^sÁjmin^ juauiajiButpjo juajjatuxad anb
suaXotu sap aaAtxd jsa aauBssxnof ajjaa anb aa ap jojn^d juatA aaaitan^
aup^d ua axajs^tu aa sibj\[ "jnoj jisibs 'jnoj ap jtnof uoixa^jax B| 'xnau
-iuin^ 'b[ jsa jnoj :suaipnaxj sa| juatoxa a^ atuuioa 'aautAaput atuáiua
aun4p jutod jiSb4s au ^j '^uinjoa dua^uinj a^jao anb aa uatuiadxa atoa
-nod suvs auattunj apunaS aunjp aaa%auad %sa d]]^^ •axaitun^ aup^d ua
pas jnoj aajjatu a\ xnod ja sjdaauoa sap jBd xaxij a\ xnod 'asipqtuXs
xioqa aj[ xapsi jnod sajtBssaaau sanbtuqaaj sap ja sjuatunjjsut sap
asodstp aqanb ssd jtnsua4s au \i sibj\[,, "ajuaiasuoa-qns p Á Btauata
-uoa ap opBjsa p aajua oipatuiajut opBjsa un sa oAixa^pj-ajd oji^oa
^g ¿ajuatasuoa-qns otuoa 'ojubj o^ xod 'opBxapisuoa Á ouajd ojuatuita
-ouoa ap opBjsa un sa ou oAtxajpj-aad ojt^oa jg? ¿ana^g op ajuap
-suoaut p ajuaxj ojuaituiaouoa ap opBjsa ajsa auaij uptaBpx ^n^? "oai^x
-a^pj-ajd oji^oa pniB^ p anb ojuaiuiBajuB^d un ua opssBq Bjsa Btuaj
-sis ns opoj anb ouijijb aaxnvg Bjqo Bjsa ap uoiaanpoajut b[ ug
•aj Buanq ap 'aj Bpm ua jBnjaB ap buijoj b^ 'Btxoaj ns uoa JBp
ap saauojua bijbjbjj anaag "Biauapuca ttu uos ou 'oX uos ou sojdaa
-uoa sojsa sopoj sand 'sosoaijuaiu uis BJijuatu Bun ouioa 'Bxnsuaa tb\ ap
'uoisa^dax b^ ap 'ajuatasuoaut pp BUBtpnaaj stsaj ^\ axuoj aaxavg anb
aasq ojuaixuBajuB[d ajsg "opuaXnq Xojsa anb jbjouSi opand ou o^ad
'pBjaaqq xtu ap BijsnSuB b^ ap aXnjj 'ajuaxasuoa bxujoj ua X oxusxxu
xs b ouBáua un sa anb ouxs 'soxjo b ouBÍáua sa ou íxBijnaad pxoxu
Bun ap BaxjsixajaBJBa b^ BqBaxpux sou aj Bpxu b^ anb soxuBtuJtjB Bxuaj
asa jbjbxj ^Y 'BAixa^px-ajd BaxSopaxd pxauaAtA Bun xod 'Baijxjuaxa
uoxaxsod b^ Bixas oxuoa 'oatji¡BUB-oaxSo| ojuaxxuBajuB^d opoj BZBqaax
anb Bjstpiauajstxa Bxnjanxjsa Bidoxd B| ap Biauanaasuoa Bun sg "(saj
-bjoxu) soaxjoso^ij xod soaxjxjuaxa sapnjdaauoa sojuatuap BtqtuBa anb
Bxapxsuoa as xs Bpunjoxd sbxu sa upxanjxjsns Bjsa ap BiauBjxodxux Bq
•opBipnjsa soxuaq anb aj Bpxu b| ap Bixoaj ns xod ajuaxasuoaqns pp

�— S81 —
b\ ouiod 'Boijjiugp BiDUBjaoduii Bun BaainbpB gnb bjbcI 9pusj Xnuí
oiuaunp^duii un B9S ojsa 9nb soui99jq -uopBiis9Aui 9p 44sosb9^^ soiuii
-8tp B S9[qBjdBpB 49JU9UIJBSJ[9ATUn BIUO1 O\ OU 3HXHVg BJSI[BUBO9lsd Oía
-sipquns p 9nb b 98Bq U9 Bqo9q Bisg uppBpu^jgjtp Bisq -ooijjiu^p
-O9lJldui9 OUBipll9JJ p X OlJBJ91IpOlJBUIJ19Op-O9IJ9SOJIj: BJOqB jod 89
OUBIJ1JBS SIST|BUB-O9isd p 9nb OqOip SOUI9JJ -BUI9^S18 n8 9p BUJ91UI Bp
-U9n998UO9 B[ X pBpmUIJUOO B[ BJBd O]qO9S9 UBjá un OpBAJBS Bq 3HXHVg
9p pBppBBS B^ 'BpU91STX9 BJ B 9JU9[BAinb9 X OpB9[dlU9 9^U9UIB}UI1
-SipUl 'ODl^U9pi OUIUIJ9J Un 89 BpU9pUO9 B^ 9nb OJ89nd '91U9pSUO9UI |9
OpUBZB]^dS9p 9^U9pSUO9 pEpiAT^OB B^ 9U91^UBUI OATX9|^J9JOJJO p BJBÜ 'BpU9J8lX9 B[ 9p pBpipUOpBJJl B^ BXU^TJB
onSoo p oun uoa BJBd íanaH^ e 9^u9Jj X saxavDsaQ b 9}u9jj
-U9^SIX9 9SBq B[ J9U91UBIU 4BpU989 B|^ 9jqOS BpU918TX9 B[ 9p BJOBUlTjd
B[ J9U9JUBUI 9p BJBJJ aHXHVg OpOUl 9JS9 9Q ' (6/8S9 *8Bd 4JUB9^[ ^\ 19
9Jig4q) (oJie9nu 39 opBXBjqns j^) 4499ubssibuuo9 ^f[ jnod ^a xod 9nb
J9181X9 luaiBjnBS 9U sp4nb 19 jqqBi9 S9^ 9p 9uiBumq 9pnii}iB 9Jin^ 9un
b iu9iixBddB \ijxb 99JBd ioin[d sibui '89qoB9 iu9io8 in^ 19 iJBd 9nbpnb
1U9181X9 '8J9ipj 899 'SjnapA 899 489JqiUO 899 9nb lUIod UOU 4jn9pUBj^
9p IJoddBJ 8UBS 4pipj SUB8 49JqiUO 8UB8 4SIOJ B^ B inoi 'inoi 1ISIBS
9[{3 'UOUVSip)md^0UOO TS\ 19 asAptim^ lU9lU9JIBUipJO lU9H9UIJ9d 9nb
SU9ÁOUI 89p 99Aljd 189 99UBS8inof 9H99 9nb 99 9p i^in^d !U9p 9J9IUin^
9Up[d U9 9J918Xni 99 3IBJ\[ 'inOl 11STB8 'inOl 9p linof UOIX9JJ9J B^ 4xn9U
-TUinj 4B^ 189 inoi :8U9ipn9JJ 89^ 1U91OJ9 9^ ^UIUIOO 499UlA9pUI 9Ul^lU9
9untp iuiod iiSb4s 9u \\ •auivjoa ajdiiunj ajja^ anb ao jaiuiudxa uioa
-nod stws auaiiunj apuvj.^ atinja aautauad jsa djj^^ 'OJOiunq 9upjd U9
9JH9UI 9[ Jnod 19 8}d99UO9 89p JBd J9XIJ 9[ Jliod 49SipqiuX8
J9p8l jnod 89JIB8S999U S9nbiuq99i 89p }9 81U9UinJlSUI S9p
^sodsip 9[[9.nb SBd ixnsu94s 9U \x sibj\[,, #9iU9psuo9-qns p X Bpugp
-UO9 9p OpBlS9 p 9J1U9 Oip9UIJ91Ul OpBlS9 Uü 89 OAIX9{pj-9Jd OlI^OO
Y¡^ ¿91U9pSUO9-qil8 OUIO9 4O1UB1 O[ jod 4O[JBJ9piSUO9 X OU9|d OlU9lUip
-OUO9 9p OpB189 Un 89 OU OAIX9^J9J-9jd Otl^oO ^^? ¿0^3^^ Op 91U9p
-8UO9UI p 9JU9JJ OlUOlUipoUOO 9p OpBlS9 9189 9U9I1 UOlOBpj 911^)? "OATX
-9JJ9J-9jd OJtSoO pniB^ p 9nb OlU9lUIB91UB{d un U9 OpBSBq B1S9 BUI91
-sis ns opoi 9nb cuujijb aaxavg Bjqo bis9 9p uoponpoJiui tb\ u^
"9J BU9nq 9p 49J BpiU U9 JBniOB 9p BlUJOJ B| 4BTJO9i n8 UO9 JBp
9p 899UO1U9 BJJB1BJ1 (U13H^ 'BpU9pUO9 IUI UOS OU 4oX UO8 OU 8Old99
-UO9 SO1S9 SOpOi 89nd 48OSOJ11U91U UTS BJT1U9UI Bun OUIO9 4Bjn8U99 B[ 9p
4UOIS9jd9J B^ 9p 491U9pSUO9Ul pp BUBipn9JJ S189} B^ 9UIO1 aHXHVg
99Bq oiu9iuiB9iuB^d ois^ 'opu^Xnq Xoiso 9nb jbjouSi op^nd ou
4pBiJ9qq ira 9p BiisnSuB ts\ 9p ^Xnjj '^iu^psuoo buuoj U9 X oiusiiu
18 B OUBSU9 Un S9 9nb OUIS 48OJ1O B OUB^U9 89 OU ÍJBl^llO^d pJOUl
Bun 9p B91181J919BJB9 B^ BqBOipUl 8OU 9J B[BUI B|^ 9nb 8OUIBIUJIJB BUI91
989 JB1BJ1 \Y 'BAlX9^9J-9jd B9I^O|-9jd |BpU9AIA BUn Jod 4B9l^JlU9p
UOpiSod BJ BJJ98 OUIO9 4O9IlJ[BUB-O9lO^ OlU9IUIB91UB^d OpOl BZBq99J
9nb BlSippU91SlX9 BJni9nJ189 Bldojd B^ 9p BpU9n998UO9 Bun 8^ '(89{
-BJOUl) SO9TJO8Oj[lJ Jod SO9IJJlU9p 89pnid99UO9 SO}U9UI9p BiqiUBO 9nb
BJ9piSUO9 98 18 BpunjOJd SBIU 89 UOpnillSns B1S9 9p BpUBlJOdlUl Bq
*opBipni39 3oui9q 9nb aj b[btu tb\ ap btjo91 ns jod 9iuapsuo9qns pp

