<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<item xmlns="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5" itemId="209" public="1" featured="0" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd" uri="http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/items/show/209?output=omeka-xml" accessDate="2026-04-15T12:00:57+00:00">
  <fileContainer>
    <file fileId="339">
      <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/521d86e1f598f76a1799d96f84608334.PDF</src>
      <authentication>307820c2b8d570cab3fb05517a7d85ca</authentication>
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="5">
          <name>PDF Text</name>
          <description/>
          <elementContainer>
            <element elementId="52">
              <name>Text</name>
              <description/>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2253">
                  <text>— S6 —
•BUBlunij UOÍ^ipíIBB ^^ Bp Biaort 'TpJBtlUif'J

ií oraainiBSUod ap foiio iis 'Bapaod fiuiib ns 'otosíanse ¡A 'ipjBdoag
ap uraaod oratjjn ja sa BmBpjj sg 'amauíjBapi a Bai^ojouoj;)
•ajjE ns ap Bjmpoq ajuatpaqo sa otuaá ¡ap
ptA i -FainB^^ jÍ ojqixauui -Í3[ ns bi.il'iiijojsohjí ap oqnq aob ua
a^lanta ap ^nwa orasira [a na 'e^a ap ojtpluioa Á onpiaA 'asaaaodtni
a;aaantAisaj:djo8 Á j^gjatna ejnd sotJEsaoau so^uaiiaipaaajd so[ ap o ti
-anp A ^ojdinais optiB^t^ap 'saiqisua;so soqoaij soi ap b{[b sera 'eptA b^
JBmp jaacif aqes aiJB p oja^ '3i^b jo a^np anb oj Fjnp epiA E^j
• • aiofin^) uop A sa]iiAja^ ¡ijjanBpJBOS [EJiaadsa on^^no ja
ouie 'entrioiQ ap joiitej jo Fjsa ou f^Í f^sj op fjjb sbiii :ajeaod ns uoa
apunij as ^jfi omoa fPía ns i 'miPIaoH ap hoze^ fj ¡FjjBOJFqF
BJBd soob nata soj e ^e^o^ Fqeiisooan a ni) Biauauadxa ajdpjnra ap
afanos Jad jap nppieodun bj orno a anj anb as j erajijo aqap aqiao^)
ap Bpp^ b^jbj bj aa osjpBJB^ jap sos^a sotHtijn boj uoa anáuijxa as
3¡nB(j ^p BpiA b-j -oiniBap ns ap aued etnioj pepijBnosiad ns íapjA
na ap bj sa Bjqo ns ap noisnpnoa bj íaAiAaiqos as gn oraaíi jg
•sajqnioq
eoj sopoi tnBjaipua}ua oj naiq is 'rnte A ^oinstni oj iiaap uapand
soruaá soj sopoj^ •aqasziai^j Bqasnad 'ltBptA iin ou 'esaaajni ora añb oj
BJqo ¡tu sg,, •pnjJtA BaoAjnba A Bjsannj na o 'uopijsaadns ua opBiiuoj
-SQBJ] oeq Bsojpaui ^apa bj ^í sajara; ja anb bj b '•ofBqHij jap pBpq
-EjBj ^sa 'upEU jaaFt; on aajnp un ap A otao jap ajqraoa ua aieqraoo
opuFua Bisaq 'ajqBoiiBjm JopBfBqBj; ^a ajdtuais sa ajqraoq jg
•jaSuy jaiü^tK ap
Bianj FaBiuoraap BpsjaAsap bj ouioa 'uBtujiq^ íl^j^^ ap EjjaaBZB^joq
EaijrañBui fj jas apand anb A 'BJaqtj A auiipaj anb ofBqBai ns —^"}p
I B!H!a BI anbunn upptpjura BjapepjaA— unmoa ofBqBJt jf .taiiodo
japod ap asa so osjaaxa sera ja 'bjija Bpuqojd ne ap oipora na oma^
ja aasod oí^ajpud nnSjB ts j^ 'Bjqo ns ají A umsitn ns ap ^epua3pta
sej uoo A ofeqejj ns noa BpBaijiraap; Fisa oraa^ nn ap spp eg

jawap j3p uojf aj o

ouisiiuis^d pp setu^od
OddVDS S07^V0

�lie poesía. Todas sus otras obras conducen a ésta y al desolado pen
samiento que la informa. Y dicho su canto, Leopardi muere.
En la lamentable vía crucis del poeta por las ciudades de Italia
—imagen del mundo reacio— IVápoles es la estación final y un refugio
en cierto modo placentero.
El poderoso panorama de sol y de fuego cuadraba bien a su
agonía titánica, y su muerte, a los pies casi del volcán, adquiere la
significación de un símbolo prodigioso. El Prometeo jorobado de Reeanalí ha hallado, al fin, su Cáucaso; y allí, sobre el plano mayeslático
de aquella realidad colosal, perdido para los hombres, como un Epimentdes. un Edipo, o itn Moisés... el daimon es devuelto al fuego
y a los demás elementos, vencido y humillado, al parecer, por la
"arcana malvagitá".
Si la vida de Leopardi, en el aspecto sustancial del padecer decondición. —-y tan oportuna, también— trae el recuerdo del Prometeo
esquileo. Y no es metáfora, en el caso presente, el que el hombre de
carne y hueso rivalice con el símbolo poético^ o lo es, pero con el
mismo irónico y parado jal sentido de un heroico ^iordano Rruno
contrastando un grande Farinata. Dignidad y sentido prometemos hay
en la vida y la obra de Leopardi, como en Lucrecio. Heroicidad y
filantropía; rebeldía y pasión redentora, y, en la raíz, la pregunta por
el hombre y por el "mundo, por el destino y por la marcha de las
cosasr Zeus o teiforme Mona para el litan esquileo; ^arcana malvagi
tá", naturaleza, "brutlo poter". para el Prometeo jorobado de Reeanati,
ühv un proií-LcniH de Ja redención, esto es, la situación cu que
el hombre existe es, por naturaleza, y contra naturaleza, injusta c
ilegal. Eslá el hombre, criatura descentrada y fuera de ambiente, como
un contrabando en la creación. Pero es problema también que el
Su existir es un vaivén infruetuoso en el seno de una dualidad,
lo cosmológico; en lo ético, un modo de ser suporlicial v un modo
profundo de ser; hay un hombre vano y menospreciable, se aduce,
frente ai real, exacto y eredíblc. Es un mundo inrsluble. en alternativa,

geni lo, aunque tamil leu poderosamente atraído por su centro.
Una irrefutable^ draeilificarión, que engendra y justifica la burla
del escéptieo, planea entonces, a la mirada sin amor v sin eompren-

que una humanidad estéril infecta y afea el espacio.
Pero una pertinaz sabiduría no deja de recordárnoslo: sólo el
dolor ordena ese caos de liviandades. Sólo por el dolor despierta el
hombre al problema de su redención, o, lo que es lo mismo, a su re
beldía lúcida. Para ser serio, necesita un abismo.
— 96 —

�•BAistoap X pmj nopBinoxynoo Bsa ap otnomrjsa} ¡a ea ítEorEíajj Bg?i
bhh ap ye;iLiq aauuap ya X Eioiaiuisap Ejqo hb ap pmra^Btn b[ Eiaoade
'SBppj an^ na seppjBdsa 'sBBOJoyop X saiisnyi 'buo^giij efatA ap semiu
BEI U3 i -BpEiBodB ji[b Bianaiod prajaym By 'ojninra e oinuira 'oaiu
-oÜb X osojautaj 'ibb B^uainTjadxa X soasEd sajozue ua sajopapajp Bns
ltB4i^BApin BiieajE,, B[ ap oaaiad ouoji oaapapjaA 'BUBinom bj oo iijej]
nB a;uaoiBLJBip Bpnus B^aod [g aBtnB([ X eauati^^ aoniiuadaj X BopiÜ
-nui sopaos noa apnodaaa -—tied[oa ^a— BZO[BjniEn ej ísejqE^Bd sns X
soiij^ sus aaot^ojd aiqnioq p :a[qujai bbto afBnSca| tib b B^a^ ipjBcl
•*^n. aP lpoi
Oiíopip p 'sapdB^j ap bbjp soraiqn sosa ug
"BaisijEjaní BuodB pinaroBpnnj B[ a ranea j as anfa na
*aaB X so3o[ 'a^api ap jud pp b^ 'oSaiq X íopfi[ un aod 'ojqmoq pp
BjopBzip;o; nopBjapieuoa bj :Bap4¡dBa BauoiaaaJip na 'epnnaaj eraio^
ua 'BpBinaiio o parid X noiauaiu BJisanu opuBTmqoaj anüit 'uitqBJid
-sni B[ saauo4ua aiü) soai|Bjra X BOBOiSipj soigaiulne uo[ ap no^JBui p
'anL op^nas jopEjqnmpap X O4piao un ap bbui Bjjopna '34JB jap oi9
-r^saad^ap a4uain^tBuoa ra nu^ X ^Bisauuui bj ap Batfa404ST^B-oarao4BTd
pEptuuaSu;,, c[ 'BunSp Bpnp uig -aquatUBaiira oipaurjoiui ns jod
o '34JB p u^ X opqniís p uj .ivjqninpu apand ojos oprauopaj4na o
opirajop aj(pnoi^ p anb BAi4BOTjiu!n TS uorana^ur a pBprraiyqns ^EzapuBX^
bj spo4 UBjqoaaj Bpp e[ X p^pipaA ey 'oiaatdíiap aaqumq ya bjbj
[Bniac X 04nyosqB oraE[aa.i X Bianajanoa
Eqaag pspipu ey aiUB aaauanbadraa aa oyoqrats p taauoiu

oyog

•noa BB9Oi_iB3Ína eey ra 'BnaqejBd saaBaiyaní sny on X ^Brauona4 BnpiBB X
pepjaA aag uaaapb uatq ya X BiaT4Bnr ^y uainb na ajqraoq yap noiSBd
ey X 'ajjns anb aaqraoq pp puaATim pmyiaB bj ea anb 'Bayaqamojd
pn4i43E B[ aSana ib ^ o|jianpa^ ajainJ) ouiisap ya anb b BpBU Esa ap 1141114
ub b naiqiUB4 ajquioq outoa Buaídsap 'ao|op \n Bjjatdsap anb yg
-BBBoa bb| ajina
oiBuiinouB nB ap opyiuaB ya aa y^na X 'aajBaydraa anb ana 14 anb na
ap a4naraBnoa sa naiaa^ ^jBdrax pirnTU^uTiii X o^nBj ap bjii4Bitia 'ajnraou
P *BPI* EI aP PPaH3 n P A lBIU I3P 9Pp^W 'joyop ya nog
•pBpiuuojuoa Ey ap
X pepiAiBBd By ap annpaj bou BB^auBUi sepoi ap ¡Jas jaqap o.iisanu
anodo.rd X BiaaXojd o ja^ oji^ann ajqna^ap í jayBA BoraBTjaqap anb
oy o aoinayBA anb oy Biaunnap ¡Bisid bhii X napjo nnn aa joyop yg
as pBpiyniiourai ny anb uoa 'a4janra ap odi4 ouap ap o 'pupipiiouiui
ap uop^ana aun sa ^ouoq ya ^ -jouoq ap noi4Bana Enn sa Epp Bg
•pepiyElJoraiu ey ap íoab^ b bob bX 'ip^^doag ocubiiu
ya na oraoa ^ono^. OA40 uoa ^X ^oíaa^ang na oraoa a^^anra bj ap BaABA4 B
B3B bX 'noyanapaj By ^od B4nn3aad ey sa opnnuí ya Jod BinnSajd By X
'opmun ya ^od B]nn3ajd By sainByd as ^tayns je aaqraoq ya a^draaig

�En el comienzo del poema, nna imagen clara y sencilla, la más
íntimamente vivida por el poeta, adquiere, en forma espontánea y
cida y olorosa, que eleva su aroma hasta los cielos, y alegra la "árida
espalda del formidable monte", es, aunque el poeta no lo haya, quizá,
pensado expresamente asi, el nombre con su alma inútil, dando su
amor y su belleza, en el seno de la naturaleza, no enterada ni exo
rable, sobre la muerte.
Leopardi ha sabido bailar en forma genial esos símbolos sencillos
y directos, en las situaciones más corrientes: no usa el símbolo a la
manera de Vigny, más preponderante, abstracto e idealizador; su arle,
bien, en asir una representación concreta de la que ohjetrv uniente se
desprende un sentido simbólico, con tanta más amplitud y potencia
cuanto más indiferente parece ser el poeta a ello.
El paisaje de Ñapóles le evoca el recuerdo de la desolada campiña
romana, en que también florece la retama, "amante/ de tristes sitios
que ba olvidado el mundo/ y de afligentes suertes compañera".
Se adivina en esta evocación la angustia mortal que lo dominó
cuando, luego de ea primera evasión de Recanati, pudo al fin visitar
la Roma de sus sueños y de sus lecturas: la realidad presente lo de
rribó, y buho de volver, más enfermo que nunca, de esa primera,
venial,"dádiva de su libertad, a su cubil provinciano.
Es evidente que la congoja del precito no hubiera sido menor, ni
distinta, aunque hubiera tenido ante sus ojos, rediviva, su Roma de
Catón, su Roma de Rruto: la prisión no es Recanati, es el mundo;
la prisión está en la vida misma, en la disparidad Hombre-Mundo.
Entonces lo descubre.
—Aqu i en la á ridu e spalda
Vestí!.'ío"e\term ninté
que n ingunu olLru fio•r ni árbol alegran,
trio eii tonno esparces
r^nlen
la en Ioe? desu o Y te ha .„.,
ii e
que eiivuehe lit ciudad
señora en otro tiemp o de los hombres.
y del perdido .
con su inf u 1Lo y grave aspecto
fe v r
ifrecer' al &lt;
Ahora
de tn tes sitios qne Vi ol&lt;ndudo el mundo.
de iifhgcnte suert.:B co mpane ra (li
do dt las ru mas, que tan!.^ ha Btr^ ido de
la meditar
ll MIC lo pu. ti eos, i
u ba tenido efiicacia t an honda,
y duradei
iahda d, comí
^arac
ante
e tsts qmb vemo desple¡

