<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<item xmlns="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5" itemId="202" public="1" featured="0" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5 http://omeka.org/schemas/omeka-xml/v5/omeka-xml-5-0.xsd" uri="http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/items/show/202?output=omeka-xml" accessDate="2026-05-02T15:56:54+00:00">
  <fileContainer>
    <file fileId="331">
      <src>http://humanidades-digitales.fhuce.edu.uy/files/original/91d5aa492af548b14fff91e90149a5f4.PDF</src>
      <authentication>b9f0340674f991090ae8df09291e0e0a</authentication>
      <elementSetContainer>
        <elementSet elementSetId="5">
          <name>PDF Text</name>
          <description/>
          <elementContainer>
            <element elementId="52">
              <name>Text</name>
              <description/>
              <elementTextContainer>
                <elementText elementTextId="2197">
                  <text>—s—
ojaadea-i uoa ^ -JBZIOJ3J ^ jeijijoib uapand opBj^ nnSp ua o-ia^ -shou
I 3P PP!I"ll I na iu i^^opn se[ ap p'cpiptot bi ua ¡u 'onpuipui
[3p soipajap so[ ap oaiiJ^Jd o)adsai p jauoduu bjb(I aiusiSEq npBíuja
opiua) uBq on oppapj ,ii¡ ara anb B s.)t(Ot.)Fji&gt;p&gt;3p be m si ni bb[ anb BÁ Á
'Bpnp u!S soipnbB ap A Eje^ ap uoiJEiuainpaa ?ra^][ anh ^ JEiuamr
|E jaaappjsa ajuaojd anb o[ A •upujaoiuap bj uoa uutae^ai ns 'sapnp
-lAipni soipa.iap so[ ap píaos A oaijosonj oiuauíepunj p oiu^na ua
opmaisoK a( oipajoQ [ap Etjosqt^ ap E^pajBa ira na A SEiauaaajuoa
A soifin ^!"' a anl" I P ^IE pjoa*i b b^bao^ ara anb uoiaa^tp
bj^o EpEi[ ajB;uapo ej 'np¡&gt;E-toinaiunoa Bisa u^ aj-iasrp anb p&gt; opa
ojÍ ^as anb usnib pEipijE^ E^sa ap ofasuo[) p onb bá á 'bijoisii^ b^
uaiq ouiraop ou ajad '^a[ppp noo oisa jBai^dxa japoil Bjaisin^)
•opniqpjE Bao oj anb oson^
-a^ap oipaq [b oiuBna na Bpnaaoui na aapuajap ejb.I aaanf aiun jaa
-ajEilrnoa e b^biiaui oj as anb ouib ^opiuajap jas Bipod iiarai-ta nn ap
opBstue ¡a Bjauibis ra ^and ^otpiaiap o^a b oiadsaj pp Bipluie sbhi
nopB.npIu E[ js oaad ^isajdxa uoUBjepap b] n as on oasBA sibií p
asa ua sapnpiAipm soipaaap so¡ ap nppBjSnsuoa B[ oinaraBpiios pp
-aiqBisa anb 'BAjaiE^uj u^ nipaq .toijains nppB.iBpap buii ísoidioniad
^osa ap nopnjtp bj b oipnm pXnqiJinoj anb ^buubj^ aod Bi|aai| an
p na opuaipaaoiiaa ^A ^sopFaEpup opis uBq ^apiipiAipui so^aaaap so^
anb ^aA E.ianiud e| su ofj -sauo.aE^r se[ ap pnpaiaog b[ aod souBumq
soqaaiap so] ap nppEin|aojd B¡ ap OTJBsjaAtuB un Áoq aiomemuoa
pBjpiaB^j Bpaa anb oisandsi|&gt; nBq setJB^isjaAiim sapEpiJoine bb"J

Bp pminaE^a Bj ap oub^sq á oapjAaiuuj^i ap popisMAiu^ [ ap BKj.iuaaajuo.-) sp
OJ1^3BMJ [3 aod pui^iuB^ B[ ap sopy ap uppig p ua EpcpunuoJil Biaueia^uo^

sostvkíih soH^aaaa soi aa

vi aa moidvhowíik^od

V^I^0HD

�a mi ens^^anza, tuve ocasión de intentar lo que llame una recimentación de teorías entonces corrientes sobre la democracia y los dere
chos individuales; voy a presentar a^uí un resumen brevísimo de las
que fueron mis ideas.
Mi deseo era el de influir algo en la juventud; sigue siendo el
Sobre la democracia (cuestión indisolublemente relacionada con
la que es motivo de disertación: por eso la trato aquí), sostuve que
estaba teóricamente mal fundada. Permítaseme una lectura resumida:
"La fundauientación de la democracia era racionalmente falsa, en
lo teórico y en lo práctico.
p,u Jo teórico, desde luego, porque j—y esto es un lugar común—
"mayoría" no sólo no es garantía de superioridad, ni en lo inlelcetual
ni en lo moral (en todo momento lo superior es individualidades, es
élite, que son precisamente minoría), sino que mayoría tampoco puede
dar, teóricamente, derecbos ni soberanía.
Nada más vulnerable que una concepción basada en superioridad
de mayorías, y nada más ficticio que una concepción basada en sobe
ranía de mayoría, entendiendo esta expresión en un sentido místico.
Yprácticamente, la experiencia mostraba cuan idealista y ficticio
era todo aquello. La experiencia mostraba la gran proporción, no la
universalidad por cierto, pero la gran proporción de incompetencia, de
apetitos, todos los componentes de mediocridad y de inferioridad de

Entonces, la crítica y la experiencia —consciente e inconsciente
mente— estaban realizando en el espíritu humano un trabajo continuo
coutra la democracia así fundada. Y acabó por sobrevenir la tragedia,
que consiste esencialmente en lo siguiente:
Que, a los que tienen que ser naturalmente, psicológicamente, tem
pera menta luiente antidemócratas, por tener alma lutorial, por espíritu
autoritario, jerárquico, por falta de simpatía por la libertad y de la
consi iruicnte confianza y esperanza en ella, que a esos ant i demócratas
diríamos naturales, se han unido los desencantad^s de la democracia.
Desencantados porque la democracia no era aquello, aquello teórico.
Yese desencanto tiene dos formas, que corresponden a dos grados
de generalidad:
Un desencanto general, porque la democracia en general, en sí, no
tiene aquella perfección ideal que su fundamento teórico-libresco le
asignaba.
0 una forma especial, el desencanto de tal o cual democracia;
de la que existe en tal país, o de la que existía en tul país, o de la
que existía en tal época. La fórmula es que "aquello no era demo
cracia", queriendo decirse con eso, inconscientemente, que no reali
zaba aquellas condiciones ideales y místicas de la democracia.

�—I—
isajqiaod sBinajap bojjo eoatun boj nos anb 'azianj bj ap nopisodntt
bj ap o Bpnajaq bj ap gajuaraaAo.Ed 'eonpuipin ap sojnjo^qB souiaiqo^
boj anb ea-ionain oqanm BiABpoj uoa 'aapUBiiá Xnm jas no ^ 'bjjoXbiu
ap uppaaja ^od ajnauíBoi popad opBAoua.t X op^rajoj oiuaiqo^ un ap
gajnuí X sojaajap boj anb '—jbui ap uopjodoad ns noa Jijsixa anb ana;j
anb oniaiqo^ a^a ap— onjaiqo^ un ap eapui jÍ sojaajap boj anb (nía
•nauadxa iod A uozbj jod) Bjjsantn as 'a;uam^aiianjd 'saanojug
'jenpiAipui ñopa^ aod eopi^iJip ¡n BopypnaiB
jaa uapand on anb aoaijqnd sojaiA^as A ^aj^^anaS eaBaja^iri Xeq —Ip
•iiaTB ou BBni A ^Bajqiuoq boj ^opoi Baicapi oFjaní anbnn^ ^i^a-— anb
-Aod 'opnnSas 'j^ -sopBiadsaj ueas 'B3jqiuoq boj ap Bouip^áaj Boqaajap
boj 'pepjjn^aB bj anb Bjnd p^pijojiut ejisaaau aa 'bbiu soj unr ni 'saj
-Bapj auiamjBJout ajqtnoq boj ^opoi opuaiB ou 'anbiod ojamu^ :eajBij
-lonj^d eauozBj Bop jod 'oiuaiqoS aaqeq anb auai^ 'oinei a^iua -—zajjia
-uae buibiui bj noa ojinBaqdxa jtníiaB apand as oisa— o^um ajjug
•naSuo n^ Eas jsna eaB '—jara ms— ^ajeapi soujJiqoS aaqsq apand
aiuaniBapaBjd j^ -Bemap boj f jbPubui b sa^quioq Boun ap oqaajap
&amp;4nami Eaiu bufo BOBBq bf^so ap Buitímii ^and ^ctjoafui ei ^od td ^^Bzjani
vj ^od iu 'Biauajaq bj jod tu 'oaijBiui ojit^uaa na ^BiuB^aqos,, Jaqnij
apand o(^ 'juapi up¡aEaiji4Bnf Bun lauai oiuaiqo^ oqaaq ja apand ainam
-Bauoa^ ra ;jbiii Jauai.uoa anb anap. (tonjaiqo^5i 'jb^hj janiud ug;
•sajBap; soiom.Jj sera boj BjsBq sopo-t soqaaq apsap apuajdmoa
anb 'BiABpoi aiuBiJodnn hbui oqanuí 'oApisod 'ojjo j^ -aiuB^oduit uaiq
cA 'oAjiFÜau 'oujg -KOiniiBTp eonBjd uauai) anb sotnauíEpuuj nog
-unj —eaij a^amb ae ia o— sop 'BmanbBa na 'aua¡4 Bioejaouiap Bg
j ojapBtuaA ojnauiBpun.i
na Ba jena? ¿onioa? :tiBpBpunj uaiqj5 ¡oqatp aq ltBpBpnnj uaig,^
—ouiiiUB tb o jad 'anij tnquiB o^uaut anb as on— ojnrjj? jonaui o joaeui
ng -BajenpiAipuj eoqaajap ^í BiaEjaomap ap sapmauíepm^ sauopoii sfj
ap ^uopBiuanJTaaa,, bj aunqj ojÍ anb oj-ja^cq EqEiuaiui a sajBiu sosa
ap aoituud bj ajqoa Bquaojua oqaajaQ [ap Bjjosojjg ap asBja itu n
o^ anb bohb o^ubi aaaq 'jhui asa opo^ aejujBdaid ojtnatA 'o^a jo^
•(^sopipuajap X sop
-BJBdajd opB^sa ne^atqnq sajqmoq boj —jBiauasa oj sa oi^a— eaauojna
anbjod) Bpfipunj naiq ainanijroJ opis Bjaiqnij Biaeaaotnap bj js opijj
-nao eiaiqnq ou osa '—uozej bj ap BiauBiJocImí bj ajqoa 'jojba ja ajqos
iBnojxajjaj aa^q ojja A—• opijanao Bjaiqnq on osa :naiq sjoqy
'opnum jap jonjab ojuamom ja oaiqjod oj na BjqipnbaBap
A BuoiBJOjsip ojea j^ -bjjoXbui bj 'Xoq '&amp;as¡Ed soj.iap na 'ubuijoj 'eoi
-aaja ens ua apiamoa ofBqBM oína 'BOpBinBanasap ap sasuja Bop asg
•BBjja ap pj o
'BFjaiauoa '^ajeai EBjaBjaoniap bbj UBiiopoBqB o uBuapuoa sop^n^as sog
'BiaBjaoniap bj jBjanaS na nBuapnoa X nBiiopnBqB soiaunjd sog

�ya que, ei lo que huLiera de instituirse fuera gobierno de élite
absoluta, de mejores absolutos, no habría modo de determinarlos ni
de hacer que fueran obedecidos.
Eso se muestra, no por consideraciones teóricas, sino por hechos
(larguísimos trahajos de enunciación y de interpretación -—- que sería
esencial aquí, de permitirlo el tiempo disponible). Y tal es, bien sim
plificado, el primer elemento de justificación, el elemento negativo:
la razón de menor mal.
Aunque negativo, es importantísimo, porque reduce a su valor
las críticas (en verdad, las hace desaparecer como tales). Los hechos
de incompetencia, los apetitos, la corrupción, etc., todo eso, en que
ee basa la crítica habitual de la democracia, ya lo sabemos: es con
cao (porque lo otro es peor).
La democracia es como la vida: cosa impura, no absolutamente
limpia.
"Reaccionar" contra la democracia o "desencantarse" de ella por
que se descubre, bajándose de algún satélite, que la democracia en
general, o tal democracia, o tal aplicación de ella, está impurificada
de incompetencia, de mediocridad, de corrupción, de apetitos o inte
reses ilegítimos, etc., sería como "descubrir" que la salud eu general,
o la de tal individuo, es cosa impura, sucia. Que, en el cuerpo de
cualquier individuo "sano", hay toda clase de microbios, gérmenes,
toxinas, substancias que eliminar; y sacar de ahí quién sabe qué con
secuencias de artificialización de la vida, tratamientos ficticios, ence
rrando, forzando, suprimiendo aire, alimentos: tratamientos que afec
tarían, esterilizarían y tenderían a suprimir la vida misma.
Bien: ese solo aspecto negativo ya bastaría para prevenir contra
1 "desencanto".
Pero después hay otro aspecto más hondo, otro fundamento aún
más importante, mucho más importante. Y éste es positivo. El bien de
Ja Bemocracta, no es solo negativo: ^ o es so Jo el bien tic menor mal.
Es, positivamente, bien o bienes hondos: Hasta el más hondo de
todos: mantener la vida en el individuo, y perfeccionarlo, excitando
y exaltando continuamente a los individuos por los problemas que
ellos son llamados a considerar, y, por su actuación cívica, a resolver:
bien, o menos bien, lo que es secundario, . .
Y ios individuos, (pie son la célula viva, base de la vida en lo
social, son por eso lo esencial de las sociedades, lo que más garante
bu vida: la base y reserva de su vida social y nacional, y la base de
Todos los individuos •—en lo que pueda dar cada uno^— vivos y
en excitación, interesados por todos los problemas, salga lo que salga.
Eso, subjetivamente y en sí.
Y, objetivamente, lo que de hecho sale: Hay aquí un hecho fun
damental: hecho, y no teoría, Y es que la resultante de la actuación