�que merece el psicoanálisis de Freud. Si es menos rico en considera
ciones científicas, el existencialista es mucho más rico en considera
ciones ontológicas.
Continuaremos ahora, luego de estahlecer las diferenciaciones bá
sicas entre ambos psicoanálisis, con las consideraciones puramente on
tológicas. Sartre pretende emplear un empirismo integral antes de
cualquier clasificación de los distintos proyectos posibles, "ne s'arréter
que devant l'irréductibilité evidente, c'est-á-dire ne jamáis croire qu'on
a atteint le projet initial tant que la fin projetée n'apparait pas comme
Vétre méme du sujet consideré. C'est pourquoi nous ne saurions nous
arréter a des classifications en projet authentique et projet inauthentique de soi-méme comme celle que veut établir Heidegger"
(L'Étre et le Néant, pág. 651). Esta diferenciación con la actitud de
Heidegger se debe a la distinta fundamentación del ser del existente,
el ser-libre-para-la-muerte en uno y la actividad de la elección libre
en el otro. "Outre qu'une pareille classification est entachée d'un souci
éthique, en dépit de son auteur et par sa terminologie méme, elle est
basée, en somme, sur l'attitude du sujet envers sa propre mort. Mais si
la mort est angoissante et si, par suite, nous pouvons fuir l'angoisse ou
nous y jeter résolument, c'est un truisme de diré que c'est parce que
nous tenons a la vie. Par suite, l'angoisse devant la mort, la decisión
résolue ou la fuite dans l'inauthenticité ne sauraient étre considérées
comme des projets fondamentaux de notre étre. lis ne sauraient
étre compris au contraire que sur le fondement d'un projet
premier de vivre, c'est á-dire sur un choix originel de notre
étre". (L'Étre et le Néant, Pág. 651). Tomando una actividad extremis
ta, quiere descubrir el proyecto fundamental del para-sí en cuanto tal.
"II convient done en chaqué cas de dépasser les resultáis de l'herméneutique heideggerienne vers un projet plus fondamental encoré. Ce
projet fondamental ne doit renvoyer, en effet, á aucun autre et doit
étre congu par soi". (L'Étre et le Néant, pág. 651). Este proyecto
fundamental, por lo tanto, no se distingue del ser de la conciencia y
Sartre lo encuentra en el deseo-un-proyecto-del para-sí de ser en cuanto
para-sí un ser que sea lo que él es. "L'homme est fondamentalement
désir d^étre et l'existence de ce désir ne doit pas étre établie par une
induction empirique; elle ressort d'une description a priori de l'étre
du pour-soi, puisque le désir est manque et que le pour-soi est l'étre
qui est á soi-méme son propre manque d'étre. Le projet originel qui
s'exprime dans chacune de nous tendances empiriquement observables
est done le projet ^^étre; ou, si l'on préfére, chaqué tendance empiri
que est avec le projet originel d'étre dans un rapport d'expression et
d'assouvissement symbolique, comme les tendances conscientes, chez
Freud, par rapport aux complexes et á la libido originelle". (L'Étre
el le Néant, pág. 652). "Quant á l'étre qui est l'objet de ce désir, nous
savons a priori ce qu'il est. Le pour-soi est l'étre qui est a soi-méme
son propre manque d'étre. Et l'étre dont manque le pour-soi, c'est l'ensoi" (L'Étre et le Néant, pág. 652). La conciencia en esa necesidad de
fracaso de totalizarse desea tener la densidad de ser del ser-en-sí, total— 186 —

�— ¿81 —
los-inod np ja ios-uaj ap ajijiqnjossipuij sioj bj b anbijdxa inb aaqaa
janjadiad aj jsat^) 'ajqissodrai sinofnoj ja aanbipui sinofnoj jsa ajja4nb
aaied aiiBijuoa nB juaraasiaaid sibui 'naij na sibuibC jib uoijBiíáajuij
anb uo^¿ -ajBapi asaqju^s aun b jioddBi iBd uopvjSajmsap ap jBja
na juaiBjuasaid as jos-inod aj ja xos-uaj is auiuioa auop ass^d as jnojL
•anbuBui naiQ un4nb lasijBaí b juaiBAiiiB4u apuora-aj-suBp-araraoq4j ja
araraoqj 'apuora a[ is auiuioa assBd as jnoj^ qos-ap-asnBa ap ajutóip bj b
aipuiajjB mod ajiOAB Jiojja un jsa jaai a^ anb jajBjsuoa suoAap snou
'aoyo suopddB snou anb ^aaJt 9^J^J aaSnf anod ^Bapt 9Jja jaa ap anA
ap juxod np suoaB|d snou snou anb aaj^d juauíasiaaad 'sibj^[ "ins vsnno
sua^ ajip-B-jsa4a 'apuoj aj mb ios-jnod nB anbtjuapi ja xos-anod a\ JBd
apuoj los-uaj jiBjas ^api ajja jaa 'aauaxasuoa B^ ap ja ios-ua4^ ap ajiBj
-lun asaqju^s jiBjas aauajsxxaj juop in^a 'xos-anod np asijuBau-juBSij
-UBau ^-ij^j SBd jiBjnpxa4u 'juBjjnod 'inb ja snjBiq un j^d apuias SBd
jiBjas au jdaauoa a\ juop mpa '^joj a^ja4r[ *apjoj aji^aj b^ ap aanjBu
b^ jisibs b snou-suo5uauiuioa isniy ¿ios ap asn^a ^Jj^4p jafoad juara
-a^auíSuo ssd p-jsa4u ios-jnod a^ ja xos-anod np juauíassiSans np jibj
jnas np njBddB 'jaj^ ua 's^d ^-jsa4^[ *aoyq aa ap aauBaja ap sajjja^ sa^
lamiuBxa jnod aajjaui snou jn^j ^i4nb anA ap juxod aa b jsa4a 'tns nsnva
swaj ap anA ap juiod np juBOB^d snou ua oyó np ajja4^ ap uoijsanb b^
suosod snou anbsind 'anb suiom s^d ajnaraap ua4u \\ •uoijarpBJjuoa aun
addopAua 'nA suoab^ snou 'jdaauoa uos ja ajqissodiui jsa ms nsnvo sua
jaa 'ajnop suBg "ins vsnva suaj ap anbio^ojuo-ajd uoisuaqa^duioa aun
JBd íuoiud b suossxuijap snou snou anb jsa4a 'tos-ua4[ b a^naijjB xos-jnod
np ajjaj 9p uoijsanb bj aasod suoAnod snou xs j^^^ 'BUBUinq Biauaj
-stxa b^ ap oiJBsaaau ajuauíBai^opjuo 'oiJBsaaau osbobjj ojjo sa '
-ipajJt a ajqísodtuí sa anb 'oqaxp souiaq o\ b^ Btauaxauoa b^ ap
ajsa oja^ '(f/9 *s^^d 'l^Ba^j a[ ja ^^^^j) \^^\Q ajl&lt;?4P JTS?
-BjuauíBpuoj jsa auuuoqj 'aaapjd uoj is 'no ínaiQ ajja b aapuaj jsa4a
'arauíoq ajja *jsa lí4nb aa jaauouus jibj as auuuoq4j ajjanb bj ap JtjjBd b
ajuauBiujad ajituij bj ajuasajdaj 'aauBpuaasuBjj bj ap atuaadns jnq ja
jnajBA 'natQ sibui :aajajuoa juo inj bj inb ajaioos bj ap aausssind bj iu
'ajnjBu bj ap sajaBjaads spuBj^ saj iu juos au aa 'naiQ ap ajjaj ap anbi^
-ojojuoaad uoisuaqajdiuoa aun apassod auuuoq4j is jgj 'jBjuauíBpuoj ja
auiijjn jafojd uos suBp jiuijap aj ja aauouuB4j mb aa auiuioa aiutuoq4j
ap maw nB ajqisuas paoqB4p jsa tiaiQ 'aajapisuoa uoiStjaj bj ap sajij
saj ja saqj^ui saj ajinsua ai ja juassmd anb sjan^) 'naiQ ajja4p ajjafojd
mb 3JJ94J jsa aunnoqj anb jsa4a 'auiBiunq ajijBaj bj ap jBjuauíBpuoj jaf
-oíd aj ajqBAaauoa xnaiiu aj puai inb aa anb aiip uo-jnad isuiy^^ "soiq
jas sa jBapi ajsa b JBajq[ "oiusiui is ap aiainbpB anb Biauaiauoa Bind
bj jod is-ua-ias oidoíd ns ap ojuaurepunj Bianj anb Biauaiauoa Bun ap
jBapi ja 'js-BJBd is-ua-ias un ua asiBzijBjoj BiBd 'is-Bi^d jas ja aaaiBa
anb oj ap ajqísodxui a jBapi Bjsinbuoa bj b opBjuaiio Bjsa ojaa^oíd
ajsg -js-BJBd-is-ua un 'ajua^uijuoa Á opinsqB is-ua un outs 'sBSoa sbj
ap is-ua ja ouioa jas Bipod ou is BJBd ja 'Biauaiauoa bj Basap anb is-ua
ajsa oja^ *pBptaijaBj bj ap A ajua^uijuoa oj ap ^pinq Bnuijuoa bj ua
is-ua jap 44uoiaBzijuBau,, sa ojusna ua ojuauíBpunj oidoíd ns las aiainb
Biauaiauoa bj opoj un oiuoa 'opuniu-ja-ua-ias-un 'jas ap ouajj ajuara