(1) 'fcn Retama1. Traducción de Cuu-os Sesera. Edfel

�— 66 —
X oni.iii..s sa oisg -sbsoo sbj sepo^ ap p^piaiipsa B[ ap |a lojuaimBs
-uad onistuí un amaino] qm-iBAui ii.ioAO.id sbuiiu sb| ap oíandiu; [g
-SEiauajaup jí sbziii? famas ap oiui^iaaiioa tioauia A ofnriaj
un na 'aj.pnojí |a no ropo] ap pup^n^^ ej ñaiqui*, oaip! as 'pnpis
-joatp Esa ap a pBpip-jupI usa ap boab-h 11 anlt oiJfn[iLU •oS.iBqma uis
&gt;sg -saiBiJOicm etqnapjBd siq ap b| anl, .gqtumipB sbiii pnipiijiíi fiíin
ajuaiufr-iapRpjaA anL SRzj.tn] ssaiun -sonpiAipm Jp oipaiiuaiiii jod un
-Oiaaajjad as A it^oj.n^ap os 'aaaja [inpiui;[iini| bj 'bijO)sh[ b¡ ap o^jü[
o¡ y '^"i ^[ ap ^I ™l&gt; ^HWiüíi^ fiPm saaaA ¡iui sa ^iuuídsa o[ ap
puprpqLMíauadiui b^^ -oraBA jucpjnlt vdn^o anh jFiínT [a onb Á -opoiu
•Aann sa -opimos ouap un ua -ajipuo.| cpDJ -ajr[iuoM ja op.s • -n[B
^d X '[Buau^d opom ojj^oiul Bou^pl osa o|^ aJi|os anL ojirp sa
•pjd |O 'somaiinpamo.il! so^ 'sa[imi;uB soj 'siMpai.l sv.\ -sa.piu sbj "sojj
^or 'saioi-iJc soi nos lopiaouoa A oI.ija .i|iiaiiiBuja|a'Oí sa orín iijina b
ejsojd son opmini (a auh o¡ A Bqinsaad a¡ opunui [a anL O[ oporu ns
i; janodinoaoj oiih btjbi| 011 |.&gt; aní -isoa upo] b [iFpijBin^^i.io ruanb
-ad [ ap oipnjd pp opnjaq^ 'oibur^ ap .ioiob p, isb ji.wp opu(I
[a anL aqitB jopua^a ojapnpjaA (a -SBajBi upiiBJ^i sb[ r^ed pvp!|tqiB
•uasni ap X cpiínjoiuír ap utiiiis bj piipiiBuiíípo ap iiopiia4.utl n^
-as omomiíAom ja ajdiuais üJi|jrd zaisni.iA jiaj.iui cXn.i opsap 'ojjaid
-sap a.U[Luoi| jaiuud |ap upiurui b¡ jod -opjBAa^iTu; a eaiuti zbj ns uj
opB[inasap aju3iin;a.uaj X 'sbjjbÜ Aod opuduj omoa 'opiizijiAoimn anj
opuura ja 'BomaiuBpnnj X sozjanjsa sojjoio ap pU|ii.jBiiai b¡ bab(|
•Fisaod usi-á B| anli
opjíadaí X ofap sbiu 'oiquica 110 'sa upw -s.ipBpqtmiííuo sBsouisüd na
-adaí [qniaiMA m^ jod sopilfaj. unas anL pi 'soajiajo^d X sopBJidsui
•SBiaod sapuBJÜ sbui soT ap OAijBAiad sa anL o|pg -Bisaod b, ap sbki
mura JEJÍn[ uia -aiprní ap sa o[ ou aiduod [oiau|sa AaqBq ns ap sa
ou aiih ^iuaj un AC([Ojjnsap pjaqap iaod [a usb.i aisa ua iianjiURj^
•E3OJ buii n BpEiB Bfin^B un ap BpB.iadsasap BZJanj iq noa !Ub aap[B
'sojnaujA sopuoq sbui boj .md sEjp b BpRuapnaiia -i;ui;uinq ^piA B[ anfa
X ^biuoSb ainojmoa^ X EpEui^qo ap 'ojsiiBq^a aubraiB 'opus^d un ap
(iioniaj B[ 11a.) EzuBjadsa 34ua.aBuaj aadinais B| ap iupn| ^aiaaimí ap X
upiA ap SBiusim suiia o a ajsp j4uoa oai^BEUB.ip 'ojup^ ^oii a -sniíiaud soi
ua aiufilTdpd X baia üuoisiq puais uuSis sbuliu süsa anl) ouiisaaau
B3 !BB3MOinq snumj siq ap Biauasa^d baoui B| monq ou anb sa ^
'' ' !PÍA !' o;í"V,. ^aoii B[
ap opis jambimia ua 'r fu dina o Bad[o,i sb| oíd [a anb odiuan [ü 'oais
-asqo odiiomad X uoíhiBABd omoa 'aadmais b.oosb sBI omauuBsuad la
•Biuaiap aaisn^ sbui b| úsb tqjiaap Jod 'sa Btuo^ onb'.iod íbibb([ osa
X 'ttBu^Biu pBpnra r¡,, 'Binoy b opB^qiuou eq Bjjod ^g sofo so^sanu

�elemental, aunque hay que saberlo; y no sólo saberlo: hay que te
nerlo presente siempre. La diferencia entre el hombre dormido y el
hombre despierto -—única clasificación que admitiríamos-— no está
tanto en las cosas que uno sabe y que el otro ignora, sino en la acti
tud frente a lo que ambos pueden saber muy bien: mientras uno lo
olvida constantemente, el otro lo repite, lo remueve y lo registra cons
tantemente.
Del pensamiento de la caducidad de las cosas, como del de la
desproporción entre el hombre y el cosmos, lo habitual en la poesía
es el tránsito al pensamiento de los valores eternos, y, por ende, a la
actitud mística, de conformidad superable en la esperanza.
Leopardi no incurre en ello. Ya hemos visto cómo Lcopardi, por
tí deb^lad extrema v minuciosa a la condición li liman a •—oue es el mas
alto valor que su pensamiento registra en la existencia, y en el que
gran transferencia Hombre-Dios; permanece, "hombre entre los hom
bres", en la etapa de alerta y de registro, o, como hoy se diría, en la
etapa fenomenológíca, indagadora, de la investigación y de la expeEl dolor le otorga el privilegio de una renovación constante del
problema, y, por su insistencia sobrehumana, el problema mismo,
dominador y flagrante, será la solución que se patentice en su poesía;
la solución está en la férrea atracción e inexhausta virtualidad y sufi
ciencia de lo problemático mismo, secreto éste del conocimiento poé
tico, o fórmula huraña y difícil del saber que, ya cu insuperable ins
tancia, cede a lo poético por donde lo humano se acucia sin condiLa solución del hombre es ser problema, o es en estar constitu
yéndose siempre, por vigilancia de su voluntad, como problema; por
que, en el fondo, el hombre, puesto en la existencia, es para sí cosa
resuelta o llega a serlo por sí, pero lo demás, que lo problemaliza y
ble, es lo que debe solucionarse y ordenarse ahora.
Halla, en cambio, Leopardi, manera de agregar a la actitud de
todos una nota personal al descubrir tras aquellos esparcidos vesti
gios de vencidos esplendores, el esguince de la "arcana malvagita".
¿Quién duda de nuestra con ilición ? ¿Quien quisiera pensar que
el hombre lia nacido sobre un lecho de rosas? Venga aquí. Ni extensa
ar^umentación, ni iógico pormenor, son necesarios; el simple gesto,
ahí, eso, basta.&gt;
Esas ruinas son lección evidente, y un trágico espejo en el que,
al par que el hombre —criatura llena de sentido, y creador de cosas
llenas de sentido, que apelan al sentido— se mira integralmente en au
orfandad y en su condición miserable, ve también a la potencia que
lo manipula, superándolo ostentosamente en bus "progresivas suertes",
no se sabe tras qué sentido, o con que total sin sentido.
El pathos de la naturaleza llega en La Retama a su clima más
intenso. Allí era la indiferencia; aquí es, además, la crueldad.
^ 100 —

�— roí —
-Buuad ouajua oaiim p ua A 'J¡ "fap as on ib ba on anb 'aporaui a
puiSjBin pBpi[B,^ ua 'o inorares no d us ap A pujim[oA ne ap uopiuado
aod 'opi^JSAuoa 'e3nj ssa f ainajj Risa aaqiuoq [a 'B[ja na op^ajEquia
im attb sauoiacja^joa Á sanoiaunj ap ofnjj un ap Fipaq
oiatsuRj} tíun sa RptA RJisanu í ruipisuBJi ap nos soiuauíom
sol BOP1 '^^P^FP11! "P!11 "I n3 'POIU oiUBiin [ag -^aiqejnp opeisa
un F^nai ^Btia p ua o¡;s un Baunu Rj^Sa^ iu 'auai^p as Eaunn fubui
•nq pupaiaoa F[ anbiod 'ipjRdoaq oaip 'npiaisiiB-n ap uos snüoda sbi
sBpo t "Ibi o moa oiuu oiuauíBATiBif jua o^ací ^anjOTa ua omiTii un ap
o 'oijosiq; opKsnd un ap uaÜBini o|os 'aiuasa^d opoj ap pepiae^ín^ A
'jBiaajdB apaud ouuumq oiafns p 'oiuaiuiEsuad p ^od op^fiji
•BpiA Risa ua
oSaisos A pBppnaj ap sapnpuiprn sosh^ bo[ op aesad b ajdmais sa o^ A
-uoa bi opas apand omoa cpm ubi sa atili 'jiaap so 'joad ei ajdraaw
a-iqruoi[ p anb^od 'joad b^ aidmaia sa data as anb ua nooda n^

}P

�nente y sustancial para los juicios y las valoraciones. Todas las cosas
pasan si el hombro permanece, porque el hombre sabe soltar y retener.
Y la situación del hombre para lo hondo y definitivo de sus esines se escuchan en el siglo XI\ progresista \ técnico, que se eseuMir¡
ligio
que el c mino trdz do
abandonaste y h n atrás volviendo,
lu deserción api lides
y la llamas progre o
Tas pequencics los ingenios todos,
van adul ndo en lanto
harén de ti No vo
con tal vergüenza bajaré a la tierra,
&lt;
y bien f cil me futra,
desatinando adrede cual los otros
eanlandote al oído ha.erme acepto .)
Pero en ramblo el dtprecio que yo guardo
para ti dentro el pecho

oprime a aquel que al siglo propio increpa.
De este mal que contigo

Libertad vas sonando

siervo a un tiempo

solo por quien surgimos
de la barbarie en porte y por quien sólo
civilid d tenemos que a lo prospero
guia las co as publiras
La verdad te displace
de nue Iro sino v el mezquino puesto
que natura nos dio \ I e pal das
ruinmente las volví te asi a la lumbre
que la evidencia v fugitivo llamas
a quien la busra vil
y magn mmo a aquel
que mofándose astuto o oloiado
a los astros levanta el mortal grado
Es el glo en efecto el que lia de mirarse en aquel espejo trá
gico y recibir la lección perentoria de las ruinas; es decir, todo lo
fluctuante, onatnbulo e inauttntico que huye por vacío interior, con
las cosas humana hacia la superficie y la malvende por pompas y
Pero el prohlema es comple o, porque en la época que quiere
comenzar en tiempo de Teopardi el faratter ilusorio o ficticio no es
precisamente lo qm predomina o miJuye, sino, por el contrario, un
sentido de la realizaciones po ítivas y practicas, en cuyo nombre se
atacan la falsedad y limitaciones de la épocas anteriores.
— 102 —