�— fi
lis 'b3|e^ia soqaaq so[ 'BpEmuuajap BjaiAnisa BiSraua ap |B]o] pup¡4
-nE a By sayBna soy us 'soaiiiBaam soqaaq o utos ieieii ap p sa ^ 'ajnatu
-^4u3ns3.il 3B3 as anb ua 'ouisjiioyojRd un Xeq inby hijo 43 ypB 141100
^qony By iod eniS^ana ap oibbíí pp p ¡oinaimiSie ospj ojiq
•••Bjjaiid By wad B4SBq 'BpjBioomap B[ ap sapRpiyiqísod sb( b X pEpqBnpp.
p4 y JBP ^paud as aub o[ ap sbiu eistiq X 'jR.odsa opatid as anb o[
ap sbui 'uBiTianq soyp anb sauopBU stq b X 'eonpiAipu; botusiui eo[ b JRp
aa^q ^uaiiuem pRpTpnprAipm b¡ anb pBppsdBa bj anb sBiiuanu 'rapriip
sauoTaB^^TUB^ao sbi uapnoilsaa oix tbiu 01 ainB 'o^sjAaadnu or b LopBaad
-saui o[ e uopBidBpB ap pnppudBa B[ ioiuaiiiiBJofain ap pepiaedna b[
loiqmita ap pBppBdea B[ ínopnpAa ap p^pp^d^a B[ 'sBpBaijpaBs ^
•3A as anb o[ ap sbui ^sq ou
o Jad :Xbi[ anb oy opo] oa ag 'SapBpqiqísod ap uoianuiiusiyi nijodmi
oj^oi ne oiimd anb bisbij ^sa ou aub 90411B4 Jod otnuiuipB oíaad
-9K os uoj -(soiiqosqB 9oujjk|OI^ soy irBazayqBisa B[ anb na opimas ya
na) uoiaBziuBSjo oy aaupoid anb osopByBj O1aap p ¡oydmafa jo^
^ (sanoiOBnip ^ sBaoda 9By un^as soj^o b sonn
uaXniyisns as isaiuBiqmBa uos auf&gt;) sayEíaacIsa Boai|Bj.omapiiuB soiuaui
•bziubSjo BBy ap 'BpiA ap so;und soisa apsap' 'ymBJ oj^qad ya Á pvpix
-oiJapi By —Biauauadxa ny JBiajdjaiin a soqaaq soy jBAjasip aqBs anb
p— uBJisanru anb 'soqaaq soy ap nopRiaidiaiui a uamBxa ya 'oh^
:soioba sapuBJ^ sop 'uot.iBjiasip e;sa ua 'jBfap anb o^uai iuLb oja,j
'Bniainy a Eujajxa 'epuay
-oía Ey ap npiauamoa Bipsa^ '—yeiauasa oy sa 0493—- Bqnsaj j^
-o3S3;ofinb inuamay
p A oosaipnBS O4uaraap ya aJ4ua oijqqinba asa ¡uaiq yap soypiayns soy
JB4IA3 BJBd 'ayqEasap ojad 'oayiBdinys ajilmais ou ojjsio jod 'opqiyinba
asa sByya ua aanpojd as R4SBq ^sBpBjn^^asB uBuoi.iutii oy^uBna sa onb 'od
-iuai4 o^jsy jod X 'am^nqBiojou UBUopnnj SBtaBjaouiap sbj oymBn^)
•B¡3BJ3omap By Bayjpa4 on X sa^
-a^ad Bsoa sa a4uauiBsiaajd osa jo^ -OPI4U3S uatiq us a4UB4ynsaj uoa 'yBm
ap uptaBzipj4uau Xayy *sa4uauodmoa soy anb jofam sa ayas anb oq
•oq^aq sa asg yBra jouaiu
p o 'uaiq ya 'B^yusaj 'BUtuiopaad 'epajaomop By ap oiapjafa ya ua
'sBiJBJ^noa SBiauapua4 SB4UE4 ap 03i4sipEisa ouisiuimjaiap yo ug -sasEiS
soy ap Bai4aup bjjooi By na omoa tiB3ijsjpB483!^ X EpuEnnuopaid ap
obbo sa leats/j By ap SBUoai SBujapom ssy ap [b O4daauoa ns bjiuiisb
oisg -sa4UB4yuBaj jBAiasqo X BpuBuiuiopajd ua jnsuacl anb X^q ei^ejo
-oniap bj ap ByqBq as opnmi;^ -BapaBid a4uaraBsiaajd Baiqpd X y^pos
piA bj ua 'opta sonatn oy o Jofaui oy aidraars ¡seo apa Bna ap anb
sa 'Bjndmi Bjjp Esa Epo4 ap a4UB4yusaj ey anb :oaoduiB4 sajoijadns ou
saaaA SEjuBna leouE4BpuBin sosa ap X 'naáiya anb —somapeuoo a4naiUBj
-aydraoD ou O sajoij^pi npyojodoid apnBi3 uB4 ua— sajqmoq sosa ap

�los cuales la energía se estimula y se refuerza con la propia acción,
aunque sea en parte contradictoria.
Ytantos otros argumentos... Que la democracia es frágil. Sin
duda. También lo es la salud. Lo que no es sino razón para cuidarla.,
Repito: lo más triste —y lo único que puedo tratar aquí— lo más
triste no es que los hombres de alma tutoría!, absolutista, imposi
tiva, dictatorial —¡que ya son tantos! (y de loa que muchos pueden
ser sinceros)—• lo deplorable no es que los hombres de alma tutoría!
combatan la democracia, sino el otro hecho: el refuerzo por los "desencantados".^
Yhay, repito, dos clases de "desencantados": los desencantados de
la Democracia en general, en si, y los desencantados de tal Demo
cracia (que generalmente es la que hay o hubo en el país de los
Los primeros abandonan toda fe en la Democracia en sí; los se
gundos, conservan esa fe en una Democracia teórica, ideal, etc., pero|
nada para ellos, ninguna para ellos, es o fue Democracia.
Yunos y otros se unen a los anlidemóeratas naturales y tempera
mentales, y los ayudan o no los combaten. Y, por ese proceso, es tan
grave el mal práctieo.*•
En tanto que si la Democracia hubiera sido bien fundada racio
nalmente y, por consiguiente, hubiera sido predicada y ensenada así,
tal proceso, tan triste, no hubiera sido posible.
Yentonces, concebida y sentida —y enseñada— así, la Democra
cia conservara, por lo menos, sus defensas naturales.'
Si lodo esto —y todo lo que sale de esto— tuviera que pensarse
esquemáticamente, deberíamos decir que la fundamentar ion de la de
mocracia se piensa en tres planos: nno negativo, otro positivo práctico
y otro positivo idealista.
El negativo, es el de "menor mal": que toda otra forma de go
bierno produce más males —más y mayores—, hasta el punto de quet
son males de otro orden: sofocación de la individualidad y la perso
nalidad; violencia interior y exterior, fatalizadas.
El positivo práctico, que es el de hien resultante: resultante supe
rior, por un lado, al valor y la capacidad de muchos componentes de
ella, y, por otro, a las de organizaciones dirigidas, aun por elementos
má^ capaces, a expensas de la libertad y de la espontaneidad.
Y, por arriba, otro plano todavía, — que ya no es plano: es lo
abierto. Todas las posibilidades pura arriba, en las aspiraciones de la
especie, y para adelante, en la marcha de la especie: la conservación
y la estimulación de la individualidad y de la personalidad, que es\
la conservación y la estimulación de las posibilidades humanas.
Yesto, para los que queremos idealismo, contiene más, y más
hondo y más amplio y más futuro, que aquel al fin y al cabo limitado
idealismo: el que contenía la clásica y precaria fúndamentación de la

I

�— ti —
•sapapi sosa e ¿¡¿jai
jsd janodnn o -nqrqojd 'ji^inuad aqap os anb o\ 'oqosjag ^^
•U3.VJIS SO[ ^ S3[E3p¡ SOSO a00
nepjanaaos somonapnos X soiob anb nnmapp 'Bipmsa p-ioj^ b-j
•Bapapt
sosa noo UBuopBpj as anb 'aq^aiag p X iaojf bj nos ¡nopaBJ^sqB k
^uoai Bjnd jas ap sofaj naiq naj^a anb lSB9oa sop uauaiA 'eaauonqq
-eamopnaasBJi
sapBpi^qísod bb^ 'oun Bpo ap zuBjadsa ap o aj ap opsjg ¡a na '^
•foiJBsaaan on o bos 'osajSojd) oiuaiuiBJofaia ap sap^piiiqisoj -san
-oiotpuoa ens ap X apadsa v\ ap o^uaiiiiBJofam ap 'so^ouiaa 'sojiq
•(pBpijn^ae ap nminiuuu nn .i^p íajqisud j;sauaiq p 'joaB[d j^p íeoí
-uaiuiijjna jmuimsip) jBjssuaiq X ptrprjngas ap 'soiBjparau; 'son^^
•eapniaijjnoa 'a^JBd na i sajuapiornoJ
'aued n^ ¡eapapt bomba anap p^piuBninq h-j • (ttisipuoioipej} apa ^
ap noianodo bsjbj op ioribj bj3 Bisa) OIos onn oM sa[Bapi aaplp^m
'bomba auap pepiuoranq 8^ anb ap jpjd ap somaq 'opoj aiuy
j eapnpTAtpni sonoajap^ 'sand cnos an^?
"biobja onia r~i bi ao osuo 10 na otilo*"! "noioBinamBotmi
;^. IIL\J* ^ ^iJ
na iBjajdraoa o 'opoin oj^o ap opaiuaniBpmij anb eicpq 'ouisiiu osa
jod 'anb o^ad 'oopoBjd X ojapupjaA oSp ap eapsiui X B^oBJ^sq npio
•anpBj¡ [ Bja sosjnasip X sBJpai^o 'sojtf^ ap npraBinameponj bs^
•Bjapa^a *4(saiqBUOTpn¡B '(fBuBmnq pnpipnosjad v\ B hoxoub soi{a
•ajap :E3i].Bim X BiasjjsqB opBisBtnap soa omoa Bnpnni sot ac
•OApiSod
oiaadsa na sa anb 'a^nBiJodnrr Xmn o8p ap spuapnpsaod noa sonara o[
jod *ptn on p 'o -oppaiqBjsa pitn 'BpBjoomap v\ ap p onioa 'uaiq
•ui^ Opis BJaionn ou oinaiUBpnni ns ib ojJBaijdxa omisusp uac
¿saiBnppipni soqa^jap nos an^)?
lOJiooo p sa oisg -BBttff
smonajajaoo ap opBiAajqa nawnsaj ojio *opoj aín araasBijnrja^
•sopBtnaxnioaj jas uBipiísaoaa oub auasaa X SAn^os
'p^o 'anb JOd X omoa jEa^dxa
^oa 'aiuauíBiaajip ejoi[b op^iBana
BOUBinnq soq^ajap so^ ap Biuai p ajqos í ^sa ap soiuauíBpunj soj ap
opiqqBq aq osa jod) BpBjaoiuaQ B^ ap Btuaj pp aíuauíBpejBdas iw\ei%
apand as on anb sonBtnnq soqaajap so[ ap mal p ajqos 'Bjoqn ^
•stiB]uaisna napand socnsipapi sbui sninam
•Bpnnj so^ iraas soAipsod hbih BBJinaim :sbso3 sbjjo enipniu ap X taeia
-omap B^ ap oiispdoid b 'soniBJBpjoaaJ aaduiais anb Bjaismb oX anb
'ainainSie iq 'nppBinBpap bjbiI asejj a[dmis eun sas ou anb 'aej^a ap
sozoanjsa X napa^ noa 'ojjap Jod ^JBJofaní X jüpa^n^ anb sonianai
anb oj ap 33UB3[b p X Bian^^odint b| uaiq sorandas anb auaiAuoa
X 'osa anb esta oqonin sa epiinas X pipnaina naiq BtoBjaomap v\
'BOujaup^ ap copnijaj(ÍB
X nppnajqo ap pppBjapiBnoo bj b *pBpjaA na 'spBjtmq 'Bioejoomap

�Una y otro, los miamos ideales. Pero la moral se refiere a lo que
es bueno que se sienta y que se haga, y el derecho a lo que es
bueno ^u^ se permita, imponga o prohiba. Significando bueno^^, lo
que sirve, ayuda, estimula, facilita la realización, en lo relativamente
posible, y compatible, de esos ideales.
Y bien:
Derechos individuales (noción que no es mística ni mítica, o cuya
abstracción, en todo caso, puede traducirse de una manera positiva y
pragmática, haciéndole incluir efectos remotos, previsibles por lo me
nos en signo, annque no sea en determinación concreta, listo es lo que
yo he llamado principio convertible ; porque Jos principios son como
el crédito, que es bueno o malo según sea o no convertible) ; derechos
individuales son, entonces, aquellas libertades que es bueno (en el
sentido anterior) conceder a los hombres —a cada hombre, a cada
individuo— para la mejor realización posible —concillada— de los
ideales próximos de felicidad y seguridad, y de los remotos de mejo
ramiento humano y posible progreso; más las posibilidades trascen
dentes.
Libertades, pues, que la razón demuestra que es bueno conceder
les, y que también la experiencia, la práctica y la observación sociul
bien interpretada, esto es, con consideración de los factores remotos,
demuestra qne es bueno concederles.
Insisto, es hoy nuestro tema, sobre los derechos individuales y
sobre los fundamentos de ellos, que siempre consideré verdaderos.
Sobre esa fund amen tac ion (la de todos ellos en general y la de
cada uno), centré mi enseñanza en la cátedra de Filosofía del Dere
cho cuando me hice cargo de ella. Evitando referirme a resistencias
que tuve &lt;jxig vencer para imponer un pro "rama así orientado, me
minaban en ella, ciertos luiros muy abstractos, llenos de definiciones
formulistas, en los cuales se escamoteaba precisamente lo que era más
esencial hacer sentir a la juventud: el valor supremo de la libertad y
de los derechos individuales.
Yo tuve la intuición de que aquello debía ser previo a algo muy
grave que amenazaba; y efectivamente runo eso gravísimo, y fueron
los totalitarismos, en los países, precisamente en los países de que los
libros en cuestión procedían. Ahora, y prescindiendo de toda refuta
ción de las tendencias que negaban los derechos individuales o los
subestimaban, o los fundaban mal. (Ellos habían sido efectivamente
no bien fundamentados) ; en cuanto a la fundamentación de ios dere
chos individuales, existía una situación especial que no dejaba de
ofrecer muchas analogías con la que ya ha sido explicada aquí a pro
pósito de la fundamentado!! de la democracia.
A saber: tanto aquéllos como ésta habían sido fundados sobre
bases teóricas no completamente inatacables, lo que bacía peligrosa,

— 12 —

�upioEzipaa aofara B[ eaüd 'onn epsa e 'saaqmoq soj b aapaauoa onanq
sa anb '(opm X onanq eXuq anh uaaa^Btsa anb sojuauíEpunj sapT
-jipiin bo[ migas) ouanq sa anb sapEjaaqij BEjpnbB 'sand 'nos sapnp
-TAipn; soipaaaQ -(pBpipaa na sajqiuaAuoa) ^BajqjjjaAuoa,,^ soidtaiiiad
opeiue^ aq oX anb so¡ Jp o jad ittsoidiauiad,, nos (ouSib ua sonara
o\ Jod ea|qis¡Aaad 'Bojouiaa sojoap jpqain opuap^q 'BAtirsod ejoubid
Ban ap aajpnpEj) apand ^osea opoi ua 'upiiucjjBtp BXna o 'captin ni
capeim aa ou anb umaou) aapnpiAipui Boqaajap 'oij jod 'ibb ^
•BajuapnaagEjj Bap^pqiqiBod be[ 'oun epea ap EzuBjadsa ap o aj ap op^jg
p ua'X'(ouEBDoau eob ou o Bas'oaajgojd) ojuaiLucaofaui ap sapcpijiqis
"d "^i^^dBa B[ ap uopBjnuiiisa X oiuainuuofaui ap '^o^ouiaj 'boji^
•(pBpiiná
-as ap tunutiuiui mi iBp 1 jB^sauaiq X jaaB^d ua aiqisod ot JBp ^bo^
-uaiunjjn^ Jinuimsip) JBi&amp;auaiq X pBpun3a9 ap ^BoiBipamtiT b9oun
'eapnpijjuoa 'ajjBd ua
íeaiuapT-iutoa 'ausd ua :sapapi souba omfi (ejsipuoioipB.ii b^ijo b[
ap uoiaisodo espj op Bia^pj Bia bjbd) opa oun o\[ aapapi so^dijjnuí
'soijba auaij pupraBumq bj anb op Jtjjed ap soraaq 'opoj aiuy
¿BapupiAiput soipaiap bo[ iiob anh? 'aand 'uaumsaj ua j^
•63juapuaJBB.il Bapepi^qiBod se^ b j^giq opitep ^
•ojuaimBJofaui jap aajuB^nuuiBa uob anb aoBOJopp ^apapi e jh^u, na
uaiqmBj opuB^^ -aouBiunq aojaafi^d bo^ ap pepiu^ip X pBpipa n^ opuBj
Ba une X ^oTJBsaaau outoa oaai^ojd p Jiqaouoo ap ^ojfia ejBd 'pBpis
-^aau Xbi| ou) ojuairnBJoram us jB|nnnjBO X jBjqpü^ eied todmaij otu
-Bim p X 'pBpmBuinq b^ FJBd pBppipj sbiu jez.pai e Jinqpjnon BJBd
sonpiAiput bo[ b japaauoa ouanq sa anb sopejiaqq sb[ ouia -aoiioajop
soisa 'nos ou anb ^aapnpiAtpui soqaaJop sor ap eapoj soquaiuepunj
sot Jijuaa X japuaidmoa opuaiasq [ajqi?od sa opuop Bjasq 'anáiauoa as
anb oT ÍBapnpiAypui soipaiap boT ap ojuamepunj opuoq X oiapepia^
on 'ojuhj Jijua^ aaeq ou osa 'pzuBnasua B[ ua X soiq^ bo^ na osn
uEiuaj anb BBpiaajBd s^maoj bbjjo u| ^FUBumq enosiad b[ b sajuat
•aqm sojnqiJjB^ omoo ''fa jod '(pqaaA 'opuoj p ua) ojoejjsrp o pora
tm ap Bopejuasaad uob BapnpiAipm soqaaaap bo[ tb :ojaaja ng
^ -pniuaAnr Bf e ajinas opaoeq anb BiqBq
-aa^d Bpand BjBa atibune X ^BOjtiBauasap b o sepnp b Biuodxa soouoaj
nuamepunj sns ap pBpijiqop b[ oaaj -BuiBira Bpp b^ Bjesq o 'Bpp na
op aofara o[ 'sapapi sob^ aauajuEin o jBzusap aod 'uoaarp anb bojubj
ap oiuBioaaq p 'botoi^ijobs boj MoAiaj p aod -ajuaraBaiaojBiq o paora
BBpBpunj uaiq opis ueiqeq '^apapi oraoa o sauoianjijsuT aod soppajq
-cjsa 'BpBaaoraap B^ 'BapnpiAipm Boipaaap eo\ :—ajuBjsBq opjjadaa ja^
BJjqap Bounu X 'aadiuais oijdaa o[ ojsci X— uaiq BousoraBpuajug
• • • oraBtoijdaa^a pp -Eoijoiud b[ ua 'aaa 'Biaoaj na
*Bapuo Bj ap BaB Banbeje ajuB uoiaBjuaraBpunj pj 'obbq ojjo X oun na