�et leur relative indépendance. Pareillement lorsque l'unité des fonctions cerebrales est brisée, des phénoménes se produisent qui présentent á la fois une autonomie relative et qui, a la fois, ne peuvent se
manifester que sur fond de désagrégation d'une totalité. C'est cet échec
qui explique le hiatus que nous rencontrons a la fois dans le concept
de l'étre et dans l'existant. S'il est impossible de passer de la notion
d'étre-en-soi a celle d'étre-pour-soi et de les reunir en un genre commun, c'est que le passage de fait de l'un á l'autre et leur reunión ne
se peut opérer" (L'Étre et le Néant, pág. 717).
La tesis del fracaso en la unificación de un ser para-sí en un seren-sí es consecuente a su sistema: la conciencia el ser-para-sí como
proyecto flotando en la nada e imposibilitada en constituirse en un
concreto; y el ser-en-sí como puramente material, masivo, idéntico a
sí mismo. En esta demostración de la imposibilidad de constituir la
unidad del ser-en-sí-para-en-sí radica la raíz de su ateísmo. Regís Jolivet conforme a su escuela neotomista, critica este concepto religioso
negativo de Sartre diciendo en que se basa en un falso supuesto, el
que aparece en casi toda su obra, al negar que el para-sí pueda llegar
a fundarse a sí mismo en la conciencia de un en-sí-para-sí. Implícita
mente está admitiendo que el en-sí (el mundo objetivo) posee única
mente una estructura material. En este caso, tendría razón Sartre en
la imposibilidad, en el fracaso de constituir una unidad con el para-sí,
puesto que la materia lo constituiría necesariamente exterior a sí, a
distancia de sí. Pero si el en-sí fuera espíritu puro, argumenta Jolivet,
¿qué dificultad puede haber en que sea, como tal, para-sí, pensamiento
y reflexión? Separándonos de Jolivet, volvemos hacer notar aquí que
Sartre queda en las primeras etapas de la dialéctica hegeliana y nunca
podría llegar con su sistema, ni tampoco tiene la menor pretensión
para ello, de concretarse en un absoluto en base a una reflexión sobre
sí mismo y una superación constructiva de la razón. Esta es la mara
villosa posibilidad que nos da Hegel de superación de sí mismo desde
un estado de conciencia ingenua y sensible hasta llegar el Espíritu
Absoluto. Hegel nos da una filosofía de optimismo, Sartre, aunque
en la parte elemental se basa mucho en el filósofo alemán, nos da
una filosofía decepcionante, una noción de mundo fraccionada, de
opcionantemente fraccionada y discontinua.

Las perspectivas morales consecuentes con el fundamento
ontológico en la doctrina de sartre
El desarrollo de esta obra filosófica sartriana comienza con una
afirmación de la contingente sobre lo necesario. Al fundamentar ontológicamente la contingencia como lo absoluto del Ser, nos da el sentido
de su náusea metafísica, de su náusea existencial, como la característica
del estado es que vive el hombre en su autenticidad existencial. Todo
otro estado, todo otro intento de huir de la angustiosa libertad, de la
náusea, es la "Mala fe" del que viven en lo que ha llamado "espíritu
— 188 —

�— 681 —
pp 9JUBUOpdaaap 6BIU UIJ \9 TU 'UIJ UtlSuiU UIS 'Biaua^uiJUOO Bltl[
-osqe sbiu bj ua 'ajuauíBpjnsqB asjBjaaXojd onuijuoa un ua uoiaaaja bj
BJed ajqij 89 ajquioq j^ uojnB ns ap sejqepd sBidojd sbj uoa opBJjsora
-ap oj oiuoa jbj 'ojnjosqB sbiu orasiuiuuajap ja sa oubijjjbs ojdaauoa
p ua ojafqo ^jqij asa anb BJoqB somajip sbj^[ 'Biauajsixa ns ap ojaaX
-ojd ^jqij p asopuBjjnao 'jas p sB^aia b Basnq 44pBpaijas ap njijjdsa,,
ua ajquioq p anb apuajajd aaxavg "ajua^uijuoa X BpjnsqB ajuara
-Bjajdraoa ajqraoq pp Biauajsixa B[ ap 44Bijsn^uB B^ ap asjBjqq BJBd
soAijafqo so[ sopoj optaajnoso Bq,, anb 444btusiui ts ap BzuanáaaA aua^
anb,, paoui b^ ap soaisBp sojdaauoa so[ b anbBjB un uoa anSig ' {\ZL
•Bd 'iuBa^[ a^ ja a-iJa4T) t49Il3íJ^lBUI uoijnjijsuoa a^drais jna^ b sasoqa
sap anbx^opjuo aanjanjjs u\ ap 'a^qBJisap aaajaBJBO a[ aaaajsuBaj ap ja
'aupxunq ajiAijaafqns B| ap sajuBpuadaput 'sajuBpuaasuBjj saauuop sap
auiuioa sanapA sa^ aajaptsuoo ap 'jajja ua 'anbijsuajaBJBa ap^nop anod
b xnaxaas ap jiadsa4r[ 'xnaiuas ap jijtfsaj b jaauouaj ajpj snou ap ajja
jiop a^[aijuaj8ixa asXpuBqaXsd b^ ap pdputjd jBjpsaj a^,, ts-ua un
ua as^Baipsoa BJBd Biauapuoa b^ ap asaBjoaXoad onuijuoa pp asjB
-nj un 'ajuajsixa pp pBjaaqq b^ ap pBpisaaau B^ ap uopBjiuiq Bun sa
'aaxHVS BJBd pnjijaB Bjs^ -sapnpTAiput-Bjdns 'sajuapuaasBJj sbuijou
ua asjBjajauoa aaainb anb pBpisoasiA ap op^jsa ua Bpuapuoa BjpnbB
ouioa 'p^papas ap njtaidsa p opBiuB^ Bq p anb cq ap 'ppuajsixa
pBppijuajnB ap opquB ns ua aaquioq p jBfap ap bjbjj 'oatjout pj jod
'X pjoj ouiSTjuauBuiuT un ua BSBq as pjoui ng ' (QZL '^^^ 4JUB^M aI l^
ajja4^) í(sassaudiu^s9p sjip sjuauíajjodiuoa sa[ issnB B[ap JBd 'auisxnajpj
ja amsioSaj Bpp jBd juos suotjBOijmáis sa^) •auiuioq4j ap sapnjxjjs
sa| sajnoj ap apiapi uotjboijtuSis b{ juBpAaj snou ua 'aupuinq ajtnpuoa
b^ ap ajpjqijn uoijBjajdjajm ajnoj b auiraoa 'jajajui4^ ap aiioopxpXsd
B^ b jaauouaj ap ajxssaaau B^ anbipur snou a^p ísupuinq sjafojd sjuaj
-ajjip sap anbxqja suas a| ajAq snou a^p jbo 'ap^^oiu uoridiuasap ^un^
oiuoa jaa^q ajainb anxavs 'piauajsixa jiuaAap onuijuoa ns ua Biauajsixa
B[ ap upraBaja Bun b oapa jopA pp opijuas opoj a^jjojjaj anb b asBq
na pjom Bun Jinjjsuoa b jB^a^ apand ou aaxavs anb soxuaaj^)
• ^aiusjumunfj un isa awsijviauaisix^^^^ BatjBtuajsis uoiaBaipjsnf
ap ojqq ns ua X SBiJBjajx^ SBjqo sns ua X ^aipnop^ s7,, ^juampd
-tauíJd) ojjBaj ap SBjqo sns ap uaiquiBj ouioa 'sajoixajuB SBmBd sb¡
ua op^p Bq sou anb sauotaBnjxs SBjuijsip sb^ ap oppuaxanpap 'opu^d
-xaijuB jt souiapod o^ anb ojad 'ppadsa buijoj ua SBuiStrd SBinTjp sb[ .
ua opBp Bq sou anb sauoia^njis SBjuijsip sb^ ap opuatanpap opuBdia
-ijub jt souiapod o\ anb ojad 'piaadsa buijoj ua SBuiá^d SBiuijjn sbj ua
Bzoqsa oj Biuajsis ns ap pBpqiqisod BAanu Bjs^ -pjoj\[ bj ua uaiquiBj
BiuajsTS ns ap uoiaaaXojd bj b (oAijaajoa X pnpiAipui) ajquioq jap jbjoj
pBpipaj bj ap upioBjajdjajuí bj jBjajdmoa BJBd jb^^jj anb auaij ajuara
-BiJBsaaau 'uopaap ajqij bj ap pBpisaaau bj ua ajuajsixa jap jas pp
uoiaBjuauíBpunj bj uoa ajuanaasuoa buijoj ua 'pBpaiaog bj ap uotsia
ns soujBp JBjuajuí jy 'BiSopais^ ap aasod anb ojuairaiaouoa opunjojd
p uoisuajajd Bjsa ua opuBajdraa 'ajjBjap ja ua BjSBq pBpijBaj Bqaip
jBipnjsa ap ojuajuí ns ua 'ajqraoq jap jas jap pBpijBaj bj ap uoiaBjajd
•jajuí ns 'oaijosojij Binajsis ns opoj bzbjj as^q Bjsa alqog •44pBpaijas ap