�ajqmoq jop bj onb 'spuBlsna ua 'odij oras ira pp '^ooda b[ X ojqinoq p
auna upiaioso bj ojqEjiAoin ao 'Bionoiiraa bj opora asa ap BpBojuiijg
•(b^uoj
bt on onb opon n^ tío uo uotOBaijinsis bohío bj joa O ^souoiobotjtuÍ) i a op
opunul oti oo ojqiuoq pp baiieoijiu^is uotoiujijiuoo bj oiuoniBjsnr job
apood Ojqiooq pp uoioboijioÜis-ui ej ¡te opaop ojquioq jo opuB.iijmJíis
jjnSoa op opoiu un ao onli) ajqnioq pp aopnoijiuüis-in o 'uoioeoijiu
-Ste ej o^uoaojtpoi so 'uoínjiisuoo souoiobotjiuííis sBjjonbfl oob ojujha
oqio p bjbiI *is o 'ojqmoij pp ooideoijiu^tb b[ bjbi! jEjinj mi ^ínq
ujodo cnn op üanapEoijiiiiiis op otjos ti\ uo is joa op 'eond 'bjbji og
•oppaod oopcoijioSie apoi op opipowA Á Bpipom
'Bjouojopj uo ouoFauoo ^&gt;a jÍ lo[qisod oppBorjro^iB Bpoi op oinsira
oi;noo p uo Btpeso ns iod Boiqn os Euod A oiuots onb ojqtuóq ^^
•jo^roo^tud oooj opBpAOjji o opBJOoÜi na n ^iuoii^^^ opBp
-noBOBiutnb A onofoj bbui na opsop une LotuonnBsuod opo| op opi^JjsB^
A opmoiuoo opHA p ajdmoia A 'ojuoipoqo oujoioj p 'pBpiaooan bsoj
na A jijóos na jo.d opioijop ajqtooq p no 'sopijijana 'l aouopoEjj
-aqB op oponin ou oo 'jooaJEdttaop Bia^q 'osjitunsqna j oaj'OA[oaip op
-ond BQBiutiq uoprpooo b^ 'csooíd ojuoiobjooi onb o-tqtuoq p oo ig
•osjOAiun p ao onb oioonuEBoad un op —ojqBdpia
BjaBif A—' ojqBsnodsoJ ojjuoo ouioa oj^na oa A o ala ob onb ojuoiobuoo
-ojnB BjniBt.io B^ ¡BOBinnq oopipuoo bj :oao[I bou onb b ojond p Boa
Ejombpno ^BimouoinB op A pBpm^ip ap so onbaod 'ojdoioia oopüApa
op A uoiooopoj op so anb lajuopteip X oipoin otnniBo on 'sajno-on
A sojoa ap BoojJBq uoisnjojd B[ na BpBzqt.iaiBO 'upiSipj bj A 'notaito
na A uoStjo na bibta ap jopood bisbij asjBijojjjadiq o asjoooqjaqosoo
opond onb 'biouoio b^ 'Bjudaip uo sojiioijjoo sBquiB ojiuo Xbjj
•aaiqijoojjod X BO|qEJüdne aoo
-oiBnjr sBjuBj bejjo ouioo jOpooojjaj uBjaqop —Etn^op ap X tioixJTpj op
odi) opoi— Bui^op p X npi^íipj bj oaiqoíBi 'bjjo ojub :Bp¡[ps bboi X
apjTiunq beoi zoa bj b ea ip^^doaq ap pnpjaA bj ¡oaa ea on ojoj
•^ooijnnjjB,, soojojoj sojqTaodmt
o 'ajdinaia BjBd SBpBiooniBiiJj 'fapBpmno^ot sBoip^oje opuBnoa coiq o
'oiuouiop jap BZBuauíB X npioEooAa bj ooj bX 'oaoj^nod jap X biouoio
^i ap ojiqínB p uo onao ouquioa uoo uoduinjJi ^Einiíop jap X aonoi^
-|joj a[ op opuamiA 'onb aojpnbR aopoj uoo 'oiuouo,m X ajqij ubj
ojduiois 'ipjBdoo'j jippoioo Bijoooied 'jsioijjodna uoiubxo un o^
•BoGtpuoui uopnpa
aootBOA oj anboOB 'ofojdmoo X [toijjp Xnm íjpijip so Btnojqojd jg
¿biou bj op X oojop jap Eiood |a o 'saonj sej op oj^is jo 'osjejun^ojd
oqBO ^upzGj auajj uom^? ipjBdoog op oraaimjaod jo 'ajqisuojduioaoi
o "oouBoiBjp ubi eos aub jqs OQ •sooBiutiq asmojip aoj ap 'BíBtjduita
jod ftopFmoaoaop X osjbj ojnonOBO]UBjd jo 'ooisutitjdo ooiSoj ib ojunf
'BooAOjd osa X 'BzajBJiuEU bj op X ojqiuoq jap pBpqBjBj en^ijoB bj b
joouoa aaojed osaj^oJd jg •pop^^a / op ujqiuou uo 'oooj X oiqjaqos ap
BsnoB 'aouopiaod bbj ajoaoiBnpJB opuEoojisBjj '¡p^^doog 'pBpaoA bj ap
OJqmoo no upianji bj BtoirejOBf bj bjsbij Bitjitqiuoo anb oj^t8 un y

�y el mundo: en una se rebela lo individual contra lo colectivo; en la
olra lo personal contra lo cósmico universal, y es también escisión y
rebeldía del hombre consi^o mismo.
El hombre, que ha adherido por fatalidad de su ser nacido y
dad, el mundo y el destino, de pronLo encuentra, por debajo de todas
esas seductoras y expeditivas construcciones, su vida en irredimible
soledad c insatisfacción y se descubre como víctima de una felonía,
explotado y aprovechado, en no consentidos planes y proyectos, con
su autenticidad aplazada, en rebeldía categórica, y sin significado.
Y por primera vez, en forma radical, en busca de un significado cabal
que no se base en sustituciones ui fáciles transferencias.
en la justificación o congruencia de la crítica, casi siempre acertada,
por lo demás, en la voluntad con que ese hombre intenta reasumir
su destino, desvirtuado por las soluciones y sentencias de la colecti
vidad.
El apostrofe al siglo contiene la expresión de un desencuenlro
entre el hombre y el tiempo, entre progreso individual y progreso
colectivo. El hombre no puede renunciar a la consagración de la
individualidad, al-"aé lo qué eres" o como quiera llamársele, a su
peculiar destino y a las exigencias de su realización personal, en ar.as
de las conquistas progresivas de las generaciones, porque ello equi
valdría a BusLituir la realidad concreta del hombre por la de una
abstracción parásita —incapaz de resistir el cotejo con lo individual
y que sólo existe y opera eu tanto duerme inconscio el hombre- un fantasma sin tiempo posible.
Tras esc ideal, aparentemente noble y generoso, no es raro encon
trar una gran cobardía y un miedo fundamental: es el de rehuir la
responsabilidad de aquella consagración individual por el temor pre
^oncebido a su fracaso, o a su imposibilidad, o a loa esfuerzos y sa
crificios inauditos que su realización exige.
Pero ningún ideal colectivo, ni siquiera el gran ideal de una hu
manidad mejor futura, puede edificarse con nulidades individuales,
O con individuos previamente anulados y destituidos de bus exigenLa solución inesperada y paradójica de una imposible transfetencia de lo individual en lo colectivo, con que responde Lcopardi
al prodigioso albor de su época, sólo se comprende desde la excepcio
nal suerte del hombre, ligada siempre a la configuración de un des
tino individual por inembargables exigencias, y que, en lo que a él
respecta, poco o nada espera de la civilización en sentido cuantitativo,
antes bien, ésta se le aparece aquejada de una provisoriedad tanto
El Hombre es, cu su fatalidad más profunda, una criatura a la
que el pensar apenas nutre y convierte; de ahí la novadora rudeza del
lenguaje individual. Sólo es claro el lenguaje de las actitudes abs-

— 104 —

�^ sot —
'opranj opoj ajue asjaaajUBiii opipod bíbij 'Eja oj anb na jbjoj op^aS ^^
na ^ '0a^ onioa ouijarna TpjBcioarí anb oiTBjjxa or ajnamBjsnr s^
'pippnninti
ap uozbj na auri-ij&gt;sa or namb E.ijuoa ajdmais a Ara tía a^ 'Brauau
-Edfi na oai^oj ojaBxa ubi 'omaran^ae ajsg -pBpanuajua B[ ap uoznj
Bf b opuBjade oqaaq pip^'BJopeiBidBap A j^bj 'nppnaqdxa J OAanu ap
-noa aod 'ojja ap a ^a ap uaqpaj A 'eotiBinnq soaanj sus ap pmmajd
BJ uo BlJaje A Bpranj 'BptA Bun ap opijuaes [a uoa UBnoijB as to^an[
sosbíI sa^B^^BABaixa n o^oa 'prps aiaiuaaxa bT A 'pepi^aanaá A
onpiAipui OJiua BAiiuiiÁsip esuat c¡ onbaod 'opeanea^ SBin oipasF
A 'BsopppTita npiaünna^nB cnn aSixa bou ajuasaad osea ja oaaj
•BpHjrxa A BijHMontHaap vaBd B[ia aa|o^ aa^a aaainb pBpiuBinni^ bj ap
oiaipaaaA ¡^ üzapniüS ni uoiapaijiisiif nía oiuaiuiiiuasaj na A 'rtpuj
-¡I pepajo^ naniuomap ua 'HBonj;siioni A a[qi^i[aiutui as^enJOi aaa^tid
Bnnminj ^njeijo B[ anb na OATBiaap A oaijjja ojuml un a^sa s^
•Bso.m^u
BopaB^d [B^uanrnjiBu; BiaBütja 'oinpsip o ojjb bbiu oiaiaae oj]o anb
Bijodnri 011 ap naiíJciLi tb ^jaiia] B(iap o ^B^nai on anb ^pnpjaA ap o oí^
ajqrüíA ^^m sajaiu; iib b oitiajj ajq¡[ Bpanb ajqmoi¡ ja A 'sBninb^ara
aíuanqBn^fi o sapnnjü aiuauíjnn^í scpeuiclip jas napand sop sbj '[boj A
Biajiuo;&gt; joTjaHti noiaBaijiii&gt;ftB Epoi Bpiaa.iüdBsap íoin^i oayiajodrn na
BpEJiidnjB o 'rsiiaiajd prpjaA o|ps jas ejajpnd uaiq bjjo b^ uj 'Bia^a
•Tja noa o ja (I osoubSu^ BjHipisaj ean na anb oj anbiod 'bjjo bj anb
na¡({ BFni BJnjsod fijsa jbzijo[ba Ejoipnd anb onn^[B oidpuijd 'BJanj
isb w 'Bwi^q ov ¿osa ind anb mai BpB^? ¿Bi.iasira ñs ua opinrsap
opiBfap A opiüfodsop BJBd oajis ojos anb 'znj B[ ap EpiAajjB biujoj
bjjo Bjsa .ibzt|Baij bso 'ajqmoq jb BzrnbjBjaf A BaijiituBni anb '^saanj,,
ap o[^¡b un no-^? ¿sBjqaitnj an^? ¿Bjea sa ziq an^)? ¿onio^?
•itznj bj b SBjqannj sbj nojaucjajd
sajqinoq eoj xn ^^oiaBijaqxa o aipojdaj un 'npnainudaí Bnn oinoa
jjjb sBjsand 'Braaod pip ajulBaB oiuoa ubjiiStj anb sujqBpd bbj Bsopiaj
•snu a Baijajojd BUBjjxa uoiaBaintiiíis uun ubjiiod 'BjnjjB Bjsa ~v~
•pBjuaA bj sp Binapjojd ja A •
'^ajuajod 'otnisiapip^ 'ojuaiinirsuad jap osn nanq [ap ¡o^aJ oiuajniBS
-uad jap einajqoid ja 'opnoj [a u^ 'e^ SBnapnoa A sajouoq 'cduiod
BpBianBisunajia noa 'oÜotj opua.ínqijjsip 'ptipjaA B[ b npjEdsa sbj j3a
-joa ap 'utj ua ' ^ajqnioq jap opBjS [Bjjoru ]3 'osojapod A opnnaaj
oniínb ns ap opjpuRans 'amapnidnif a BpBJinaasap boijoj ua 'jaaajjBna
ap 'BaijuaiitBui pBijaqij ap souilubj soauojja jod ot.ibziibi te 'oíjbz
-[ABjasa ap íajqiunpBsod BntíiqniE ns ua BAinbsa bj os o 'nnjjtAsap o
fiuotaiBJi 'BuopunqB as Hijojaa.i ajqBuBjjua B.ína '..ojuannnsuad^ jap
sBsuadxa b opB.ii^oi 'zeibj osaj^ojd ap 'ounifps sisBiua uOa 'BsnaB oq
"M¿oaoj A oiqjaqos,. ojis ns b ipjBdoaq 'Bnnis ua 'Bsnae anb ^q?
•ajadns
A auapsap oj ^JEjnaijJEd^^ ajqmoq ja anb onBjjxa ea ou 'ojuej jod ÍA
'jBjnaijJBd na auBin ajqnioij nrtóu¡u b asa ojad 'eajBjaua3 A sbjobjj