�posible —concillada— de los ideales próximos de felicidad y se^uri
dad y de los remotos de mejoramiento humano y posible progreso:
más las posibilidades trascendentes.
Libertades, pues, que la rasión demuestra, y que también la expe
riencia, la práctica y la observación social bien interpretada (esto es:
consideración también de efectos remotos) demuestran que es bueno
conceder a cada hombre".
Pero ahora, y puesto que hay que concluir, debo decir algo fundamentatísimo, esencial, impresionante, para quien lo llegue a com
prender y a senLir, y es sencillamente que el primero, ahsolu[ámenle
el primero de los derechos individuales, no ha sido proclamado ni
reconocido nunca; y es el derecho de cada individuo a estar en la
i no puedo asi terminar esto disertación sobre los Derechos del Homprimero, del inicial, del más esencial de los Derechos del Hombre:
el derecho de estar en el planeta en que ha nacido sin precio ni per
miso. Lo que no se ha comprendido por nadie a causa de no haberse
hecho la distinción necesaria entre tierra de producción y tierra de
habitación. Consagrar en legislaciones ese derecho, seria al mismo
tiempo justísimo y fácil. Pero sobre ese punto no puedo extenderme
aquí. Sólo puedo referime a mi libro "Sobre la propiedad de la tie
rra", que se imprimió con la versión taquigráfica de las primeras
disertaciones de m¡ cátedra de conferencias dadas en los años 1913 y
1914. Y desde esa fecha, no sucedió nada, y temo que nunca sucederá
nada. Si alguna vez sucede, yo no lo veré. Pero ¡perdón por terminar
una conmemoración de un modo un poco triste! y perdón por otra
cosa: por haber hablado un poco demasiado de opiniones mías. Pero,
¿qué podía hacer si sobre este tema creo tener razón?

�'_ '__ i— SI —
'sopBaipni aiuaniFaijBmanbsa ojjbjíIoj bjbcI sor pata ao[ X '.tapod ja X
j^ijionaiq p Bnoijjodojd aj anb oj jin^aanoa sa oiBipaorai uij [o 'ajq
. '-OToq p BJBd 'anb Bqnsaj BpBofo botibjpt(Ibj X B-tamud o^^ aQ
•^SBiiAp^ b¡ ap soqaaiup soj ap ojpBiia pp ojiuap oqaajop ns jbuliijb
japod '(Bj üuioa X í(siAian 'Rrans na 299 lUEd 'a^qq pepaiaos Dan na
a¿qtj jHjE7inB3jo bjb¿ 'aapod ap X as^auanj ap upni^ ojjap jrn^as
"tioa bjbcI ^^Bzjanr ^Bisa fJiaTAaaa tis b Jauod X ^buituop bj^d íO^9ando
neq S[ a anl aj.jni.u ra.janj B[ X TO^naEi.c^ no, madrn md
'BzafBjniBU BJ JBCTTIHOp BJBli OpBZJJBSJ BIJ aj([UIO^ [3 BTlB O9U3UIUI
ozjanj.3 ja —opoj aaqo!— oja^n. ^uoi3bii|iai.i,, bj^jbjbiI b-j -bjibz
-rnciÍJa ainaniEaiiqod p^papos Bnn B.TBd ^BpuapiAOjd ap X noT^[Aa^d
ap ^Bmjon ap Bmaisis nn. ^uoianqui^íp ap X uotaatipo^d ap ^otpam

BJ)^anu b ojai^ns ^Bi^ototnt^a ti9 aod .kUDiaB/qiAp^^ BjqB[^d Bq
jas uaqap omoa soraeaA 'o^aj -BinoniiB Bia|draoa Bjonap opjEJBd
ojpjjB^ap na 'eptusiq bj ap HaaBÜnj saiuBisiq ua ops :ouqi[tnba
oiaajjad ua uaipianaua as uopspj bj op aouinuai eop boj anb jia
-ijip Xnm sg -ofiqjaj X ofnjj ap Bnniiuoa X buiiiui uopE[aj ^^i\ ap
bjuuntu bi b aaip ^olaui "ouia 'oqaaq ap ni BBjqnjBfl ap noTaísado buUjJ
-!N '.."^iA ^.91,, "' ™ vamaa^ ZVA ao'l opajana. ía.mzja zoj
jBiíAa tsaEd ^opiiiauoa ojio X onn ajpia notaiBodo jaqBii Bpand onioa
bj ap Bjuauodo osa jod nis BjopuaitiÜuijsip 'ojqand nn ap pBprj
-Btiipid^a bj ap upisaadxa onioa Bjnqna bj opnaiiua 'ojaaja ng
•BjnjjLia ns ap Jiaap sa MiqjjdBa
ns ap jEioi npjoBisajmBW oj ap "pBpijBnijJídsa ns ap opunjo-id X
oqe 9biu osaoojd pp 'sted ¡ni ap —ounej muí d^a jb Boinixpjd ubi
oiuots anb bo.hosoa b 'eeiqejBd btiii japuajna si.ijpod upjBiía.idLiioa jBip
-joa noa anb 'bojiosoa b EnMBjqeq ap X ^ icjqeq ap pBpijjqísod bj Bp
ata anbaod nqjjdea ¡m b oisj sa oibjÍÍ unna ^Sjp so ^-aapuoasa ojarnb
fiSBt\r "Batiaotl Búas ou anb uotsaadxa buii jod B^ajnd ns na sopBqjni
ub j ^as somi^ut SBtu so^naimi^nas sojtsann anbaod naintiiB^ X 'stuijBiBd
bbj anl ZBin ubj[EI| soqaaq soj anluod 'bijüij uoa ÁenSnajx ja uaun
anl eoAjiaajB soAiiom boj opnajjaxa Bai.iojaJ jiobj jaaai| oasap o^
•anaija^ amijn3 aj ap nijoiziQ ap apa|a3 aj opaijuoa anuaqaq
P 'oapiAujnojj op pijiiuaAiiijl ano ap Bajauai3 X aapapinomnH ap
paiinoa^ aj a jaoopa^a op jooajil lo X aatjap ja -opoi o,ua •owojs
^aiiqpdajj aj ap
pepisjaAinji B[ ap ojcinaza^ ja ua '^c^j ap ojboSb ap 6j ja ^buhjjejj
BJIU1113 bj ap EiioiBijq,, ap OaJeo ub b osana jap jaju^natn Bnioraazaa bj
na pneíaaapj -^ oasjauej^ aosajoaj ja aod opntaunuojd osanaBiQ

VKvnvxi vanxTOD vx aa
vihoxsih au osario aaa noiovhixoiivmi

�son la fuerza física y la inteligencia. Puede decirse en líneas genera
les que no hay en la civilización así entendida, ninguna empresa del
hombre que no esté dirigida, en forma mas o nieuos inmediata, al
logro de una utilidad.
La palabra cultura sugiere a nuestra mente, en cambio, todo lo
profundamente espiritual que la humanidad manifiesta. Al hablar
de cultura entendemos inmediatamente un proceso a través del cual,
Icza coiuo a dominarse a si mismo. l\o vemos al hombre de di caito
con todas sus fuerzas físicas y su inteligencia a cavar en el seno de
la tierra para adueñarse de una nueva materia y utilizarla, sino más

ritu. en su picúa totalidad. Vemos, sobre todo, que la acción no
tiende al logro de una utilidad, en el estrecho sentido económico de
la palabra, sino que es desinteresada.
Parecería al llegar a osle punto que yo deseara poner en evi
dencia una oposición, en tanto, repito, no es oposición, uun cuando,
en ciertos momentos de la historia de la humanidad, el proceso de
la civilización y de la cultura no sigan el mismo desarrollo. Es —y no
puede dejar de serlo— una íntima y continua relación complemen
taria, porque aún cuando se quiera distinguir, por comodidad de
estudio, la actividad interior del hombre de su actividad exterior,
cualquier actividad humana se refiere siempre a la misma unidad
psico-física. Sólo podemos, para subrayar los aspectos salientes de
los dos procesos, señalar cuáles son los que podemos llamar "elemen
tos de prevalcucia", de tal modo que podemos decir que en el pro
ceso de la civilización, "los elementos de p re va lene i a", son fuerza,
inteligencia y utilidad, y en el proceso de la cultura sentimiento,
parece oportuno agregar que no se trata de elementos considerados
al sumarse unos a otros —lo que resulta claro por lo dicho sobre la
totalidad del espíritu—, en relación a los demás elementos. Para
comprenderlo todavía mejor, pondré un ejemplo que se relaciona
con nuestra vida de hoy. Me refiero al uso que hoy generalmente se
hace —en el vasto mundo y no en un país determinado—- de tina
palahra que, en nuestro propio siglo, ha tenido un significado diverso,
ine refiero a un adjetivo sustantivado^ intelectual. En los primeros
años del siglo con la palahra intelectual se designaba a la persona
que se cultivaba sin mi fin determinado, que estudiaba, leía, se ocu
paba de música y de pintura para satisfacer una necesidad de su
espíritu; se trataba, en suma, de un individuo que actuaba de manera
absolmámente desinteresada. Después de cierto tiempo, con la moda
de la literatura rusa, la palabra asume un significado político; el
intelectual forma parte de la iníe/ig/ienzia, es un revolucionario.
Finalmente, después de las últimas convulsiones de la historia mun— 16 —

�— ¿I —
&amp;aijsiUBmnq B] X Baijijuata BZUBuasua b] aijua sauop^pi SB[ 9p BUiajq
-oíd pp uoiatqoB H] pijuao oaijoui ouioa uauaij Bouoisnasip sbjs;j -sa]
•Bjnjpa souoiq boj ap Bjsmbuoa b[ BiBd ounjdo oipaui un aiduiap so
^¡¡^b on atibune 'anb Bpnasa ü[ ap BUi.iopi bj ap Btnajqoid p ejijíb
as sasted sotpniu na ;jaaaiedB B UBZuainioa pepipal ua souSis ^o^a
ÍBjBiraijdo ajnautBjmjB.iá uppBmiip ^un Bisa las aiamb O(^
•njujdsa pp saio]
-ba so[ ap Bpanbsnq B[ ua ioXbui bisub un ap soitóp so^ aHieauipp
B uBzaiduia artb ojui^ 'o^oto p jT|dum.) lod m^so o opi|dtnna uBq
nopEzt[!Ap bj ap BpuapAanI ap somamap boj anb aaíUBtl ara oappi
-HTij ofH¡pi X ofiqj pp Xaj [ iod anbiod 'Ban^na bj ap iiuaAiod |B
O] oadsai E^BiraT|uo bllliot ua iBiitdo soiuatpp t uoiaBiuiTiB Butt laaHii
X nopnpuoo un ^m oiBtparam ap somaq-ip oipip oT opoi aa
•opBniuaaB bbui Bjuasaid as oucjijinbasap p anb 'saiBi tios BauopE^aj
-lu^ra sop sbj ap BiauajBAaid ap soiuauíap boj ap Bzianj erasira bj
Bapna so[ ua asiEd soipnbE na boibi sbiu oi|anra 'Biu^ua bj X uopBz
-t[pia bj anua ejuouijb Biaajiad buh aisixa sapna so] ua —-saa^^uj
sajuGiem araB|[ boj— buoisu] bT ap Bomamom boj uob sotmsjiBa
-OAisaans ojiojiad p Biarní as opucua iBiqo tt iBUiopi ei^d Bmp
-ios ua uBtiiJB aub onis 'sopEjiiuB ajuaraBpjduioa uBisg ou ajuapoa
-aid opopad ]ap soiuauíaia so] |Bna p ua puap^oap ap opor.iad un
anuís iopHa]dsa orarxBin ap opujiad un b 'púa B| unXfas ofn[jai pp X
fnlJ PP ^aT Bnon^h11 opuajn^w Bitiipa X uppt!Z[|Liio anuo uppnpj b¡
anb ojpnbB X auap as anb onanbB aijua uoiaiodojtl bj 'uoiaBzii tAta
] ap osaiüoid p uoa sapBprsaaau bb] laaaoa p anb ojBp sg'-niúi'dsa
p iBAi^na 'aiuauiBpBsaiajuisap 'apand pBpiuaias op opBii&gt; ojiaia
opuinbpB ^i] onb Bandsap ojos X SBjBiparaut sapepisaaau sus jaaEjsips
ap ptq.isaaau ej Bi^uas X opipas bM aidmais aisa íaiqraoq p oraoa
euodtuoa os pnp;ueuim( ej anbiotl 'BTioisiq bj ap oaina ¡a u^ SBpoi b
BaiBqs 8C] aub buu B iianpai uapand as 'pBptfajdutoa ns ap igsad b
'oiad ínpBjuaraoa X ojsandxa 'op^iprn^ u^q sbj soaiijfod X suisiinf
*Boo]oiaos X SEjsimouoa'jr 'SBfajdraoa X BBuauui uoc ¿HBSiiBa sbt?
•spiajuTSa]! 'upto
-buiSbuii 'ojnartmiuoB :Binj]no b¡ ap BiauapAaid ap aojuaraap 80] ap
0]]o.UBsap ]ap ajiíFjsuo.i aiuarajEnopiodoid noisai^aj nun E X 'pipi]
ap o[]oiiEsap oAisai^oid un b opijsisB soraai] *saiouas 'buuis u^
•^Biuaajaiur
ap oiajjo p;¡ JBuiB]] ojtrajad ara anb o] laoiofa bibJ 'uptsajoid
buh jj-jiafa Bisd 'sajijn ajuaraB^Biparaní 'sajijn soinaiuiíaouoa bO[ ap
na opuBraio^uBij opi Bt] a^ jaqBS p ajuaraBpBsaiaiuisap jiiinbpn
Bpuapuaj b] anb iiaap somapod 'bSbj] bj ua opap [a opBisBuiap jouod
uig -aiUBipnjsa jap upianjOAut Bun B o uopiqoAa euti b ib as ou
opjisisE souiaq soub soaod u^ -sajnappa bbui soiaadee sna ap oun b
O]diuaFa orasira p Boraajaiauo^ -saBEp ap uppuijBip eun b ajuara
•Bjaaiip aaaijai as Bonn^jE BiBd ¡oaituouoao X oaij^od 'píaos op^aij
-niSiB un —opuaiuaj Bnuijuoa X-— lauoj b Bzuairaoa Biqspd bj *]Bip

�a fin de que la escuela no proporcione sólo una instrucción para
especialistas sino que vele por el complejo de intereses que respon
den a las exi^encias totales del espíritu. Hace ya Cerca de seis años
que el mismo Dewey. preocupado por la dirección de la escuela nor
ias ciencias"; en el sentido de que la enseñanza científica no fuera
considerada sólo como el medio útil para la conquista de los bienes
económicos sino que proporcionase a los hombres los métodos y las
directivas o ara su total comportamiento en sus relaciones con la
humanidad.
Debemos afirmar, sin embargo, que por esta misma razón el estu
dio de la bisLoria de una cultura como proceso de las manifestaciones
de la espiritualidad de un pueblo no tiene solamente una función
informativa sino, mas bien, forma ti va, si no queremos negar que el
estudio de la historia es sólo un árido ejercicio erudito cuando no
ha sido vivificado por aquellas motivos eternamente vitales que ha
blan al hombre de todos los tiempos, precisamente porque surgen
de la profundidad del espíritu mismo.
Alio™ bien, fin ^o que el eludió de la lilutoria de un proce^^

lio que a la manera de OoetHE podemos llamar de las afinidades
ductor de bienes culturales; 3. I que el proceso sea estudiadoen su
tillad de un pueblo. r,x anuncio os cada uno de estos tres tactores.