�ser-libre-para-la-muerte, en un anhelo fracasado necesariamente de
concretarse en algo, en una huida continua del ser, de cualquier
trascendentalización. Las existencias de los hombres siguen unas a las
otras, en la más absurda serie de aparición sin ningún deseo de tras
cender, de ser algo, de anhelar algo, sólo ser libre, determinadamente
libre. Con estos elementos, Sartre pretende construir una moral en
que todo es permitido, con tal de obrar libremente en la mayor auten
ticidad de la existencia. La libertad sartriana llevada al grado extre
mo, se constituye en un determinismo absoluto, en una contradicción
de su mismo propósito de afirmar la libertad. Creemos nosotros" que
su pretensión de hacer una moral sin trascendentalización valórica
sin ninguna normalización, sin ningún valor supra-individual se cons
tituiría a su vez en una negación de la moral (aunque su autor tenga
todo dispuesto para tal empresa, según las palabras finales de su obra
doctrinaria diciendo que "consagraremos a ello una próxima obra").
Podemos adelantar cuáles serán los lincamientos generales de esta
nueva obra, basándonos en su obra teatral "Les Mouches", en donde
Sartre nos da plásticamente cuál es el sentido de la moral conse
cuente con la libertad absoluta que estructura el continuo proyec
tarse de la conciencia. Nos anticipa simbólicamente su concepto de
la moral en la figura de Orestes, el que trata de dar el sentido de la
verdadera existencia, en su total absurdidad, venciendo a Júpiter, sím
bolo éste del anhelo de huir de la angustia existencial, del anhelo de
apoyarse en algo exterior a la propia existencia. En un plano metafísico o religioso Orestes, tomado en este sentido simbólico del hombre
auténticamente existencial de la concepción sartriana, desafía a Júpi
ter, dialogan de igual a igual con la divinidad, para quedar vencida
por el hombre que ha recobrado su libertad. El siguiente pasaje del
tercer acto de su drama "Les Mouches" nos lo demuestra con toda
claridad y en su logrado simbolismo. "ORESTE. — Les hommes d'Argos sont mes hommes. II faut que je leur ouvre les yeux. JÚPITER.
Pauvres gens! Tu vas leur faire cadeau de la solitude et de la honte,
tu vas arracher les étoffes dont je les avais couverts, et tu leur montreras soudain leur existence, leur obscéne et fade existence, qui leur
est donnée pour rien. ORESTE. Pourquoi leur refuserais-je le désespoir qui est en moi, puisque c'est leur lot? JÚPITER. Qu'en feront-ils?
ORESTE. Ce qu'ils voudront: ils sont libres, et la vie humaine commenee de l'autre cote du désespoir. Un silence. JÚPITER. Eh bien,
Oreste, tout ceci était prévu. Un homme devait venir annoncer mon
crépuscule. C'est done toi? Qui l'aurait cru, hier, en voyant ton visage
de filie? ORESTE. L'aurais-je cru moi-méme? Les mots que je dis
sont trop gros pour ma bouche, ils la déchirent; le destín que je
porte est trop lourd pour ma jeunesse, il l'a brisée. JÚPITER. Je ne
t'aime guére et pourtant je te • plains. ORESTE. Je te plains aussi.
JÚPITER. Adieu, Oreste (il fait quelques pas). Quant á toi, Electre,
songe á ceci: mon régne n'a pas encoré pris fin, tant s'en faut — et
je ne veux pas abandonner la lutte. Vois si tu es avec moi ou contre
— 190 —

�— T6T —
inb un^bjanb isa 'b5 arauíoa sed ipj au apuom aj inoi :iuBJBjaap ua
asnaxa4s inb ia luatu mb pja^) -ioj asiBAnBiu ap aixos aun JBd anb
-ainbui aasuad anaa b addBqaapr uo ia ¿lUBinB ipspj ua apuoiu aj
is ji-ipxaAiJJB^nb raapuBuiap as sxnofnoi pop uo 'apaaA ua spj\[,, anb
opuapip oaip ouisijBnpiAipui ouiaxixa asa JBn^uauíB saauoiua apuaiaa^
•jbjoui B[ ap oidaouoo ouisiiu jb aaipBJiuoa anb oj 'saiuaisixa ouioa
sajBxoin SBiuBi Bjjqejj 'SBpuanaasuoa sns ua auuoua pBpisojIfrjad Bun
ap sa oiuaJixa jbjoiu ouisiAiiafqns ais^ "soiaa^ojd soj sopoi ap jbjoiu
BiauajBAtnba ap 'uopaaja axqij ap ojad 'pBpijaauxs ap OAiiafqns 'ouaaiui
opaiíaa un ua {bj\[ p Á uaig p ajiua uopBiaua^ajip Bpoi Baopa aaxnvs
•Buapuoa ap 'uopBaijiisnf ap oiuaiuipuasB ap 'aqaoxdaj ap pniíiaB b[
a^qrsod sa ou ísaxqmoq so[ ap pBpipqBpos b^ ap opi^as p opjnsqB sbiu
xaasq b a^nqiJiuoa oaip oidaauoa ais^ "bubijijes [bjoui b^ ap uop^aijii
-snf b^ BjBd BiSBq tbá 'a^q^ uopaap Bun sa ig -Bpuaisixa Bidoad B[ b
sou^aixa sa^opA ap 'baiibuijou BaajjBq Bun^uiu uis uopoB Bun 'pía
-uaisixa pBpiAiioB Bjisanu ua uppaap B[ ua BinpsqB p^iaaq^ Bun Bp
so^[ 'saxqiuoq so[ ap JBniDB pp epuaáuxiuoa BinpsqB b^ ua otusipiBj
un b Á ouisipuopBXJi un b aiuapuaasBJi buijou Bpoi b upps^au Bisa
uoa souopuBAag a^q^ aiuauíBinpsqB Á BiJBsaaau Bisa ap oai^opiuo
oiuauíBpunj un Bp sou 'Bpuaisixa b^ ap opBtuixd p JBiujip ap opiiuas
p ua Bisiuiaaixa Bijoso^j v^ ua aaxavs "odijoso^ij aiuauíBxnd oiuaiiu
-BaiuB[d un ua Bas b^ o souxaia saaopA so^ ap oaiSopiuo oiuauíBpunj
Á. uaisos 'soiq ap Bpuaisixa b^ ap aiuaiuaAo^d ouioa buioi 9s iojba
p pna p xod 'osoiS^ax niíaídsa un uoa Bas b^ 'oaxia jopA pp uots
-uaqaxdB b[ apsap souiiijed sojiosou 'oiubí oj xo^ 'oaipsojij Biuaisis ns
uoa aiuanaasuoa 'aaxavs ap oaip oiuaiuiBaiuBjd aisa b aiuaxj uotaisod
BJisanu xbiuoi BJBd BpiiJBd ap oiund ouioa 'Bsoiáijax uoiaafqo Bisa uoa
opBzuauíoa somajj 'Baijosojij aiuauíBjnd o BsoxSijax Baxijxa uoxaisod bj
aiuauíBiuiisipui jbiuoi apand as ofBqBxi aisa ap uij ja BXBd sand 'jbjoiu
xojba jap uoisuaqaxdB bj ua BaanjoAui oj anb oaijosojij oidaauoa ja Á.
oaiia oidaauoa aisa uoa ouisijajBJBd un souiaaBq anb ouis 'jbjoui bj ap
osoiSijax oidaauoa un b asBq ua Baiiua ap uoiaxsod Bun souibuioi ou
'aaxavs ua jbxoiu bj ajqos oipnisa aisa u^ "(8^61 8JJBd 'P^BM 'P3 'TE
•SBd 'auisiuBtnnjj un isa auisijBiiuaisix^^ aaxavs anv^-Nvaf) 4tsaainB
sap saias saj ia aiíA ap siuiod saj xauuiBpuoa ap anA ap iuiod uos ap
ajqBdBaui iUBp ia 'inaA Jt4nb aa axiBj lUBAnod unaBqa 'aiiniB^S aiaiJis
bj anb snjd aisax au ji 'aiiujapj suBp saijxasui sxnajBA saj ia naiQ
ap siuatuapuBiuuioa saj suouiijddns snou is anbsind 'sauíBiunq sasixd
-axiua sap xnaijas aj ia aiijBax bj xaiu ap aqaoxdax snou uo 'uajiaxqa
aioa np i^M 'pBpijapij Á pniíjduiB uoa SBpBaiuBjd usisa bijosojij ns
b SBaiijxa SBisa anb soiuaaouoaag 'sauoiaBaijdxa sns x^p jBiuaiui BJBd
sauoiaisod SBiuiisip ap Biuaisis ns b uaaBq aj as anb sauoiaafqo sbj a^
-oaax aaxHVS '^xijo Buanbad Bisa u^ -jbjoiu ns ap aa^q aaxavs ouisiui ja
anb uopBaijiisnf Á Bsuajap bj á uopafqo Bisa xaA soiuapod 6(aius-iuviu
-ni/ un isa atusipuuais^a^'j,, oaxuiajod oxqij ns u^ 'bubijijbs jbjoiu
bj ap oidaauoa aisa BJjuoa ubiuba^j as soaijoiBa souBiisixa soq
'(Lf6l 'sFBd '3J
'aaxavs ^nvd-MVaf) 44i^os japdnf -naipy axS3aO naipy ioui