�rebelde y solo; que haya podido, no por, sino a pesar de su enferme
dad incurrir en rebeldía y disentimiento, y mantenerse incambiado,
porque, lo psicológicamente patente es que lo ordinario en el entermo
—cuando como en este caso se llega además a la desventura física
y al dolor puro y simple— es que caiga en la comunidad de las ilu
siones^ la mera razón de la enfermedad conduce más a esto que a lo
otro, a no ser que interfiera un destello de verdad y de sumo bien
que puede darse en lo uno y en lo otro nó.
Hay un doble o triple heroísmo que nos obliga a pensar en la
cantidad de salud que es necesaria para producir, mantener y cultivar
tales enfermedades; y a tener que admitir que una poesía y una fi
losofía como la de Leopardi, esto es, una actitud vital como la suya,
sólo por el concepto de una vida heroica se explican pleñaría y ex
haustivamente. Sólo una fuerza de superior linaje se obstina en fide
lidades tales en el seno de tales condiciones.
En su vivir, Leopardi se plantea constantemente, se plantea y re
plantea con tenacidad diamantina, su congrua irremisible polaridad
entre esas tinieblas y esa luz; entre un tipo y otro de vida: categorías
eternas del pensar y del anhelar humanos están aquí, asimismo, no
menos eficaces y militantes, aunque insospechadas.
El heroísmo de la verdad ea la dimensión fundamental del alma
noble, y la definición específica de lo humano, porque el vivir hu
mano solo puede ordenarse v planearse auténticamente como tal en
función de una identificación final y categórica, y es esa exigencia
de identificación final y categórica la que no solamente da lo humano
del ente que llamamos hombre, sino ese otro ente que llamamos
La obra de Leopardi, más que pensada, destilada —su "enferme
dad" lo convirtió en alambique, y sus poemas e ideas fueron "cris
tales" tan pacientes e implacables como los de la naturaleza...—
responde a eso; y La Retama nos da, en la forma escueta y descar
nada de este peculiarísimo estilo vital y poético, una solución, si in
esperada y abstraen, inteligible.
En efecto: la luz y la verdad a que nos convoca Leopardi no
conducen sin más a la percepción lisa y llana de nuestra miseria y
al desprestigio del hombre, sino a la edificación y a la percepción de
una dignidad en el hombre; de una dignidad renovada y restaurada,
pura y exenta de compromisos, y más fiel al hombre a pesar de su
negativídad aparente. Esta "vita nuova" sólo puede brotar a la vera
de la muerle, que es foco y haz de todos los compromisos y gráva
la muerte desprestigia al hombre, y su dignidad —mondada o adel
gazada, pero propia e inalienable—, sólo puede ser una dignidad fren
te a la muerte. Nadie sin dignidad quiere salvar la vida, ni nadie
quiere conservarla o eternizarla sin dignidad; oscura o breve, nuestra
vida tiene ese lampo triunfal de que podemos gozar con toda nuestra
audacia y nuestro atrevimiento, retando de igual a igual al sino; ella
es el signo de lo identificable en nosotros, y el resorte, camino y nor— 106 —

�— ¿ot —
•aiarpj as nanpuoa B[ ap pepiiuiiú^^i b^ f anb q na 'pepra
-Fmmj X 'nopesígiAp X pBpaiaos —FiAcpoi nos o[ on— sainapAinba
sopFpjiuea uob ou sand 'orasitn o^ jod ouFtuni[ ajnamajqmpadsoeni
anb une -[BiiiiqEq fuuou tq EjKd (opezT[tAtani a piaosut eiAepoi opnars
an^^is ajqinoq [a 'oAiqna zoaaj ñu jod X 'sapna sO[ jod sapjoiii-oaiíitq
•oi.n o tíB3[{pianpajii¡1 soiaaia X^q anb 'aiuBisqo ou 'jaqes anb Xe|j
BUBtAT[ X Bpmja BzaqEa e[ uoa jesed
jpod ajqmoq p sapna n\ ofcq Eooniam bj ap laiuaujipni sauoi^epi
Eliqjp b[ ap 'Jiaap e BÍfa^ as 'is o^ad 'opirena Buodiai ou 'jaaajBdE
-eap ap ¡jqBq auanm E[ ap Eiua[qojil p osiqau; íajqmoq jap pepim
-iim z^nai e^ ap asjttaBS uapand soiopuBzmiiniLu X eoppuen^iASap
ojos onb.iod 'opBAwd bbiu ^aqcq ns u-ied 'uoiaiiuj a^qijja; noa 'BuiBp
-3J ajqnioq p anb sBina[qo^d t^q ap oinainiBrotjB un b^bji 'BpBAap
X a^qou bbui Biauaia B^ op eiujoj B[ na uriB '^arnaai b^ X osaj^ojd p
anb JBSuad opipod Eq as oaijnuaia oiuanuEuoznj |a no^ saonj scuap
-ajBHBJi saiqísoduii ap BpBjaqrj pBpHrnt'íA!t&gt;uí •&gt;UIoa 'o^qnioq [g
•ppjed X oia]dtuoani 'ten oppap aod 'opoi
Un b o 'Biaiduioaui Bianaisrxa Bnn b ^ouiAtp 01 ap oQiiajjajm oaiiiu
-ijap un na unB 'jauodiur ap X ^n^a^^B ap saaBd^a somos anb o^anljB
opoi ap appiaunua^jí uopicpra B[ na X ouiiijJJa^ o^tiü^o p na o.iubtjb
as oiuaiminnaina o^jsann anb BJBd ^BaTsri oms fb jo ni oíos ott ^bj^
-ajuí BaiiJBiBa npniBnptAipu; nun ap ornaad opBisa p oraoa 'upra^zipu
BJisanu ap oinairaB^qtunpap pp 'ai-md bjio aod 'somEiisaaa^
•auanui b¡ aA(|os sauop
-luijap SEipBi SBjjaia na oíaoJiuoa 0| omoa 'pepiuaJia bj ajqos sisai
-pd'iq SBuap na aaqnq apand Bpjpjad X nopüziiibABjafeap üjur; sand
'aiionra ap ojiibo opEujinjaiap mi o 'pepin-iap ap oipaa oprntiauai
-ap nn ouisiuiisb Baiiiu^is oisa opoi Bpuauadxa ns ap uoiaBzpou
-ouiaod bt na bX ajqnioq p BJBd X lBimouoinB X pBptiBs^aAEun
'BpuauBUi-iad ns ap e| Bire-uua peptuíiip B[ ^p npu^AiA ^\ ^ uopipuoa
O oip^isa opoi na ainauíBiiqosqe pai Jas ap oms 'ouaídsap jBisa
ap o[os ou opoiu un sa anb 'pupmáip B| ap onaiqn X pej-a Aiun oxau
toiuBq?IqBH jojba Ta noa opBp Bq 'pvpiiritip B¡ noa opep sq anb Tg
•opB^ipp Bisa anb b s^puaSixa sB[ ap X peptu^ip lis ap Fpuapnoa bi
noa Bapdsa o( —ajqmoq pp opepaa^d on jas p ^iqiuoq pp apaoae
X Ejaina p^pipnoejad B[ íuozbj b^ 'Jpap nn sa •••—uozej ns oaad
'ainaiUBAiiiuipp aHJtnnp X jaaaaad Basnq ajqmoq p X — ^.jnpups,,
ns na ^osiqaní *jABp sa X BzapjniBU ns na ?ísa ona— ub^iiej as X ubs
.ubo as Boiuairaimau sog -uozbj b^ jod 'somaimiiuas so[ ap pBpqiqej
•au; bi apua[[B 'opiÜixa X 'opEiuaiuepunj X opiqaauoa oiuompuoiaBj
jouoq ap uoiisana eun ea aijanin b¡ b RJpuodo as anb pFpipiJonrai
B[ nny -ounsnoa ap 'soiaajB eo[ X BpnaSipiui b[ X 'p^iunjoA b[ jod
(ipepidena X Bpipnajduia 'sojiosou na Ejopuagijuapi uotaBiado B[ ap ai.

�La ciencia es hija del hombre, pero sus caminos se separan con
sumada la génesis, como el arco y la flecha. Y el hombre no puede
tener conciencia de sí mismo sino mediante un desasimiento y una
renuncia de esos orbes de ideas o de acciones que le deben la vida
estudiada repulsa, que luego él mismo volverá a franquear, pero con
distinta razón y conciencia. Esta diáslole y sístole, desde el hombre
a los productos y desde los productos al hombre, ignorada por el
hombre que se piensa meramente en filósofo, o en investigador, y
hasta en poeta.,., las salte muy bien el hombre que, consciente del
juego, se piensa a sí mismo, inicial y radicalmente, como condición
humana, y edifica sobre ella otra forma de orgullo y de arrogancia.
Y otra forma de ser educado, sociable y civilizado.
"Sólo sé que, enfermo o sano, pisoteo la cobardía de los hombres,
rechazo todo consuelo, todo engaño pueril, y ten"o el valor de sos
tener el estar privado de toda esperanza, mirar intrépidamente el de
sierto de la vida, no disimular nada de la infelicidad humana y aceptar
todas las consecuencias de una filosofía ^olorosa, pero verdadera. La
complacencia de ver arrancado el manto a la encubierta y misteriosa
crueldad del destino".
No es posible exigirle más al hombre; pero no se le puede exigir
menos tttmpoco. Asi se agolan también las posibilidades de lo humano
y se cumplen, de sorpresivo modo, la culminación de la individualidad,
y la exigencia pindárico-socrética, por un Fausto distinto, pero no
menos ambicioso y voluntarioso. Tal es, asimismo, la etopeya del
hombro noble por excelencia, be.tle Dnnlo preocupación tuerte de la
poesía italiana v que alcanza en LcOpardi, con nuevo vigor, una fundamentación iin pies ion ante.
Y en el desvivirse incompartible de esa criatura se opera la mos
tración impositiva de lo humano, que ya no aparece disperso y tras
cendido en categorías de lo real, y fnncionalmente conexo e imbricado
en lo demás, sino todo junto, solo y legislando su ser enLero y su futuro.
El hombre, pobre J de onformizos n embros,
aunque m su alma es alto v genero^
neo de oro o galla rdo.
m de esplendida vi da o de valiente
gur
haré risible alarde
mas de fortuna &gt; de podi r mendigo
sin vergüenza e muestra v se derlur
hablando abiertamr nte y a sus roaai
valora en forma iginal
no creo, sino ebtult o
a aquel que hedió
y de fétido orgullo
los libros llena, ex^elsos hechos, nueva
felicidad —que el cielo mismo ignora.

�ríos y soluciones, o enigmas.
De un trato familiar y vulgar consigo mismo, ptiede pasar a la
orpre.a radical Je un aer-ú-miamo, con novedad ab.olola y peli6roSa,
y ala eoiiscuien te perdida cíe todo contorno habit Lia I en Que se afir^
me y reconozca. Ocurre con el hombre que aunque indudablemente

diversa y abigarradamente en sucesión de tiempos y lugares, y esto
lo confunde eon una multiplicidad de formas aproximativas, rivales
o pasivamente vecinas, en que se quiebra —hasta desaparecer y dipu
társele, por el propio sujeto humana, hipótesis o piadosa maravilla—•
el ser-sí-mismo básico y productor.
Por lo mismo, en cada momento es mucho mas —por ser también

ción, es capaz de revelarle. Tiene un ser, tiene indudablemente un
ser real en la realidad, pero no dispone de él abierta y francamente,

necesidad y obligación ineludibles, o nostalgia perenne en él. Pero
qué sea como hombre mientras aspira a hombre, y qué sea aquello
que el llamaba vida y mundo cuando, convertidas las condiciones, des
de el puro ser hombro las considera, eso no logra dilucidarlo desde
tan instable y escurridiza dualidad por la que, o se piensa el hombre
en formas abstractas y mediatas, pero no su grave y rudo peso, o se
lo experimenta en directa y sorda convivencia, pero no se lo piensa,
porque el hombre, sorprendido en su reducto es en cierto sentido, una
y sólo accede a un pensamiento cuando admite mundo y constelaciones,
JJe tai modo solicitado, ninguna criatura es mas íaciimente aunl—
terabíe; se diría que el fraude le es constitutivo^ la misma consigna

es exceso y milagro de la voluntad el que pueda, a pesar de tales te
naces remoras, permanecer firme en su puesto y en su senda, sordo
a las expeditivas soluciones del mundo, y resistente e indoblegable
también a infundadas ambiciones que por su ser trepan y en su inte
rior se desmandan. T" que todo ello no sea nada más que por un tipo
de conducta a Ja que nada de lo que el mundo y, a su turno, el pen
samiento, ofrecen, puede adscribírsele como galardón o estímulo. Es

fórmulas negativas v por gestos de ascético deslinde.
Leopardi ve cómo el apremiado optimismo de su si&lt;do está trai
cionando radicalmente al hombre, por un lado, al ofrecerle lo que es
de suyo imposible —"la felicidad de la vida es uno de los grandes
— 110 —

�— III —
•3901] ns ^ oinoui.qqBOBpIuii asnpaaiiid.il 'Bimtmq uopip
O M0^ B3 '^J(Jll.lB(IltlO.t Til OpppAO.l UU UO131131UI US ."&gt;() BipiBIllílMp*
3p .iopB.ro a ap opppBsui un moa rqsou.ij.iqn.isap A opBJjBom ooo.iBd
ruoisiij ns aub oiusiiu o| .tod o|qrj.i.q sbui zoa iqnto Bitt.qqoJrJ A 'Eina^q
-OJlI 93 Ojquioq |g "OJOpiS OJ 31llj 31(1 U3 CTH3jqOJ(l BA'l!l[ UU 31lL ipop
v.ÍP.\\ oh jnb o.i3,[ -ofO|iuitz!fB.iiiiiíiisap o '[til orno,! opptiüimtirp 'Biiiajq
-OJlI |3 (1^I9TIO3 opBJ^EJJH I1BIJ 'LMIO II ÜH11 3p [1?.1.&gt;1&gt;T| THI1 orUIIIIO[M^rI
|o o 'oipnd3j ns jb^uaojü [B -Miwjnxj si jd o ^|L|Bi^fi|o Á app.r^dns
BzjiejuiBU btustm ns aod 'upi^^^^j iq A bijhoto v[ ohio.i s^noprijog