Para entender la validez del primer factor debemos tener pre
sente que la acción formativa es tanto más fecunda y eficaz, cuanto
que escucha, poique entonces el que habla siente que existe partidiálogo del cual surgen nuevas y pro furnias ideas, se manifiestan
intereses más sentidos, se adoptan conclusiones más constructivas.
es decir los uruguayos y los italianos, hemos vivido y vivimos en el
gran cuadro de la cultura occidental. Con esta afirmación claro es
que no quiero excluir la presencia de otras influencias, pero lo cierto
es que nuestra cultura ha seguido la ruta de la nave de Ulises. Salió
de la vieja Grecia, ha seguido a lo largo de las costas del Mediterrá
neo, ha pasado laB columnas de Hércules y ha volado al través del
Atlántico.
^Cuáles son los elementos de esta cultura que sintéticamente
llamamos occidental, ftd humanismo griego, el humanismo latino y
el 11 um a n i sino cristiano, ¿ Due si ípmfica este sustantivo que por tres
veces hemos adjetivado? Hoy la palabra "humanismo" lia adquirido
un significado escolástico muy vago y se identifica con uno de sus
— 18 —

�— 61 —
•je^uappao Ejnjjna bj ap sojuamaja sajj soj 'sBadoina sauopsu seiuap
sbj ap BVinqna sbj ua anb sbiu -UB.iq![rnbA as i uapunj os vn'üipU
B^n^na bj ua 'oipip Bpanb oinnna b opaanaB ap 'auluotl eubijejt
uoisajdxa bj anli asan ^an apaud ou anf) aaajed o ni 'jn^uajipao Bjnijno
Bj ap Buojsnj bj b BAiiafqo BpEairn BUtl SoiUBqaa ts 'uaiq luoqy
•ajqnjosipui buijoj uj sopjpunj utuaaanBUUad sa^iauasa
boauoui boj oaad ;sajnriji.ndsa sauoijaqaj hbjejubaoj as 'seyaiuaja SBJ
^BzqBTaaiBiu o pap; p^paaA BI jBi.uam.a uajuaiui souaaixa sajo^iíj
opumia ajuampiaadfia íopuBaauariap osnpui 'asopuaiuodo eoraaaaA
sa^ toaio ap o onn ap uiaUBjapuodajd B[ 'odraaii ua oduiai; ap 'soui
-3J3^ -¡Bjuapiaao ojmjna B[ ap waiioTaBiaajiuera se{ s^po] ua iiopiod
'jofatu boíuajBTaaj db oí a^uBiapB sblu a-— ^uauioui a^^a ap^afT
BipBpqiqtBod sBidoJd
^ns ap saitun^ boj ajqoe ja^paiu b ajquioq jb bjbiiaui 'uptaBaijiu t^
US ap Biusnu Biauasa bj uoa opaanae ap aiib 'pBpjirunq bj ísbjiisiui
Ba^na^aoo bbj ap oiuaui^punj ja bjob bubiihisu^b upianiajdaaiUT E[
ap sod na aub ^íBij.iBqa,, eq -pBpiíiunq ap í pupu^a ap oíd. juo

-B^ao ubjií iap notaB?íajJÍBT|i bt Bzuauuoa opusna *aBJBjqaub jod ubj a
-su; sbj opuBir) -l satapos,, buii epin ap ^lesuad ap opoiu,, jí ubiiiui
-^aiap A ouiiej mi-ndsj !• ua a^uarajB;oi uB.nviuad sojio sonrprqaiiin
'iriJBtu ap aajo) us ap oa^uap sojib i nía ouio uaa iubuu do i
o^uaiuiBBuad jai so^aailsu soiiuíjib ib A uoisubiIx^ B4.sa aaaaoABí eiuuvi
ap jni.ios A Ba^ijod B.iupu.nHa biubiui Eq •püpiuBiunq-a.tquioq :bisb\
bbui upiaBja.i muí b BBd as otipiAipui-ajqmoq sauopBjaj sbj oq -Bapu
•i3jTao boa^oiu boj Baiidiumu naur bbui oms haautiii ou oubttio omfiia
-paBJd j^ -BÜata^ ejiujud bj buuojbuhji A bjihiibb 'aüoafi Btuo^
•E}Bi[B(ipiA!pin uoiaipB.ii tinn ap jbuij EaqBjsd
bj sa 'Bapqod Baija bibijo bj ap opadsB un oub bbiu onroi.i^ ap -bh
-oiq oibj,, ja •ouiBja-inaida ja uoa A ora^pioiso ja uoa oiuniqníaadt,
^apS BAiiijna bj ap buoisiij bj aj&gt; opouad ounqii ja ua bjbihu &gt;b a^
—aiuaAjosip jajaBjea oiuoa— e]jbj bib3 o^oa jap o|B|Jü jap iiua b
•sajofaiu boj ap ^toisub,, ap sa 'opuniu je jbP Bjaqap Oiubj o^juqui
utb aub ^BjíaTiíS Bjuuua bj t ouiBiiBiiniAipui ja bjbo o^auio oiusTiBiijaaj
-ajuí jap aouajin ja u3 -onajas Ejsa .i 'opajaju; jap ojpoui jod a ono
anb pcpjaA bj ap o^nSas Bi^a aj.jtuoq ja ;ouiBT[Buiaajajm ja sa oü^t
otuatuBumq jap ajuap^a bbui laiaB.iBa jo onli ise jpap souiapo¿
opBaipm souiaq aun bj o ojo uot
-eaijisBja bou 'uoptiii^tp buu ^ejuajin souiapod 'pepiuBiunq bj un
anb ua eoaupjsrq seiuij.i BoajaAip soj uit^as Baqinos bj na o zuj bj ua
uBuuanaua as sojjo ap soui.^jb A Bofajdutoa uos somuunq BajojBA sosa
oraoa ^ -souBuiuq saiojBA boj ap uppBtjBxa A uppB^jiBaAUi aiuaraojd
-nus X Bjnd sa omsinBUinq ja fcuoiaBaiiiUjíis BarjuajnB us ua oaad íomsq
-Bouoj ja uoa •Lborn9iuBiuoi;atai! ja uoa apap ojajub 'sajoad sojaadsB

�Por una serie de razones, que abarcan desde su geografía basta
su bisLoria, Italia es la heredera más directa y más conservadora del
espíritu latino, tanto que sólo muy tarde se empiezan a notar influen
cias extranjeras en la historia de su cultura. El hecho es que Italia
—lomo prestados los términos de Carr— está presente como "nación
cultural" muchos siglos antes de ser una "nación-estado".
De manera que el estudio de la historia de la cultura italiana
—prescindiendo de lo que puede haber sido su influencia directa en
la formación de la cultura uruguaya— ofrece la posibilidad de remon
tar a la fuente más auténtica de la cultura occidental, de aquella
cultura en cuyo cuadro hemos dicho que nosotros, uruguayos c ita-

Veamos ahora el segundo factor; el que se refiere a la existencia
de un proceso complejo, unitario, productor de bienes culturales.
Complejo, en el sentido de que encontramos presente en alto
grado cuantitativo y cualitativo, las más altas manifestaciones del
espíritu humano; unitario, porque tales roanilestaciones son legadas,
tante que llamaremos "inlelectualismo realístico"; productor de bie
nes culturales infinitos, en el sentido que —séatne permitida la ex
presión económica—— el producto de esta cultura no alimenta solo el
externo, cumpliendo la auténtica función que un bien cultural debe
tener para ser considerado como tal, esto es la de cumplir su función
Para aclarar mejor lo dicho basta aquí, en la sucesión rapidísima
que me exigen los límites de esta clase, un ejemplo.
Un ejemplo que, a mi modo de ver, no sólo aclara cuanto be
afirmado, sino que permite apreciar mejor cómo, en algunos momen
to* de la historia puede no existir armonía entre cultura y civilizaexponer smti tu uniente las líneas estructurales esenciales sin necesidad de un análisis particular, Me refiero a] siglo XVI, al Quinientos.
En la Italia del Quinientos, mientras la civilización en sus valores
uridicos, económicos, sociales y políticos, vacila bajo los golpes desmesmudos de la Invasión, de la guerra, de los desórdenes, la cultura
florece vigorosa y potente: compleja, unitaria, productora de bienes.
Ko hay en efecto en este siglo, campo de la actividad del espíritu,
que no sea fértil; no hay una expresión que no sea coordinada; no
hay un producto que no contribuya válida y constructivamente a la
sentido que boy actúa todavía como corresponde a los auténticos
valores culturales ya que, repilo, los consideramos como tales por
ser formativos y no sólo informativos.
— 20 —

�B3jj boj opsaQ,, :baij3b b jan osa ap Xoq intjqüij 'opBDijinSis ap bioba
opnuaui b jÍ E^iiKBja uoisajdxa vun uoa 'anb ro[ b bj|iabjtíui anb oaíjb
-npa osamid jop 'oauBJodinajuoa ubi Jiaap jod Xojsa X 'ou.iapoui ubi
ojpena un bjjosui VHawvdKvg obyko! ^^g PP PBP^3,, El U3
•oppouoo souain
0^0adsB un ajsa so anb aaajnú ata aand 'soqoaq sojsa jofain jbuijijb X
jBJisoiiiap BJtrd ej^ojÍBpad ej ap odniBa jap opltuafa un aijod^ 'soat^
-pgepad sBtiiapioJd bo^ ap osoipmsj 'oX anb pBuopjad ^ -VTiaKVdKV^
ap sanoiaimuí sa^iuaá tm[ 'Xoq un 'uob anb sepipJA o[ u\ apuajd
-jos X 'uotati[OB ap oju.jinaja un aadmais Bjas iti^avihdvi^ ap Ba^i[od
B^oat vi ua oija^u; Bis^uanisu oui^^BnpiAtput |a ^Biuapom Eipeopj
ei ap sauoiaisod SEpcso bbui bBI opnEaiji]snf vjioSv MoAJtin ^Jqmo^,,
vpiianf uoa oiubj| NO3va anb p oisnxi aP oiuoiurainitid l3 OArjaB
ajdraais BJaaauBuuad 41bbbod bB[ op uozbj b[ BjJiibdaui anb BuBninq
uo^F.i?^ b^ ap oasapjEiioa^ oaiioip j- Bjauata ua .o||a(| o[ ap sajo^A bo^
Bjsaod ua X s^ u^ •saiqBjaraniiut uog ¿saiRjn^na sauaiq soj ^?
un onioa ^aijiBBp as ouisiaiisitu p anb ua Eamo)B[d uoyoü^ajdjajuí

I ame zúa as ogapg oraa^Bniaapjuí pp 'Biuns ua 'Biauajaq wj
•sajiqap sbui zaA np^ ubo
•JOi as 'BaqoiBa OiBa[gi BJ ap pBpuom B| ofcq 'sajoiia^xa sauopup

oiuaiuipouoa ja ua anb onpiAipui jg -pepiuíJip urdojd us jeiujijb
p X oBja.tinn ja aaiua aiuaiasuoa uotaBpj buh aXmjjHuí 'otafns jb
anb 'jojba oidojd ns ap uotaun^ ua opoj BtjBjapiBuoa aiuapaaajd oj^ta
ja ua anb ajqiuoq ouisiin jg jBaj RptA üj X jo¡aaju¡ EpiA bj 'somsoa
-jad oi.iqijjnba un szrjBaj X auodoid aubiod 'ouBjisija X oujibj 'oSsijS
oiub iub luí i q pp tiOTsnj BaiuouuB bj BiaAa j 'BTauasa ns ua lanb ja^a jBg
•Xoq Biseq OAaojpaM ja apaap bubijbij ejiujiiü ej ap siiojsiq bj ua
atsiBjad 'sauoTauaj sHAisaans ua Jofaiu ojjBjjeomap op uoishoo ^jqwq
oraoa 'anb jajaBjea ^.oai^sqeaj orasjjBníaajaini,^ oiuoa ajílame ai pjnis
jBainuí opuan[&gt; an anb jojobjeo ja ^sauoiaBjsajiuGui SBjsa uuipjooa X
BÍtij anb ouBjiun jajaBj^a ja 'jijnasip apand as X 'opijnasip bij ag
ajuanijBinog X Bopninajjna 'sopeajuBjd uojduj 'Bjsaod ouioa 'Biauaia
omoj 'ajjs oinoa 'bijobojij omoa 'njujdaa jap SBiuajqojd boj anb ajqij
-nasipni sa 'obsvx B A OLsoray B oísai^x aP 'vxia^vdi-ivg osvwox
b oiiHVSioag ap 'oTiavavg b ownHg ourvaHoi^ ap 'laoNy aaamjv
maAViHDViV ^p^ap uiBpjanauoa sopoj ojund jamijd ja na anb bX upia
-BJjsoinap eun op ampia so X amixa am ojdraafa jap pBpij^a Bg

�años los niños apr^nden el idioma y el alfabeto frente a las paredes...
y luego los hacen jugar y correr para fortificarlos. . . y los conducen
a loa talleres de los artistas, pintores, orfebres y observan sn "incli
nación" así escribe Caimpanei.I.A; no voy a citar otros pasajes porque
en esta Cátedra me basta eon hacer notar que los niños de tres años
son conducidos frente a las figuras pintadas al fresco en los muros
de la ciudad, figuras que despiertan su curiosidad, con lo que apren
den el vocablo correspondiente y las letras con que se escribe; que
son conducidos luego a los talleres de los artesanos no sólo para que
se den cuenta de la realidad de la vida y de la necesidad del trabajo,
sino para que elijan a los maestros que habrán de guiarlos. Me parece
que basta con esto, sin forzar la tesis, para poder baldar de "escuela
activa", de sociabilidad del trabajo, de orientación profesional y aun
de método global. Y ¿no son estas ideas activas, verdaderos bienes
de cultnra y efectivos valores formad vos? ¿No es acaso oportuno
que se conozca y alabe estas viejas novedades a fin de reconocer en
nuestra cultura, en nuestra cultura occidental, las ideas, los motivos
y las soluciones que vuelven a presentarse en el mercado cultural
con nuevas etiquetas y con el refinamiento de una técnica milagrosa
o embaucadora?