�est mal á l'aise avec sa conscience, car le fait de mentir implique une
valeur universelle attribuée au mensonge" (Jean-Paul Sartre, obra
citada, pág. 28/9).
Alfred Stern afirma (lo que no^ parece muy forzado) que esa
pregunta sartriana "tiene cierta similitud con el imperativo categó
rico de Kant. Lo que Kant nos impele a hacer, con este último a los
efectos de determinar la rectitud y la injusticia, tienen una validez
independiente y absoluta, porque están respaldados por un deber uni
versal, exigido imperativamente por una razón práctica universal"
(A. Stern, obra citada, pág. 77). Al tener una validez independiente
y absoluta el valor kantiano le quita toda similitud por principio, con
el planteamiento sartriano, puesto en claro con su pregunta que hemos
transcripto. En Sartre, no solamente no hay ninguna norma ética
supra-individual, sino que cada existente, que es "la base sin una base"
de sus valores morales, puede derogar en cualquier momento, la escala
de valores elegidos y sustituirla inmediatamente por otra. Este criterio
está tan distante de la moral kantiana, de su imperativo moral, que no
se puede trazar ninguna similitud. Lo más que se podría decir que en
una pequeñísima parte hay una fortuita coincidencia, pues sus prin
cipios y sus consecuencias son diametralmente opuestas.
A nuestra afirmación anterior que había tantas morales como
existentes, podemos agregar que Sartre da la posibilidad de decir tan
tas morales como existentes haya en cada momento del devenir de sus
existencias. Este es uno de los sentidos del humanismo sartriano, por
que el hombre es el único legislador del reino de los valores en forma
individual. Es totalmente opuesto a Kant, porque el hombres es el ser a
través del cual los valores llegan a ser, estableciendo una soledad mo
ral, que explica mi vivencia existencial de la angustia ética. Esta
soledad es el otro sentido humanístico de Sartre, por cuando revela
que el hombre está sólo en el mundo y solamente puede fiarse de sí
mismo. Esta soledad es la buena fe, la autenticidad de la vida del
hombre. La posición metafísica de negar la trascendencia en la apre
hensión del valor ético nos da un absurdo y contradictorio sentido
moral y una imposibilidad de convivencia social. Solamente queda en
pie la lucha existencial por la conquista de la libertad del otro exis
tente, en una contingencia total ontológica y moral. Sartre trata de
demostrar que su filosofía moral tiene un sentido completamente
opuesto al que le hemos dado nosotros con nuestra interpretación: es
acción, optimismo, una moral auténtica que fundamenta un sentido
de socialidad. Veremos las propias palahras de Sartre en el rechazo
de esta objeción. "L'existentialiste est tres opposé a un certain type
de morale laíque qui voudrait supprimer Dieu avec le moins de frais
possibles. Lorsque, vers 1880, des professeurs fran^áis essayérent de
constituer une morale laique, ils dirent á peu prés cesi: Dieu est une
hypothése inutile et coüteuse, noiís la supprimons, mais il est nécessaire
cependant, pour qu'il y ait une morale, une société, un monde pólice,
que certaines valeurs soient prises au sérieux et considérées comme
existant a priori; il faut qu'il soit obligatoire a priori d'étre honnéte,
— 192 —

�— 61 —
[bxoui araa[qoxd ag 'uotiBnits aun suep xtoqa un sxnofnoi ajsajt xioqa
a[ ^a atJBA inb uotiBnits aun4p aoej ua amara a[ sxnofnoi isa araraoqj
i uotiBxoqauíB aun isa saxi^oxd a[ ísax^oxd nB s^d suo^oxa au snou
anb suas aa suBp ibxa isa4a íaxinB un xaxajaxd ua tn[ ap a[qtssodmi
isa [i 'iafoxd aa sxnaqtB XBd líos anb [anb 'aitptan[ ainoi ua ia aitxaauts
ainoi ua lafoxd uos ia luaraa^B^ua uos itstoqa araraoqj anb sioj anbsqa
'anb suas aa ua ibxa isa iqag #axinB aun suBp xnBj ia 'axnsara aun su^p
ibxa isa4g "sajins sa[ xa^nf ssd zaAnod au snoA 'itp snou uo 'nat[ puoa
-as ug,, xtaap je uotatsod Bxisanu BtuxtjBax so^ 'uotaafqo B[ ua oqaaq
Bq a[ as anb oiuatuiBaiuB[d 'orastra aiuaisxxa [ap BJniaiuisa B[ b uoxa
-aa[a ap BOBsooau pnqiDB Bun 'uoiaaa[a Bun ^^q oiBiparaut sbui oiuaira
-BaiuB[d [a ug '^ji^a^ ap jBÍap sa a[qisod sa ou anb o[,, sand '[Biauasa
ns ua ouisiuiuuaiap un so BuqosqB pBiaaqq B[ ap 'aiuauBiuui
B[ ap [bjoui ns anb JBaisoraap b á JBaiuB[d b 3A[anA aaxavg
• (/zL "s^Bd 'BpBixa Bjqo 'aaxavg '¿ 'f) •4taoijdBa a[ ia axsiBiuBj B[
-i[ xnod 'aauBiaodrai apuBxS saji aun b '[araxoj luatuaiaixis
anbionb 'xaag 'ajoaua sisioqa af 's^d sxsioqa au af xs anb jioabs siop of
sibiu 'xisioqa sjnofnoi xnad af "aisioqa SBd au ap isa4a 'a[qissod s^d isatu
mb aa sibui 'suas un suBp a[qtssod isa xioqa aq *aiaBxa SBd isa4u 'tonb
aijodrat4u Jisioqa zaAnod snoA :uoiiaafqo axaiuiaad b[ pxoqe4(j "sasnatjas
saxi SBd uos au suoiiafqo stoxi sag #axinB4[ ap xioAaaax anb zau^xaj snoA
anb aa uibui aun4p zauuop snoA 'zassisioqa snoA anb aa suBp ixniBjá isa
inoi :axtp snou inad uo uxjua íaxinB un b lafoad un xajajaxd xnod
uosibj ap SBd b X4u [i JBa 'sajinB sa[ jaáiq SBd zaAnod ^u snoA :ajB[aap
uo aixnsua íaiqaxBUB4p axBi snou uo pxoqB4Q 'sa-raraEra sasxaAip ap
auiixdxa uo4nb aa ^ionb auodrai4u axiej zaAnod siioa sxo[b 'iip snou uo
:aiuBAins B[ isa aaairaaxd Bg -sauuoj sjnaisn[d axoaua puaxd uopaaf
-qo anaa 'lajja ug *arasTAiiaafqns ap uoiiaafqoj íuauíaxatiua SBd pnosaa
au B[ag,, ^nb soraaa[ aiuB[apB sbiu oxag '[Bxora uapxo [a ua Biuaisis ns.
uraaafqo B[ opBmoi Bq aaxavg [Bna b[ ap Bsoi^qax uoiatsod b[ apuaiasBxi
anb BaisjjBiara uoiaafqo b[ b aiuaxj aiuauíBaiun Bpiun uotaisod BJisan^[
•oaxia jo[ba [ap uoisuaqaxdB B[ BXBd osotót[ax opBisa [ap souiiputasaxd
uaiq is 'uoiaisod Bxisanu ap BiJBds sou ou uoiaafqo b[ ap ozBqaax
aisg ' (g/f #s^Bd 'BpBiia Bjqo 'aaxavg 'j *f) '44sararaoq sap iuaraa[nas
b A [i no UB[d un xns saturaos snou luaraastaaxd anbsind 'xiiuaiu SBd
inBj au [itnb 'aiauuoq axia inBj [t4nb 'aisixa uatq a[ anb UBd a[[nu
lixaa isa4u [i 'xasuad a[ xnod aiiBjxBd ia aiuijuí aauatasuoa ap SBd b
^4u [i4nbstnd 'ijoiud uaiq ap xioab á sn[d inad au [i ía[qtSi[[aiut [ata un
suBp sxna[BA sap xaAnoxi ap ait[tqtssod ainoi ijBXBdstp tn[ aaAB xbo 'SBd ai
-stxa4u natQ anb lUBua^ saxi isa [[.nb asuad 'axtBxiuoa nB 'aist[Biiuaisixa4q
•araatu-a[[a4p ia luaraaqinbuBxi Bxxnora tnb aaratxad asaqiod^q aun nat(j
ap iibj suoxnB snou ia 'arastuBiunq4p 'sax^oxd ap 'aiaiauuoq4p saraxou
samara sa[ suoxaAnoxiax snou ísBd aistxa4u natQ ts a^uBqa Bxas au uatx
'arasi[BaipBX a[ aouBxg ua aqaddB uo4nb aa inoi ap aouBpuai B[ stoxa af
'isa4a ia 'itp luautaxiny *SBd aistxa4u natQ 'sxna[[tB xBd 'anb uatq 'a[qiS
-t[[aiut [ata un suBp saiixosut 'araara ap inoi luaistxa sxna[BA sao anb
xaxiuotu ap Bxuaraxad tnb [[babxi itiad un axtBj auop suo[[B snou • • • *aia
'•aia 'siuBjua sap axtBj ap 'araraaj bs axiiBq SBd au ap 'xiiuara s^d au ap

�n'a pas changé depuis le moment oü l'on pouvait choisir entre les
esclavagistes et les non-esclavagistes, par exemple au moment de la
guerre de Sécession, et le moment présent oü l'on peut opter pour le
M.R.P. ou pour les communistes" (J. P. Sartre, obra citada, págs.