3 'utJi.ifiuijTiuapT iq ^p 'ucq^uapaj iq ap üiu.qqo.id p buioi;u 'sa 01S3
•SBSO3 si^io Bt.&gt;Bt[ ouniuiu] Á aiuiujotliiit iq ;&gt;[) oidaatioa pi BZtqdsjp os
juüiq pTiitiioipBjg ^ ajqiuoq omoo op^^^odc aniíis ¡oiaaniu bj op 11 tu
-O|qu..d p ruiDia^ -pHpiiuíip baihhtisiioü u( 'oimioioii ofoiA [o 'oiuoiut

•adiia oSubj us op niíjjdsa |o opinqi]S3a -otnsTuí oJ(pnoq [op p 'otustui
o 1 so orín o 1 t&gt; o 1.1011 tu iq ,q&gt; [o . o.iqtuoii p oppoiuuoo ubij o^uuiois
anb sBtii.qqo.id sopuiu^ bo^ •snoiiuaiiiBüT osiqjui o sopuioiru! 'soptoal
•jAu.i OS.11-JHU k uBzatdiiia •odiuoii ns op ouisrmiido |op ziq b¡ y
•bptJanni B{ BJBd o.irqjitiu opuisBUiap ^01^3 • • -s^soo stq sb[&gt;oi o.iqos
'p 1100 opifid iu 'tm^sap [3 oiub iizaqno tq ofuq in qiBpi.iq.qni uu b
sootpouiad 90[ eopoi i 'oaj.. ara ^i A 'oiuisioipjut .ios 'o^ts pp A oÁm
'osajsiiutl pqi JOpRioojdsouout oiuoo A t?iuo[iout Bijosíqtj bi op jopap
.uajiío pin oinoa opiqoajdsap eiijag^^ -^soorpoiiod so[ op Bijosop],, rr
Bzpsua 011b eptA B[ ap nipoiuoo iq b ai.ianuí tq jp.ija.ttl op tqiüJ^iojj^j
A BJBqinq ptiup tq p ajuü oaia p y qiBptt^^ip ns op bibjsoiIb un X
ou^sop ns op BÜnjstiEjj un ipjudoaq v^d so o^iís pqi o.iqiuoq 13
•uopuopoi bj ap sod na opBjuoiunpunj
ozionjso un ibuiojui jopod eied o^ipupsa-TcInii oaippjora osed p so 01
-uoiuitoouo.í oXuo ^ooobjb p opoi añil tío sopoi souotoipuoo sur B]Sia ap
™,&gt;.i.).I a|raaiu| i iilojil .ibc[ ni ap &lt;ii|aa aia noa u|jjRdo ja 'oirol
mío jod 1 "ouBintur ot op uai^oboj í a itjins p? ^oijbJiuoo us tía &amp;ttta
.nüiuüuoa B.iyJitq a piqqiHinq ns apiBistp 011 ^opiuOAtioo poní. 'ojJBoip
-Búa pi oinaniaplmis -ouptiBa ouioiur ap pupisoaati uis -onb oiqtsod o[
opotu p^ ap JBzinbJBiaf p *sa oisa '—^ououotupap o[3tt&gt; pp soiu^aui

�En el problema del hombre, como en laa demáa cosas, la primera
exi^encia metódica radica en el planteamiento rigurosamente fiel. Y
es justamente esta exigencia fundamental la tpie soslaya el optimismo.
El optimismo, contra toda apariencia, suele tener muy corta la
esperanza y muy mezquino el concepto del hombre. Aquello provoca
una rápida satisfacción en los más próximos aledaños; esto trae una
sistemática fuga ante la verdad para la que no se supone con suficiente
aguante y resistencia al hombre. De modo que el optimismo, en sn
única vaga forma posible, por lo demás, puede quitarle al hombre
por el lado sustancial de las honduras y sorpresas de la esperanza
mucho más de lo que le dé por el lado ocasional y fugitivo de la
"oferta" optimista.
Cuando se piensa en estricta función de lo humano, y hasta cuan
do se despiensa, y no de las instancias generales, abstractas y de trans
ferencia, se percibe cómo hay más grado de afirmación y de dignidad
en el pesimista, con su actitud de repulsa categórica y con su no
a la vida, pues brotando está todo eso de la disconformidad, y de la
insaciabiliilad de los deseos, y entrambas cosas de la conciencia de
un derecho mayor irrenunciable con la que los logros reales se
contrastan.
La vida es una cuestión de honor. Por eso el hombre se ve obli
gado a asumir su condición miserable, y a levantarla como bandera
y convertirla en cláusula imperativa de su justificación en la existen
cia. Su honor le exige ser grande expresamente por donde más se lo
humilla, y a causa de ello.
No hay en realidad otro optimismo que la fe. Pero la fe, no la fe
fórmula por pretensas razones, sino esa rara, intempestiva seguridad
quo llena al hombre tras la laboriosa v férrea asunción de sí mismo,
y que, como la galladura en la yema, logra ver luego pegado a todo
cuanto existe, la fe sólo se conquista allende todas las pruebas y mor
tales sinsabores del pesiuiismo más obstinado y consecuente, que el
hombre alerta y lúcido profesa a manera de propedéutica y vía as
cética. Y es, tras la plena desjerarquizacion, el hombre convertido en
¿Qué es, en suma, lo noble y lo grande de un pensador, de una
grande alma? Es, desde luego, 'la fidelidad estricta a lo humano;
empieza por ser el no ceder en el terreno de las exigencias fundamen
tales, aunque el mundo descargue sus invectivas, y los demás hombrea,
capturados por distintos órdenes valorativos, olviden y escarnezcan;
y la gloria se esfume.
Al siglo que corre seguro opone la imagen varada del hombre
y de su soledad le da esa intrepidez que llega al desafío, y esa segu
ridad que llega a la misericordia, o a un amor que hasta en burla
se ampara.
Reaparece el tipo del varón antiguo, reacio y omiso tanto frente
a la marcha de las cosas, como a la sabiduría pragmática del mundo.

�— 11 —
-ap X ojjbjtjS Ejnd BzajBjjoj ajuaiaijns X '^eaunu., a^^ Juqnasap BJBd
ajqmoq ja ua pvppffSsB ajuoroijns XbH 'oinjosqn ^paunu,, un X 'oqaatj
jop uppBOTjdxa X nopmi[[tqtsod bsjbj Eun auodns 'ajsa bjjuoo sojnjnj
boj b o smnap soj ojqos ojliis jb 'sond 'jbzjbsu;¡j 'Bounu o 'ajdniais
japaons optqap btj o 'Barasnq ojasira oiubi no ojquroq p anb 'pBpiaA
Qp uoiauapaj bj anbjod 'ajciuiou ja aiuipaj as anb fcja no o rn 'ojjíts
p na Va o^r -BzoiBanjBn bj ap -uatqmej 'boi^bp uopipuoa bj noo X
íodinaij opoj ap X ojííis jap BBajjFTn^Bjd bbj ap ojjuap X 'osaaBoad pp
anead u apjnuipaaai o ojuapaají —onanjaov omn;^ [ap aois^d ^o— sapj
-nauíBpunr oaBtlniBsot) X pBpojos na ^oaqmou jap EatJÍBai notaipuoa bj
ap npnapuoa ej noa BaadQ ojp Baad sopir|¡oaodn oh saaqmoq boj ap
canjaoj bj X ojBpnttosa ja BSiisa X 'aiua.redsuB.u X finua^ui Bniaoj ua
pBpaaA bj noa saado ipnpjOA bj ap Bppnis X aina^istmajuí jouib na aod
BzraajaeaBO as ¡paadoa'i ap ltajqou aaqraoq,, ja \pnqe ajqoa,, b-^
•aoonoosap onpjAipni ojdoad ja soaoA smjaniu anli npi.iBtpBaat Bsa
uoo X '[Biippipui upiadaaxa bj ua asasp apand ojos bjujuioij esa noa
anbaod ^sajBaauo^ sanOTanjos sbj ap oatliuais aiuasnu Bjsa 'js osa 'anb
ubjb omnua^ mi Xbij BjsBjaonooi aoanj ns snaj j^ -buisiui uotaipuoa
ns na aaquioq p sa anb baja uozgj zojaj Bsa ap 'zojoj BjsijBnopBa
omoa X Bjsipmopejjj awoa BnoTsaadmi amauiBApBUjaijB 'tjuBdoa'j
•orij sbhi apsap njvaua sbj
oiad 'sBapi sbj nuapsap on :oajioojb oj na opBJjuaa Bjsa ajqmoq Ia
•EXodu os orasijBuoiJBj asa anb p aaqos opijuas-ms ja j^a jaanq sa
bjsi|buoiobjji oji^s* jap oppuas ja ÍBtnajsis onioa bajes oj as aiiiarujBia
ouisrjBiioraBj jo n; HsojjBd sns ap B^uz bj b ba ^ojuíj sa anb ^ajqnioii ja
'so o lúe ua ! orna j] xa jaub^ no onroo ajso ua Xblj uozbj^uts b jubj aub JOd
a uozgj ajjuo jrLíoia aob Janoj ua ojstsuoo ou Euiajnojd J'J "ajqiuoq
jap o^npjaA bjseij X olub uozbj bj 'ajjnao otuoo ou X 'uoznj ns ap
oiub jas ap bij ajqmoq ja anb ua Bjsa —uozbj kjjo ap ajquiou ua aoBq
oj as anb jo d 'ajdmojs ojjoBTAOjd— ovusjjbuoi.ibjji jap oppuas j^j
•soiiojB^ijqo X aopunoaj ojuoui
-pnT 'Bjjanbtt Jod sopBpmosap 'sajcjisod sonrraco sopo u^a 'Bzanbij
joXbui noo 'X 'sojuajoqui sapBjjnoTjTp sbj b X sBuiojqojd soj b soqoaq
ubjso sauainb e ojduiais uBJBu^^ndaj anb 'Booda bj ap e^jan opnisBm
•ap X sB-iBio opBiSBUiop sauoianios sbj b BJBjnaJiua as aub oobiobsut a
oipajspBsui jBUoioBjjj opuoj un b Bjade as ib oprpuajduioa jas ajiand
ojos uozbj bj bjjuoo uozbj bj ap osn ajsa 'soqiuB ua 'opoj uo^)
*jb]oi X ojnjosqB oppuas un ua ^uojattduaoajd^ bj sa ipjndooq ujj
•(sauoTOBiuixojdB
sajoXitnr b soujionpuoa aqap —ooiuojBjd opimas ua jbioob oj— ajjnu
oj anb oopa opuoj ja jod 'nEassnofj na oapjjod oj uajq ib) oduiajj
ns ap Bijosojij bj BjnSas anb ja X aiquioq ap jBapi ns ojjua apmj
•sap p Biado aub bj 'ouBpBpnp otuoo opiqaouoo ajqmoq pp bj 'boijij
-od npjoBdnaoajd bj sa nBassnojj u^ -ojupsip sa soqniB ua oppuas ja
o^ad íBsuajdaJ ipjBdoa-]; anb 'nBassnoa p ojdniafa ja Bjsa omppj¿

�nunciarlo. Por el orgullo, la (soberbia y la dureza en el sufrimiento
merecido e insoslayable, y por la adhesión consciente a la causa de
La verdad comporta la comprensión y el amor, y por éstos, la
fraternidad sustancial, activa y eficaz del género bumano unido en
primordial inteligencia con un vínculo indestructible, la condición
humana, vivida y experimentada en cada criatura. Sólo el sufrimiento
o la conciencia del sufrimiento y del peligro presente o inminente
centra al liomore en si nusiuo y en el prójimo, y borra de su mente
la categoría "enemigo", que el goce deja subsistir en loa planos super
ficiales; la conciencia del problema, en suma. Y esta conciencia del
problema, del problema uno en lodo tiempo, había sido, no diremos
suprimida, pero sí atenuada, o desviada, por diversidad de móviles,
serios y hasta heroicos, unos; despreciables y mezquinos, otros —como
se fustiga también en el clamor profético de Tolstoi— por el optivista y naturalístico, en términos simplistas, uno de cuyos tu a mía un en*

es muy sencillo de decir para quien, no llevado por el dolor al fondo
mismo de la condición humana, habla del hombre sin serlo, sin expc-

nidad —y el belicismo es uno de sus aspectos— como ocurre cuando
en los problemas humanos -—moral, política, ciencia - lo general y
abstracto se sobrepone a lo concreto, reacio a las bipostasis, que tanto
atraen y deslumhran, no obstante.
^-,, ii,.11j i oe
j tíos
i
__
ci
nomiire coma contacto con la numaniuaii
maneras.
superficialmcnte, en la relación "social"; radicalmente, en la relación
directa c inmediata consigo mismo. Leopardi, el solitario y el recluso,
ha llegado a Ja unión entrañable con la humanidad por el camino
de su hondura, y por ello conoce el peligro real que la humanidad
vía ti 1 e. .La primera forma, en cambio, los desconoce en sn urgente
actualidad y presencia.
El poeta, asumiendo así su ingénita cualidad de profeta —-todo
hombre es profeta cuando habla de su condición^ puede fallar, desde
su sensible atalaya, con un argumento insuperable en el que es pro
blema clave de la convivencia, la paz y la guerra entre los hombres,
que por lo mismo que es un problema del que los políticos y los con
gresos han hecho ya fundamental pretexto de su existencia como tales,
parece ser, con ser decisivo, poco serio y poco importante. Los políticos
uo pueden resolverlo porque en realidad no lo conocen, aunque o pemito, vive demasiado orgiásticamente los vapores y atracciones de su
substautia prima , con olvido y menosprecio de la segunda. ..
Guando se comprenda que el único enemigo es la naturaleza, el
"brutto poter", la "arcana malvagitá" —y para ello hay que ser con
^ 114 —