El tercer factor es el que se refiere a que el proceso sea estudiado
en su desenvolvimiento histórico, como manifestación total de la espiritualidad de un pueblo. Y ya que esto se refiere a la didáctica de la
enseñanza de la historia de la cultura italiana, es preciso que esta
blezca alguna premisa metodológica y la justifique.
Ante todo precisamos determinar bien, aunque sea sólo en sus
líneas generales, los temas que trataremos en el transcurso de estas
lecciones, pues dada la multiplicidad y la complejidad de los temas
que pueden incluirse en una historia de la cultura, no deseamos que
queden indeterminados, en el
í
La primera
distinción que hicimos entre cultura y civilización
pri
da basta cierto punto, porque
no existen dudas sobre las rela
ayudap,
pq
ciones entre los dos términos; no podemos olvidar las rela
las manifestaciones interiores y las exteriores. De manera que será
necesario tener en cuenta las estructuras sociales, publicas, económi
cas y jurídicas, porque es verdad que el espíritu humano se mani
fiesta en un ambiente y es verdad también que interpreta las exi
gencias de este ambiente.
Se trata entonces de trazar una historia política, social, econó
mica, literaria, científica, filosófica. Seria ésta una intención presun
tuosa y creo que demasiado tendiente al enciclopedismo para ser
verdaderamente eficaz. Creo firmemente que cada una de las tan
diversas manifestaciones del hombre tiene su profunda raíz en una
exigencia univoca de su espíritu y no estoy de acuerdo con Carlyle
cuando exalta al héroe. El poeta, el científico, el artista, son hombres
_22 —

�— ES —
'jBiuappao Bmijna bj ap ioíbhi ojpnna jap o^inap bubjj
-bi¡ Bjnijna Bim ap JBjqBq s as^zaduia apand pirana auimuja^p
oirassoan sa A ^bubjjbi; BJtujna ej ap uaSuo [a apsap,, oqaip ajj
•pBlUUJOA
Buanq ira uoa 'oaod urt 'uaiqnrei A sajumpiusa boj ap A sosoipnisa
so[ ap saiaira ja uoa 'peqnoe^ ej ap pEpipiídsoq BjoAanaq B[ uoj oí
-uaná ojad 'upraemp bÜibj ap ouiaim un sa a^ao anb asrasuad apan^
•afasuoDB oj sopouod boj ap pBjutajdraoa bj A pnjraapl b[ opu^na
saAajq sera sopo^ad ^od o 'o^2ts na oj8ib ap 'o8aiq jni^asoad BJBd
'nueipii BJnj|Tia B[ ap saua^^o sot uoa opuuziiaraoa 'pmpiaB^ b| ua
a^Biaip anb os^na ^a ua jaaBiJ o8uodojd ara anb 01 sa o^sa A oai^oi
-aiq oiuaira^^oAuasap na ua osaao^d p jBipnisa ap pBpisaaau bj uaiq
-TOBi opeJisomap Jaq^q apand cqdinafa opidca aisa anb ojads^
•BBraalqojd sus ap uoianps n^
BpnjpBiiaua Bjsa sapna sbj na 'aapaniBU ea^a[ ap Bcuaisis un ap a^ed
jbuuoj op Biauaiauoa B^ uoa uzap^nnm b[ b aiuaaj ajcpuoq p auod
BairaBpj-ojaBUi-o.iaiiu uopFpa b[ asopuauíodoad sojuaimn^ ^^ [bjuibu
-ajqos 0[ ap mdaauoa p opB^adns Biq^q ou o^ad 'pAaoipara orasi^
-aasB p Jod Epnaijiijora uBBi;uíiip7) ns ajqraoq p Band opBismbuoaaa
EiqEq —noianpAa Bun ap s^aeji b oras 'soapjja soraiSp openuij^
mtq o| un8as iínoianpAa^)1 buu omoa ou— soiuapojiBn^ {^
•oiiuijra a^ra |a
ieS^abu B^^d 'oiouSí o\ Bpaq sojabu sns ap eo^d ti\ ubj^ajoa nop
-db ap saaqraoq so^ A iopp p Biatiq sbiu zoa up^a sauopan^iauoa ans
UBjRiuEAa^ soiaainibJB boj ^pEpips^aAinn ns ua Eueranq bjtiSij bj
B^iqaauoa ja8uy lan^ij^ 'bjsbiubj ns aod optrajo opunra un ua uaiq
•niBi BJipBAO as oisouy oaiAopnq íoquijut ja Bias je^inaa oajioui ja
ouiug outpjo;^ ap bijobojij bj ua isy -[.BpTjBsjaATmi ap bibue un uoo
'opBqraij oiaBdsa ns op '^aja jsno ja ua optmra ouanbad ja o BqtiiB
sbui ^ bjjb 6?ra as^BAaja aj. aiuajs a^qmoq ja anli jo^^ra oasap ja
íoiraijuí [ap bj sa sauoiJEisajiuBra sej BBpoi buijojui anb BaoAjun
BiouaSixa ej 'oiuairapBua)! ap ojájs ai^a noa 'uaiq san^ jAX ojg
•is jap ojdraafa ja aaqo^ opiptstii soraEi&lt;pH l^anipa osaaoad ja ua
UBjaasin as sB)sjnbuoa Brisa anb ua btijjoj bj A BBpEzqBjj sBieinbnoa
bbj ^rpuapua ap uij b sauoiaBzijBaj sej ap ou^js ja oisa ^od jupina
-sap uis ^SBapt ap Biaoieiq rmi oius 'soqaaq ap Hijo^iq buu o(l¿
•sauoiaBisaj
•tuBtu SBiBa na opBzjjEaj uBq m oiibijbij ojqand jap suoisiq bj ua
anb sajenijiídea sejaua8uta srj ap 'uaiq s^ra 'oras ^sauoia^isaJiumn
bbs^datj sbj ap Buoisiq Bun aaaBij ap oiubi op 'sand aiBiEj^
•aunajad BipjBxu
Hb apnnBaj pBpiueumq bj 'rd^ja BAanu Bisa sbji anb ap mj b saaq
•raoq boj b uBp bj A 'uBzijBaj bj o 'UEiuBa bj o •UEiusBjd bj A 'nop; j
znj bj B uaEii .í ouBiunq oj ap erara amaso bj na UBpnoqs anb 'bibii
-jb ja 'oDijTiuaio ja 'Biaod ja 'odraaji un b sajosjnaa^d A saiojdjaira
oraoü UBisa 'npiaBzrjeaj ns A SBiauaSixa hbiso ap oiiuaQ •sEjauaSixa
sns BisaijtuBra btjoisiu ns ap opeuiuuaiap oinaraoiu un ua anb pBp
-tnBumq bj ap Btntuona zoa bj juiíIed Bjsd sopeiop ainaaiaBjnapJBd

�Si es verdad, como hemos afirmado anteriormente, que los ele
mentos esenciales de la cultura occidental son el humanismo griego,
el humanismo latino y el cristiano, podemos decir que la presen
cia de estos tres elementos y su tendencia a fundirse se encuentra
primero en BOECIO, que nace, casi para indicar simbólicamente la
continuidad de una tradición, en los años del desmoronamiento del
imperio romano de Occidente. Mientras la tempestad hárhaba se
abate sobre el Imperio, mientras las instituciones civiles se disgre
gan o desmoronan, hombres aislados y pequeños grupos, desplegando
mente, por salvar de las ruinas de la civilización los valores del es
píritu: los valores culturales. Son voces perdidas y débiles, sumergi
das en el estruendo de. las armas, son figuras ocultas por el humo
del incendio y por el polvo de las rumas, pero son los únicos signos
de vida en el paisaje desolado y sangriento; son los hilos sutiles y
tenaces que tejen el capullo del cual surgirá, solemne e ingenuo,
supersticioso y sublime, tradicionalista y rebelde, el diálogo potente
del Medioevo.
Nace en este tiempo muy alejado la cultura occidental, de la
cual, después, con el andar de los siglos, surgirán las culturas naciónales, que, aún conservando algunas características comunes, se desarrollarán según la diversidad espiritual y las diversas exigencias
tío los pin: t^ los. vero la cultura nacional italiana, si es verdad, como
hemos dicho, que Italia es "nación de cultura", muchos siglos antes
de ser "nación-estado"; si es verdad que en esta nación de cultura
los tres liumamsmos están meior y mas armo ni c amenté fundidos si
es verdad, en fin, que las primeras voces para defender los valoree
del espíritu se elevan en Italia, la cultura italiana, digo, no es sola
mente la primera que surge, sino la que influirá más directamente
en el pasaje de la cultura clásica a la Medioeval y, a través del pe
ríodo de H en acimiento, a la Moderna.

Señores y señoras, por el honor que me habéis hecho escuchán
dome y el placer que me habéis proporcionado al hablar, me siento
obligado a deciros cuales son las razones que me impulsan a empren
der este trabajo placentero de una cátedra en vuestra Universidad.
En los pocos meses que he vivido en vuestro país he podido
constatar, por experiencia directa, qne el obstáculo más grave, que
el profesor debe superar en Europa, obstáculo ciertamente justificado en gran parte por las recientes convulsiones, el muro de lítelo
de la indiferencia de los jóvenes, en el Uruguay no existe. He no
tado y no solamente en los jóvenes, una curiosidad, una sed de saber,
vida práctica, originan y alimentan el diálogo pedagógico que debe
ser la base de toda enseñanza formativa.
— 24 —

�•aiíanra b\ b paoiaui Bisiaq^
as o^os aips onb pp X asiapnaídsap apand ou anb pp opianaai p ;s
na bao^ soiioson ap onn vp*a X saaoim saiBZB op X soiquiai niqo^
op aijns anb olm^ tin sa 'ePta tía ap osma p na onpiATpni ig
•Baijosojij upioü^i^aAin bj aod Bsoúhpi nppuaAin b^ iBze[dinoai
ap nafqo p 'stqp sepoi ap asiRfap b oianpirnusa p sa a^si^qne anb oj
^ -pBpi^n n^ opaiipiasap p uauoil sanoraaRsaBij sb| 'sauoi.iEidepB sb^
'soisaiidoad SB|^a jod soipauía^ so^ 'SBpeA sotiBtn sb[ noa nüJiuanaua as
'SBjuana ap uij b 'sepoi í^oubuiÜbuii^ .lapsiBa tis sauoiSy|aj sri SEpoj
B np anb o| o^sa Oinanicspaid sa ^iiaiq bjoi¡v 'sapnpBJ^^ X s^s^aArp
sbiu sBde;a sbj ap b3ab.ii b aBsed osiaaad Bas cpBzuBap BJBd opnsna
osnpui 'zbJ b^ b üsaaAiun p apnpuoa ap pBpisaaan bj sa sauoiinpj
bb[ ap soAiiotu sai.ianj Bto soj ap onn anb jBAaasqo oiaBsaaau s&lt;j
"ojnainiBaaBi^sap omsrm p X BtanaroiA Bmsim ur uoa
aadniais Bnmmoa Bipm bj X buba mpsaa BAiiBinai m sera ¡BpButidpBip
ap souaui p o 'siprq Bisa aanoduioa ap bif.ii onEinnq niíaidsa ¡g
fBimijuí sappisBiiuoa sBiop^
na epipiAip 'biustui B¡p Biinoa Bqat^ na Bisa anb X opuntu pi Bua|[ anb
pBpipaa B[ ap oiaodsB p opoi aatipap as uotaisodoíd epa op oaa¿
ne aod eoijiisTif as anb oqoaq un ap oiiBsaaan oiuaiinBiiBdiuojF pp
ainaní b a i im ribij as onb oisand iaA anb GpBn tnbs auaij on inuoiatiin or
pBpaoA iioap b SBUi 'puopeají bjio X jbuoiobj mni aaino uopisodo omoo
opBiapisnoa saaaA e opis B^ sbubiium sBsoa sop aaina aisBa}uoa [g

(l)

07

•oiaa^ omina noa uopnqiiinoa Bisapom
iin i^p b BHpidui; am oisa X 'oXBnflmn [Binijna osaaoíd p apuapsB
oiUBiia X omoa aatp 'sBpuaT^ X sapt;piuBinnH ap peipofig BusauA na
iBnosua uoa opBiuon B3A am ^oiafuBiixa loX anb ap oiusiui oipau
p 'seqanid sbiio bbiubi X sbidbi uBis^e^ on is 'uaiq uio^y
•tpinit(ia
F^ ap omSTiu onas p ua BpnapBaap e^ bX opBpnn ^\\ as anbiod
sa 'sojp epBi( uptonaAaid b^ ^oeu opnBn^ 'soiafueiixa sol v Joinai
p aXnipsnoa 01 'ppos opBiso un ap o Bin^no san ap pBp^iípp
ap oSbgj lauíwd jg,, :aqiiosa 1^ *uBnoN pp ^poaX,, ns ap SFaipod
sanopiBinSp] ap sroii X sBpBiipatn sEui3ed sb] anua 'aaiHQ omwg
ap oiooiniBsuad un iod Bpiia^ne op;g bij ara xtozex Bjp Bg

�Se tiene costumbre de pedir que c^da uno proponga a su propia
vida un fin, pero este fin no puede ser nunca una obra única hacia la
que dirigir bus fuerzas; ésta no puede ser otra que la potencia
misma de la obra individual, que se obstina en desafiar toda adversidad, y, puesto que se ha venido al mundo, no salir de el mas que
cuando se haya cumplido todo el deber moral que implica tácitamente
—como sobreentendido1—• la vida.
Parecerá que eBta visión de la existencia es en sumo pesimista,
pero es todo lo contrario puesto que el pesimismo es desconfianza del
espíritu y envilecimiento, mientras que la actitud que aquí se anuncia
que sólo se"eumple en la energía del "hacer". Ella desafía al adversario
y le hace doblegarse; el adversario, que no es otro que esa paite de
sí que dehe ser vencida y superada.
Benedetto Choce

SEMANA DE EXTENSIÓN CULTURAL
Al comienzo de los cursos de este ano la Facultad realizó una
semana de Extensión Cultural, aprobando una propuesta del D. Ro
dolfo V. Tálíce. La Semana de Extensión Cultural se realizó de acuer
do al siguiente programa:

PROCBAMA
Aforíes 24 de Marzo
1.a — Alocución del señor Decano, Dr. Carlos Vaz Ferreira.
2. —Palabras del Consejero Estudiantil, Sr. Víctor Cayot*.
3.—Proyección de películas científicas (16 mm.).
4.—Palabras de la Bibliolecaria, Sra. Estber D. dr Ramírez.
5.u —Coro Universitario bajo la dirección de Nilda Mullen Bacb:
Tres corales.
^fl—Inauguración de la muestra de "Los Libros de Arte", incorpora
dos en 19^2 a la Biblioteca.
Esta muestra permanecerá abierta al público desde este día hasta
el día 26 de Marzo, de 8 a 12 y 30 y de 14 y 30 a 19 horas.
Miércoles 25 de Marzo
l. — Conferencia del Profesor Rodolfo Méndez-Alzóla sobre la re
ciente excursión paleontológica realizada por su cátedra a la
zona del Cordobés, con proyección de dispositivos.
2. — Conferencia del Arqt. José P. Sierra-Morató con diapoaitivos
en colores sobre un viaje por Europa.
— 26 —

�— iz —
sopiÜntp jas ap sajqLidaasns Bianar^ bj ap sajBjnaumpunj seranj bbj na
soipnjsa soiraiibv Bjnana ua sopinaj ajnautjBtnaiiJBd ti^as aob X uoia^^
•tjsüauí bj BiaBq ajnauíjBiuatnBpuuj sopBjuatJO sotpn^sa ap o^uajnini
-ajuera A nopeaia bj b Epuaijc os 'sfiJnjEpuaaix sbj BpBq sopejnaijo
sosina soj ap opmfjad uta anl&gt; EpuaTntoaaJ Eajqraesy b-j (a
• 1 sapBpiuBinnjj op ^pg bj ap uopisodojd) sajqij bobjro boj ^í
A BBJn^Biauaai-j sb^ ap Bpnaisixaoa ap naraioj p anupnoa peijnas^ v\
anb ^pn Bjapisuoa aauíj sosa y 'BJtvjjna v\ ap oiuaiEmr)HBAa[ paj on Jia
-npo.td Bj^d japuaiB anai&lt;\noa aitb bbj b tioiaBÍípsaAin a uopBziputiiojd
ap sapcpiApae sb[ uanbppuapi a noi^u^noa anb sBApupiu; svjpnbB
oapojjBsap as 'soipara sns UL'íuatsuoo o[ unl^as A ajqisod o[ ap npipatn
f[ na anb apppuamoaai sa 'sBppuas a^uauí^puoij sapepisaaon se[ b
uaicjniB^ am.iojnoa A nppB^i^^aAui B^ A jouadns ^zu^nasna bt pianasa
oppatuoa ouioa 3|opuBn^TSB 'sGpnai^ A SapBpraBnmjj ap peipia^^ E[
Gaip^daa b^ ap pBppjaAJn^ b^ ua caja anb S^[ ap ajqn^aQ ap 6 ap
^a^ bj; ap sanp so] b amjojnoa onb Bjapisnoa Ba^qnnrsy b-j