79/80).
Nuestra posición crítica a esta tendencia negativa de la filosofía
existencialista apoyada en el absoluto inmanentismo, la hemos de
fendido con las propias palabras de Sartre, el que ha llevado esta
corriente a su mayor extremismo de filosofía absurda, decepcionante y
negativa. Creemos que no logrará construir una moral, en un deseo
de ser consecuente con su sistema, como tampoco lo hizo en su inter
pretación de la vida social, en la que cae en el más absoluto de los
absurdos y de las contradicciones: Hombres que viven en sociedad en
el mayor hermetismo de sus existencias, sin poder establecer una
comunicabilidad elemental, en una continua lucha de conquista y de
fensa de la libertad de cada existente, sin ninguna norma exterior
común y supra-individual que guíe, coordine y relacione las distintas
actuaciones entre los hombres. En la sociedad sartriana se viven en
una simple yuxtaposición, en vez de una relación cada vez más estrecha
e íntima, en la que objetivamente, sin embarcarnos en ninguno de los
"ismos", se manifiesta la realidad de la vida del hombre en la familia
y en la Sociedad. En su afán de interpretación de la realidad del
hombre, según su sistema, en un intento a priori de los hechos obje
tivos, Sartre cae en contradicción total, la que queda demostrada con
un simple análisis objetivo, con un simple empirismo de la realidad
humana dada en la convivencia social.
Sin duda alguna, el intento sartriano de construir una moral de
acuerdo a su sistema lo lleva a distanciarse en mucho a Heidegger.
Hemos dicho varias veces que los puntos de partida de los dos sistemas
son en la mayoría de las veces muy similares, pero Sartre se aleja de
él al llegar a sus consecuencias finales y principalmente por estos dos
motivos: 1.) Por lo extremista en sus posiciones expuestas a través de
análisis penetrantes y con razonamientos de una lógica notable, como
toque paradojal en esta corriente filosófica irracionalista por princi
pio; y 2.) Por la utilización de planteamientos psicológicos normales
y patológicos muy hábilmente expuestos y manejados para justificar
las afirmaciones hechas en forma primaria como elementos básicos
de su posición doctrinaria.
Heidegger, en su concepción de dos seres-con-los-otros, (Miteinandernsein), llega a una conclusión de cooperación de equipo, demuestra
un sentido de empresa. En vez de estar las miradas unas contra las
otras, como en Sartre, los existencialistas de Heidegger tienen todos
los ojos puestos en un mismo fin común. Esta podría constituir sim
bólicamente la diferenciación de las concepciones del mundo social
entre Heidegger y Sartre.
Esta distinta orientación de la mirada hace llegar a consecuencias
y a concepciones universales totalmente diferentes. El ser de existente
sartriano viven en una subjetividad egoísta, absurda, en un sentido de
— 194 —

�— S6I —
Un 'SOIQ 9p B9pi J99Sod BIJBS999UUI SBUI BJ9S BIABpOJ OJ9d 'BSOl^
pnjlJDB BpOJ 9p OpU3ipui9S3jd 'O9IBJ O)U9IUIB9)UB^d Un 9p OJ)Uap
8B9pi SBJS^ 'SajEJOUI S9^OJBA SO[ 9p pBpqiqBJJOUIUI 9 pBpiUJ9)9 B[ 9p
UOISU9q9jdB BJ U9 SBppajqBJSaajd S9JBJOUI SBUIJOU SBJ UBp SOU Z9A ns B
9nb X BpiA BJJS911U 9p ^BI9U9S9 UO19OU BUn 9p a}U9IU9AOJd, pBpqBUlJ
BpOJ OIJB8999UUI S9 9nb BOlO^ BI0U9n99SUO9 89 'Sajua^SlXa S9J9S SOJ 9p
UOZBJU18 BJ B JBajJ BJSBq 'BI9U9JSIX9 BJ 9p OpJnsqB O[ jod BpBOOAOjd
B98nBU n8 9p 'BUI9JSIS ns 9p UOt9BI9IUI OUI09 '9JU9^uiJUO9 OpBJS9 O^n^
-osqB sbui pp ^jquioq pp p^pip^^ b^ 9p uopBj9jdj9}ui bj U9 opu9ij
-JB^J •SOATj^fqO SOtp9q SO[ Á B^S9 9JJU9 S39UOJU9 9^J3UI
B^ 'SBpU9n99SUO9 SnS J999¡qB^S9 [B pBpi[B9J B[ 9p 91U9UI9UIJOU9
o\ BUJ9jui Boiáoj B^89 u9tquiBj 9nb o^^d 'bui9jsis ns gp
B[ 9p OJJU9p BIDU9J9qO0 BUn Á^\\ 9nb JBUIJIJB BJBd 9SBq Bp SOU 8BUI
9nb oj 89 'aaxavg U9 pBpippos 9p X [bjoui 9p 89uopou sop
OMViaxavs vi^axsis
aa Ma saMoiDDiavaxMoa x VMaaxm vaioog — "IIIA

3p 'aaooaai3jj ap
X BUIJB[ UOISJ9A BUn S9 aaX^Vg 9p Bl^opiUO ^\ 9nb '91U9UIB9UOJX9
SOUI39J9 'BUIJIJB 9S 9nb BJ9piSUO9 98 TS 9UIIXBUI 4BUJ9pOUI BIJOSOJIJ
B[ 9p aopB9J9 p 9ju9jj aaxavg b jBoiqn BjBd BUBipj sou 9nb oí jes
-999U O}U9UI9[dlIIO0 p BIJ98 'S3XaVDS3Q B O199dS9J UO9 BJBp UOpiSod
BUn 9U9IJ 98 U9pB9J9 3p pBJX9qi[ nS 9p X BUBIJ1JBS SOIQ 9p B9pi B[ UO9
9nb O)89nd 'oxis^nu oiisodoxd 9}S9 'opsoipui B98 onbunB 'jBf^p soin^j
-^nb ojg^ *opunui pp uopdoouo^ ns ^p X BiSopjuo ns 9p opiju^s p
JB^9^dlUO9 BJBd X BUI9^SIS nS 9p SBOISBq SB9pi SB^ UOO UOlOBpj 9U3I)
9nb OJ U9 SOIQ 9p BIU9J p S^pBpiunjXOdo SBIXBA U9 JBOOJ B OpB9[[
SOUI9l{ O[Og •BIJBJSnfB 98 OU SISlfBUB 9}U9S9jd p U9 Bpin^9S Blgopp
-O^9UI B\ pn9 p BJBd Oipn^S9 OJIO BIJBjnSlJUOO 3nb OJ 'XBpopJBd B^SIA
9p o^und 9S9 9psgp oiJBj^jipooijpsop^-oiJBuixjoop Bxqo ns 9p sisipuB
p XBUIO1 OIJBS999U 89 O^{9 BJBJ 'SaXaV^SaQ 9p BIJOSO^IJ B^ UOD S9UOp
-Bpx sns X aaxavg ua 'uop^axa ap pB^xaqij ns ap X soiq ap Bapi-ou B[
uoo 'oqaip jofaiu o 'soiq ap Bapi tb\ opuBuopBpj Btuaj ajsa ap oipnjsa
un 'oxnjnj un ua 'xao^q sa ojisodoxd oxjsan^[ •SBaiuiapd sapnipoB
X soiJB)uaiuoa 'sauopisodxa ua soiJBSjaApB X saxosuapp sns ap soxqq
'sopDijxB xiqíxosa Bx^d soauoui X ojuaiunSxB ap opiAxas Bq
X oai^cq sa oiuod 'Biua^ ajs^ "is-BaBd-is-ua-jas ns 'pBpiuaa^a ns
'Bpuasaxdiuiuo ns X pnjiuijui ns 'Bpuajsixa ns a^uaiuBiaaxip a^^au anb
oiusiin o^ sa anb o^ 'sajuajsixa sb^ ap oun BpBO sa aaxavg BJBd 'soiq
•saxqiuoq so[ ap SBpuaisixa sb^ ap BpBJBdas Bpua^sixa ns ap uop^^au
bj JBxjsouiap BXBd axdiuais X sauopanpap sb| ap bia xod p b pSa^
axdiuaig 'JB|n9i^JBd buijoj ua 'sBiqo sns ap Bunáuiu ua Bounu ojsandxa
Bq o\ ou aaxavg 'soiq ap Btuaj ^g '8B9iS9[O9i s^uopanp^p J909jqBjs9
b anSa^ as Buixjaop ns ap anb opixanb Bq p m BSoi^ipx Bpuanoasuoo
Bun^um soraBxjuooua ou aaooaaiajj ug -Bi^opdoj^uB Bun xBpunj
aaxavg anb jbiujijb Bjjpod as anb buijoj jbj ua '