�jQB so¡ uapuapsap
] p n jod anb ^
a qd si apq^ p
jod anb

^uqmoq p ou anb a n^qaiu pi
BBjotuaj siiui uiAEpoi sci|anbo
opuana ¡Jala opoi pp ea 9a[
^ii ea ajqiua^ p anb ua oqupt

a jad aapuo una anb ornjj o ji d p
ajnp anb Bapap ap

OnpiAipui HE
Bpipuojap 93 pBprnBumii bt A pBpmuuinq ua euijüibup-ii as onp
-¡[duma p sapipadmi ap sq on o\[
|draa}uo t.o[ nb Bun^uii
ou Ba^aj ^n^ aiiu3 3nb m ^^aiquioq sor anb sbux Bpand Bzan
E! ap ojumjj un sa Bipn^ B[ b Baiqraoq so[ b aanpuoa anb si;

Biüd A onn EpBa ap bui|b p ua zfid B[ ap opiim oidaauoa \a buib
-—opas Bjed A 'aiqraoq ¡b uarq Jaoonoo Eisd ^o^iuiaua^ p j;
^od jBzadiua anb A^u ^ainauiBBjaAui a (BTauapnadapui a btuic

aiap
epoj

�y en civiles costumbres
pare re a todas superar ¿qué impulsos,
infeliz prole mortal, qué pensamiento
Baria tí el corazón, al fin, atiza?
No sé si triunfa en mi piedad o risa.
Como, de árbol cayendo, ínfima poma
que en el tardío otoño
de los puebfos de hormigas los albergues
d1 gl b
m h f
1 b

P ts d i

1 g

p d

1

pU

pl1 nr
desb d
— 116 —

�IP BBJqnq iq ou
'|B]JOUI Opjüj p

'oSanj oauBssaiqns Tap BBJiquin,
naiou pius B| b oisajd 111 uaiqn
•^OpBTOdRap BOdlUBS EOlSa 8EU4t
vanbsoq sogo^op ap a

BtJJOd B I
[0

^psa

sapa pa aI

sopoiqa obíml
nb
asqrooq pp b, ;n3¡ ] ey

"'i

'aofai ap "se,jqBHOS
•ba1B[ uasaunj B[ ap so3pj p 34.ios
aaBpqu
OJ1B31U16 Uinqsnq ua o
OSttpiJJ
jpuos^ a anb
BHJ SSlÚsopip S:o|dtua
ioü
} ao[ 4 od
&gt;n npjsas iq*Bp .
aqa&lt;
loj^oq p ua A

Bzaqes
[naq B][ .(
OUIDl OpIUKdlq p BJi
Í3I
mfBp p ^8B}UUUllipa sitauiui ap
oj pp
OMaranssap p pn paid c1 EI4I4T

A

:qqe juism a •B3a,| op ubi ida.13 anb
am
apiqa iDs^n ^aj B3[ ajq.uBq p'P anb
pra
P A D^n
s"9oVen*
iq -aspan'
d jaa&lt;
DpiJaíl
BP
B3 'BÍ Á 1 &gt;p3[dilap
SOJI f¡q nB B 44B[piqjliq apitaij^iq
!tl3li P, Bqsasos ozod
qisauii&gt;P PP
pu&lt;'J I:
'1 ! s A
um:,a43K '
Ia BBa',4d SN ap
•D ap
BO1
,nb p 'o^ OUB4B
snti
iop p iqos

�ni en el de lorio donde

pie el leído o por li lieslua alemas
le 'ai, ma'mihijli ,le la na,,,, ll.n , li ,.p,,..M d^.'rd ili,", ', ,1,']

El poeta infliae al hombre la mueide. como anles la mili leiiti i
ele eti ptqninie i -to o d, en h^n e\nlo y \inlukto I'iirinio lo
ítilun lene lirmuio- n ,1,

lúe,!,, lo rlllrriila a su real (leslino. Omile

.unza I i mmni Tilid id .pie pe i U ne, , ...eilnii, i .líos i ilasuli
el, liill.l, mi. in 1 .lilis . . .11.1, litis con ,|ll. lo. linuilii . ilinin.all
la paitt _ra&gt;p v n .pon, .lili .1, ,1 1111.111... ni. pin i.iniorl ilul i I .me.
por 11, p ule, l e.pilllle, i, luí, „ i ..... nt

i.liiim.sl, id i , i. I lionili.t

elli .l.spiii. ilt tan tup.o, i in.pl „ ahí.. nialisi. , iiiulii. , n li

...i kailthillo, lle enniptllsitloii n.it.iiia
Su olistina. ion ., ,11 .ni tniluiont. solo int, la itiiuile pn, di
dtptn.r ti ludo liiiin oio . .1, . ele linil t si.pi ,no ,, -to s,,.^, u
paradd.pras ¡Inminorione. El hombre está orilleado iliifinili. oneiilt
, tu finiii i txlnii-tiii eot loii.lininti

I'tu. la.nl,un i.,, .tutu

mainel.],,. Miserable t ilele/tlalile trente a la suerte y el liado -t
ari^a,,li en la real aulonooiía de su aiilneoiicieneio. El enipeipi, n,
tiiiu.nio líenle al mundo es una exillarión de si líente i si
1 tstt .,, ..li.i.imo de ,„ se, piopio no itod pira .„,,(„ ,,,a
tlon t .onei^niloil di su 1, ,¿ u,j ,y,slen.ial i li d,-p,t-tl^i id i ni
luort dldad .pie el "sipln" da —el "sialo" de lodos lo. sialo smo
a la muerte, a su muerte, que di mismo elabora, di mismo eolnpone

tsp.in dispnisl, j ap.isl.il, ton I, i.lidij'. y la niiin,e un

Ira Idionoso li,l,Vo, pit.tsion, , „„, lu,, utt, y [ rt.n'i iln ol ,s, ,
ts. n nlti illa niisini tir^ida .1, siano posilno y ahiuinadi por los
yalo.i, y,tal,, qu, el homhu 1, tutu^a
Toda la alano-i ne atiyolid inteuoi ,L tontiiit, ,n la posit,.i.la.l
de esta muerte amada hasta la einliriaiuiez y el , \i -i, y tsto, s.^nos
positi.os ,._,,s.n y solo,yii.lin po, la yuli paia iluimniili de nu.yo

-

118 —

�— 611 —
'odt% ns ap aiqmoq un anb b^e&lt;I 'E[ja ua iaA Bjpod as anb íBjja na
BiqBij anb ^? ¿pFpyiBiJoraur bj ap Bjnmioj niara bj biobij osotdufuf^
X opEisnsB aXnq anb ajqiuoq jb jiajos X Jiqap ap bsiiob X iojj B[
•Bzuoiadsa
-sap B| ap nfopBiBd fj jbj :bioimj X Btisuj FzuBiadsa b-j •sajqBiodns X
saaeíinj 'sajBp.iBd 'sbiio sbj b iBpunuaj opiqap fij ojp BiBd ^ ojqtno
-unuai.il a Biíata BZUBiadsa B[ ap rpanbimq ej :sBaiíÍBii BBra^B eapuBiá
BB] ap BzuiriadsaBap bj ap opcjuas p Sa [bj A •BZUBiodsa bT ap ^panb
-snq B^ aiuanqnqBa sa tpi^doaq ap BpBz.iBiadsa^ap fPTa b[ :B||anbB
-uiB] anb 'opBzuEíadsa^ap [B 'sauozHi X sssnBa ^aioXBra noa ^uaiquiB]
asi^aiplB aq.,p -oaudaa^a ^p ajqBpnpm a zb3bs uoiaBai|d^a Bisa'iofara
X loiíadns pepia^ biio ap Bqaad^o^ e^ auap as opiiBna o 'pspiaA b^ b
oinajE Bjsa as opu^na 'uiisn^y iing osuad 'pupiaA buii u^aiu ag
X opsp o^ b uopEoijiuáta X pFpiíua onts 'oiinnj \e pBpiiua X upia^a
-Eilinuaü sbiu o'ms 'cipnp o] ap oiiFuaasa ^ iiBinnq as ou sBai)r..ad9a
Fjanpuoa ns X nopan ns o4UKiia lod aiqq sa iiuaAiod ns ap appap p
o^os 01 he ti a ua ait[tj sa oaad 'aiainb anb o[ aiuanijBniaB Bpand ou anb
apapaans apand oiu^na uo aiqq sa o^ BiuBiáoíd un sa pni.iaqq ng
•asiniíaqTi opatid anb is oiad íaiqi] Fas aiqtuoq p anb Bzmb B^ip as opj
•FpiBnSB BpBU bX anb jap opunra p Biiodos aiqinoq ¡a appsod o¡ b
oiadsai jod _ -sriiajo ans X opunra pp p noa apioaB 'it apand ou
p anbiod ^iBiadsa b auod as Biup p opuBna bi^ba as opunm t^
•pcpqiqis
-od jbiia hb ap oiiBipodap OAanu p oraoa 'osiAip b^ aidraais anb na
pBorjciod X ouisiuo^^bieih [B pa3.iaiu tFjaAai at as anb ^a]ianra bt b ainara
-BAiiBiadrai BopsopuBBopr Bmra.tai '[Epuaisisa BiaiiBa ns ap Binjp
Bjiaia EiBBq piA B[ e sojdpaspB BiaiA anb so[ :sonS;s ap X s^.tojfa ap
-lii p X aiqraoq pp |b,ia oraip p eopnp i^Biojuapoi,, 'pBpiAtqsod ap
FpBiÍJEa aiíamn buii ua iniijuoa p ^oiub^ jod 'uaiquici so ap¡BiiAaui
"opi^ixa oí X opirp ot nafaisap X uEioioAip as anb ua osaaaid p sa iiau
ns X ÍEpsp BpiA bj Bajodsa X BÜpqea —jas Fi^d uoiseoo ojos b3 BpiA
bj— piíA-Biijn o 'jbiia jFapi orasira ja ;ji!;ia jeapi un ap jopB}iod
aiuaraBAiiaaja sa aiqraoq ja anbiod 'ajqBiiAaui sa opianaBsap ja
•jbjia irop
-nps ouioa a9ms 'sojanuas X sot^tisaid sns ouaiiuBra BpjA bj sBiiuaira
as 'a,uaiqraB X nu 'jBjniBiraoa EpiA bj 'Fiíod aiqraoq [a anb pjp
papi p X Bisandrai a BiioiBÍiijqo BpiA hj aiiua opjanaBsap ja ua
•js ap ojoqrats X EpuBisns oiuoa tionpa aiuaraspianj
aiuatjnra oidoíd ja anb Biojuapoi X BiojiBiaqij ai jan tu fj Ouis kBiaA
ns e Bjiauod ap oqaaij ja jod ^auodmi ^jaiod onniq^ jo anb aiíamu
bj ou 'sa FpBznreuinq iojj fj Fjqop as anb fj ^iue oijanm e^