{q

•oiaaja p ^opBu^tsap papuoin^ cptoouoaaj ap
eaiosajoad jBiaip uapand anb uotaBzpBijadsa ap eo[[ifijna go[ ap op
•m^jad uib 'sopBjsiB sosjna b on X SBpaiBm b ejaipj as saaosajojd ap
uppBnSisap bj anb "^tajón otaoa BajqniBsy bj epuaiinooajj
ajuaoop n[OpBJI
8 aní suno

^b
—T

2a— (y

ÍSBAI1
&gt; sau opnjosaj
sa^nam^is sbj ofasuoo [B opptmaJ Bq o mojo jap BajqtuBsy bj eqaaj
bj bisbjj -ojisübj^ oumuí pp oypmsa b Bjjnanaua as 'sanoptmo^
A süpg na cpipiAip ^sa anb 'BajquiESB B^a e a^uaiajoj ttppB^naui
•naop b-j -aquo opTUi^ X aotjEX -A oJtPH "S3ja ^ojarasuo^ soj lod
snpnBjBnnajp s^i-tap na orasini jap nppnjtisns jod X 'e^auaj zb^
sojjF^ jojaop pBqnaB^ bj ap onBaaa T3 lod Bp^tsajd opts opnaiqBq
ZS6I OWB jap sBip souiíijn hoj u^ [BituB upinuaJ ns ojqajaa SBia
-nat^ A BapBpttreninjj ap pBtjnaB^j BJ ap Ojisubj^ jap BajqniBsy b-j

oaisavio xaa vaia^YSV
•oatjqnd ja j.od sopBjtstA noaanj ("aja 'sotjoj.
-Bjoqsi 'sojnaaiBUBdaQ 'soimiisuj) peijtijb^ bj ap sctauapuadap sbj
SBpoj sBioq OS B 9t 3P ozJBK ^p ¿S saniaiA jb g^ sannj ja apsaQ
•aqtJO ÍU^a -aa •^osajoj^ jap Bpnajajno^ — a'Z
•HsajBa
-isnra saaopBJjsnji una 'Bat^pj^jjo^ noiaaajoaajj ap otiBuiraag
tm B13B^,, ¡aiqos nBJB^saXy OJnB-^ Josajoj^ jap Btanojajnojj—8'j

�nacía la investigación fiuc no ^on atendidos ^n un nivel superior en
otras instituciones de la Universidad. La Asamblea aspira a que bajo
condiciones severas (por ejemplo, dos años de trabajos satisfactorios
según informe aprobado por el Consejo) los ^colaboradores de inves
tigación" sean equiparados en cuanto a ísi intervención en el gobierno
de la Facultad, a los estudiantes regulares de las Licenciaturas (pro
posición de la Sala de Ciencias).
d)La Asamblea considera que deben mantenerse, cualesquiera
sean los planes seriados que se adopten, laa cátedras libres exentas de
toda exigencia de acceso a sus aulas, v de todo contralor de estudios,
aunque obligados a trabajos de profundi^ar ion e investigación.
e)La Asamblea propone que en la sección Ciencias se creen
las Divisiones de Matemáticas, Química, Ciencias Biológicas, y Ciencias
Físicas, con finalidades de enseñanza superior e investigación; y que
dentro de estas Divisiones se organicen las Comisiones Asesoras.
S) La Asamblea recomienda al Consejo el pronto estudio de la
iniciativa de la Unión de Universidades Latinoamericanas para crear
en nuestra Facultad un Centro Piloto de Humanidades o Filosofía y
Letras, a fin de que sirva de modelo a las similares de la América
Latina dedicando a la misma preferente atención. A tal efecto sugiere
que la respectiva comisión del Consejo, actúe con la colaboración que
se ofrece de una Comisión Especial designada por la Sala de Huma
nidades.
2 —Planes de estudio
a)La Asamblea recomienda al Consejo la aprobación del plan
de organización de la Licenciatura en Matemáticas (modificación del

b)La Asamblea recomienda al Consejo la aprobación del plan
de estudios de la Lieenciatnra en Ciencias (Química), cuyo texto se
adjunta.
c)La Asamblea propone la aprobación de una norma general
para la reválida de materias y cursos para las Licenciaturas del si
guiente tipo: Si en las Facultades de la Universidad se dictan cursos
integrables en los planes de las Licenciaturas, las respectivas Comisio
nes Asesoras podrán recomendar al Consejo la reválida de los mismos,
sea en forma general, sea individualmente. La reválida puede estar
condicionada a la presentación de trabajos complementarios a juicio
de la Comisión Asesora.
S—-Estímalo a la Investigación Original
a) La Asamblea apoya la actitud del Consejo en lo referente a
la implantación del régimen de "Dedicación total" en Humanidades y
en Ciencias.

�— 6S —
-Btauaaig B( ap eoipnfsa ap usjd pp aaiaaE ofa^uo^ p ajqraod pcpaA
•aaq b[ b jbuuojiii BJBd uaisitno^ bou en^isop Bap]uiBBy g —
•eauof opajj[y -jg 'BiasBEj^ -g aaof 'Suj :aBaiiBrna^Bj^ íoX^g ^buiq -jg
I va J a '^BaiiíOptg BBi.íuai^ (a^napi^a-L^j aaipj^ A oJIP^iT JQ
ojofa.uo3 .'IH1^IUI3 zazjunig orpqzy mS 'Bqig &lt;ipiip.H u[oin^
•JQ ^BUOHIJJ [[JGIOg IdBBJJ Ig •ajJJGjqBg Ulllliy -JQ I.BZI^^ ÍBSOIIB3
npiiBinBA 'ig 'oBp.iy -y xa ^GjjoBOiiq [iq.iBza -G^g 'ua[qGd wi}[ xq
:Bi8o[(Gitsnj^ ! (^^uApiBAa^) zaiiBqj ou:&gt;qog .inBBjoa^ oza[39uo[) :sopvp

^

j^ q

lqa T Pi^n^ ^

ap oipn^a {a bjb&lt;1 ojuiao mi ap noi^Bd^a b( ap p^pnppsoj {a
•jjojBiü^a.^ a^^of Josajojj :1B^i.|bN eh1&gt;}siH
V\ ap bpia ap o^und p apsap ^Bii^njj^ pp -y Bdi^qnda^ [ ap ^Bp
-Biiapao SBsiitqnai^ sauotajo|dxg ap un[d un ap upiaiíjndajj (p .
•B^pjjd^ mA [nry aosap^^ iBa^uope^r buhb^ X b^ou BI ap oAiid^a
-sap X oatiBuia^siB oaojBiBa un jBuoiaaajuoo ap p^i^uso,^

(a

BSOg ^]f¿ Oipf
•ia :aia 'DHOícaoíiE! ap sap^pi^aBj noa ^buijej^ iSo|oia ua uoiaB^
-BaAUt E[ Bjed oj;na^ un a^oja ap pnprun^odo .i pepiinpBOj {¡i
•uiaBUuA.o xi¡aj -7lii[ jq : oamiouojiBV ou
an spd [a ua JBaaa ap piipmmjodo A pBp^iqpo^ (e
:ap BaaaaB onsmqy ^ jbiob3SE
ana sajnBnuojin Ba^uauiífw so¡ ^a^isap Ba

•pegnati^ nr ap oaiuBíÍjQ oiuauie^ag pp Biuaojay :B;p pp uapjo
ajuan^íiB B[ uoa BpButpJOBijxu up^as buh b oa^riBi^ pp BapnuBBy
B[ b anííOAuoo aisa aiüi 'ofaauo^ pp Bipips Bap[TnBBy e^ —
•Boa^piuap BBinaiqojd sapup.j^ so[ ap eaiupid upi^nasip B[ BJBít
b^ioj ap uppBzmB^JO H^ ofasuo^ p upnarmoaaj BapimHBy ^

[o

•Buia[qojd a^ea ap nppBjapr^^uoa B[ ofaíino^ p
Bpnanuoaaa opi^naa pi ua X 'psquaB^ b| ap osajíia jap nopBnip b^
jBtpniBa ap ojnatitoiu p op^áag ^q anb BjBIaap Baiquresy ^^ (q
-oqB^ o omi^auy BpBa ap eapBpwaaau sej SEpipuoiB ueae aní) 'zaA V^ B
Bpuaiiuoaoi A 'pB^nauj B[ ap BBaa^oijqiq se[ ap oqjaas pp uoiaBzipa^
-uaa ap sanopBJidaB sbj b oidpuud ua ajaupB sa^quiBfly B^j (e
oEioa ag — ^

�tura en Ciencias Biológicas. Esta Comisión está integrada por los
Profesores y estudiantes de Ciencias Biológicas que integran la Asam
blea y por los restantes Ayudantes de Laboratorios de Ciencias Bio
lógicas.
4 -— La Asamblea designa una Comisión encargada de estudiar
los problemas de investigación original e Institutos y Laboratorios en
la sección Humanidades, integrada por un delegado del Consejo (aun
no designado^, los profesores: L. Machado Ribas, L. Gil Salguero.
Lea S. de Scazzoeelño, y los estudiantes: María C. Arregui, Carlos
Daws y Q. Cabrera Piñón.
5—La Asamblea designa las siguientes Comisiones revisoras de
los planes de estudio de la sección Humanidades, integradas además
con sendos delegados del Consejo (aun no designados) : Historia: Dr.
E. Petit Muñoz, Dr. L. Machado Ribas, Sr. A. Ramírez, Srta. M. B.
París; Filosofía: Prof. L. Gil Salguero. Dr. A. Ardao. Srta. E. Hocbbanm, Srta, Sara Caviglia; Musicología: Dr. Kurt Palilem; Prof. C.
Estrada; Srta. Martba Bracbi, Sr. A. Perera; Letras: Prof. J. Ber
gantín; Prof. G. Gmllot Muñoz; Sr. M. García Puertas, Sr. R. Romane.

�a | ng -appu
U I P JF *

'Bizp^-tjpouootntj ••&lt;) ^ 'pI^K n3 'B?"10X oantAB^j *x orao^ sojis^bui
uoo— ezi[ei.&gt;o&lt;Iso as osoipnjsa uoaoí ya oub b^ u^ BjyiBin^arj Bni^dis^ip
•^uud [ anb ap oi^aq p op^pomap mil j^!UB3[V opo^ui ap
jojÍlj o^iJisa ira ¡ap naijnnaia pepiaaaa^ B[ ap ouáis [a ofuq aaopa
as ouo^^ opímy ap paplapaa a[ o^naimoo ana apap a^ oaa^
•9OtUBt[BI
-Búa^ aub papt omaiuoni [anba ap aaan^ enip as ¿ apapp papijBu
•osaail un ap papiApaa B| aas b -opiinas o,aa;a ua '[an^ -.ojopajoq
•B[Oa sopiluBrp ap odaiÉ onííiiaB ja BjÍ os.iadsip 'oaruBdsiq Bninn^
[BJUiBn na ap sofa[ o3[B 'BaafuBi,xa pBfiBiaAinn aun ns apa^ojaBSap
•pjBAABjj ap boub bo[ 'BoaB soiuii[n o; ap B[ A 'oiimnin uuioa i aopaA
•OHia.i ouioa ijopBajj ouioa osuo[y opBiiiy Jas ap bji¡bi| anb oj jajajíl
BJip •!•&gt; ap pmraáBm b[ Jiiipij iBfap opipod jjipq amaai|iaijrp o^a
anb oaad 'apaaj sjm BpBBjiBaj J.|o B[ ap a[qBBuadsrpni asaq umarp
-iioa 'pumpa

Batjjiuaia noiaBnuopouiB ap

npiaBJBdaad ap 'BoiAojd

soipmsa ap pBpyATiaB ton opo} ajips anj iBiUBiuajy oa
BUBds^
na MoijadiB pipupae B[ and 'aaaty ionana ap pBpisjaiiu;) bj ap
•tdopü^ ap oimiiBuj [op jopajip A BBj1a-j X •ijonoti^ ap peipaB^ n[
ap josajoad omoa Epn[[OjjB9ap pBpiAiiaB B[ ajLiamyBdpimd japuajua
anL Xbi[ x 'osiiojy opmuy jod BpB[[OjJBsap pipunan •[ a X opii
Bl¥ ^].11^ltB lll-i*lM BIStI^^^I^-1 ^P A UOI•)B^TAB^^n ^P OJI^^ií ^AtlS O].Q^IIIOtll
un ¡Bsu^iny ua bsi;siiiSíuij e\ ap A 8osiubiIsii[ aoipnjsa so[ ap bijoj
-eiq e^ na [HTonosa oiiiaruoiu un arjoiba op jbjbji X ^uiTuripp 'je[buos
b oiBAiuLo anli mus 'piipi[i;joiBjij|mu ns jod oraoa o.iasuijjuí ao(ba
US ^Od OJUB3 'OiqBlOU BUISIUI JS UO BA ^BDptAipuI H^qO BUll Op BISUO!
-.ooxa b[ o^ uountaran jBÁttJtpts oooduiBi boi^iu^is ou X sopioonoo suuaui
o sbui soo!jBJÍíot|(i!(i-o¡i[ suiEp ap oijos Fun jüpjooaj b oiuaiuapluns
joajoa -sojíosoii ejriI 'BoTjtuois ou oeuo[y op^iiiy B ^BJoniauíno^

• (ZS61-968T)

OSMOTY OQYMV

�en liamburgo— es la fonética, una disciplina que suele parecer árida
y hasta mezquina a quien considera la lingüistica desde afuera, justa
mente por su austeridad, porque no permite las hipótesis indemostrahles y los vuelos de fantasía Lan frecuentes entre los aficionados,
pero a la que los lingüistas de todas las tendencias reconocen no sólo
no es de mnguu modo indi t eren te, pues la hase ion etica y el rigor me
todológico adquirido en e] eullivo de esa ciencia estarán siempre pre
sentes en la obra de Amado Alonso,
Y otro hecho esencial es que el joven filosofo se haya formado
en el anil.mnU- del C^ntro de Estudio, Históricos de Madrid, un anrMente dominado y animado por la gran personalidad de Don Ramón
Menéndea Pidal. Pertenecer a la escuela de Menénileí Pidal no sólo

dolo^"ica móvil v viva, en la que lo vie 10 y lo nuevo se combinan
armónicamente, sin sacudidas violentas, en la (pie el anquilosamiento
en posiciones superadas es cosa desconocida y en la que toda ideología
nueva se absorbe y fructifica sin desvirtuarse y sin desvirtuar la hase
en que se injerta. En efecto, la escuela lingüística española ha sido,
quizas, la umea en la que no ha habido revoluciones teóricas ni disputas de "nnciens el modernes", dado que la amplitud de ideas del
Maestro ha permitido que todo se renovara continuamente sin con
flictos v que toda posición teórica o metodológicamente innovadora
—de la teoría del niLatralo a la dialectología comparada y a la geo
grafía lingüística, y de la estilística idealista al mis reciente cstruegeraeiones ni fanatismos. En segundo lugar, la escudo de Mciténdos
Pídal es la única que ha mantenido y mantiene firme —y no sólo en
teoría— el principio de la unidad de las ciencias filológicas, la nica
en la (pie la lingüística se sigue cultivando conjuntamente con la bislingüistas españoles suelen conciliar la erudición con la agudeza y,
literarios.
Esta idea de la íntima unidad de lengua, historia y cultura (aun
que no se trate de cultura literaria} aparece ya en el primer estudio
de inavor empeño publicado por Amado Alonso, es decir, en Ea sitbagrupación románica del catalán (en realidad, dos artículos de una
serie no continuada, ambos en la Revisto de Filología Española, XIII,
19261. En este trabajo, iniciado como reseña del libro Das KatatanUche de Meyer-Lühkc IHeidclhcrg, 1923) y en cuyo planteamiento
había colaborado el mismo Ramón Menéndez Pidul. el joven profesor
i,,.^i,....i.,
de
solo treinta anos se presentalla ya como lingüista maduro V ortgiLübkc, y a lingüistas ilustres como el P. Antoni Griera, y no en pe
queñas cuestiones de detalle sino en problemas esenciales de método.
— 32 —