�cipio esencial, de virtualidad absoluta, del cual deriven todas las
realidades de nuestras existencias en un orden fáctico. Pero dentro
de esta consecuencia aparente consigo mismo de su sistema, hay una
contradicción primaria que cubre toda su obra doctrinaria. Al tomar
una posición tan absoluta y extremista de establecer lo contingente,
lo fáctico, ante todo conceptualización de virtualidad, de potencialidad
(vimos como negó los clásicos dualismos: potencia-acto, causa-efecto,
esencia-existencia) y partiendo de este concepto primario, llega a
negar toda primacía y hasta la realidad de las esencias de los seresen-sí (las cosas) y por consiguiente de los para-sí (de la existencia)
afirmando que el hombre no tiene ninguna esencia, no hay esencia
en su realidad. Pero siguiendo nuestra reflexión sobre esta contradic
ción primaria, anotamos que el subtítulo de su obra filosófico-sistemática es "Essai d'ontologie phénoménologique", por lo que se tiene
que llegar, conforme a tal método, empleado en su sistema, a estable
cer lo que es la realidad a afirmar lo que es ello, lo mismo que decir,
"es esencialmente de este modo" o "tiene tal esencia". Al afirmar
absolutamente, casi en forma dogmática que el fundamento último del
hombre es la necesidad de una elección libre, que "el hombre no
puede dejar de ser libre", está afirmando un principio esencial, una
virtualidad de las existencias conforme a la cual se manifiestan ellas
en el orden fáctico. Toda afirmación absoluta de cómo es una realidad,
es una afirmación esencial y así lo hace al decir cómo es el fenómeno,
ser-en-sí, el para-sí, la mala-fe, la libertad, el fundamento de una moral
que proyecta estudiar en una próxima obra, etc., etc. Ya anotamos
nuestra posición crítica frente al estudio de la ley de apariciones en
su dualismo fenómeno trasfenómeno, diciendo en aquella oportunidad:
"Aquí establecemos dos posibles incoherencias. Primero: o el dualismo
fenómeno-trasfenómeno se establece en forma dogmática, pues la con
ciencia no puede percibir el segundo elemento. Segundo: o se llega a
la concepción de trasfenómeno saliendo del estudio pre-reflexivo para
hacer una inducción lógica por extensión y aplicación de la ley de
apariciones que se establece en cada objeto como unidad de fenóme
nos. Aunque no lo intente ni lo crea Sartre, nos acercamos cada vez
más al concepto clásico de la esencia. "Un razonamiento similar pode
mos hacer en cada una de las afirmaciones más absolutas que Sartre
hace en las distintas etapas, del desarrollo dialéctico de su sistema, por
lo que hemos dicho que esta contradicción primaria cubre todo su
sistema y desvaloriza en mucho, principalmente en su extremismo, los
fundamentos y las consecuencias de su concepción filosófica y su inter
pretación de la realidad. En ellos mismos están la mayor contradicción,
el mayor debilitamiento e incoherencia. Su contingentismo absoluto
total, al querer negar las leyes generales, establece una ley más general
todavía; al querer determinar la naturaleza indeterminada de un ser,
nos está describiendo una esencia; al pretender el mayor de los inde
terminismos hasta llegar a la náusea, a la decepción, a lo absurdo de
un sentido social y moral; nos da el mayor determinismo "el hombre
está condenado a ser libre".
— 196 —

�~ ¿61 —
4ouisippu9jsix9 p 9ju9ui9ju9piA9 opi^gp uBq 'ihv^ Nvaf ouisiui p X
aaaavj\[ aaiaavf) 'saadsvf 'aaooaaiau 'aaxavs 'uopaap bjs9 b 9ju9jq
ap gjpjsijq ^jp^j 'ihv^ *f) 44¿Bpu9jsix9 X ouisippugjsp^
9JJU9 JlJ^^p 9nb 'Z9A pj 4SOUI9jpu9J O^[ • " * BIJBJlpS UOI9BJip9UI Bf B
BpBAJ9S9J JBp9nb 9q9p 9llb o3p S9 OU BpU9JSlX9 B[ 18 J9qBS BSI99jd 9g^,
:9qiJ989 OpUBn9 'BUOqJOg B[ U9 BJSippU9JSIX9 BIJOSO^IJ B[ 9p 9JUBJU9S
-9jd9J p 'iHV^ MVaf UO9 Opj9n9B 9p JBJS9 SOUI9pod U^iqUIBJ^ '^BpBZ
-lAp^fqo J9S gpgnd ou 9nbjod 999JBdBsgp bidu9^six9 b[ 'BiJ&gt;op^uo Bun
U9,, 9nb Jtp^p p uozbj 9U9i) Aaiviaaag ^nb o^ub^ U9 jgs pp Biao^j Bun
t4Bpoopiuo,, aun j999jjo uoa9ismb aao^aaiajj ouioo aaxavg ojub^ 9nb
89 scqnjij so^pnbB uoj9iSxp 98 pno b{ jod upzBJ B^ *opuniu pp baii
-BJ99CÍX9 B^ 9^UB OUJ9pOlU OUISippU91SIX9 pp S9J9pt[ SOp SOJ 9p
jod sopBidoadB sbui opis uBJ9iqnq (apBj^[ b[ á Bpu9}
a\ 29 aou92^ix^^írj Á (odra^ij^ Á Bpu9jsixg) &lt;4jp^ pun uiasvq^ ouiod
S9pj SOpip 9llb OlAqO 999JB^ •(BpBJy^ B^ Á. J9g ^^ ) í(2UV9(^¡ 9J J9 9^23^,,
9iub[¡ gs aaxavg ^p ooisBq O9ipjo9j oaqq p 9iib Á '(odui^ij^ Á Jtag)
2t92 pun upg opjp jod 9A9[^ aaaoaaiail ap aiuBiiodun sbui Baqo b[ 9nb
OUBJJX9 iCniU 9JU9UIB1J9I3 SgM *PUÍJ ns B ^ajo9J[ p 4BISBUI9p U9 O9IUOJI
souiBJ9pisuo9 o^ 9nb oj9d 'boijijo uopisod Bjjsgnu uod 'oidiauíid U9
iBaiuo9U9 o| 9nb Naaxg aaaaay ap ojBJJBd ajs9 soui^^
*ppU91SIX9 HpiA BJ 9p BpU8S9 BUn OIUOD 'pJ9U9 ^9[ BUn OUIO^
soiu9pod B^unu 9nb opansqB un 'pBpippos 9p oppu9s pp uop
Bun S9 sgjquioq so[ J9U9iubui 9nb U9U9p 9nb BpBS^qo
ppU9}SIX9 BqDi^ B^ 9nb 999JBd SOU SBUI '^SOJ^ Sin^^^ B SOUIBJIUipB Á
soiupiuipy 'oiispdoad ns A BiU9jsis ns 9.iju9 Biou9jaqo9 X
Biinb 9[ 9nb uopoipB^juoo eun 9sopu9pnpojd 4pj9U9
un p B 9JU9UI91U9J9qUI BA9{[ 4OUISlUIUI.l9}9pUI p 4B9IJOSO^IJ UOl9BZI[Bni
-d99uoo bj ua BpBAij^fqo p 9iibjod BjnpsqB pBja^q^ b^ ap Buu^Dop ns
souigq sbiu '^sai^ano^^ sa^^ BiuBjp ns b souiBaiuipB X souiiiim
9Uip9J 3aX8Vg S9 OjISOdoad 9^S9 U9 X 'BI9U91SIX9 B[ 9p
9^U9UIBjnd 4B9IJ9JBd 4pUOI9OUI9 BUIJOJ B|^ O 9Jjed ^I Bp SOU
9nb BJSIJJB OUIO9 4OjnjBUIBjp 4O^Ba9^l[ OUIO9 JO^nB ns B SOUIBJIIUpB
X SOUIipugpp 'OUBIJJJBS BUI9^SIS p U9 [BJ9U9S O BpBZipJ9U9S UOlDDip
-BJJUO9 B^S9 B 9^U9JJ BJ^S9nU UOlOISod BJS9 JO^ *BpU9JSlX9 BUISIIU BJ B
aBzipjnjBus9p 9p o^s9ta p j9jjod 9p JBf^p uis bui9jsis un JBani9najS9
Basd bij9jbiu J9S ap^nd BDunu Bpu9jsixa B[ 9p aju9^uiiuoo o^ 'puopBaai
o^ 'ootpjBd o-q "BIJBS999U 4t9iuBAij9fqo^^ pn^poB Bun X^q oiubj o[
aod 4uoi9Bzipnid99uo9 Band S9 bijoso^ij B^ •oij^jx.io oaBp X uozbj Bp
-Bjqos aavvoa"aaai^{ oAnj bijosojij bjso 9p Bz^panjBu Bidoad B^ aod onb
soxuuíUIpB 4B^sippu9jsix9 ooijoso^j BUI9JSIS un J99Bq ou 9p pni^oB
B^S9 u^ "BUBIJJJBS UOpd99UO9 V\ U9 BpU91SIX9 V^ JBZIJ919BJB9 ap9nd 98
OUIO9 4piOJ pBpiAI19fqnS BS9 B OpUBAl}9fqO B^S9 UOI9bSuS9AUI BSU9JX9 X
Bp^jnd9p Bun 9p o^gfqo Bp99Bq p sgnd 'uppoipBJiuoo 9p oidpuiad un
9XnjIJSUO9 4SO1U91UIBUOZBJ S99BáBS 9p 4O9IJOSO^j-oaiJJlU9I9 UOIDB8J9A UBJS
9p (í2Un9\[ 9J 19 9A23JJ,, OtUOO B^p 9jqOS BIJBUIJIOOp BjqO BUn OJIJ9S9
j9qBq 9p oqa9q ops p 4a^q^ X BjnpsqB pBpxoijoBj 9p 4ouisiju9uijuo9
4pBpiAIJ9fqnS 9p OUI9JJX9 UBJ Ojd99UO9 Un UO9 BI9U9JSIX9

�pues de otra manera serían tan desconocidos como los millones que se
hallan condenados a la solitaria meditación de la existencia. Si, de esa
forma, tales filósofos existencialistas han sido en cierto modo infieles
al verdadero significado del existencialismo, su sacrificio no resultó
vano, porque les trajo la fama y, en el caso de Sartre, incluso la riqueza.
Y esto torna la existencia mucho más soportable, hasta para los exis
tencialistas". (Alfred Stern, obra citada, pág. 28/9). En su maravillosa
novela "La Nausee", su protagonista Roquentin siente lo absurdo de
la irracionalidad de la existencia; en el "L'Étre et le Néant", Sartre
racionaliza lo absurdo de la irracionalidad existencial, trata de de
mostrar la necesidad de lo contingente; demuestra, con un enorme
método y sentido lógico, lo ilógico de la subjetividad. Fieles a
la naturaleza de los temas, preferimos a Sartre por intermedio de
Roquentin porque allí nos hace vivir, sentir ese absurdo y nos contagia
la náusea metafísica. Pero en su sistema nos hace agudizar nuestro
pensamiento para seguir sus deducciones lógicas en el propósito de
llegar a conclusiones prefijadas, sacándonos totalmente del estado
emocional, el único apto para la comprensión de la filosofía de la
existencia. La filosofía existencialista hay que vivirla, (La vivencia es
uno de los temas comunes a todas estas corrientes filosóficas) y la
vivimos en la explicitación de su doctrina en su obra literaria, en
"UÉtre et le Néant" por lo contrario la ha conceptualizado, le ha qui
tado el espíritu existencialista de su estado emocional.