�dominado en tanto poeta por la afectividad pura, tipo de angélico
amoroso y heroico, que está en la vida todo entero aunque no lo
parezca, se vuelva hacia ella con tan lúcida y positiva convicción, y
dé las espaldas a Ja inmortalidad pregonada en el mundo como ante
nn fraude mezquino?
Cuando decididamente se necesita la inmortalidad, esto es, cuan
do decididamente se siente y se experimenta el hombre como sede
y lugar absoluto de una inmortalidad real, es forzoso el que se ponga
en guardia y vigilancia, aún en irónica manera, contra sus vanos sus
titutos a los (pie púdica y airadamente saque el cuerpo refugiándose
lijamente discernido como la inmortalidad misma.
Leopardi no es un suicida; por ese lado, ni aún loa que a toda
costa desean vivir deben temerle. El suicida típico —irrealizable, si
se quiere, en el hombre— ama su destrucción. Leopardi nó; necesita
de su muerte.
Un hecho que Axel Munthe comenta, aunque en forma pueril,
es ilustrativo de esa misteriosa posición que la muerte busca en Leo
pardi, y de la fina estrategia que éste usa con ella.
Cuando el cólera azotaba a Ñapóles, dice el autor de San Michele, Leopardi "que había suspirado por la muerte en exquisitos
versos, desde su infancia, fue el primero en huir.. .".
La opinión, no obstante ser la de un hombre iteligente
es. cetn
se ve, bario superficial. Es, con todo, la opiniói
r^ue suele adoipt.
la generalidad de doctos e indoctos cuando abusa
del a. he nran
tas "claras y distintas'' con que operan en el m
ido.
Un
j
oveíi si
enjbargo, puede contundir a un anciano, y nn * razóti liln
e pined
ios razo
e 1í
misma. "Me encontraba terriblemente
teni
er
ni
mes
I11
has tiad&lt; déla vid
-es&lt;•^ribe Leopardi en 1819— y en grandísimo dentí no sé qué indicio de enfermedad que
seo de matarnle, cuaiodo
el preciso momento en que deseaba morir,
me liizci temer la mué:rte
icdiíilamenite t
síón y ansiedad ante aquel temor. No he
ap
sentido jamás con mayor fuerza la absoluta falta de armonía entre
los elementos que iornian la condición humana. El hombre se ve
obligado a temer por su vida y a procurar conservarla a todo trance,
precisamente cuando más le agobia y cuando fácilmente se decidiría
a privarse de ella por su voluntad, pero no por otras causas".
Sutil psicólogo era el recanatiense; y lo que agrega "el amor a
la vida a el amor al propio bien" equivale asimismo sin violencia a
"el amor a la muerte...". Pero ese "propio bien" es cosa de la volun
tad, que sólo puede ser una voluntad, no digamos ni buena ni mala,
sino una voluntad de hombre, cuando se expande en todo el ser y
rige su conducta sin compromisos. Cuando ella vacila, pululan en
tomo al hombre dioses y demonios. Y si la voluntad es un explorador
del destino, la inteligencia ha de ser su dragomán sumiso. La inteli
gencia, operando sola, puede confundir a la voluntad en sus secas y
paradójicas paralizaciones de cobardía; pero la inteligencia que no
— 120 —

�cmd noio^^au ns X sajojBA so^^ ajjua orne 'jas oh X xas ajjua o^os Bjq
-Bjua as on Buiajyp ja ¡saiojBA op^ioans ^q 'johif jod 'ajqraoq jg
Jijaría oa jajanb ajqtsod ^a on oja^ -jp-Bisa ap opn^fap otns jtjsixa
ap Ezaiot.li bj ajqmoq ja aBiBa^s apand oy joXboi \bju un sa 'opiAi*
jaqoq ap sandeap Bianajsixo-ou bj oja^ 'jEtn un sa BianajHTxa b-j
•Ojapisa uaiq optj
-naa un anajj ojad íeajqmoq boj ap pBpqsjoj bj xod Buoinaui ap Bpjj
-adax las apand asBjj Eisa X ¡ojjaia sg "ibui nn sa Biauajsixa vj
^aijantn BpEUTtmoiap sa oinBi na ^aijanm ej ts apsap a^nant
-Bsoixadnq Bqauoa 'BBido.id sauoiaisoduti b X b^jojea e oiafns osaaoxd
omoa —^^\\*^ n^ Bisa anb aijanm bj ap ^omsiin oj jod *X ^ptA bj ap
xjaop apand a^qutoq jo ojob X—- aiqiuoq ja xod Bqaip 'spiA vj
•ojos ubi pBp
•maaA BaTiaSo^a^atr na ^tBjaiBtoa osaans sa aut^od oiaaXojd tu Etatiou
lonai apatul on BptA BjjBanu anh bj ap 'ajdtnais odmaijsap jnpuBj
-sns na X Bisnfui auanm bj 'B||anbE o 'luninj omoa ouotun fij atnnsE
opiiEtnnqno EpiA EJisann atibjod ^BpiA Bjjsanu ap noiaEuiuqna b;i anb
bj ts :apnop aod X 'sjadsa bou auonm anb '^and 'j^a ap fij ag
•sa^as omoa upiafipGj^ap
X uoian;i]Hap BJisann ojja noa X 'oaisjj oqaaq 'nptaanjisap Bjjsan.ii
so janliB na ojteni oj ÍBpiA bj ua ajuaui;niii; pBpqtqtsod fj Bpoi ap
afBztpuajdF ja sa ajaontn bj ap Btauauadxa bj :ouisiui jbita osooojd
ja B^sa sa ¡ajjaniu bj ap Btanauadxa aun X^q X aiíanra bj b opaira nn
Xbjj -upiaEjSBBUoa tis X jbjua oqaaq jap uoiat¡mneuoa ej oms 'jeiiaijub
ouampuaj un ajjanm bj sa on 'opujsa onBtnnq o| ap bjiiu ej opsa^
•jtAiA ojjsann b ajnajaqui o^jf sa a^anm bj anbjod 'sajojBA
nnSas natqnjEj bob on anb ajjanut jBti^Ejt opand ou ^sojoiea ui t^as
BpiA Fnn BjdaaB ojos anb ajqraoq ja anb sa j^ -jouoq ap uorisaea enn
uuio^ auodtnt sou as jjala ap tipiaE^tjqo ej 'o3jbi¡uio tns X 'saaaA sBqa
-nm ji.iora somBiJEasajj 'opnnra jap sojiEjnatjaj sopt^tj boj ua ojjanm
jsjianb íopnnm ja outa 'ojqmoq jb EtjsnSnB onb oj ajjanuí fj sa oy
'somaaajam anb oí opoj jEjsmbuoa b sopF^tjno somFjsa 'sajouiou Oj
-UBna ua 'anb X 'jofant X sbui oqaitm somaaajaui anb UBJBaiunraoa sou
on 'BBpBapjna X sBpEjjajB 'Etanaáijajut ej X uozbj bj ib auodns as anb
oj ap Jiobj saín Bijas —EpBjngtjBiiFjj X Bsinto— noiaBuqs ajqijjaj bxj
-Banu ap rpqBS BAijrpadxa ouioa aijanm bj jFjdaoB 'jtiom JBasag
•Biaiisníui Bnn b Jojjoq ja 'opnoj ja na
•sa ajjamn Bjjata b xomaj jg -p^piuSip Fijsann oanf na Bjsa anb na
ajqrpnjaní jaqap no omoa aaajBd^ BanoraBaTim^TB X BETanBjsimajia sbjjo
ap sod na jt o 'saanojna Jijotu on íBajodsa son ^ajnaisnoa on uozbj
BJjsanu X 'ajjanm bj napid bou 'soqaajjjBín X sopB^ijBj 'sojuatuiijuas
sojjsann saaaA bejdb; anb 'opsj ojjo joj 'qjotu ojisann b ^ajib ojnara
-otn jainbiEna tu 'ajjanm Bjjsanu sa ajjanm jambisua ou anb i ojn^
-os oqaaq ajsa eonaui oj Jod ajjanm BJjsanu s ojaadeax noa Xbjj
oíainb
ap Bjanj X BpijjaAjad BianaStjajuí snn ea pBjunjOA bj b opto ja anod

�y simple, ya que a la no-existencia no revierten ellos normalmente,
por proceso inmanente, sino negados y destruidos.
En el centro de esa colisión está el hombre, abrumado de valores
y Bentido, con su experiencia de la muerte.
La total, admirable coincidencia, que la ciencia calcula a veces,
de ser y no ser, como el buceo y el saliente de una impronta, es impo
sible, por inlerpósita persona, ese ambiguo inasible remanente que
se alza con el hombre.
El hombre, criatura de razón y sentido, es creador de sentido
en lodo lo que hace. Si I.eopardi huía del cólera era porque no podía
morir en ese instante, ni era aquélla —no la muerte por cólera, sino
la mtierte-cntonces - la muerte adecuada y oportuna, según razón y
sentido, según el hombre, para quien, por otra parle, ha proclamado
libre y obstinadamente su madurez, para la muerte. Porque una muerte según razón y sentido, dicha y declarada por el hombre, congruente
con su vivir característico y con los signos de su conducta específica,
sólo puede ser una muerte cu libertad, "por nuestra voluntad y no
La cercanía o lejanía de la muerte, de la que va y viene en nues
tra inda, y es como el pulso de su palpitación está dentro de nosotros,
queremos salirle al encuenLro como al meoílo activo y fecundo.
Estar maduro para la muerte es sentir por ios senos mismos de
la mucrLe la libertad total con que nuestra personalidad culmina y se
consagra en aquello que era el sentido de todos sus actos, aun en
la vida vaga e irreflexiva: la elaboración de una actividad libre y
autónoma.
Que nuestras cosas tengan un sentido, no depende de ningún po
der ajeno a nosotros; depende exclusivamente de nuestra pretensión
y de nuestro arbitrio. Y si vivir es un aprendizaje de la muerte, afirmacion es ésta que no ha de interpretarse únicamente con valor de
figural y anagÓguo, en sentido liumano y crítico— sino como la Babia
e intencionada coordinación de los actos y fuerzas de nuestra vida
en la que estas se exalten por Ja conciencia de su finalidad y de su
plenitud lograda. Aprender a morir no es recibir sentido, sino impo
ner sentido.
es fuerza que elabora y crea auténticamente; bien mirado, el mundo,
a los fines de las determinaciones superiores, es "res nullius", cosa
que el hombre encuentra a su paso, con existencia perdida y mos
trenca. Si a ios ojos de la ciencia, el mundo es riquísimo y potente,
como naturaleza y universo, a los ojos del hombre autónomo, hecho
conducta moral, es pasividad tristísima que él termina por adoptar
y prohijar en la lucidez de su fuerza y en los planes de su pensamiento.
Conciencia de hombre es también conciencia de ser la única fuerza nue autenticameutc labora y crea, y por ende, la única lucrza a
la vista que tiene y que da sentido. Esto le significa también estar
— 122 —

�p sa BpiA na ap oyas epca na pFjjaqTy jsaj^) •Bjanpuoa ne opuBzipi
•Bd X pEpij8aim na opuBpinbsap 'apupsa oy X apiAip oy anb ayqnyosny
a oubjixd odaana un omoa BpiA By na Eysnjaui ay aa ajjanm Eq
•ajaantn iq : aiqnioq-yttnt ya 'ouyisap-Bjyuoa ns 'omajd
-na a^uBautjyuoa na naiqniEy BJiuanaua 'ouijsap na Bjyuanaua anl) od
-inayj ib 'pByiaqyy na ap Bjyn;Bq X oinaiuifiaimqd fa ua 'ajquioq y^
•oaea Bpoa na Bmsyra B[ ap opBipnysa A opüiuautnpunj
oy A -Biuana ajqraoq ^p unianain; B| O[nS pBppBjjonnii a^BUJOxa
A. ajqiauaiao Bnn anb Bai8o|oino A BaiajjBiaui Btpunfua cayj smn ap
^opa BJüd Biojoaa A BppeA aiJanm Bun 'iaqei[ apand Laand 'ábji
•BindpjBui bbi
as anb uoa BtSa^ijiaa aina^paiin B| jod X 'oidoad aaa na na "jnTaa me
'jBjnp^ad ap a^qiuoq pp oippdojd oappadaa p sbijiub ap uoiaBnaape
tq jod ouia ^BBiuann p jod o^a oSp UBaijrii^p pBpipj.ioinuT B^ m
3)janni bj íu : aoinainiipaaojd anjaui ap jojea nn 'ajipnoq pp s^api
ap pinaranjpai p na uanap p^pipLiouim b¡ X a^anru b-^ -aajEzip,
-^ouiui ap opíBa un e 'aaqp aae n^Rd 'a opa 'oejEaijpiiap! a Jjjjnpjad
'jas EjEd BjnmnXoa omoa 'a[BAtnba anb asnaom ap o^psa un Xtjj
¿soqaaaap ans X oí^paajd na 'bsobd na upa uoa apnnjuoa X 'auaiuu bj
BzBjq^ Eiimra pB^jaqq b¡ opu^no aj^noo anb? 'opq ojio jod 'o.iaj .
•ajjanm
asEmEp 'nopdnjjt BpEppanTajduit ap X pBp iu b uinu-ni 3p btujoj Bpa
B opa íotqiuBa X iippBjaqnpB na na njuaianoa 'jpap s^ 'uopcjnpjad
-BAiqnitjsaoa a[qiaodrai 9^ ^\ bsoo un opg -pBpipiJouim bi ap mnoa
ajjantu ei ap ejnjunXoa b( uoa ojue; jpjnao apand R[p X ípB^aqt¡ b[
ap X Biieninq upiaBaijiioapt B| ap apua Jod X 'pBiunpA B[ ap Bo¡naiui
-Tjnasuoa 80^ ap ojaiaas p bo oidoid jas na ua nopBjnpjad p.'j
•oajRzíiBiJoumi b^b bX 'pBpamsaní
BpBpAaiji a a]qjiJBdraoani na 'ojdniais ouisrui onteuoa X Bjaunm ne b
asjtjom ojad 'ainatiiBAiiiuíjap X ppi aajppxa X as^ijoui e^s bX :efu
-ip o| aaucji pj na anb uppnaim o ou^ia p Baa ejainbpna 'RppmtTA
-aap o RppnEuajj 'ajqraoq pp uopisodstp BauB^uodsa X ajqq B[ na
Bditmjji anb oirej^xa odaana joXboi p aa Bi[a anb-iod 'pBiJ.iqq bj b
opasieqo joXboi p sa 'Bpnapnn;noa Baisjj X opaira ojubj ua 'a)janni
B[ anb 'opBj un jod 'aajnao -—opoi na so.ijoson jyieyxa nn ísoaioeou
B ainajj ejaa 'upyadnwainy enn 'app^adnsui pepraBdo Enn 'pmiABpaa
í somos anb jas pp a^jBd Einjoj 'eomaj^oí oy anb ^a aod opopiu p eae
Bjainbpna 'somos anb oy aaqBS anbaod 'ojopuaiqna somos anb oj jas
ap opom un 'ea oyaa 'uoiaBaijtyuapi Bjyeann sa 'o^sa .ipap ajaiub 'p^y
-jaqti bj— Baoa ej^o Btiniftitu BJBd on X 'a]uBfj Etuitap omoa 'omsim
la Bj^d jt^sixb un u^ o \ oyya ua Eazouoaaj as anb onis *ja b aytiaJí
Bjaa anb ojpnbB na ^iymyi oj anb EpBn 'ousjixa ap Bpnu aj^uanana
¿u oyafns ya anb na,, ;ya^aH aaip omoa 'aisisuoo pBuaqyy Ey ig
BiyBj anb o8p ap Bianapuoa By omoo 'aysrxa
anb o3[B ap Bianayanoa sy oiubj ou sa ajqmoq ya na aoyg op spnaya
-uoa By \ •tíetlínnn aaj^ P uoa ^ p^piApaB Bun uoa oyos jBiea :oyos