�— es —
•psip o saaopBJoqBpa b jBijuoa ra 'sR^sippadsa ap op^jjaa X opaps
oa^qnd un Bjtid araaniBAienpxa jBaqqnd njpod on 'opjiiiíjsnoa bX
X ojrpnja ap joqtq F[inbuej¡ Bim e asjHiuui[ Bipod ou rX jnby
•í)^]d íl/^f-í
i/í ui uiítu )t¡3ii í/if) aoip as '¡BiAiJi ojpnA bij as eX anb uoisajdxa
buii uoa 'anb o[ jas odns '(iqp b SRpBj^ am^uiRjsuf 'sBzpb aoCaui 'o)
pmuaAnf ns ap JBsad e 'X piauaS ua Eops-jn^iii] Bpuap R[ ap X saín
-Rdsiq bi^o[oio|S b[ ap omnnop |a ujRd SEjjar^ SBBuaniui a sBAanu ap
jopRKiiiB^io X JopBisiiibuoo ja aiQainpaj anj :osa aub sriu ot|omu anj
'—sajiy souang ap Bi3o[oI!^ ap ouui^ui [a Jt^iJip bjbiI pjpij zap
-naiia^ Jod o^andojd— Roijainy b ¿^6I ua oPrPrIBrji 'ojad -au^ism
osi&gt;i[iii}sa un X josajiud urjjÍ un jas B opBÜa[] BjjqEq osuojy opEtny
'BijRds^ ua opepaub asaupiq ¡s uno 'anb 'sand 'epnp Xeij oy
Bjoda
BJisanu ap BunatJainB-ouBdsrq boiístii^ui^ e\ ap oJisaBtn p X jopRAoua.i
p jas ejqap uainb Hrpnjd ^qep soip.usa soJaiupd sns ua bX aub ap
oaiitja opimas opil^^ p X ssuuqqojd scq ap uotsia Bjpp H[ HRj,sanuiap
'sapi ouioa 'X pnjaB EOTisup^int bj jod snpBidaaB oiuoa asjBjap¡suoa
napand SR(la sepoi anbjod — |Rpid zapnauapj ap bbj uoa ajuaiupianasa
uapiautoa aub— sauoisnianoa SB^sa r uoisua^xa b1) ja i a opup soniaxT
ouBna^sBa pp osuaasB p (/oyüdsa pp saua^
-uq sn[ ua opBJjsoraap Rponb 'Biuap o^ Jod -omóa) anj Bijaqj ap pi
-33(B!p Bjraouosi] punan B[ outuuajap anb OAtsiaap oqaaq ¡a — uRpiea
pp JBpiaiUEd E|jo;siq b¡ ua Bt3ui[OJBa Booda m ap o uoiaR^mEiuoj ap
K11U3IJJOJ SEn^puB sbj ap RpuRiJodiui b| ap o;uatuipouoasap anbi[d
-raí o^sa anb nis— anb (p isauo^BJE-ojjBABn p X sanoa|-oüRrjtiisi! p
i^sajoijBdsa,, &lt;nnaraRidojd so;aapip b itaTqiuEi duis | pzuaAoid X uo.ibbS
'sanrinjjod p X) u^puBa p ops ou auodo as pt oraoa X -sajopEAjasuoa
aíuaiupjaua3 sap^uapiaao snpapip ap odtuá pp JopBAoiiui sbiu o^ao^
•Bip p ops jas Ripisaj oun^apRa p SBJuioun -appqaj s?ra Hraajsis p
omoa aaajrdB 'saaunjj p ^p3niBmoj-op^,, p^aapip Biuaisp un 'amara
-Bisnf 'apuop 'amappa(^ ap saauBraoi sBti3ua[ sb[ ap ojjnap 'souara .
o i jod 'o oaiuBiuoj oiunfuoa Tap o Jjuap üsjb japisuoa naqap anb outs
qBzuaAOjd p oioadsaj uoa ops asjBjapisnoa o son a-&lt;ma ops asjau
-odo uapaitd ou UBpma p X ousipisüa p anb (a í odiu^ orasun pp
BBiufua^ SBiuap sh^ SBpoi ap eauotoBAOUui srj b uppisodo ua X o^adsoj
noa SBpBjapTsuoa sauoiaBAjasuoa X sauopBAOuui ap Bfaidutoa Xiira auas
buu aiuBipaui ouis ' oaiuRraoj-ojaqT o oatuBiuoJ-op3 oraoa 'soaii
-BjSoaS sopjoj aioBipaui anijap as ou on^uaj buu ap pBpr[BiipiApni
El anb (q 'uajapisuoa as sujsa anb ja na oauoisrq oinaraoui |ap a
üinaiia ua uauíoj as anb sbsot3osi sbi ap uapuadap X sapuoiauaAuoa nos
(sojaapip sojjo ap oraoa) sojiubiuoj Bo;aapip ap sanopBdtu^Bqtis sb[
supo) anb (B :jaqes b 'URjuodrai as eaouojua bX anb sapjonaS eanois
-n^auoa sbi ÍSt6I 'B^j!V S(&gt;uaa *ojqjí naup/aasi^ ua 'oju^pi^Q ap
saauntuoj sav3ui sa¡ ^p vp^^ijjij^) ap.rei sriu soub ampA sBipi^dxa
jaApA X jBaijtiEi opipod ^Xeq joins ns anb 'aand 'jRUBJixa ap sa oj^

�pulos ya formados una parte de las tareas que implica la investiga
ción, ni estudiar materiales ya reunidos y publicados por otros. Aquí
debía hacer mucho mas; rotnrar o, por lo menos, seguir roturando
un terreno en gran parte todavía inculto; crearse las premisas niisnias
para una efectiva labor de investigación; salir de la Universidad para
combatir el "aficionadismo", para despertar, difundir y guiar el inte
rés por los problemas lingüísticos, para intervenir en los problemas
de la enseñanza del idioma nacional; hacer revivir la tradición lin
güística americana, en parte olvidada y en parle estereotipada en enve
jecidas fórmulas escolásticas.
El Instituto de Filología de Buenos Aires tema ya una noble tra
dición de estudios, inaugurada por Américo Castro. Pero bajo la direc
ción de Amado Alonso la labor iniciada fue ampliada y alcanzó un
ritmo continuo e intenso que no había podido tener antes. El Instituto
de Buenos Aires llegó en pocos anos a ser el centro lingüístico más
activo y mejor dotado de América Latina y uno de los mas importan
tes centros de investigaciones hispánicas en el mundo. Sus publicacio
nes se volvieron pronto ímprescindibles en las bibliotecas y en las
mesas de trabajo de todos los romanistas, y el hecho de que en ellas
colahoraran estudiosos no sólo de Latino - América sino también de
España, Inglaterra, Alemania, Estados Unidos, indica hasta qué punto
el Instituto había alcanzado un nivel realmente internacional.
Para asegurar la amplitud y la continuidad de la investigación,
que necesita el esfuerzo conjunto de muchas energías, se propuso
Amado Alonso constituir nna escuela lingüística, es decir, reunir alre
dedor del Instituto un grupo de colaboradores y formar un plantel
de discípulos. V nombres como los de Pedro Henríquez Ureña, Eleuterio Tiscornia, Marcos A. Morínigo, Ángel j. Battistessa, Raimundo
Lida, María Rosa Lida, Ángel Rosenblat y tantos otros, pertenecien
tes a una u otra de las dos categorías, indican con toda evidencia que
lo logró plenamente.
Asumiendo sin reservas el cometido de removedor y maestro que
su preparación y su posición le señalaban, A.niaiio Alonso entendió
que debía informar a un publico mas vasto que el universitario, es
ticos en el público culto en general y poner al día a este mismo pú
blico con respecto a los últimos adelantos de las ciencias del lenguaje,
difundir —dentro y fuera de la Universidad— las nuevas ideas y los
nuevos métodos surgidos en la glotología en las últimas décadas, esta
blecer los términos científicos del problema, tan ampliamente sentido
y discutido, de la lengua común cu America. Uo hizo Amado Alonso,
por un lado, publicando obras como El problema de la lengua en
América (Madrid, 1935) y Castellano, español, idioma nacional |Bnenos Aires, 1938), en las que se afirma, se defiende y se demuestra el
carácter cultural de la lengua común y se indican las condiciones y los
límites de su unidad, y nna larga serie de arLíeulos en la prensa diaria,
particularmente en La Noción {entre ellos la conocida Epístola a Al— 34 —

�^ se —
-Bjaaysip sapBp^iaBA ssy ap o ¡piusa [3 iBundsny BOijamy By na BayjejnS
-uyy Ry ap oatypadsa odmB.i yB asjRaipap Hiqap EiSoyoyi^ ap ojnjrjsui
p 'opoi ajqos 'ojatI -saJopBJoqRyoa sns X osuoyy opBOiy Jod Bpnzipaj
anj X asjBzryeaj Biqap EAijBnwojni a baijeuijoj JoqR[ Bjsa Rpox
•tluaiq B^sq as anb 'o^yu
jaDBq aub Xbu ts lanb opom om&amp;nn pp *uaiq tfdas as anb fcajanj anb
ona.ua; p ua "i&gt;[b jaq^s anEi ^í^q ¡s o^aj 'opui sonam e^as osa :Ba¡^
-BraiíjS ap o.qsuj opo| za\ eun ap osa¡rny^ ^BoriFumjS E¡ ap ochuea
p EjBd ojos 3¡ba on onb oaT^pppoianí oidpnud a)sa opepuas aas
aaajam 'sBsoa sbj1O ajjua '[Biia B[ na 'Ot,61 U •¡¡j^ -lumv^n A
wíiJÍuy/ ap ^i&gt;iuoj¿odd sonariu so'j npB|ni¡i nion b¡ 'o[diual*a jod 'aeaa^
*o^iiaunnuaasip ajuaTaTins ots sopHiidooa^ SBoiHj^fíjd boj ap ua^aaB
Bainiajod bj ua aiuaniB^ouiíuB oupjajut o (6"8E6l 'ajiy souang)
vuvjpism) wai/wiUDj^ BpnjoqBp A npirpanoa ajnainBUjapom i EAjim
Bim ap sosjna sop bo^ R^j[i zanbuuajj ojpaj uoa uoiaB^oqGpa ua
•pai|qtid *ojnaiuiBajuB[d ojaajjoa ns b A uoiaiqos ns b ^inquinoa eJBd
lA Eijupuuaas Bpnasa b¡ na yonedso pp FZUBtiasua B[ ap stuuayqojd so¡
au a Sil ao ua inasa j) Biuod on aub oiouajdmoa obuojv oueiov ^siBd rao
panqua Bpp ny uirjaap anb pBpiyntaadsa ns ap sBiuapp^d soy sopoj
Bzunap anb orne ^sbijfjisí3aiuii sauoyaoaiyqnd s^y ua X SBpiB sey ua
bjoSb as oa BjHiyBtaadsa yap pBpiytqBsuodsaj ^y anb ap ajaayasno^
•lO^ór '^a-qy souaug) piiJa^ *&gt;mvd ^P /.I'sa ^ ví^od &lt;&gt;moa 'bij
-B^Ojiy o ^ByqBq yap BatjsLyííea,, ap A 'tS6[ *1I1A X 6y IA 'ajuaui
•BATiaadsDii *iteiutititoíj -iap jíi^itiaj pjtTt iiiiijs^iio a ua o-iuiuijd) ítoiuinu
-ttufp sof ua nisnjunf A umoji) 'voidouio 'upjoof^ A jowoih^ ua opiaijjo
pp naíípiuwj^ A aijsiyijs^ oiuoo 4CBn9uay bj ap BOijsyyijBa,^ ap soiymiBa
"(ttót 'IA 'i^tf) ""^o/ PP pP?J"^p? í oinoa ' (soay^oyouoj)
BayEJujanjjBa sotpmsa '(yt^61 'ill 'Hdd) utnwwsdadns A wnjajis
'VS A lOt-61 'II 'v^Uudsiii viSt&gt;jojij ap ufsiíia^ ua) vmuoiso^diui jas
dp&amp;Tid ou ouisiui is ua afvtij^uaj p awh Joej omoa 'eaijsiTi^nTy BUoaj ap
soXbsua o puBai i (ind ^BBuujaop sBAatiu sgi ap uoiaBaiydG bt e X ojubj
^apE ig a]uaiujBnosaad oXtitii.ijuoa ^BiiduiB sbiu sajoiaay ap e ja isa buu
E jo M.ippailra ap oaippi.I un n jo asopu?i3iji[&gt; i '(uocanujara!
onBjd ya ua oinoa ouBauauiB ouByd ya ua ojubj ^odmail ouisteo jv
-sa^OjnB sosa ap GoaaoB ojuasa B.í^q as anb jo fara oy aJj.ua uBjjnana
-na as (ajnssnBg op ap ojqiy yR uppanpojjm ^y oraoa) BBun^yB say^na
SBy ap •nauoiaanpoiju; a SBin^ 'sbjou uoa 'soidojd soipnjsa uoa sByop
-uEjoyduioa X 'ajiisBUBg ap puBmpja^ ap pjjauaS van^ináuij ap osjuj
P '(Efól) JapsoA yjB^ ap alonSva/ jap vifosop^ cy '(It^^l) ^IPH
sayjBq^ ap opm wj A a(im^ua¡ ¡g ^(jajqaiyy aBiy^j X XyyEg sayjEq^
ap soipujsa noa) 9ñy 'afim^ua/ ;a ua ows^wsaidiut ]g ' (^soaiiHiyrjsa
soypnjsa ap uoiaaayo3,, snn ojiiiibu¡ onb By uoa X 'pyajzjBjj jtiuiyayy X
jazjydg oa-j 'jayssoA [jb^ ap so¡pnjsa aXnyaui anb) s^^y 'sajyy souang
'aaunuioj VMjgijnsg vj v upiaawpojjuy b| oiuoa SBjqo 'uoiaBJoqByoa ua
o oyos 'opuaianpBjj 'oyiBy ojjo Jod 'X i (Buqdiaeip Bjsa ap SBraayqojd
eoy ap oaijimaya ajuaiuBsojn^ij odraajj ora si ni y^ X oyyianas ojuaiiu
-BajUByd ya jod jBydraafa lyt6I"II"6 'vaijsijitsg uj ajqos saXaj^ osuo^

�les del español americano. Es éate, justamente, el campo en que más
lian arrai^ado los errores de método y más se evidencian los efectos
deletéreos del "afición adía mo", de la fantasía de los lingüistas impro
visados. Sabido es que tales lingüistas, que abundan en todos los países
de Hispan o-América, suelen tomar como criterio de estudio una r.eíü
o supuesta corrección académica y comparar el español americano (^n.
el cual muy raramente introducen las necesarias tiisluiciones entre
lengua vulgar, rustica, corriente, literaria, etc.) exclusivamente con
el "castellano ejemplar" consignado en la gramática y en el Dicciona
rio de la Academia de Madrid, por lo cual los pretendidos "america
nismos" que ellos registran resultan ser, en la mayoría de los casos,
falsos americanismos, porque o son generales también en España, aun
que no figuren en las publicaciones académicas, o son arcaísmos, regio
nalismos, vulgarismos o dialectisinos españoles, IVo es que faltaran
antes de la intervención de Amado Alonso trabajos muy serios y va
liosos de dialectología lüspano-aiuericaua, pero ellos se encontraban a
menudo en obras y revistas ahuladas o dispersos en publicaciones ex
tranjeras y, sobre todo, se confundían en la gran masa de escritos
Por esto Amado Alonso, establecido de una vez por todas el prin
cipio metodológico de que el español de América no puede estudiarse
como tal sino dentro del cuadro general de la dialectología española
j en comparación con todo el español de. España —antiguo y moder
no, literario y corriente, común y dialectal, general y regional—, em
prendió la indispensable tarea de sistematizar el trabajo ya realizado,
para sentar las premisas mismas de toda investigación ulterior. Tal
tarea implicaba deslindar lo bueno de lo malo, reunir los trabajos
dispersos en un único "eorpus"; completarlos, anotarlos, rectificarlos
y ponerlos al día; traducir los publicados en otros idiomas. Y no ex
cluía, naturalmente, la publicación de nuevas contribuciones origina
les, descriptivas o críticas (como el muy notable Exornen de la teoría
indigenista de Rodolfo Lenz, del mismo Ainado Alonso, publicado en
RFHJ, 193^1. Es, justamente, lo que se hizo con la Biblioteca de
Dialectología Hispanoamericana (T930 y aigs.). Los tomos de esta
blicados por el mismo Instituto y con los artículos y notas sobre temas
lingüísticos americanos publicados en la Revista de Filología- Hispánica,
constituyen boy una base segura e imprescindible para cualquier estuEn todos sus trabajos, Amado Alonso logró combinar eficazmente
la erudición y la atenta observación empírica con la clara compren
sión de los problemas teóricos y generales y de las vinculaciones cul
turales del lenguaje. Pero la valoración de su actividad no puede ha
cerse en un solo plano y debe necesariamente superar la simple com
probación del significado y del valor de sus estudios. Hay que desta
car que Ainado Alonso supo ser estudioso serio y riguroso y, al mismo
tiempo, maestro directo o indirecto de una nueva generación de estu
diosos, creador y guía de una corriente cultural. Supo mantenerse
^ 36 —