BIBLIOGRAFÍA
Abbacnano, Nicola. — "Existencialismo Positivo", Paidos, Bs. As., 1951.
Biemel, Walter. — "Le Concept de Monde Chez Heidegger", J. Vrin, París 1950.
Bobbio, Norberto. — "El Existencialismo", Breviarios Fondo Cultura Económica,
México, 1950.
Bochenski, I. M. — "La Filosofía Actual", Breviarios Fondo Cultura Económica,
México, 1949.
Buber, Martín. — "¿Qué es el Hombre?", Breviarios Fondo Cultura Económica,
México, 1950.
Campbell, Robert. — "Jean-Paul Sartre o una Literatura Filosófica", Argos, Bs.
As. 1949.
Chacel, Rosa. — "Kierkegaard y el Pecado", Revista Sur N? 162, Bs. As. Abril 1948.
Chestov, León. — "La Filosofía de la Tragedia", Emecé, Bs. As. 1949.
D'Athayde, Tristán. — "El Existencialismo, Filosofía de nuestro Tiempo", Emecé,
Bs. As. 1950.
Del Campo, Aníbal. — "Sobre la Filosofía de Heidegger", Rev. Número, Año 3
Nos. 15-16-17, Montevideo, 1951.
De Reyna, Alberto W. •— "La Ontología Fundamental de Heidegger", Losada, Bs.
As. 1945.
De Torre, Guillermo. — "Problemática de la Literatura", Losada, Bs. As. 1948.
Fatone, Vicente. — "El Existencialismo y la Libertad Creadora", Argos, Bs.
As. 1948.
— 198 —

�— 661 —
'0S6I '
-ouoog BJn^n^ opuoj souBiAaag \(ífosoltd d?
tioiaanpoutujtt — -M
"f^'ól 'iaiBil3n3M"9J^!uuo:)B9 BI 9P "P3 'a9Í
'3019 'J38U3J ^a saj^ '^aouojniaasuvjj^ ja auwiunjj aauajsix^,, — "Nvaf '
"IS6I 8FBd
'suBjsao^ ¡^ asiuanoj^ 'sjib^isjsaiuj^ uoiiBjuaum^oQ ap 3.111133 \pauatsix^^
ap atqdosojfqd nj ap sapo^ajn^ sap noajqoi un unod assmbs^[it — *Mvaf '
TS6I "8V 'sa 'UBUII
'Pa 'oistjopuajsixa sisijnuDoaisj ja A aujung ap otfosojtj xyj^ — "aanjiy '
•O3piA3JUOJ\[ 9p 8BI3U3I3 L SSpBpiUBUI
-njj sp -3Bg (ssjundy) TS6T B3ÍJ99X BHosoIí3 9P
•sg '3d^B^-B8Bdsg \ptsaod Á, vifosojij 'otusijDiouajsix^,, — 'sia^ waf '
'Lf6l 'Buo^aaBg '3pBJij\[ -q \t¿oj] ap ntfosojij 07,, — 'o^iaada^ aaaHoij\[ 'v
"¿^ól sIJBd 'PJBUIÍIIBO
"8^6I síJBd '13^BN "P3 'tl^tusiuütunjj un jsa atusijmju^tstx^^j,, — "invj-Nvaf 'a
"8^6I 8íJBd 'U9PÍP3 '^f9 PJBUIÍIIBO
"8t6I síaBd 'U9PIP3 'BA8I 'FM
'Lf6l #SV "sa 'TFW *P3 'XX 1^^
*6t6I -S
•sg sdjB^-BSBdsg \ppmsqy jap ouisijüpuajsix^^ ja 'auuD)f — •aavwsi 's
'6^6T 'o^piA^^uopí '0t óM iix oV AI3X
oraoj, ^buoi^b^ *A3g 'tíJas jap jvjoiu oiuaiuupunjn — -ona^ax 'naaMV^ oaA3Mig
•0S6T '^
'9P\[ 'o^íxsj^ p 0183^03 53 \puisijDpuatstx^^ A, ouispuoisi¡¡^ — "oaavnag 'ao3i\[
'T56T 'PFPBW '9U3P
-I33Q ap SB^siA^g '(souisijDpuajsiX7¡ soj v upponpojjuj,, — •lanMVWHig 'aaiMaoj/V[
TS6T 'ospiAs^uo^ '¿1-95-si -8OM
ouy ojsuin^ -Aag '(íaijio^ ap vifosoji^ vj ua uouiy j^,, — sm^ onnf 'oNaao]y
•8^6I "SV #sa '^91
^5^ jns *A3g '{&lt;aijjs jnoj-uvaf ua pvjuaqj'J ^ pvpppuajny,, — •saaaaay-rniavj\[
"8t6I 'PFP
-bj\[ '835BnuBj^[ '3iU3pi33Q ^p *A3g \ptfosojij vj ap oijojsi^/,, — 'NViiaf 'sviavpvi
*6t6t 'sl^d 'UFA
*f 'ttua^aPPH Ia ^^^snjj oaav aauatsix^j funuanoaap u^,, — "laaMvwiMg 's
'9^6T 'sFBd 'jaíí
ap tpds^j ap atSojouatuouaqj vj ap ainjanu^ ja asaua^,, — -Nivaf 'a
"8861 sFBd 'PJBtaíllBO í(¿^nbisAqdDia^^[ nj
"TS61 'oapiAs^uoj^
•Aag (ífvoisifDja¡\[ oj ap otuauinpunj ja vpvq osa¿%a^j j^,, — -Niiaví^ 'aaooaaia^
"TS6I 'ooix3j\[ 'BDiuipuoag Banj5n3 opuog \pduia\^ ja A uag ^3,, — \v;iavj\[ 'a
"8^61 'PFPBPV[ 4&lt;^lBía 't&lt;pj^a3/jaj^ ap uqoio[ 07,, — oaoaoax
ttól "SV
•sg *BpBSoq \vumuajo Di/oso/13 vj ap sajonjav snpuapua^ svq,, — "
"IS6I
opuog 'ujaS8apiajj mij^d^ ap odiuai^ ja A uag 73 d upponpouiuj,, — •asof 'sov^
"0S61 'O3IX3J^ 'BDIUIpU
-o^g 8111^5113 opuog soiJBiAaag '^oiustjnpuaisix^^ A sisijvuvoaisj^^ — *g '^ 'a^Nvag
"6t6I "sy "sg
'S¿T"¿I "SON JtlS "A3H 'ttvpuaisixn ap uppo^^ vj auqogf^ — 'asof 'vaoj^[ aaivaaaj
"IS6I *8V "83 '^uooi-io^iopns "P3 'Dl/oso/?3 aP opouopaiQ,, — "asof 'vaoj\[ aaivaaag

�</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </file>
  </fileContainer>
  <collection collectionId="7">
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="304">
                <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="305">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="306">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="307">
                <text>1947-1989</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="308">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="309">
                <text>Español</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="310">
                <text>Publicación periódica</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="903">
                <text>Lic. Pablo Darriulat</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </collection>
  <elementSetContainer>
    <elementSet elementSetId="1">
      <name>Dublin Core</name>
      <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
      <elementContainer>
        <element elementId="50">
          <name>Title</name>
          <description>A name given to the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2407">
              <text>La ontología de Jean-Paul Sartre (Continuación)</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="39">
          <name>Creator</name>
          <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2408">
              <text>CANOSA CAPDEVILLE, Yamandú </text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="48">
          <name>Source</name>
          <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2409">
              <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias /Universidad de la República. Montevideo : FHC, UR , Diciembre 1953, Nº 11 : p. 151-199</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="45">
          <name>Publisher</name>
          <description>An entity responsible for making the resource available</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2410">
              <text>Facultad de Humanidades y Ciencias </text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="40">
          <name>Date</name>
          <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2411">
              <text>1953</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="47">
          <name>Rights</name>
          <description>Information about rights held in and over the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2412">
              <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="44">
          <name>Language</name>
          <description>A language of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2413">
              <text>Español</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="51">
          <name>Type</name>
          <description>The nature or genre of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2414">
              <text>Publicación periódica</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
      </elementContainer>
    </elementSet>
  </elementSetContainer>
  <tagContainer>
    <tag tagId="296">
      <name>EXISTENCIA</name>
    </tag>
    <tag tagId="294">
      <name>FACTICIDAD DEL CUERPO</name>
    </tag>
    <tag tagId="132">
      <name>LIBERTAD</name>
    </tag>
    <tag tagId="297">
      <name>PSICOANÁLISIS EXISTENCIAL</name>
    </tag>
    <tag tagId="293">
      <name>SISTEMA SARTRIANO</name>
    </tag>
    <tag tagId="295">
      <name>SOCIEDAD</name>
    </tag>
  </tagContainer>
</item>