�destino propio del hombre como conducta moral, y su búsqueda afa
nosa, iniciada ya en el accionar enmarañado y vago de la vída coti
diana, es la operación que une a todos, al más insignificante sujeto
inmerso en la vida vulgar y a los grandes arquetipos evadidos hacia
el planteamiento final y definitivo, en quienes la condición de libres
espera su autetilicidad de la confrontación con la muerte. Porque
auténtica libertad &gt;ólo puede aer libertad frente a la muerte! ai definimos al hombre por la libertad, necesitamos de la muerte -—pacto,
sohrecnlendimiento o victoria—- para nuestra condición de librea y
de hombres.
¿Y qué puede ser libertad frente a la muerte sino un pensamiento
de eternidad, y a su turno y por lo mismo, qué puede ser la eternidad
sino un pensamiento de libertad^
La eternidad no puede tener otra definición o sentido que la
baga apetecible a la libertad humana que esa misma libertad; pero,
por otra parte, necesitamos de la eternidad, o amada muerte que
le dé paso, para que la libertad siga siendo libertad.
Hay un éxtasis de negar, no menos lógico que el éxtasis de la
afirmación y de la alabanza: de inmortalidad, o de muerte que la
equivalga, depende, al fin, la dignidad del bouibre, porque por entram
bos costados puede ser cercado y atropellado basta el desquiciamiento
de su condición v mesmedad, l-o el nombre en función de ninguna, snío
entrambas en función del hombre, en la libre, secreta y caprichosa
diversidad de su consentir o nó.
El problema para el hombre, frente a la instancia última que es
la muerte, es el mismo que frente a los obstáculos diversos surgidos
en la vida: seguir siendo libre; defender su integridad en su libertad,
ya que la muerte puede ser el mentís que no sólo la invalide en el
instante de morir, sino, retrospectivamente, en lodos los actos que
concienda. Su trabajo, diario y vitalicio, de libertad lo enfr^nta booes teniente Juego ai morir condigno de una muerte propia.
El ner, e animal n homlme, sólo tina a eguit alendo. El
instinto de conservación, propio del mero animal, por el plano de
la razón y del espíritu es la apetencia de inmortalidad, propia del
hombre.
El hombre tiene que luchar no sólo por su perduración, sino por
dad no se querría perdurar. Ser hombre oliliga a tener que dar fe de
sí; autenticidad es identificación, vale decir, el poder el hombre dar
te de si con pleno consentí m ieu to de su voluntad, porque sm pleno
consentimiento de su voluntad no hay identificación, y por tanto, no
hay hombre o ponencia del hombre en el cosmos, y esto por decisión
libérrima del hombre mismo. El hombre puede renunciar de ante
mano a muchos atributos y ambiciones, pero le es imposible renunciar
a su autenticidad, ya que en ella está la operación misma por la cnal
es, y le es necesaria incluso para decretar, por pleno consentimiento
de la voluntad, no ser. Como en todas estas cosas anda en juego no
— 124 —

�SB[ 'OnJEtpna UEg •SBpB-ERsnOa ^ BBpBtinDB Bjí BBpnilOJ SB[ B OBpj X
oun^-Eodoui aadmais aaajBil X bdia bj ap os-nia i o jaaadjojua b auaiA
anb ajjanin e{ p soqied ouoioTpBjjuoa ^ oAisaoxa asa sa uaiainb on
sajqinoq so[ onb o^y -ajuaiJinn ojqmoq pp joaBq msiiü Buoaj n^ atib
aiduus na^Bmi ET Ha riDRj BjanRin ap BtBana oh Bjatipuoa b^b^j
•osjaApü is un b ajnojj ajqraoL] ap on ns nos
*BJopBaiTnuapT pBpraTo-iaii BpEilniíu^a^imji na ai-^antn n^ uoa aj(iiooi^
aiuanreiiíainj op^isa bi| O4.hI 'opRanbsB j opBziJOJJot[ 'B[[a a(nn opipaa
-oiiai Á uaiianui b^ ^od opciídsns^^ Bi[ ajuaniBAi^BUjaip 'ip^edoa^
•aoranis.) ra soutos ou bí 'aíuauíBAitoaja 'o;sa apnatfy
-opea-ia
Eanipni.iB naimaj as anb oi^onui b^ j BptA f[ aa ^j 'pfipm
-jajo B[ 'sa ojsa 'iJArjiuipp X [uiauasa upiaBj^iqísad tjb jod Bpiutjap
pBi^qti Bt X 'pejjaq^ !![ jod ^piuijap X epeuniuaiap pjom v^npw
v\ íiBJont Bianpnoa na jod opBtnuuaiap ajqiuoq ja ¡eiaupuoa EjiuaS

opnena 'auaiA ib 'EjpnaA ojos anbjod 'oinaid^ Fiaap onioa 'bo.ijobou
bjjo Xbjj •pepqBiioBjad Bijsanu ap opijuas [a X pepip^oejad BjjBaun
'EAijBJadnii apjaipuoa ojubj na 'sa anbjod 'soraesuod anb ua oaiun
O[ 'joüi.i na 'sa atib X 'aajjosaj BajBipiaad sehi bo.iisouu uo:&gt; BpBOTUpni
cEpiB9nad somapod anb 'eptA Bj^sanu ua Bjsa anb ajjanuí niin Xbtt
•oinapiíBBuad asa ap e[[e sbih auanra
bjjo jaqBij apatid anb soniEpnipE anbniiB 'ojuainiBaijad uajaonn ap

-Bhod hoibutb OHI9 sa Oh jtata oj^Baiin anb bt ap X 'aaanajjad boh anb
'souaHí ib ajjanm B^-iaia noa 'ajjantu bt hoo a^nainEnEipijoa jbjiioo hts

o^jBHiHa hib sotnanap 'nB44aiana BBj^jBiBd 9Bsa anb tiotauajm Bptmiojd
vi opuaiíJBdnioa una o^a^ -^Boajosou bouiiaia on bX 'e[p oprojA eq
opuena X LE^[a opiuaA ei[ on ^^oiuiata SBJjnann 'sand 'aaanaj.iad sou
BpBU na 'sapin soj ap opna-uoq sbih ja 'eand 'ajtanra ^j,, :ojnaidg
ap BBjqB[Bd sbibj SB[ uBqBHEJina anb 0^ sa pBpqjqrsodnn b^s^
*pBj jaqiT na aj jaiAnoa as b ^sa o moa jas na ajjaiAixoa as
Bj^nbB ia^anni bj jBsuad sa BpBn b^ jBsuod oraoa a[qrsoduiT hbJj
•Bpaaeq BJBd ejsa ajqutoq p 'BXBq v^ on opunna X
'ajuaisnoa on ajqiuoii p 19 iBSiaAnin BiAajd pBpjaA Xeij ou anbjod
'Bpnauod o uoptsodojd Bim o 'nppejoqojjoa mm o jas ap unjqBq
pBpp^nainB ns X nopeaijijuapr ns 'jraap sa 'BpaaBq b o pBpjaA bi
juqnasap B o op^^qo Bjsa ajqntoq I3 -pi ouioa a^njoB epand BTp anb
tí^ Bnj^noa eiDusjsna b^ ajajaap eopBiajaap p X 'ajojaap so[ pBjunpA
BBS anbjod Bas naiq 'ajaotio as so[p Jod X ajtijdea so[ pcjunpA Esa
anbjod eos naiq "ajuBJado X paj sa Bpuajspa eXna 'saaopA X eem
jod autjapoinB as anb s^iap pBjuiqoA Bim orne 'pBjun]OA Bnn o|os

�cosas en la existencia adquieren sentido por parejas: el hombre y
la mujer, el placer y el dolor, la salud y la enfermedad, la vida y la
muerte; y es habilidad suma la del que, con olfato de alano, busca
efectivamente, un poder sobrenatural en nosotros. Y su revelación
entraña la ardua paradoja de que hay que estar lleno de vida, de
fuerza y de salud, para estar enamorado de la muerte y sentirse,
como Leopardi, maduro para morir'.
Si no el e^traño hecho no so produce; ocurre en cambio la eva
sión indigente y lamentable hacia cualquier tipo de sobrevivir, o
hacia el tipo general de muerte que es una especie de sensualismo
transportado por inercia a la muerte.
Hay quienes traen la ostentación de un inmenso y desafiante poder
que luego se nos revela provisorio; Leopardi, con su bárbara, belicosa
y arrogante humillación nos trae, sin galas, la inmensidad de una
dignidad capaz de fecundar, no menos poderosamente, el limo o el
espíritu de la existencia.
^Un poder sobrenatural?
El hombre, por amor, ha suscitado e impuesto valores, y el amor
los hereda, y los transporta y disemina; porque "el amor y la muerte
son hermanos", y hay "una gentileza de morir" "alta la frente" sin
mas esperanza que en la muerte misma hecha nombre, ídentilicados
vina y muerte, muerte y amor hombre y muerte, en culminante resistencia al hado, que es, con faz de otra muerte, el antagonista de
la libertad, de la libre disponibilidad de lodo futnro y de toda po
sibilidad, latente en nuestra volunLad.
Muerte en libertad o libertad ante la muerte. Sólo actuando desde
adentro, con el viviente en su recta acción; con el muriente misino eti
su ín son da b le estrategia, puede asírsela e interpretarla, en consentíesta muerte de Leopardi del "todos tenemos que morir" del mundo!
Junto al ^todos tenemos que morir del mundo esta justamente, en
ilógica contigüidad y aparente continuidad, aquella inmortalidad re
chazada por Leopardi, inmortalidad gratuita y en cierto modo regala da con violencia al hombre no asumida por este desde si v consigo.
He aquí cómo la mnerle en Leopardi llega a ser una hipótesis
nueva y revolucionaria, y la fecunda, audaz instancia de una secreta
originalidad de la vida.
En ausencia de otro poder aliado y consagrador —la historia del
cosmos es la de un incomprensible interregno— nuestra voluntad está
para quererlo todo.
I orque en el mundo moral —el hombre es una conducta moral—•
la verdad es lo que la voluntad propone.

�</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </file>
  </fileContainer>
  <collection collectionId="7">
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="304">
                <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="305">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="306">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="307">
                <text>1947-1989</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="308">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="309">
                <text>Español</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="310">
                <text>Publicación periódica</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="903">
                <text>Lic. Pablo Darriulat</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </collection>
  <elementSetContainer>
    <elementSet elementSetId="1">
      <name>Dublin Core</name>
      <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
      <elementContainer>
        <element elementId="50">
          <name>Title</name>
          <description>A name given to the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2254">
              <text>Los poemas del pesimismo heroico</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="39">
          <name>Creator</name>
          <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2255">
              <text>SCAFFO, Carlos </text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="48">
          <name>Source</name>
          <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2256">
              <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias /Universidad de la República. Montevideo : FHC, UR , Agosto 1953, Nº 10 : p. 95-126</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="45">
          <name>Publisher</name>
          <description>An entity responsible for making the resource available</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2257">
              <text>Facultad de Humanidades y Ciencias </text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="40">
          <name>Date</name>
          <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2258">
              <text>1953</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="47">
          <name>Rights</name>
          <description>Information about rights held in and over the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2259">
              <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="44">
          <name>Language</name>
          <description>A language of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2260">
              <text>Español</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="51">
          <name>Type</name>
          <description>The nature or genre of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2261">
              <text>Publicación periódica</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
      </elementContainer>
    </elementSet>
  </elementSetContainer>
  <tagContainer>
    <tag tagId="287">
      <name>LA RETAMA O FLOR DEL DESIERTO</name>
    </tag>
  </tagContainer>
</item>