�ap Booda bj ap eandsap 'ojaoja n;q -buioi jap pmmíÍBUi bj ap eprpatu
bj p bou epnipitiea naoda bj ap npuBiioduu bj bX ojad —biioibiji,,
tt[ anbijqnd X ajajdtuoa esudcg IJ(!JEH ^ní&gt; JE-&gt;adsa anb BJqRiJ nisa
Bjnd— sauopBSijsaAu; ajej ap sopBijnsa.1 soj ap ^i JBiUEjapR s&lt;&gt;w
-niipod oaog -eB^eiAaj ua sauopaas eepuae opE.ujqnd ubi] as joña n[ ap
^aoianpunnoid bj ap uo)!¡h^ nn opctuedaid RqBjsa A ux oj3
-is pp jouedsa |a .nupnisa ap b^bi Bt opipnaidioa sicpn soub sotu
-ÍUÍ1 eoI U3 -1Ilb Boinaqiíg -oJisaeiu pp s.ni^SijQ so| ap opE¡ p Jujsa ap
Euéip -joijBdsa pp Briojsui v.\ ap Fajaa^ (Biuanivpunj eaqo BAatiu buii
p ap nqujad^a oanndBiq opnnm p anb Bjqvs A BrpaTpInn uopirod
pj anb sojaqap boj ap upuapuoo bj Biua; osuoIV op^iny anb aoin
-oaja i ppij ^apuaua)^ ap ^upajip hbíu saAopBtiuiinoa soj a-uua asop
•nnaojoa ^uairníd^iii a aauTuoo-t BaiisTn^mr bj na nauri bjamud ap noxa
-isod Btm jBdnao B opB^ajj Bjqitq osuojv opBtny ^o^Ba opoj JO^

'(X 'a 'IS61 'PMPHM ^oyn^ p
jopBAjBg) ..sa^opBJoqBjoa Á sojndrasip sns ü á osuojy opBiny
• "•II•' i"'IrJ ~ ' \iI1-* ^^
-BJ^ Boipiusa soj jbjtib;s3j A jbaouoj ap joquj B'j "itdojii^ ua Raijpai
BaijBiHBjS bj ap -í BajisinÜuij ej ap saauRAB soraiqu soj ^eneds^ ua í
•buwx ap opoiBjoqB-j p ua opBuuoj ajuaiujBpadsa 'ppij ^opauaW
ap ojndiasip oj1O -osuo[y opiruiy 'jopajip ne ap jcnosiad joqej bj
A 'sajjy souatig ap njmiEdsg üi^ojoji^ ap ouuiisuj ¡ap auopBai|qnd
sb't • loLtBdsa oso [pil^^a un ci Btias 01 a^uauíB .iBia Atuu ou^oa 'BUBd^^
srnsira bj b A awaray ap sospd^Biuap so| R pipunjrp as opiui ,a anb
ou ojad ¡Huiiua^xy bj na X saaiy son3ng na onpB osuojy opBiuy
•opunui jap aamiuio^ BaijsjnJíuij ap aauopBJijqml Bain^i
•jodan sbui brj ap ran A Bm^g Baj.iaray ap Bu-íojouEdsiq ap cub^jo
aoXBni p boijb s¡as aiUBjnp anj X souBjd sapi na ozua.uioa ja apsap
paojoa as 'oiijpip X ppnnj ja anb '(-s8is X 66T) oiwodsif^ vti¡oju¡ij ap
njsifia^ B^j iBiioiaBnJa^UT oaijijuaia oiiBjd un ua A oaiuBdsiq jEjaua^
onRjd p na oduian ouisrin ib jaaauBiu^ad X ouBauauiE opns ja ua
opuoq Xnuí jb^ibjjb ^ajuauiBisnf 'piguijad aj ^Bzipaj: as ajsa anb ua
Rjnjjiia ap sBiuaoj brj ap X mijuísa [ap papi pRpiun ej ap X 'Rain
-Rdsiq .Mijsjnáuij X jRjnjjna pcpiun rj ap opjjuas oiuiju; n(j Bauamy
ua asaBjBiB ais o ^ad 'EjsinEOTJüUiE X ouBaijainB osoipnisa jas odng
•saffvunu^ ns ua 'ojjag uoa 'o|diuafa jod 'a.iBij oj ouioa ^jopuBjojRAaj X
sjja ua asopupXodB ours ^Bjsa ap uopipcij bii^iiub bj Jiiuiaap o JBSau
-jna hj ap sbuoz smiiap siq jod aajBsajajuí ap a^fap uis bibii^íuij jas
odnS "jopEiiuoju: a Jopc^jUAip ap 'apjiLunq sbui aiuauio^uajFdB -Eaj!
bj jBiaajdsouara uta X opBzijepadsa ou oaijqnd jap aejBjsiu uis une
'Baijijnaia noisiaajd Bso^njip ap X oiJBjis^aAiun pAiu ja ua aadiuaje

�los oríg^nes y del ascenso del castellano, no hay en la historia del
español un período de tanta importancia como el siglo XVI: la época
di'i*1rji.
1 .^t**^^i*.r
1*'
e la ultima y fundamenta!
revolución en el sistema lonologieo
caslellano, de la fijación del e.pañol clásico, de la difusión del español
por Europa como "lengua universal", de la definitiva afirmación del
castellano como lengua común por encima de los demás dialectos es
pañoles y de su trasplante a América. Por todo esto un estudio siste
mático y completo del español del siglo XVI no puede dejar de ser
esencial para la comprensión histórica del español actual y para la
solución de los problemas básicos del español de América; ello signi
fica que hasta sus últimos días Amado Alonso se mantuvo firme y
activo en el plano de la gran unidad hispánica.

Las pocas cosas que hemos apuntado no pretenden delinear una
valorización en profundidad de la obra de Amado Alonso, pero seña
ron su memoria. Amado Alonso ha trazado la linca que deberá seguir
cualquier Instituto de Lingüística que en América se presente como
eleuttfico y quiera baeer obra efectiva y valiosa, ^los ha indicado con
toda claridad cuáles deben ser las tareas permanentes de la lingüística
americana: el estudio de los grandes problemas teóricos y metodológicos y de los conceptos fundamentales acerca del lenguaje, la difusión
de las nuevas doctrinas y de los nuevos métodos glolológicos, la vincu
lación cada vez más estrecha entre la lingüística y las demás ciencias
del hombre, y la investigación de los problemas del español .le Amé
rica. Y ha realizado una obra cuyas proyecciones aumentarán en la
yoría de las obras humanas.^'
En la historia de la lingüística en América, la figura de Amado
Alonso podrá alcanzar y, bajo algunos aspectos, hasta superar, quizás,
las grandes figuras de Bello y Cuervo, porque la actividad de éstos
—siempre notable y valiosa y muchas veces genial— no ha podido
tener toda la trascendencia que ha tenido la suya: ellos no llegaron
a crear un gran centro de estudios y no lograron fertilizar para la
semilla lingüística un terreno tan vasto como el que nos ha legado
terial aperceplivo" específico en el ambiente de todos aquellos que
eos, esto lo debemos a Amado Alonso. Si nosotros podemos hoy hablar
—con gran probabilidad de ser comprendidos— de Humboldt o de
Saussiire, de Bally, de Vosslcr o Spitzcr, de estilística o de substrato
de idealismo y positivismo en la lingüistica, de posiciones psicolo_islas
titud los problemas realca del español de Améric

lo debemos en

gran parle a Amado Alonso, aunque no lo advirtamos y aunque no
le hayamos nunca conocido, oído o leído. De la fonética a la estilística

�-pouna pp naijtinap p^prjBna BI S3 l^otlnn anb oj 'jswnoa (a aa,,
tzua'i aj&gt; Bisma^íipui btjopi Rt ap BJiaoB sauoienjauoj sus ua Baidina
osuojy opEiuy ornsiiu p anb sBjqBpd snj no njji.wp bjbcI 'q -bjii
-ij.i nppeidooF bj sa Bnsjjajd X njapnpjaA uopeidaae Eaiun ej epuap
-bjojba bj mi^^^í p^u u^ iaím^j ^a^niuaA^ sejio i ^niso oj^j
-ajd sa^o^ajín s^un8i&gt; 'BBzinb 'jiijna niioq^p 'Ea^aiuy ap ^mídsa p
oiuaianoa aob H[ .! ^bium^ z;&gt;nbM(iaH oip.ij ap omspnppuiiimv pp
non&gt;E;daaB ploi ns 'uatqniEi 'is^ -^oncipiSBa pip oi¡ojjrsjp p opipisajd
ai[ L'aijaqi inaui m,, anb JBiiuip n opun^a[[ ^^^pBJisqns,, ajuaui
-BAisaaxa snzinb pnipao Bim BjdopB cncdsg ap pus d^a p oi.iadsaj
uoa 'zua-^ ap Bi^^müane^B euoji B| 'uozbj npm uoa 'alB.¡inoa nq3
ap pusdsa p ojaadsa.1 uoa 'anb SB^uaipí Miqqvq p sa anb [Bnp^
-ipin a caopeoja pEpuiJOB tt\ ap '^ajauo.. soaiisjiuínn bojob so| ap a^^q
E| aji)c&gt;^ ^aaa|qBisa apand 3s o[os al'Bii^uaj |ap ajua^aqoa Bpoai ^un
¿nh pepuBp, amaiaijns uoa aÁuiui ou X 'aiuBppq onpuipui pp ipim
-jod^i EI B^qmnuad na o3p E^ap ^p^ana^ nnHuo^ si^ii^p •[ ap X
sapijaapip siiinajsis boj ap eB3tiei.iaiJB.iB. bbj ^od opndtiaoajj -SBiSTaiSfoj
-BJÍÍ tq b npiJiíodti rta ap Jegad e 'BauBinua^ bj ua X isoaijsin^uij oiuaui
•BiaLusa oh X sBisi^ojoaisd souaipa saaaA b auaiisos 'Xoqziaqiuj^ ap
unpnsod bj b jbhuoj not^aI[pB bj ap ^^ead f 'bj^ojouoj bj ng '^Bailioj
-ouoj Biauapno.i,, ap uaiq buj BoTnBiJBjqcq so^|oeou anb soj ua soeBO
boijba na (.Bjien;B FiauajBAinba,, ap Bjquq 'ispij zapiwuo^ ap bj^ojou
-inijjl fj ojraoinSig -oin^TjBjniBH jr X oniBijBijaiüui ¡p piuaiuBsojUijad
b oiaadsaj: uoa 'saaaA r ej 'afEn^iiaj jap jBjnjjna ajopui bj ap BaaaaE
sisai SBiueiiu sus noa oppaipEjiuoa ua o jad 'jiuaiui.iadxa Baiianoj as^q
Bjauiud ns b joij 'ojdmafa jod 'isy -sauoiindo n sauoisnjauo.) sns 'sb^jijjd
nis X aiuaiueaiíaiuj 'aiduiais somaidaan anb jiaap ajainb ou ojjgj
•Baijaiiiy-oUFiIeijj ap 6bi
-Biti^uij boj fiopoi BJBd opezBJ) eij ja anb oniniFa ja jod 'sapepijiqisod
BBJitMnu ap X pppiaEdBa B.nsaim ap Bpipaní bj na ^uqo ns jnn.uiuoa
ap osituo.idinoa p jiiuiieb X sojndiasip mis omoa aiiiainjeapi soujaa
•ouoaaj 'oapjAamop^ ap ujiisin^uig ojltía;) [ap X biSojojij ap oimiienj
jap 'sojiosoa BJBd paijiuííig osnojy opBUiy B JBp.ioaaa 'o]sa jo(j
BXpq ou '[Bianasa BjqBjnd nun oijajp bXpij ou osuojy op^ury ^^^ bt ua
BDiiein^ujj bj ap buoz -aiiianiBaTiaEjd 'Xeq ou *vnSna{ bj ap nuoisiq bj b
BiSojoiaajBip bj ap 'jBaiiBinBjá fijooi nj b EAiidtjaaap BaiiBniBj3 bj ap

�</text>
                </elementText>
              </elementTextContainer>
            </element>
          </elementContainer>
        </elementSet>
      </elementSetContainer>
    </file>
  </fileContainer>
  <collection collectionId="7">
    <elementSetContainer>
      <elementSet elementSetId="1">
        <name>Dublin Core</name>
        <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
        <elementContainer>
          <element elementId="50">
            <name>Title</name>
            <description>A name given to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="304">
                <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="39">
            <name>Creator</name>
            <description>An entity primarily responsible for making the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="305">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="45">
            <name>Publisher</name>
            <description>An entity responsible for making the resource available</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="306">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="40">
            <name>Date</name>
            <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="307">
                <text>1947-1989</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="47">
            <name>Rights</name>
            <description>Information about rights held in and over the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="308">
                <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="44">
            <name>Language</name>
            <description>A language of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="309">
                <text>Español</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="51">
            <name>Type</name>
            <description>The nature or genre of the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="310">
                <text>Publicación periódica</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
          <element elementId="37">
            <name>Contributor</name>
            <description>An entity responsible for making contributions to the resource</description>
            <elementTextContainer>
              <elementText elementTextId="903">
                <text>Lic. Pablo Darriulat</text>
              </elementText>
            </elementTextContainer>
          </element>
        </elementContainer>
      </elementSet>
    </elementSetContainer>
  </collection>
  <elementSetContainer>
    <elementSet elementSetId="1">
      <name>Dublin Core</name>
      <description>The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/.</description>
      <elementContainer>
        <element elementId="50">
          <name>Title</name>
          <description>A name given to the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2189">
              <text>Crónica del año 1953 : conmemoración de la declaratoria de los derechos humanos</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="41">
          <name>Description</name>
          <description>An account of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2190">
              <text>De describen los eventos sucedidos en la Facultad de Humanidades y Ciencias hasta el mes de agosto de 1953.</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="48">
          <name>Source</name>
          <description>A related resource from which the described resource is derived</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2191">
              <text>Revista de la Facultad de Humanidades y Ciencias /Universidad de la República. Montevideo : FHC, UR , Agosto 1953, Nº 10 : p. 5-40</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="45">
          <name>Publisher</name>
          <description>An entity responsible for making the resource available</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2192">
              <text>Facultad de Humanidades y Ciencias</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="40">
          <name>Date</name>
          <description>A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2193">
              <text>1953</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="47">
          <name>Rights</name>
          <description>Information about rights held in and over the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2194">
              <text>Facultad de Humanidades y Ciencias de la Educación</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="44">
          <name>Language</name>
          <description>A language of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2195">
              <text>Español</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
        <element elementId="51">
          <name>Type</name>
          <description>The nature or genre of the resource</description>
          <elementTextContainer>
            <elementText elementTextId="2196">
              <text>Publicación periódica</text>
            </elementText>
          </elementTextContainer>
        </element>
      </elementContainer>
    </elementSet>
  </elementSetContainer>
  <tagContainer>
    <tag tagId="264">
      <name>AMADO ALONSO</name>
    </tag>
    <tag tagId="253">
      <name>ASAMBLEA DE CLAUSTRO</name>
    </tag>
    <tag tagId="183">
      <name>BENEDETTO CROCE</name>
    </tag>
    <tag tagId="262">
      <name>CURSO DE HISTORIA DE LA CULTURA ITALIANA</name>
    </tag>
    <tag tagId="261">
      <name>DERECHOS HUMANOS</name>
    </tag>
    <tag tagId="263">
      <name>EXTENSION CULTURAL</name>
    </tag>
  </tagContainer>
</item>
